Sự trỗi dậy quân sự của Đức đang làm rung chuyển cán cân quyền lực châu Âu

Sự vươn lên mạnh mẽ của Đức trong lĩnh vực quốc phòng đang làm dấy lên những lo ngại ngày càng lớn tại Pháp về nguy cơ thay đổi cán cân quyền lực tồn tại ở châu Âu suốt nhiều thập kỷ sau Thế chiến II.

Trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương có dấu hiệu rạn nứt và châu Âu phải tự tìm cách đảm bảo an ninh, Berlin đang đẩy nhanh tốc độ tái vũ trang với quy mô chưa từng có kể từ năm 1945.

Giới quan sát cho rằng sự suy yếu trong quan hệ giữa Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump với Đức đã vô tình thúc đẩy Berlin theo đuổi chiến lược quân sự độc lập hơn. Điều này khiến nhiều nước châu Âu, đặc biệt là Pháp và Ba Lan, bắt đầu nhìn nhận lại vai trò ngày càng lớn của Đức trên lục địa.

Cán cân hậu Thế chiến II đứng trước thử thách

Sau năm 1945, cấu trúc an ninh châu Âu được xây dựng dựa trên một nguyên tắc tương đối rõ ràng rằng Đức tập trung phát triển kinh tế và hội nhập sâu vào châu Âu, trong khi Pháp và Anh giữ vai trò trụ cột quân sự nhờ năng lực hạt nhân và vị thế thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.

Trong nhiều thập kỷ, Đức không cần mở rộng quân sự quá mạnh bởi nước này được NATO và Mỹ bảo đảm an ninh. Mô hình này giúp xoa dịu những ám ảnh lịch sử sau hai cuộc thế chiến, đồng thời tạo điều kiện cho Liên minh châu Âu (EU) hình thành và phát triển.

Tuy nhiên, cuộc xung đột Nga - Ukraine đã thay đổi toàn bộ tư duy an ninh của Berlin. Đức lập quỹ đặc biệt trị giá 100 tỷ euro để hiện đại hóa quân đội, đồng thời cam kết đáp ứng mục tiêu chi tiêu quốc phòng của NATO. Đến năm 2024, ngân sách quốc phòng của Đức đã tăng lên 90,6 tỷ euro, lớn nhất EU.

Theo Hội đồng Đại Tây Dương, Đức dự kiến chi khoảng 127 tỷ USD cho quốc phòng trong năm nay, vượt xa Anh với khoảng 84 tỷ USD và Pháp khoảng 70 tỷ USD. Berlin thậm chí đặt mục tiêu nâng chi tiêu quốc phòng lên 3,5% GDP vào năm 2029, tương đương khoảng 189 tỷ USD mỗi năm.

Trong khi đó, Pháp chỉ dự kiến nâng tỷ lệ này lên khoảng 2,6% GDP vào năm 2030 do áp lực nợ công và kế hoạch cắt giảm chi tiêu ngân sách.

Paris lo ngại mất vai trò lãnh đạo quân sự

Theo tờ The EurAsian Times, việc Đức tăng tốc tái vũ trang đang khiến Paris lo ngại vị thế “đầu tàu quân sự” của mình tại châu Âu bị suy giảm. Trong nhiều năm, Pháp xem mình là quốc gia bảo đảm an ninh chủ chốt của châu Âu lục địa nhờ sở hữu vũ khí hạt nhân, hải quân viễn dương và kinh nghiệm tác chiến ở châu Phi cũng như Trung Đông.

Tổng thống Emmanuel Macron nhiều lần nhấn mạnh châu Âu không thể phụ thuộc hoàn toàn vào Washington hay Berlin về an ninh. Paris cũng lo ngại Đức đang ưu tiên mua sắm các hệ thống vũ khí Mỹ thay vì thúc đẩy năng lực quốc phòng tự chủ của châu Âu.

Đức đã đặt mua tiêm kích F-35, trực thăng CH-47 Chinook, máy bay tuần tra P-8 và hệ thống phòng thủ tên lửa Arrow-3 với tổng giá trị lên tới hàng chục tỷ USD. Theo giới chức Pháp, điều này có nguy cơ làm suy yếu các dự án quốc phòng chung của châu Âu như FCAS, Eurodrone hay MGCS - những chương trình mà ngành công nghiệp quốc phòng Pháp đóng vai trò then chốt.

Các tập đoàn quốc phòng lớn của Pháp như Dassault Aviation, Naval Group, Nexter hay Thales được cho là có thể bị ảnh hưởng nếu Đức tiếp tục ưu tiên khí tài Mỹ.

Mâu thuẫn Pháp - Đức ngày càng lộ rõ

Bất đồng giữa Paris và Berlin trong các dự án quốc phòng chung đang ngày càng sâu sắc, đặc biệt là chương trình tiêm kích thế hệ mới FCAS.

Dự án này được kỳ vọng trở thành nền tảng không chiến tương lai của châu Âu, kết hợp máy bay chiến đấu thế hệ mới với mạng lưới máy bay không người lái. Tuy nhiên, Dassault Aviation của Pháp và Airbus Defence and Space của Đức liên tục tranh cãi về quyền lãnh đạo dự án, phân chia công việc và yêu cầu kỹ thuật.

Pháp muốn giữ vai trò dẫn dắt toàn diện, coi tiêm kích thế hệ mới NGF là “trái tim” của FCAS. Trong khi đó, Đức muốn tích hợp cả Eurofighter và F-35 vào hệ thống tác chiến chung của dự án.

Không chỉ FCAS, hai nước còn bất đồng trong dự án xe tăng thế hệ mới MGCS. Pháp ưu tiên mẫu xe tăng nhẹ, cơ động để triển khai toàn cầu, còn Đức muốn phát triển loại xe tăng hạng nặng phù hợp cho kịch bản xung đột với Nga.

Trong chương trình thiết bị bay không người lái Eurodrone, Berlin ủng hộ thiết kế hai động cơ nhằm tăng độ an toàn, còn Paris muốn một nền tảng nhẹ và linh hoạt hơn cho chiến trường.

Sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Đức

Trong bối cảnh Đức ngày càng gia tăng vai trò quân sự tại châu Âu, các căn cứ quân sự Mỹ trên lãnh thổ nước này vẫn giữ vị trí then chốt trong cấu trúc an ninh NATO. Hiện Washington duy trì khoảng 35.000 - 39.000 binh sĩ cùng hàng chục cơ sở quân sự tại Đức, tập trung chủ yếu ở miền Nam và Tây Nam.

Ramstein được xem là căn cứ lớn nhất của Mỹ ngoài lãnh thổ, đóng vai trò trung tâm hậu cần và chỉ huy cho các chiến dịch tại châu Âu, Trung Đông và châu Phi. Trong khi đó, Stuttgart và Wiesbaden là nơi đặt các bộ tư lệnh chiến lược của Mỹ tại châu Âu và châu Phi, đồng thời hỗ trợ điều phối viện trợ quân sự cho Ukraine. Các căn cứ Grafenwöhr và Hohenfels cũng là địa điểm huấn luyện quy mô lớn của NATO.

Ngoài ý nghĩa quân sự, sự hiện diện của quân đội Mỹ còn mang lại lợi ích kinh tế đáng kể cho Đức, tạo hàng chục nghìn việc làm và đóng góp hàng tỷ USD mỗi năm cho các địa phương sở tại. Tuy nhiên, việc Tổng thống Donald Trump nhiều lần đe dọa cắt giảm binh sĩ Mỹ tại Đức đang làm dấy lên lo ngại về khả năng thay đổi cán cân an ninh truyền thống tại châu Âu.

Thủ tướng Đức: Dù tồn tại khác biệt, Mỹ và châu Âu vẫn chung mục tiêu trong NATO

Ngày 9/5, Thủ tướng Đức Friedrich Merz khẳng định châu Âu mong muốn tiếp tục duy trì một NATO vững mạnh, trong bối cảnh liên minh xuyên Đại Tây Dương đang đối mặt với một số bất đồng liên quan đến chi tiêu quốc phòng, định hướng chiến lược và các vấn đề an ninh quốc tế.

Phát biểu tại cuộc họp báo chung với Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson ở Stockholm, ông Merz nhấn mạnh: “Chúng tôi thực sự mong muốn duy trì liên minh này trong tương lai”, đồng thời cho rằng việc Thụy Điển và Phần Lan gia nhập NATO đã góp phần củng cố vai trò và năng lực của châu Âu trong khuôn khổ liên minh.

Theo nhà lãnh đạo Đức, dù giữa Mỹ và các nước châu Âu vẫn tồn tại một số khác biệt về quan điểm, đặc biệt trong các vấn đề an ninh và đối ngoại, nhưng mục tiêu cuối cùng của hai bên vẫn thống nhất, đó là duy trì ổn định khu vực và ngăn ngừa các nguy cơ liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran.

Ông Merz cho hay: “Đây là mục tiêu chung của cả Mỹ và châu Âu”, đồng thời cho rằng sự phối hợp trong NATO vẫn là nền tảng quan trọng đối với an ninh chung.

Bình luận về các động thái gần đây của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, bao gồm việc điều chỉnh hiện diện quân sự tại châu Âu và rà soát một số kế hoạch triển khai khí tài, Thủ tướng Đức cho rằng điều cốt lõi không nằm ở quy mô lực lượng, mà là sự thống nhất về mục tiêu chiến lược giữa các đồng minh.

Ông cũng khẳng định Mỹ vẫn giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc an ninh châu Âu, đồng thời nhấn mạnh lợi ích chung của hai bên trong việc duy trì một NATO “mạnh hơn, thống nhất hơn và hiệu quả hơn”.

Trong thời gian qua, quan hệ giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu trong NATO tiếp tục xuất hiện một số khác biệt về cách tiếp cận an ninh và mức đóng góp quốc phòng, song các bên đều khẳng định cam kết duy trì liên minh xuyên Đại Tây Dương như một trụ cột ổn định chiến lược lâu dài.

Đức đẩy mạnh tái vũ trang, tự chủ an ninh sau động thái rút quân của Mỹ

Trong bối cảnh cục diện an ninh thế giới ngày càng phức tạp, cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc liên tục gia tăng, việc Mỹ tuyên bố cắt giảm hiện diện quân sự tại châu Âu đang tạo ra những tác động sâu rộng đối với cấu trúc an ninh khu vực.

Động thái này buộc nhiều quốc gia châu Âu phải điều chỉnh chiến lược quốc phòng, trong đó Đức – nền kinh tế lớn nhất Liên minh châu Âu – đang nổi lên như một trung tâm tái cấu trúc sức mạnh quân sự và hướng tới mục tiêu tự chủ an ninh trong dài hạn.

Trong nhiều thập niên sau Chiến tranh Lạnh, Đức theo đuổi chính sách quốc phòng tương đối thận trọng. Berlin ưu tiên phát triển kinh tế, mở rộng thương mại và dựa phần lớn vào “chiếc ô an ninh” của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), nơi Mỹ đóng vai trò trụ cột.

Tuy nhiên, khi Washington liên tục phát tín hiệu giảm cam kết quân sự tại châu Âu, giới lãnh đạo Đức buộc phải nhìn nhận lại năng lực tự vệ và vị thế chiến lược của mình.

Việc Mỹ rút bớt lực lượng đồn trú không chỉ mang ý nghĩa quân sự đơn thuần mà còn phản ánh sự thay đổi trong ưu tiên chiến lược toàn cầu của Washington.

Mỹ đang chuyển trọng tâm sang khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, đồng thời yêu cầu các đồng minh châu Âu chia sẻ nhiều hơn trách nhiệm quốc phòng.

Điều này khiến Đức cùng nhiều quốc gia EU phải khẩn trương đánh giá lại khả năng ứng phó trước các nguy cơ an ninh truyền thống lẫn phi truyền thống.

Trước thực tế đó, Chính phủ Đức đã công bố hàng loạt chương trình hiện đại hóa quân đội với quy mô lớn nhất kể từ sau Thế chiến II. Berlin xác định cần nhanh chóng khắc phục tình trạng thiếu hụt trang bị, nâng cao năng lực tác chiến và xây dựng lực lượng quân đội có khả năng phản ứng linh hoạt trong môi trường chiến tranh hiện đại.

Một trong những ưu tiên hàng đầu là tăng mạnh ngân sách quốc phòng. Trong nhiều năm, mức chi tiêu quân sự của Đức thường bị đánh giá thấp hơn cam kết của NATO.

Tuy nhiên, trước áp lực an ninh mới, Berlin đã quyết định dành hàng trăm tỷ euro để tái thiết lực lượng vũ trang. Đây được xem là bước ngoặt lịch sử trong chính sách an ninh và quốc phòng của nước Đức.

Nguồn ngân sách khổng lồ này sẽ được sử dụng để mua sắm các loại vũ khí và khí tài hiện đại như máy bay chiến đấu thế hệ mới, xe tăng chủ lực, hệ thống phòng không, tàu chiến và các thiết bị tác chiến điện tử. Đức đồng thời tăng đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ quốc phòng tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, máy bay không người lái và năng lực phòng thủ không gian mạng.

Đáng chú ý, Không quân Đức đang thúc đẩy kế hoạch thay thế các phi đội tiêm kích đã lạc hậu bằng những dòng chiến đấu cơ hiện đại hơn. Song song với đó, lục quân và hải quân cũng được ưu tiên nâng cấp nhằm tăng khả năng tác chiến liên hợp trong các tình huống xung đột đa chiều.

Giới quân sự Đức nhận định chiến tranh hiện đại không còn chỉ diễn ra trên bộ, trên biển hay trên không mà đã mở rộng sang không gian mạng và môi trường điện tử, buộc quân đội phải thích ứng nhanh chóng.

Bên cạnh việc mua sắm vũ khí, Berlin còn chú trọng phát triển ngành công nghiệp quốc phòng nội địa nhằm bảo đảm tính tự chủ chiến lược trong dài hạn. Đức nhận thức rõ rằng sự phụ thuộc quá lớn vào nguồn cung bên ngoài, đặc biệt trong bối cảnh khủng hoảng hoặc xung đột kéo dài, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng lực phòng thủ quốc gia.

Các tập đoàn công nghiệp quốc phòng lớn của Đức hiện đang nhận được nhiều đơn hàng mới từ chính phủ. Điều này không chỉ góp phần gia tăng sức mạnh quân sự mà còn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và nâng cao năng lực khoa học – công nghệ. Nhiều chuyên gia nhận định Đức đang hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp quốc phòng hàng đầu châu Âu trong tương lai.

Cùng với quá trình hiện đại hóa quân đội, Berlin cũng thúc đẩy mạnh mẽ hợp tác quốc phòng trong EU. Đức cho rằng an ninh châu Âu không thể phụ thuộc vào một quốc gia đơn lẻ mà cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nước thành viên.

Vì vậy, Berlin đang cùng Pháp và nhiều đối tác khác thúc đẩy xây dựng lực lượng phản ứng nhanh châu Âu, đồng thời mở rộng các chương trình nghiên cứu và phát triển vũ khí chung.

Việc Mỹ giảm hiện diện quân sự tại châu Âu cũng khiến nhiều quốc gia lo ngại về nguy cơ xuất hiện khoảng trống an ninh trong khu vực. Trong bối cảnh đó, Đức được kỳ vọng sẽ đóng vai trò dẫn dắt trong việc củng cố năng lực phòng thủ tập thể của châu Âu. Với tiềm lực kinh tế mạnh và vị thế chính trị quan trọng, Berlin có điều kiện để trở thành một trong những trụ cột an ninh chủ chốt của khu vực.

Tuy nhiên, quá trình tăng cường quân sự của Đức cũng đối mặt không ít thách thức. Trước hết là áp lực tài chính rất lớn. Việc đầu tư hàng trăm tỷ euro cho quốc phòng trong khi nền kinh tế vẫn còn nhiều khó khăn có thể gây ra những tranh luận trong nội bộ nước Đức. Một bộ phận người dân lo ngại rằng chi tiêu quân sự quá lớn sẽ ảnh hưởng tới các chương trình an sinh xã hội và mục tiêu phát triển kinh tế.

Ngoài ra, vấn đề nhân lực quân đội cũng là thách thức đáng kể. Trong nhiều năm qua, quân đội Đức gặp khó khăn trong tuyển dụng và duy trì lực lượng. Vì vậy, song song với hiện đại hóa trang bị, Berlin phải tiến hành cải tổ toàn diện về tổ chức, huấn luyện và chính sách đãi ngộ nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc phòng.

Sự thay đổi mạnh mẽ trong chính sách quốc phòng của Đức hiện cũng đang được cộng đồng quốc tế theo dõi sát sao. Là quốc gia từng trải qua những giai đoạn lịch sử gắn với chủ nghĩa quân phiệt, mọi bước đi quân sự của Berlin đều nhận được sự quan tâm đặc biệt. Vì vậy, Đức phải bảo đảm rằng việc tăng cường sức mạnh quốc phòng hướng tới mục tiêu phòng thủ, duy trì ổn định và đóng góp cho hòa bình khu vực.

Trong bối cảnh thế giới tiếp tục xuất hiện nhiều biến động khó lường, xu hướng tự chủ an ninh đang ngày càng trở nên rõ nét tại nhiều quốc gia. Đối với Đức, việc đẩy mạnh mua sắm vũ khí, hiện đại hóa quân đội và phát triển năng lực quốc phòng không chỉ là phản ứng trước động thái rút quân của Mỹ mà còn phản ánh một sự điều chỉnh chiến lược dài hạn nhằm thích ứng với môi trường an ninh mới của thế giới.

Nguồn: Báo Tin Tức; Báo Thanh Hóa; Việt-Mỹ