CHƯƠNG I GIÚP ĐỠ NGƯỜI XIN TỴ NẠN, SỐNG BẤT HỢP PHÁP

Trên nguyên tắc, ai sống bất hợp pháp hoặc gặp một người sống bất hợp pháp có thể tìm đến văn phòng tư vấn tỵ nạn xin tư vấn Flüchtlingsberatungsstelle hoặc khuyên họ tới đó, không tốn phí gì cả. Trong nhiều trường hợp lưu trú được hợp pháp hóa tạm thời. Người sống bất hợp pháp cũng không cần lo ngại bị phát hiện xử lý hình sự, ngoại trừ có thể bị trục xuất trở về nước xuất phát nếu bị phát hiện từ đó nhập cư bấp hợp pháp vào Đức.

Quy định về khai báo người nhập cư lưu trú bất hợp pháp

Cá nhân nào thấy người nhập cư bất hợp pháp không bao giờ buộc phải khai báo cho chính quyền, thậm chí có thể bị truy tố nếu cá nhân đó là những người hành nghề ở Đức như bác sỹ, điều dưỡng, nhân viên bệnh viện...

Tuy nhiên, trợ giúp hoặc tổ chức lưu trú bất hợp pháp có thể bị phạt hình sự theo Điều §96 Luật lưu trú. Theo Điều §87 Luật lưu trú, trách nhiệm khai báo chỉ có giá trị đối với các cơ quan công quyền. Những cơ quan này phải chuyển tiếp cho Sở ngoại kiều. Về nguyên tắc, các bệnh viện nhà nước phải khai báo với sở ngoại kiều, nhưng không được phép vì thế mà ảnh hưởng đến nhiệm vụ điều trị của họ, được quy định tại Điều §87, đoạn 2, Luật lưu trú. Muốn điều trị được bệnh nhân nhập cư bất hợp pháp, thì bác sỹ nhân viên y tế phải được bảo đảm quyền im lặng, tức không buộc phải khai báo nhân thân người bệnh. Trong trường hợp này trách nhiệm im lặng của bác sỹ nhân viên bệnh viện cao hơn trách nhiệm khai báo.

Trách nhiệm im lặng, giữ bí mật cá nhân

Một số nhóm nghề nghiệp có trách nhiệm im lặng để giữ bí mật cá nhân người liên quan không chỉ những thông tin liên quan tới chuyên môn đang xử lý mà cả đời tư họ như nơi lưu trú, ngày tháng năm sinh, tình trạng sinh sống. Ai vi phạm phát tán thông tin trên có thể bị phạt hình sự tội vi phạm bí mật cá nhân theo Điều §203 Bộ luật hình sự.

Những người có trách nhiệm im lặng

Gồm: bác sỹ, nha sỹ, hộ sinh, các chuyên gia tâm lý thần kinh, các dược sỹ, bác sỹ thú y, chuyên gia chữa bệnh y học cổ truyền được công nhận, hộ lý kể cả nhân viên kỹ thuật hoặc chuyên viên y tế khác, những người làm công tại các bệnh viện nhà nước, trạm cấp cứu và cả nhân viên sở xã hội (quy định tại Điều §88 Luật lưu trú AufenthG). Khi hồ sơ thanh toán viện phí có chưá đựng thông tin nhân thân về người lưu trú bất hợp pháp, phải tuân thủ trách nhiệm im lặng, không được chuyển tiếp cho Sở Ngoại kiều. Trách nhiệm đó áp dụng cho cả Sở Xã hội khi nhận được hồ sơ thanh toán viện phí của bệnh viện đối với các trường hợp cấp cứu bệnh nhân lưu trú bất hợp pháp. Từ 2 quy định trên, Luật tiêu chuẩn của người xin tỵ nạn (Asylbewerberleistungsgesetz) quy định khi cấp cứu bệnh nhân không phải đệ đơn thanh toán viện phí lên Sở Xã hội. Như vậy ai lưu trú bất hợp pháp ở Đức đều có quyền nhập viện khi ốm đau mà không cần lo ngại bị phát hiện trục xuất.

Giúp đỡ người nhập cư bất hợp pháp không bị phạt ?

Ngoại trừ nhằm mục đích kinh doanh, còn về nguyên tắc, giúp đỡ người nhập cư bất hợp pháp không bị phạt. Trong trường hợp khẩn cấp, còn được pháp luật bảo vệ. Người nhập cư bất hợp pháp được coi là phạm pháp tính từ thời điểm đơn tỵ nạn bị bác giấy phép tạm trú hết hạn, không có giấy tạm dung, đã có lệnh xuất cảnh. Tuy nhiên, người nào ủng hộ hành vi phạm pháp trên, trợ giúp hay tổ chức, xúi giục, quy định tại Điều §96 luật lưu trú đều bị coi phạm pháp. Mặc dù những trường hợp trên thường ít bị điều tra nhưng vẫn là rủi ro lớn cho họ. Vì thế, đối với những người thiện nguyện hay các tổ chức tương tự giúp đỡ người nhập cư bất hợp pháp, một mặt vừa được khen thưởng, song mặt khác về mặt pháp lý không loại trừ bị điều tra. Vì vậy để phòng xa, tốt nhất nên hướng dẫn người nhập cư bất hợp pháp tới văn phòng tư vấn tỵ nạn Flüchtlingsberatungsstelle có ở nhiều thành phố mọi tiểu bang. Họ sẽ giúp nhập trại từ A - Z.

Theo Điều §96 Luật lưu trú, ai giúp đỡ cho người khác lưu trú bất hợp pháp, để thu lợi hoặc được hứa hẹn thu lợi hoặc thường xuyên làm hoặc làm cho nhiều người, bị coi vi phạm luật lưu trú. Hành vi làm cho nhiều người nói trên lại liên quan tới những người thiện nguyện chuyên giúp đỡ nhân đạo những người nhập cư. Tuy nhiên, Điều §96 Luật lưu trú theo các án lệ không chế tài những hành vi giúp đỡ của bác sỹ, nhân viên y tế, tư vấn, hay cá nhân. Mục đích của cơ quan ban hành luật là chống nhập cảnh phi pháp, các băng nhóm đưa người có tổ chức và mang tính thương mại. Do vậy các „trường hợp trợ giúp“ người nhập cư bất hợp pháp ít vận dụng trong xét xử và thực tế nói chung không bị điều tra.

Các bác sỹ, nhân viên y tế, hộ sinh... có trách nhiệm giúp đỡ y tế trong trường hợp khẩn cấp. Điều 1 đoạn 1, câu 5, liên quan đến Điều 4 luật tỵ nạn cũng quy định, những người nhập cư bất hợp pháp có quyền được chăm sóc y tế và chữa bệnh nếu người đó ở nước Đức. Trách nhiệm chữa bệnh của bác sỹ còn được ghi rõ ở luật nghề nghiệp bác sỹ Đức, trong đó các bác sỹ còn phải nguyện thề, hiến dâng cuộc sống phục vụ con người. Trách nhiệm pháp lý đã trở thành tập quán này trợ giúp người nhập cư bất hợp pháp có thể được miễn truy cứu hình sự.

Vấn đề hình sự với nhập cảnh và lưu trú bất hợp pháp

Về mặt pháp lý, khi nhập cảnh trái phép, lưu trú bất hợp pháp cũng như tìm cách nhập cảnh trái phép đều có thể bị phạt hình sự theo Điều §95 đoạn 1, mục 3 và đoạn 3 luật lưu trú. Theo quy định chung về luật hình sự, những hành động như khuyến khích giúp đỡ các hành vi hình sự đều có thể bị phạt. Nếu vi phạm mang tính băng nhóm hoặc buôn bán, thương mại và kèm theo còn sử dụng cả vũ khí hoặc đưa người gây tử vong thì mức độ hình phạt có thể nặng.

Tuy nhiên khái niệm nhập cảnh và lưu trú bất hợp pháp, pháp luật không định nghĩa được và vì vậy rất khó kết luận, thực tế phần lớn các hành vi đó vẫn không bị điều tra hình sự. Ví dụ như xin vi sa nhập cảnh, để sau đó ở lại qúa thời hạn và làm việc, không thể bị phạt hình sự. Bởi với vi sa du lịch họ đã có giấy phép sang Đức. Trong khi chỉ có thể bị phạt khi họ lao động không có giấy phép lưu trú (Điều §4 Bộ luật lưu trú ).

Ngược lại, lưu trú bất hợp pháp tại Đức theo Điều §95 luật lưu trú lại rõ ràng là một hành vi phạm pháp, nhưng thường không áp dụng, nếu trục xuất họ. Lưu trú bất hợp pháp không thể phạt hình sự, chừng nào đơn xin tị nạn đã nộp nhưng chưa xét. Nếu có giấy phép tạm dung thì đương nhiên họ được miễn phạt hình sự (Điều §95 đoạn 1 mục 2c Luật lưu trú).

(Xem các chương tiếp theo tại Ấn phẩm chuyên đề)