NHỮNG NGƯỜI MỸ GỐC VIỆT VƯỢT ĐỊNH KIẾN ĐỂ NUÔI CON TỰ KỶ

Gần 10 năm trước, chị Chinh Nguyen ở quận Cam, California bắt đầu nhận thấy điều bất thường ở con trai hai tuổi Patrick.

"Trong 8 tháng đầu sau sinh, Patrick hiếm khi cười hay khóc", Chinh kể. "Cháu không nhìn vào người đối diện khi họ trò chuyện, cũng không phản ứng khi được gọi tên".

Ban đầu, chị nghĩ việc con thiếu biểu lộ cảm xúc là điều bình thường, thậm chí còn mừng rằng mình có một cậu con trai điềm tĩnh.

Nhưng các biểu hiện ngày càng rõ hơn. Một người họ hàng bên chồng cảnh báo các biểu hiện của bé Patrick rất giống với căn bệnh tự kỷ mà một người cháu trong họ gặp phải. Người cháu khi đó đã lên 7 nhưng vẫn phải mặc tã, phụ thuộc vào gia đình trong mọi sinh hoạt cơ bản.

"Tôi đã rất suy sụp. Tôi không thể ngủ, dành hàng giờ để nghiên cứu về chứng tự kỷ. Điều khiến tôi đau lòng nhất là chứng bệnh này không thể chữa khỏi. Con tôi sẽ phải sống chung với nó suốt đời", Chinh nói.

Bạn bè khuyên Chinh đừng quá lo lắng, cho rằng bé Patrick chỉ chậm phát triển. Một số cảnh báo không nên cho bé đi chẩn đoán sớm, vì có thể khiến bé bị liệt vào diện giáo dục đặc biệt, dẫn đến tình trạng kỳ thị lâu dài. Số khác khuyên Chinh giấu kín để con tránh bị bắt nạt.

Trả lời các nghiên cứu viên từ dự án Chữa lành California của Trung tâm Báo chí Y tế Annenberg thuộc Đại học Nam California (USC), Chinh nói rằng cộng đồng người Việt ở Mỹ thường có xu hướng che giấu tình trạng tự kỷ của con em mình, do sợ bị đàm tiếu hoặc phán xét.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), cứ 31 trẻ em ở Mỹ thì có một trẻ bị chẩn đoán mắc chứng tự kỷ trước 8 tuổi. Riêng tại California, tỷ lệ này còn cao hơn, với khoảng 4,5% trẻ thuộc nhóm 8 tuổi bị tự kỷ, cao nhất trong số các bang thống kê số liệu.

Tuy nhiên, dữ liệu này gộp chung tất cả nhóm người gốc Á, không phản ánh khác biệt giữa các cộng đồng sắc tộc. Theo USC, tình trạng thiếu dữ liệu chi tiết khiến việc đánh giá đúng nhu cầu thực tế của người gốc Việt trở nên khó khăn, đặc biệt là ở các khu vực đông người Việt như quận Cam.

Giới quan sát cho rằng thái độ của người Việt ở Mỹ với chứng tự kỷ đang thay đổi, đặc biệt là ở thế hệ trẻ. Nhưng ngoài định kiến trong cộng đồng, phụ huynh có con tự kỷ còn gặp nhiều hạn chế khi tiếp cận các dịch vụ và nguồn lực phù hợp.

Bị bắt nạt do mắc chứng tự kỷ hồi nhỏ, Julie Diep chọn cách im lặng "để tồn tại". Cô từng nghĩ quẩn do bị cô lập về mặt xã hội và thiếu sự hỗ trợ. Khi tìm đến liệu pháp trị liệu tâm lý, điều đầu tiên được thảo luận là chi phí.

Hiện Diep là ủy viên học khu Anaheim. "Ngay cả tôi còn không thể tiếp cận các nguồn hỗ trợ, thì làm sao những người khác, những người không biết gì về hệ thống, có thể làm được điều đó?", cô đặt câu hỏi.

10 năm trước, Diep quyết định sáng lập Quỹ Tự kỷ quận Cam để hỗ trợ các gia đình Việt Nam bị ảnh hưởng bởi chứng bệnh này, giúp họ tiếp cận các nguồn lực. Cô cũng khuyến khích các phụ huynh tìm hiểu về Dịch vụ Hỗ trợ Tại nhà (IHSS), chương trình cung cấp tới 6.000-7.000 USD mỗi tháng để giúp chăm sóc trẻ em khuyết tật tại nhà.

Tại quận Cam, các gia đình có trẻ mắc tự kỷ thường dựa vào hai nguồn bảo hiểm chính: Medi-Cal (Medicaid của California) và các chương trình bảo hiểm tư nhân hoặc do chủ lao động cung cấp, thường mua thông qua Covered California hoặc qua nơi làm việc.

Theo Cơ quan Dịch vụ Chăm sóc Sức khỏe California (DHCS), Medi-Cal cung cấp bảo hiểm toàn diện cho các dịch vụ Điều trị Sức khỏe Hành vi (BHT) được xác định là cần thiết về mặt y tế cho trẻ em đủ điều kiện, gồm cả trẻ tự kỷ hoặc mắc các tình trạng khác.

Bất kỳ nhà cung cấp y tế nào cũng có thể giới thiệu trẻ đi đánh giá, nhưng chỉ bác sĩ hoặc nhà tâm lý học mới có thể xác định nhu cầu y tế, đề nghị điều trị BHT.

Chinh Nguyen hiện là thành viên Hội đồng Quản trị của RCOC, tổ chức phi lợi nhuận giúp điều phối các dịch vụ hỗ trợ cho hơn 23.000 người khuyết tật ở quận Cam.

"Tôi từng bị người khác phán xét, xa lánh khi họ biết về bệnh tình của con trai tôi. Nhưng tôi tin hòa nhập trường học, môi trường thân thiện, mái ấm hỗ trợ là ba trụ cột giúp những đứa trẻ như Patrick phát triển", Chinh nói.

Patrick từng không biết nói, không thể ăn thức ăn đặc, nay đã có thể giao tiếp và tiếp tục phát triển. "Cháu bị tự kỷ từ trung bình đến nặng, nhưng đang tiến triển tốt, chúng tôi rất tự hào. Điều này không dễ dàng, nhưng chúng tôi không thể bỏ cuộc".

Theo USC, chứng tự kỷ trong cộng đồng người Mỹ gốc Việt đến nay chưa được nhìn nhận đúng mức, do quan niệm và những rào cản mang tính hệ thống, khiến việc chẩn đoán và can thiệp sớm trở nên khó khăn.

Nhưng các gia đình như Chinh Nguyen hay những nhà vận động như Julie Diep đang thay đổi câu chuyện này, góp phần vượt qua định kiến, phá vỡ sự im lặng, tạo nguồn lực và đòi hỏi sự công bằng hơn cho những đứa trẻ bị tự kỷ.

HỒN VIỆT NƠI ĐẤT KHÁCH

Xa quê hương nhưng Tổ quốc luôn trong tim, những bạn trẻ Việt Nam tại Nhật Bản kiên trì nuôi dưỡng tình yêu văn hóa dân tộc, lan tỏa nét đẹp Việt đến bạn bè quốc tế. Nhóm nghệ thuật cộng đồng V-Artists (VAO - Vietnamese Artists in Osaka) đã ra đời như “ngôi nhà chung” của những trái tim trẻ đầy nhiệt huyết, gắn bó với bản sắc quê hương.

Lan tỏa bản sắc Việt trên đất Nhật

Mai Anh, thành viên nhóm V-Artists, chia sẻ, quá trình thành lập và vận hành nhóm không hề dễ dàng. Phần lớn các thành viên đều đang học tập, làm việc nên việc sắp xếp lịch để tập hợp, lên ý tưởng, luyện tập luôn là thử thách. “Để cả nhóm có mặt đầy đủ trong một buổi họp hay tập dượt, đôi khi phải chờ nhiều tuần. Mỗi người có công việc và áp lực riêng, nhưng tất cả đều cố gắng chia sẻ, sắp xếp để không bỏ lỡ buổi tập”, Mai Anh nói.

Không chỉ thiếu thời gian, nhóm còn thiếu kinh nghiệm tổ chức sự kiện chuyên nghiệp. Mọi khâu từ xây dựng kịch bản đến dàn dựng sân khấu, đều vừa làm vừa học. Nguồn kinh phí cũng hạn chế, hầu hết hoạt động dựa trên tinh thần tự nguyện, đóng góp của chính thành viên. “Có khi tụi em tự tay chuẩn bị từ trang phục, đạo cụ đến hậu cần. Tuy vất vả nhưng ai cũng thấy vui, vì đó là công sức chung và là tình yêu dành cho văn hóa Việt Nam”, Mai Anh chia sẻ.

Tinh thần nhiệt huyết và sự gắn bó đã giúp nhóm từng bước vượt qua khó khăn. Từ vài thành viên ban đầu, V-Artists đã trở thành một tập thể đoàn kết, đồng hành cùng nhiều hoạt động quảng bá văn hóa Việt tại Osaka. Các hoạt động chính của V-Artists tập trung vào tổ chức và tham gia các chương trình văn hóa - nghệ thuật, biểu diễn nhạc cụ dân tộc, những ca khúc mang âm hưởng dân ca nhằm giới thiệu hình ảnh Việt Nam đến bạn bè quốc tế. “Khi tiếng đàn tranh cất lên, nhiều bạn trẻ Nhật đã tò mò xin tìm hiểu thêm. Đó là lúc tụi em thấy tự hào vì âm nhạc truyền thống Việt có thể chạm đến trái tim bạn bè quốc tế”, Mai Anh xúc động kể.

Một dấu ấn đáng nhớ của V-Artists là việc tham gia Lễ hội Việt Nam tại Osaka - sự kiện thường niên quy tụ đông đảo cộng đồng người Việt cùng bạn bè Nhật Bản và quốc tế. Nhóm mang đến những tiết mục múa nón, múa sen truyền thống xen lẫn các màn biểu diễn hiện đại, tạo nên sự giao thoa mới mẻ. Khán giả Nhật Bản không chỉ được thưởng thức âm nhạc Việt Nam mà còn cảm nhận được tinh thần thân thiện, gần gũi của người Việt. Trước đó, V-Artists cũng tổ chức chương trình nghệ thuật Tự hào một dải non sông thu hút hơn 1.000 khán giả là kiều bào, du học sinh, thực tập sinh và bạn bè quốc tế từ nhiều địa phương thuộc vùng Kansai như Osaka, Kyoto, Kobe, Nara…

Khát vọng của thế hệ Gen Z

Điểm thú vị của V-Artists là không chỉ dừng ở một loại hình mà chia thành nhiều nhóm nhỏ: Music, Dance và Múa truyền thống. Sự kết hợp này giúp chương trình phong phú, gần gũi với giới trẻ nhưng vẫn đậm đà hồn Việt. Chính nhờ cách chia nhóm này mà bên cạnh các sự kiện lớn, V-Artists còn đồng hành cùng cộng đồng trong các hoạt động nhỏ như Tết Trung thu cho trẻ em Việt tại Osaka, tổ chức múa lân, hát thiếu nhi. “Nhìn các em nhỏ xa quê vẫn được rước đèn, phá cỗ, tụi em thấy như mang một phần quê hương đến cho thế hệ sau. Đó là niềm hạnh phúc lớn”, Mai Anh nói.

Đối với Mai Anh, niềm tự hào lớn nhất chính là được làm người Việt Nam. Xa quê hương, mỗi dịp nhìn về Tổ quốc trong những ngày lễ trọng đại, cô vừa thấy tiếc vì không thể trực tiếp tham dự, vừa hạnh phúc vì ở Nhật Bản vẫn có cộng đồng người Việt đứng ra tổ chức, cùng nhau gìn giữ bản sắc. “VAO - viết tắt của Vietnamese Artists in Osaka - những nghệ sĩ Việt Nam tại Osaka. Cái tên này cũng như một lời nhắc nhở rằng, dù ở đâu, chúng em, những người trẻ Việt vẫn có thể làm được những điều đáng tự hào, không ngừng hoàn thiện bản thân, nuôi dưỡng ước mơ, sống chan hòa, gắn kết để lan tỏa tinh thần yêu nước, sức mạnh đoàn kết dân tộc. Đó là cách tốt nhất để tri ân quê hương”, Mai Anh nói.

Câu chuyện của Mai Anh và V-Artists tại Osaka là minh chứng cho sức sống mạnh mẽ của văn hóa Việt Nam trong lòng người trẻ. Giữa muôn vàn khó khăn, họ vẫn bền bỉ giữ lửa, dệt nên cầu nối văn hóa giữa quê hương và bạn bè quốc tế. Những hoạt động ấy không chỉ làm ấm lòng cộng đồng người Việt xa xứ mà còn góp phần khẳng định tinh thần yêu nước, niềm tự hào dân tộc - vốn luôn chảy trong huyết quản của mỗi người con đất Việt. “VAO không chỉ để hát, múa, biểu diễn, quan trọng hơn, đó là nơi để chúng em cùng nhau gìn giữ và quảng bá văn hóa Việt Nam, để dù sống nơi đất khách, mỗi người vẫn luôn nhớ mình là con của Tổ quốc”, Mai Anh chia sẻ.

XÔ XÁT VỚI HÀNG XÓM, MỘT PHỤ NỮ VIỆT BỊ ĐÂM TỬ VONG Ở SINGAPORE

Cư dân tại khu nhà cho biết vợ chồng nạn nhân và nghi phạm đã bất hòa nhiều năm nay liên quan đến vấn đề tiếng ồn và được nhà chức trách địa phương tìm cách hòa giải nhưng bất thành.

Ngày 24/9, Đại sứ quán Việt Nam tại Singapore cho biết đang tích cực phối hợp với các cơ quan chức năng sở tại để nắm thông tin và làm rõ nguyên nhân một phụ nữ người Việt 31 tuổi bị đâm tử vong trong vụ xô xát với hàng xóm.

Ngoài ra, Đại sứ quán cũng đang liên hệ để thực hiện công tác bảo hộ công dân theo quy định.

Theo phóng viên TTXVN tại Singapore, cảnh sát nước này đã nhận được cuộc gọi đến hiện trường tại khu nhà ở Yishun vào khoảng 7 giờ 25 sáng 24/9 theo giờ địa phương.

Khi đến nơi, họ thấy một phụ nữ và hai người đàn ông bị thương nằm ở hành lang tầng 6. Nghi phạm, 67 tuổi, được cho là đã dùng dao gây thương tích cho cặp vợ chồng nạn nhân.

Người phụ nữ được đưa đến bệnh viện Khoo Teck Puat (KTPH) trong tình trạng bất tỉnh và tử vong sau đó.

Người chồng của nạn nhân và nghi phạm cũng được đưa đến bệnh viện để điều trị vết thương. Hiện nghi phạm đã bị cảnh sát bắt giữ.

Cư dân tại khu nhà cho biết vợ chồng nạn nhân và nghi phạm đã bất hòa nhiều năm nay liên quan đến vấn đề tiếng ồn và được nhà chức trách địa phương tìm cách hòa giải nhưng bất thành.

Vào tháng 7 vừa qua, hai bên đã đưa tranh chấp lên Tòa án Giải quyết Tranh chấp Cộng đồng để giải quyết.

Nguồn: Vnexpress; Sài Gòn Giải Phóng; VietnamPlus