Châu Âu sẽ ra sao sau khi dự án chiến đấu cơ 116 tỉ USD sụp đổ?

Một số nhà phân tích đã đưa ra nhận định và dự đoán sau khi nỗ lực tham vọng nhất của châu Âu về việc chế tạo chiến đấu cơ thế hệ thứ sáu đã thất bại.

Giới chức Đức và Pháp hôm 8.6 thông báo hai nước đã từ bỏ phần phát triển chiến đấu cơ trong dự án Hệ thống Không quân chiến đấu tương lai (FCAS). Dự án trị giá khoảng 116 tỉ USD này được khởi động vào năm 2017 nhằm phát triển máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo, với dự định thay thế các tiêm kích Rafale của Pháp và phi đội Eurofighter của Đức và Tây Ban Nha vào năm 2040.

Dự án FCAS kết hợp máy bay chiến đấu tàng hình với khả năng kết nối mạng tiên tiến, trí tuệ nhân tạo và máy bay không người lái đi kèm. Các nhà lãnh đạo châu Âu cũng coi đây là nền tảng trong nỗ lực của lục địa này nhằm đạt được quyền tự chủ quốc phòng lớn hơn và một nền tảng công nghiệp quốc phòng nội địa vững mạnh hơn.

Tuy nhiên, những lo ngại về tính khả thi của dự án đã gia tăng trong nhiều tháng. Vào đầu năm 2026, Ủy viên Quốc phòng Liên minh châu Âu Andrius Kubilius đã mô tả chương trình này là một "thất bại" và cảnh báo rằng châu Âu thiếu những ví dụ thành công về các dự án quốc phòng đa quốc gia quy mô lớn.

Việc Đức và Pháp không thể cùng tiếp tục phát triển chiến đấu cơ thế hệ thứ sáu cho thấy mức độ bất đồng sâu sắc giữa các chính phủ và các đối tác công nghiệp tham gia vào chương trình.

"Nhà chức trách Đức cho rằng không thể gây thêm áp lực lên các công ty liên quan", Điện Élysée, văn phòng của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, cho hay trong một tuyên bố.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz thậm chí đã công khai đặt câu hỏi nước Đức có cần một máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu có người lái vào thời điểm máy bay này đi vào hoạt động hay không, và lập luận rằng yêu cầu của Berlin khác với yêu cầu của Paris, vốn muốn một máy bay phản lực trong tương lai có khả năng mang vũ khí hạt nhân và hoạt động từ tàu sân bay.

Diễn biến mới trong hỗ trợ của châu Âu cho Ukraine

Đặt ra những câu hỏi mới

Sự sụp đổ của dự án FCAS hiện đặt ra những nghi ngờ mới về khả năng châu Âu có thể biến những lời hứa về tái vũ trang và tự chủ chiến lược thành các chương trình vũ khí đa quốc gia phức tạp đủ sức cạnh tranh với Mỹ và Trung Quốc hay không, theo Fox News.

Các nhà lãnh đạo châu Âu coi dự án FCAS như một phép thử xem liệu châu Âu có thể phát triển công nghệ quân sự tiên tiến mà không cần dựa vào các nhà thầu quốc phòng của Mỹ hay không, và sự thất bại của dự án là một bước thụt lùi đối với tham vọng rộng lớn hơn về tự chủ quốc phòng và quyền tự quyết chiến lược.

Sự thất bại này diễn ra vào thời điểm then chốt đối với NATO, khi các thành viên liên minh đã cam kết tăng mạnh chi tiêu quốc phòng và mở rộng năng lực quân sự để đối phó cuộc xung đột Nga - Ukraine và những lo ngại ngày càng tăng về an ninh lâu dài của châu Âu.

Các nhà phân tích quốc phòng cho rằng sự thất bại của FCAS là ví dụ mới nhất về cuộc đấu tranh của châu Âu trong việc chuyển đổi các cam kết chính trị về tự chủ quân sự thành các chương trình quốc phòng đa quốc gia quy mô lớn, bất chấp áp lực ngày càng tăng nhằm giảm sự phụ thuộc vào sức mạnh quân sự của Mỹ, theo Fox News.

Giải pháp tạm thời

Sự đổ vỡ của chương trình phát triển chiến đấu cơ thế hệ thứ sáu làm dấy lên sự không chắc chắn về cách Pháp, Đức và Tây Ban Nha sẽ theo đuổi khả năng tác chiến trên không trong tương lai.

Thất bại này cũng có thể củng cố sự phụ thuộc của châu Âu vào công nghệ quốc phòng của Mỹ vào thời điểm mà nhiều nhà lãnh đạo châu Âu nói rằng họ muốn giảm bớt sự phụ thuộc này, theo Fox News. Các nhà phân tích cho rằng việc dự án FCAS sụp đổ có thể khiến các chính phủ châu Âu khó tìm kiếm các lựa chọn thay thế cho công nghệ quốc phòng của Mỹ trong những thập niên tới.

Đức đã cam kết mua máy bay chiến đấu tàng hình F-35 do Mỹ sản xuất, trong khi nhiều đồng minh NATO đã chuyển sang sử dụng máy bay, hệ thống phòng thủ tên lửa và hệ thống vũ khí tầm xa do Mỹ sản xuất kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine vào ngày 24.2.2022.

Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cho hay Berlin đang xem xét các phương án thay thế sau khi chương trình FCAS sụp đổ.

"Một trong những phương án là đặt mua thêm F-35 như một giải pháp tạm thời hoặc vì bất kỳ lý do nào khác", ông Pistorius nói với các phóng viên hôm 9.6. Những lựa chọn khác bao gồm tham gia một chương trình máy bay chiến đấu quốc tế khác đang được tiến hành hoặc theo đuổi một nỗ lực phát triển máy bay riêng biệt dưới sự lãnh đạo của Đức với tập đoàn Airbus và các đối tác.

Bulgaria dừng viện trợ vũ khí cho Ukraine, Đức tăng hỗ trợ đạn dược

Chính phủ Bulgaria sẽ không cung cấp thêm vũ khí cho Ukraine, đồng thời kêu gọi thúc đẩy các nỗ lực đàm phán nhằm tìm kiếm giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột. Tuyên bố này được Bộ trưởng Quốc phòng Bulgaria Dimitar Stoyanov đưa ra ngày 9/6.

Phát biểu với báo giới tại thủ đô Sofia, ông Stoyanov cho rằng cuộc xung đột không thể được giải quyết bằng biện pháp quân sự. Theo ông, thách thức lớn nhất mà Kyiv đang phải đối mặt hiện nay là tình trạng thiếu hụt nhân lực.

Bộ trưởng Quốc phòng Bulgaria nhận định giao tranh đã trở thành một cuộc chiến tiêu hao, trong đó việc tiếp tục cung cấp vũ khí chỉ làm gia tăng tổn thất về người. Vì vậy, Bulgaria không có kế hoạch chuyển giao thêm vũ khí cho Kiev. Ông cũng kêu gọi các bên sớm nối lại đàm phán nhằm tìm kiếm một giải pháp hòa bình công bằng. Theo ông, Liên minh châu Âu (EU) có vai trò quan trọng trong tiến trình này, dù khó có thể đảm nhận vai trò trung gian do đã hỗ trợ Ukraine trong thời gian qua.

Động thái trên đánh dấu sự thay đổi đáng chú ý trong chính sách của Bulgaria, quốc gia thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và EU đã cung cấp viện trợ quân sự cho Ukraine kể từ năm 2022.

Sự điều chỉnh chính sách được cho là phản ánh lập trường của Thủ tướng Bulgaria Rumen Radev, người từ lâu phản đối việc cung cấp vũ khí cho Ukraine và nhiều lần kêu gọi thúc đẩy giải pháp ngoại giao.

Trong khi Bulgaria chuyển hướng sang thúc đẩy đối thoại, Đức tiếp tục tăng cường hỗ trợ quân sự cho Ukraine. Cùng ngày, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius thông báo, Berlin sẽ đóng góp thêm 300 triệu euro (khoảng 345 triệu USD) cho sáng kiến cung cấp đạn dược do Cộng hòa Séc khởi xướng nhằm hỗ trợ Ukraine, đủ để mua khoảng 50.000 quả đạn pháo. Theo ông Pistorius, sáng kiến này đóng vai trò quan trọng trong việc giúp Ukraine duy trì năng lực phòng thủ trong bối cảnh nước này vẫn đối mặt với tình trạng thiếu hụt đạn dược trên chiến trường.

Ba Lan quyết chặn đề xuất EU chuyển 6,6 tỷ euro cho Ukraine

Ba Lan bày tỏ sự phản đối với đề xuất của Đức về việc chuyển cho Ukraine hàng tỷ euro trong bối cảnh quan hệ Kiev và Warsaw đang căng thẳng vì vấn đề lịch sử.

Đức đã đề xuất chuyển toàn bộ 6,6 tỷ euro (7,7 tỷ USD) từ Quỹ Hòa bình châu Âu (EFP) vừa được giải phóng trong EU cho Ukraine, nhưng Ba Lan đang phản đối kế hoạch này, Thứ trưởng Quốc phòng Ba Lan Cezary Tomczyk cho biết trong một cuộc phỏng vấn ngày 10/6.

“Đó là tiền của chúng tôi”, ông Tomczyk nói với đài phát thanh RMF 24 của Ba Lan.

Tranh cãi xoay quanh 6,6 tỷ euro dành cho Ukraine trong khuôn khổ EFP, quỹ được tài trợ trực tiếp từ đóng góp của các nước thành viên EU.

EPF được thành lập vào năm 2021 nhằm tài trợ cho các hoạt động quốc phòng và an ninh của Liên minh châu Âu, bao gồm cả các chiến dịch gìn giữ hòa bình. Tuy nhiên, sau khi xung đột tại Ukraine bùng phát, quỹ này bắt đầu được sử dụng để bù đắp chi phí cho các quốc gia thành viên EU trong việc cung cấp vũ khí cho quân đội Ukraine.

Khoản tiền này trước đây bị cựu Thủ tướng Hungary Viktor Orban phong tỏa, nhưng sau khi chính quyền tại Budapest thay đổi, số tiền hiện đã được giải phóng và quay trở lại quyền kiểm soát của Brussels.

Đức, quốc gia đóng góp phần lớn nhất vào quỹ EFP, đang ủng hộ việc chuyển toàn bộ gói 6,6 tỷ euro cho Ukraine.

“Tất cả các khoản hoàn trả từ quỹ mà ban đầu không được sử dụng vẫn nên dành để hỗ trợ Ukraine”, Thứ trưởng Quốc phòng Đức Sebastian Hartmann nhấn mạnh trong lời kêu gọi gửi tới các đối tác châu Âu. “Quỹ Hòa bình châu Âu được thiết kế như một cơ chế đoàn kết”, Bộ Quốc phòng Đức cho biết trong một tuyên bố.

Theo ông Tomczyk, Warsaw không đồng tình với kế hoạch này. “Trên thực tế, ít tiền hơn từ quỹ đồng nghĩa với ít tiền hơn cho quân đội", ông Tomczyk nói, đồng thời cam kết sẽ đấu tranh để giành từng euro mà Ba Lan cho là mình được hưởng. Ông cũng cáo buộc EU đang “cố gắng thay đổi luật chơi”.

Ngày 2/6, Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha đã kêu gọi EU sử dụng số tiền EFP vừa được giải phóng để mua các hệ thống phòng không của Mỹ cho Ukraine. Lời kêu gọi được đưa ra sau khi Nga tiến hành một cuộc tập kích quy mô lớn vào trung tâm Kiev trong đêm.

Các chuyên gia nói với Kyiv Independent rằng khả năng đề xuất của ông Sybiha được chấp thuận hoàn toàn là không cao, bởi một phần đáng kể của quỹ nhiều khả năng sẽ được dùng để hoàn trả cho các nước EU đã chuyển giao vũ khí cho Kiev.

Những lo ngại của Ba Lan về cách phân bổ quỹ EFP cũng có thể trở thành một điểm bất đồng mới trong mối quan hệ đang gặp nhiều căng thẳng giữa Ukraine và Warsaw. Mặc dù Ba Lan vẫn là một trong những đồng minh kiên định nhất của Kiev trong xung đột hiện tại, các bất đồng lịch sử giữa 2 nước láng giềng vẫn gây ra tranh cãi.

Gần đây, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã bị chính giới và dư luận Ba Lan phản đối sau khi đặt tên một đơn vị đặc nhiệm Ukraine theo tên Quân đội khởi nghĩa Ukraine (UPA). Đây là lực lượng gây tranh cãi vì bị cáo buộc đứng sau các vụ thảm sát nhằm vào người Ba Lan trong Thế chiến II.

Kinh tế tuần hoàn mở rộng cơ hội hợp tác Đức - Việt

Kinh tế tuần hoàn được xem là chìa khóa giúp doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng cơ hội tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu thông qua hợp tác Đức - Việt.

Từ “xanh hóa” sản xuất đến nâng cao năng lực cạnh tranh

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về môi trường, phát thải và minh bạch chuỗi cung ứng, kinh tế tuần hoàn không còn đơn thuần là một mô hình phát triển bền vững mà đang trở thành điều kiện để doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh.

Đây là nội dung trọng tâm được các chuyên gia, doanh nghiệp và nhà quản lý thảo luận tại Diễn đàn Doanh nghiệp Đức - Việt Nam 2026 với chủ đề “Kinh tế tuần hoàn trong sản xuất”, do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC), Hiệp hội Doanh nghiệp Đức tại Việt Nam (GBA) và Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ TP. Hồ Chí Minh (HASI) phối hợp tổ chức ngày 11/6.

Theo các chuyên gia, xu hướng phát triển của chuỗi cung ứng toàn cầu đang thay đổi mạnh mẽ. Nếu trước đây lợi thế cạnh tranh của các trung tâm sản xuất chủ yếu dựa trên chi phí lao động và quy mô sản xuất, thì hiện nay các yếu tố như giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên, khả năng truy xuất nguồn gốc và tính minh bạch trong chuỗi cung ứng đang trở thành những tiêu chí quan trọng.

Phát biểu tại diễn đàn, bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc ITPC cho biết, TP. Hồ Chí Minh đang thúc đẩy nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh, phát triển khu công nghiệp sinh thái và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên nhằm tạo nền tảng cho việc triển khai các mô hình kinh tế tuần hoàn trên quy mô lớn.

Ở góc độ quốc tế, bà Andrea Sühl, Tổng Lãnh sự Đức tại TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh, hợp tác Đức - Việt Nam có vai trò quan trọng trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và phát triển các mô hình sản xuất bền vững, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh của Việt Nam.

Theo ông Alexander Ziehe, Chủ tịch GBA, Việt Nam đang đứng trước cơ hội tích hợp các nguyên tắc kinh tế tuần hoàn ngay trong giai đoạn phát triển công nghiệp tiếp theo. Việc phát triển chuỗi cung ứng bền vững, nâng cao năng lực nhà cung ứng trong nước và đẩy mạnh chuyển giao công nghệ sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Không chỉ dừng ở khía cạnh môi trường, nhiều doanh nghiệp Đức cho rằng kinh tế tuần hoàn đang trở thành một chiến lược kinh doanh. Ông Peter Kompalla, Trưởng Đại diện AHK Việt Nam nhận định, các yêu cầu mới về minh bạch chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc và hộ chiếu sản phẩm số đang dần trở thành điều kiện để tiếp cận các thị trường quốc tế, đặc biệt là Liên minh châu Âu. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không thể chỉ tập trung vào năng lực sản xuất mà phải đầu tư đồng thời cho quản trị, công nghệ và hệ thống dữ liệu nếu muốn duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thu hẹp khoảng cách để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu

Dù cơ hội rất lớn, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình chuyển đổi.

Theo ông Nguyễn Trọng Luật, Phó Chủ tịch HASI, áp lực hiện nay không chỉ đến từ yêu cầu nâng cao trình độ công nghệ mà còn từ các quy định mới liên quan đến phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và tính minh bạch của chuỗi cung ứng. Khoảng cách lớn nhất của doanh nghiệp trong nước nằm ở năng lực quản trị, nguồn nhân lực kỹ thuật và khả năng kết nối với các tập đoàn FDI. Trong bối cảnh đó, chuyển giao công nghệ, đào tạo kỹ năng và xây dựng cơ chế kết nối nhà cung ứng được xem là những giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cấp năng lực cạnh tranh.

Không chỉ là xu hướng thị trường, kinh tế tuần hoàn đang được thúc đẩy bằng các chương trình hành động và cơ chế hỗ trợ cụ thể từ cơ quan quản lý nhà nước. Theo bà Lê Nguyễn Duy Oanh, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Kỹ thuật và Phát triển bền vững, Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho biết, TP. Hồ Chí Minh đang triển khai nhiều hoạt động đồng hành doanh nghiệp trong năm 2026 như đào tạo về sản xuất và tiêu dùng bền vững, tư vấn xây dựng mô hình sản xuất xanh theo tiêu chuẩn ESG, huấn luyện chuyển đổi xanh trong thời đại số hóa và phổ biến các quy định mới liên quan đến phát triển công nghiệp xanh.

Đây là những nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp từng bước nâng cao năng lực quản trị, đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu và hiện thực hóa các mục tiêu kinh tế tuần hoàn trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Đại diện BASF Việt Nam, ông Erick Contreras cho rằng kinh tế tuần hoàn đang trở thành động lực tăng trưởng mới của ngành sản xuất. Khi doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực về nguyên liệu, năng lượng và phát thải, các mô hình tuần hoàn giúp tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo ra những nguồn giá trị mới.

Song song với đó, chuyển đổi số và tự động hóa được đánh giá là yếu tố không thể tách rời của quá trình sản xuất bền vững. Theo ông André de Jong, Tổng Giám đốc Bosch Việt Nam, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ nhà máy thông minh đang làm thay đổi căn bản cách thức vận hành của ngành sản xuất.

Trong khi đó, ông Tuấn Vi, Phó Chủ tịch phụ trách Chuỗi cung ứng và Logistics khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Schaeffler cho rằng, kinh tế tuần hoàn cần được tích hợp xuyên suốt toàn bộ chuỗi giá trị, từ lập kế hoạch, mua sắm, logistics, sản xuất cho đến giai đoạn sử dụng và tái chế sản phẩm.

Song doanh nghiệp sẽ khó đạt được mục tiêu phát triển bền vững nếu chỉ tập trung vào khâu sản xuất riêng lẻ. Thay vào đó, cần tối ưu toàn bộ chuỗi cung ứng thông qua số hóa, tự động hóa và quản trị dữ liệu. Nói cách khác, sản xuất bền vững hiện không chỉ là câu chuyện môi trường mà còn là bài toán về công nghệ, quản trị và năng lực kết nối chuỗi giá trị.

Với lợi thế về công nghệ, kinh nghiệm quản trị của Đức cùng tiềm năng sản xuất của Việt Nam, hợp tác giữa hai nước được kỳ vọng sẽ mở ra nhiều cơ hội chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và xây dựng hệ sinh thái sản xuất bền vững trong thời gian tới.

Nguồn: Thanh Niên; Báo Thanh Hóa; Dân Trí; Tạp Chí Kinh Tế Tài Chính