Đức đề xuất EU phá lệ, cấp cho Ukraine tư cách thành viên đặc biệt?

Đức được cho là đã gợi ý cấp cho Ukraine một vị thế mới trong EU, liên minh mà Kiev đã từ lâu muốn trở thành thành viên chính thức.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã đề xuất trao cho Ukraine vai trò trực tiếp trong các cấu trúc của Liên minh châu Âu như một bước đi tạm thời hướng tới tư cách thành viên EU mà ông cho rằng có thể giúp thúc đẩy một thỏa thuận chấm dứt xung đột với Nga.

Trong bức thư gửi các lãnh đạo EU mà Reuters tiếp cận được, ông Merz đề xuất Ukraine có thể được trao một vị thế mới là “thành viên liên kết”, cho phép các quan chức Ukraine tham gia các hội nghị thượng đỉnh và cuộc họp cấp bộ trưởng của EU, nhưng không có quyền biểu quyết. Đây là tư cách thành viên chưa từng có tiền lệ ở EU.

Nhà lãnh đạo Đức cũng đề xuất các nước EU đưa ra “cam kết chính trị” nhằm áp dụng điều khoản hỗ trợ lẫn nhau của khối đối với Ukraine “nhằm tạo ra một bảo đảm an ninh đáng kể”.

Các nhà phân tích cho rằng một lộ trình rõ ràng để gia nhập EU có thể rất quan trọng để Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky thuyết phục người dân Ukraine chấp nhận bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào, đặc biệt nếu như xảy ra kịch bản Ukraine không thể giành lại toàn bộ lãnh thổ hoặc gia nhập liên minh quân sự NATO.

Tuy nhiên, các quan chức châu Âu cho rằng việc Ukraine trở thành thành viên đầy đủ của EU trong vài năm tới là điều không thực tế, dù mốc năm 2027 từng được đưa vào kế hoạch hòa bình 20 điểm được thảo luận giữa Mỹ, Ukraine và Nga.

Đề xuất của ông Merz được xem là nỗ lực tìm kiếm giải pháp tạm thời giữa việc kết nạp nhanh chóng và vị thế hiện tại của Ukraine là quốc gia ứng cử ở giai đoạn đầu của tiến trình gia nhập.

“Đề xuất của tôi phản ánh hoàn cảnh đặc biệt của Ukraine, một quốc gia đang trong thời chiến. Nó sẽ giúp thúc đẩy các cuộc đàm phán hòa bình đang diễn ra như một phần của giải pháp hòa bình thông qua thương lượng”, ông Merz viết, đồng thời cho rằng điều này “không chỉ thiết yếu đối với an ninh của Ukraine mà còn của toàn bộ châu lục”.

Quy trình gia nhập khối thường kéo dài, bao gồm các cuộc đàm phán chi tiết và cải cách pháp lý để đáp ứng các tiêu chuẩn dân chủ và kinh tế của EU. Việc gia nhập EU cũng đòi hỏi sự đồng thuận và phê chuẩn của toàn bộ 27 quốc gia thành viên, một quá trình có thể gặp nhiều trở ngại đáng kể.

Trong thư, ông Merz nêu ra những lợi ích mà Ukraine có thể nhận được với tư cách thành viên liên kết, một hạng mục chưa từng tồn tại trong các quy định của EU.

Các quyền lợi tiềm năng này bao gồm việc Ukraine có một ủy viên liên kết không có quyền biểu quyết tại Ủy ban châu Âu và các đại diện không có quyền biểu quyết tại Nghị viện châu Âu.

Thủ tướng Đức cho biết có thể thiết lập cơ chế nhằm đình chỉ cơ chế "thành viên liên kết" nếu Ukraine không đảm bảo tuân thủ theo các tiêu chuẩn mà EU đưa ra.

Ông nói đề xuất này sẽ không ảnh hưởng tới các quốc gia ứng cử khác và gợi ý EU nên “xem xét các giải pháp đổi mới” đối với những nước đã theo đuổi tiến trình gia nhập EU trong thời gian dài.

Ông Merz cho biết ông dự định thảo luận ý tưởng này với các nhà lãnh đạo châu Âu khác. “Mục tiêu của tôi là sớm đạt được một thỏa thuận và thành lập một lực lượng chuyên trách để xây dựng các chi tiết”, ông viết.

Bà Merkel tái xuất, nước Đức lại nhớ thời “Thủ tướng thép”

Hơn bốn năm sau khi rời ghế Thủ tướng Đức, bà Angela Merkel vẫn duy trì sức ảnh hưởng lớn trong đời sống chính trị và công chúng Đức. Sự tái xuất gần đây của bà diễn ra giữa lúc chính phủ của Thủ tướng Friedrich Merz đối mặt nhiều khó khăn, làm dấy lên làn sóng hoài niệm về “kỷ nguyên Merkel”.

“Không có gì là ngẫu nhiên với Merkel”

Đã hơn bốn năm kể từ khi bà Angela Merkel rời chính trường vào tháng 12/2021 sau 16 năm lãnh đạo nước Đức. Đúng như cam kết, bà hầu như tránh xa đời sống chính trị, ngoại trừ các chuyến quảng bá hồi ký và một số lần xuất hiện trước công chúng.

Theo tờ El Pais, bà gần như “biến mất” khỏi chính trường đến mức sự xuất hiện của bà tại Đại hội liên bang của đảng Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU) hồi tháng 2 năm nay đã làm lu mờ cả Thủ tướng Friedrich Merz.

Ba tháng sau, bà tiếp tục xuất hiện trở lại giữa lúc liên minh cầm quyền bảo thủ Dân chủ Xã hội rơi vào khủng hoảng nội bộ liên quan gói cải cách và đối mặt căng thẳng với Mỹ về cuộc chiến Iran. Đầu tiên là cuộc phỏng vấn với tạp chí Focus, nơi bà kêu gọi giữ bình tĩnh. Sau đó là sự kiện Re:publica về xã hội và công nghệ tổ chức tại Berlin.

Nhà khoa học chính trị Hajo Funke thuộc Đại học Tự do Berlin nhận định: “Không có gì là ngẫu nhiên với Merkel. Bà lo lắng cho tình trạng của đảng và đất nước, nên lên tiếng và điều đó vẫn có trọng lượng”. Theo ông, dù không còn quyền lực trực tiếp, Merkel vẫn là “một tiếng nói mạnh mẽ”.

Hoài niệm về “kỷ nguyên Merkel”

Ngày 20/5, Angela Merkel được trao Huân chương Công trạng châu Âu của Nghị viện châu Âu nhằm ghi nhận “vai trò lãnh đạo ổn định và nền tảng” của bà đối với Liên minh châu Âu trong thời gian làm Thủ tướng Đức.

Bà vẫn duy trì mức tín nhiệm cao, đặc biệt trong giới trẻ. “Danh tiếng tốt”, Merkel hài hước nói về điều này tại sự kiện Republica. Sự xuất hiện của bà thu hút sự quan tâm rất lớn: nhiều người xếp hàng từ sớm hàng giờ để vào hội trường và không ít người phải đứng bên ngoài vì quá tải.

Khi bà bước lên sân khấu, khán phòng bùng nổ tiếng vỗ tay. Nhiều bạn trẻ giơ điện thoại chụp ảnh, quay video và tìm cách chụp selfie cùng bà. Không khí tại sự kiện khiến nhiều người nhớ về thời kỳ chính trị khi bà Merkel cầm quyền.

Sự tương phản với Thủ tướng Friedrich Merz càng trở nên rõ nét. Trong khi tỷ lệ ủng hộ ông Merz giảm mạnh và đảng cực hữu AfD vươn lên dẫn đầu các cuộc thăm dò, bà Merkel vẫn được xem như biểu tượng của sự ổn định.

Giáo sư Thomas König tại Đại học Mannheim nhận xét ông Merz muốn thay đổi hiện trạng và thúc đẩy cải cách, trong khi bà Merkel lại thiên về duy trì sự ổn định. “Merkel luôn đóng vai trò hòa giải, rất thận trọng và chỉ hành động khi biết điều gì được công chúng ủng hộ”, ông nói.

Bà Merkel chưa muốn trở lại chính trường

Trước những đồn đoán về khả năng quay lại chính trường, Merkel khẳng định bà chỉ cố “tìm một nhịp điệu phù hợp” với vai trò công dân quan tâm đến chính trị. Bà cho biết hiện thích dành thời gian tại vùng Uckermark gần biên giới Ba Lan - nơi bà lớn lên - nhưng không hoàn toàn rút lui khỏi đời sống công chúng.

Theo các chuyên gia, việc Merkel được giới trẻ yêu thích phản ánh tâm lý bất an về tương lai. “Điều Merkel tượng trưng chính là cảm giác an toàn”, giáo sư König nhận định. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng tại miền Đông Đức – nơi AfD có ảnh hưởng lớn – Merkel không còn được yêu thích như trước.

Merkel bác bỏ khả năng quay lại nắm giữ chức vụ công, kể cả ý tưởng tranh cử Tổng thống Đức. “Đó là cương vị cao nhất của đất nước. Tôi đã làm thủ tướng suốt 16 năm và giờ không còn đủ năng lượng nữa”, bà chia sẻ.

Bà cũng cho rằng việc một số người nhắc tên mình như ứng viên trung gian đàm phán với Tổng thống Nga Vladimir Putin là không phù hợp. Theo Merkel, vai trò đó nên dành cho những người đang nắm quyền lực thực tế.

Dù không muốn trở lại chính trường, Merkel hiểu rằng tiếng nói của mình vẫn có sức ảnh hưởng lớn. Bà kêu gọi không nên “đánh giá thấp ông Putin”, đồng thời nhắc lại những kinh nghiệm từng đối mặt với Nga, Tổng thống Trump và sự trỗi dậy của đảng AfD trong suốt 16 năm cầm quyền.

Cú sốc Trung Quốc khiến Đức mất trắng tới 15.000 việc làm mỗi tháng, châu Âu 'lo sốt vó'

Sự gia tăng khối lượng linh kiện nhập khẩu từ Trung Quốc đang làm dấy lên cảnh báo về nguy cơ “ăn mòn” các ngành công nghiệp châu Âu.

Theo các nhà phân tích và đại diện thương mại, châu Âu đang đối mặt với một “cú sốc Trung Quốc” mới, có thể làm suy yếu các nhà máy nội địa, dẫn đến mất việc làm và tình trạng “bị chi phối công nghiệp trên thực tế” bởi Bắc Kinh.

Họ lo ngại rằng sự sụt giảm của tỷ giá hối đoái cùng với việc hỗ trợ các “công ty ma” của Trung Quốc gợi lại cuộc khủng hoảng tại Mỹ cách đây 25 năm – khi thuật ngữ “cú sốc Trung Quốc” ra đời. Khi đó, việc Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã khiến lượng nhập khẩu tăng vọt, làm thay thế các ngành công nghiệp nội địa và khiến 2,5 triệu việc làm biến mất.

Ông Jens Eskelund, Chủ tịch Phòng Thương mại châu Âu tại Bắc Kinh (Trung Quốc) cho biết: “Khi nhắc đến hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, người ta thường nghĩ đến hàng hóa hoàn chỉnh như xe điện. Nhưng đó không phải là vấn đề. Vấn đề nằm ở khối lượng linh kiện khổng lồ nhập từ Trung Quốc. Thậm chí, châu Âu đang ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào Trung Quốc”.

Khi linh kiện Trung Quốc ngày càng “ăn sâu” vào hệ thống công nghiệp của Liên minh châu Âu (EU), khối này đang đối mặt với những lựa chọn khó khăn. Theo một báo cáo của tờ Financial Times, EU đang cân nhắc buộc các công ty châu Âu phải mua linh kiện quan trọng từ ít nhất 3 nhà cung cấp khác nhau.

Các ủy viên châu Âu sẽ họp vào ngày 29/5 để thảo luận khẩn cấp về những biện pháp có thể áp dụng. Ông Oliver Richtberg, người đứng đầu mảng thương mại quốc tế của VDMA – tổ chức đại diện ngành chế tạo máy móc của châu Âu và Đức – đánh giá cao sự tham gia tích cực của Brussels (chứ không phải Berlin) khi cho rằng cơ quan này “luôn chủ động tìm kiếm dữ liệu và lắng nghe ý kiến của chúng tôi”.

Ông Richtberg cho biết trợ cấp Nhà nước – điều khó thực hiện tại châu Âu – là một yếu tố khiến hàng Trung Quốc rẻ hơn. Nhưng mối lo lớn hơn là biến động tỷ giá trong 5 năm qua. Nhà kinh tế Đức Jürgen Matthes cho rằng đồng nhân dân tệ có thể bị định giá thấp hơn euro tới 40%, khiến các nhà quản lý mua sắm gần như không có lựa chọn trong hoạt động kinh doanh hàng ngày.

Ông Richtberg nói: “Nếu bạn đang cân nhắc sản xuất một sản phẩm và thấy một nhà cung cấp ở Trung Quốc có thể làm ra sản phẩm đạt 95% chất lượng của châu Âu nhưng rẻ hơn 30 - 50% thì đó là lựa chọn hợp lý. Nhưng chính điều này đang gây tổn hại cho chúng tôi. Chúng tôi không thể chấp nhận điều đó nữa vì nó quá bất công”.

“Sự phụ thuộc vào Trung Quốc đang gây tổn hại và chúng ta cần lo ngại. Chúng ta đang mất thị phần, ngành công nghiệp chịu áp lực lớn. Riêng ngành chế tạo máy ở Đức đã mất 22.000 việc làm trong năm qua”.

Soapbox - một trang web giám sát thương mại Trung Quốc được viết bởi một cố vấn thương mại phối hợp với Viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator (một cơ quan cố vấn của Đức) - tuần trước cho biết các dữ liệu đã xác nhận viễn cảnh các ngành công nghiệp nội địa đang bị “ăn mòn”. Trang này nhận định những dữ liệu tìm thấy “đáng lo ngại hơn dự kiến”.

Ví dụ, đối với axit amin – được sử dụng rộng rãi trong tạo hương vị và dược phẩm – EU nhập khẩu 52% theo giá trị từ Trung Quốc, nhưng theo khối lượng lên tới 88%.

Theo Soapbox, đối với polyol (rượu đa chức) – dùng trong nhựa, mỹ phẩm, sơn và chất chống đông – tình hình còn đáng lo hơn khi khoảng 96% lượng nhập khẩu của EU (theo khối lượng) đến từ Trung Quốc.

Tác giả của trang web này, một cố vấn thương mại viết blog ẩn danh nhưng đã có cuộc trao đổi với tờ The Guardian chia sẻ: “Đây là phần khuất ít ai thấy trong bức tranh thương mại với Trung Quốc. Rủi ro không đơn giản là việc EU mua hàng nhập khẩu giá rẻ từ Trung Quốc. Rủi ro thực sự là việc nguồn cung giá rẻ này đang dần khiến hoạt động sản xuất của EU trở nên không còn hiệu quả kinh tế, đẩy liên minh này vào tình trạng phụ thuộc vào chính nguồn cung đã hất cẳng mình”.

Số liệu thương mại cho thấy thặng dư của Trung Quốc với EU đang tăng mạnh. Một số ý kiến cho rằng tác động của mức thuế lên tới 35% mà EU áp lên xe điện Trung Quốc năm 2024 đã bị triệt tiêu bởi biến động tỷ giá.

Ông Andrew Small, Giám đốc chương trình châu Á tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu nhận định: “Tất cả các động lực của “cú sốc Trung Quốc” đều đang diễn ra - các công cụ mà EU sử dụng cho đến nay vẫn chưa tương xứng với quy mô nhập khẩu hiện tại”.

Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Đức, vượt qua Mỹ. Thặng dư của nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới với Đức đã tăng từ 12 tỷ USD lên 25 tỷ USD giai đoạn 2024 - 2025, khi nhập khẩu từ Trung Quốc vào châu Âu đạt 118 tỷ USD, trong khi xuất khẩu giảm còn 93 tỷ USD.

Ước tính Đức đã mất khoảng 250.000 việc làm công nghiệp từ năm 2019, trong đó ngành ô tô giảm mạnh nhất với khoảng 51.000 việc làm bị mất trong giai đoạn 2024 - 2025.

Ông Eskelund cho rằng sự phụ thuộc ngày càng tăng vào Trung Quốc là mối lo mang tính sống còn: “Trong khảo sát niềm tin kinh doanh gần đây, 26% thành viên của chúng tôi đang tăng cường hiện diện tại Trung Quốc. Nếu xu hướng này tiếp diễn, tác động sẽ rất lớn. Quá trình phi công nghiệp hóa đã diễn ra – Đức đang mất khoảng 10.000 - 15.000 việc làm mỗi tháng. Đến một lúc nào đó, đây không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là vấn đề an ninh”.

Ông Small bổ sung: “Trung Quốc vẫn chưa được đánh giá đúng mức trong các cuộc tranh luận về những gì đang xảy ra với ngành công nghiệp châu Âu”.

EU đã đưa ra hai đề xuất luật nhằm bảo vệ ngành công nghiệp: Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (còn gọi là Luật “Sản xuất tại EU”) và bản cập nhật Đạo luật An ninh mạng 2019, cho phép doanh nghiệp ngừng mua hàng từ Trung Quốc vì lý do an ninh. Tuy nhiên, các biện pháp này sẽ chưa có hiệu lực trước năm 2027, khiến Brussels chịu áp lực phải đưa ra giải pháp ngắn hạn.

Ông Small cho rằng câu hỏi lớn là các quốc gia thành viên sẽ đứng ở đâu, đồng thời nhận định thuế quan không phải là giải pháp khả thi: “Rất nhiều nỗ lực chính trị đã được dành cho việc áp thuế, nhưng chúng vốn không đủ để khắc phục sự mất cân bằng thương mại. Không ai muốn lặp lại điều đó”.

Trong khi EU phải cân nhắc kỹ lưỡng phản ứng của Trung Quốc, Bắc Kinh vẫn được xem là bên nắm thế chủ động.

Ông Small kết luận: “Trung Quốc không cần chặn toàn bộ các biện pháp đối phó của EU, họ chỉ cần làm chậm lại hoặc gây nghẽn tiến trình đó để giữ cho dòng chảy xuất khẩu của mình tiếp tục được duy trì”.

Đức bắt giữ một cặp vợ chồng bị cáo buộc làm gián điệp cho ĐCSTQ

Cảnh sát Đức hôm thứ Tư (20/5) đã bắt giữ một cặp vợ chồng bị nghi ngờ làm gián điệp cho Trung Quốc, với cáo buộc tìm cách thu thập thông tin về công nghệ tiên tiến có thể phục vụ mục đích quân sự.

Văn phòng Công tố Liên bang Đức cho biết cặp đôi mang quốc tịch Đức này đã bị bắt tại thành phố München ở miền nam nước Đức. Theo quy định bảo vệ quyền riêng tư của Đức, tên của họ chỉ được công bố một phần, gồm học quân C. (Xuejun C.) và Hoa S. (Hua S.).

Các công tố viên cáo buộc hai người này “làm việc cho một cơ quan tình báo Trung Quốc”. Hiện nơi ở và nơi làm việc của họ tại München đang bị khám xét.

Cặp vợ chồng bị cáo buộc đã bí mật thiết lập quan hệ với các nhà khoa học tại các trường đại học và viện nghiên cứu của Đức, đặc biệt là các giáo sư trong lĩnh vực kỹ thuật hàng không vũ trụ, khoa học máy tính và trí tuệ nhân tạo (AI). Để tiếp cận các nhà khoa học, họ được cho là đã giả danh phiên dịch viên hoặc nhân viên trong ngành công nghiệp ô tô.

Theo phía công tố, 2 người đã lấy lý do mời các nhà khoa học sang Trung Quốc tham gia các buổi diễn thuyết có thù lao để thu hút họ, nhưng trên thực tế, đối tượng nghe thuyết trình cuối cùng lại là nhân viên của các doanh nghiệp công nghiệp quốc phòng Trung Quốc.

Các công tố viên cho biết ngoài việc bắt giữ cặp đôi này, giới chức hiện cũng đang tiến hành “các biện pháp bổ sung” đối với thêm 10 người khác tại München, thủ đô Berlin và một số địa điểm khác. Những người này hiện không bị nghi ngờ phạm tội nhưng có thể trở thành nhân chứng.

Vụ bắt giữ diễn ra trong bối cảnh giới chức Đức liên tục cảnh báo về mối đe dọa an ninh ngày càng gia tăng từ Trung Quốc.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz từng thăm Trung Quốc vào tháng 2, với các cuộc thảo luận chủ yếu xoay quanh thương mại và cách tăng cường hợp tác trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, do lo ngại nguy cơ chuyển giao công nghệ, chính phủ Đức đang tìm cách “giảm thiểu rủi ro” trong quan hệ kinh tế Đức – Trung.

Phía Bắc Kinh bác bỏ các cáo buộc liên quan đến hoạt động gián điệp. Đầu tuần này, nghị sĩ đảng Xanh của Đức và Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tình báo, Konstantin von Notz, cảnh báo rằng mối đe dọa từ Trung Quốc đang ngày càng gia tăng.

Trong cuộc phỏng vấn với podcast của trang tin chính trị Politico, ông nói: “Chúng tôi đã đánh giá quá thấp khí thế đối đầu và sự quyết liệt của Trung Quốc đối với phương Tây, bao gồm cả châu Âu và Đức.”

Gần đây, Đức liên tiếp xảy ra nhiều vụ án gián điệp gây chú ý, đều có liên quan đến Trung Quốc.

Tháng 2 năm nay, một công dân Mỹ bị kết án tù bởi một tòa án tại thành phố Koblenz ở miền tây nước Đức sau khi bị cáo buộc cung cấp thông tin nhạy cảm cho Trung Quốc trong thời gian làm nhà thầu dân sự tại các căn cứ quân sự Mỹ.

Tháng 9 năm ngoái, cựu trợ lý người Hoa của chính trị gia cánh hữu Maximilian Krah là Quách Kiến đã bị tuyên án hơn 4 năm tù. Trước đó, tòa án xác định người này phạm tội làm gián điệp cho cơ quan tình báo Trung Quốc trong thời gian làm việc cho ông Krah.

Các công tố viên cũng đang điều tra chính ông Krah với cáo buộc nhận tiền từ Trung Quốc và Nga khi còn là nghị sĩ Nghị viện châu Âu, tuy nhiên ông đã phủ nhận các cáo buộc này.

Nguồn: Dân Trí; Báo Tin Tức; Người Quan Sát; Tri Thức