SỰ KẾT HỢP “ĐÔNG - TÂY” ĐẶC BIỆT CỦA KHÔNG QUÂN ĐỨC

Thống nhất nước Đức với 2 hệ thống máy bay của 2 phe

Trong nhiều thập kỷ của Chiến tranh Lạnh, không phận nước Đức bị chia cắt bởi máy bay chiến đấu khối NATO ở phía Tây và máy bay của Liên Xô ở phía Đông. Chính sự chia cắt của nước Đức thời kỳ này đã định hình diện mạo phát triển khá đặc biệt của Không quân nước Đức thống nhất, kéo dài nhiều năm sau khi “bức tường Berlin” sụp đổ.

Theo đánh giá trên website của Quân đội Đức, Không quân nước này đồng thời sở hữu các dòng máy bay quân sự thuộc 2 triết lý thiết kế hoàn toàn khác biệt.

Nếu máy bay chiến đấu phương Tây là những cỗ máy công nghệ cao với hệ thống điện tử tiên tiến nhưng bảo trì phức tạp, thì máy bay chiến đấu Liên Xô lại đáng tin cậy và có thiết kế đơn giản hơn. Điều này phù hợp cho sản xuất hàng loạt và bảo trì đơn giản ở điều kiện dã chiến.

Một cựu sĩ quan Không quân Đức chia sẻ: “Chúng tôi biết sự khác biệt của máy bay Liên Xô. Họ không có thiết bị điện tử hiện đại, nhưng đó là những hệ thống không bao giờ hỏng hóc”.

F-104 và MiG-21: Cuộc đua tốc độ

Sự đối lập đầu tiên chính là giữa máy bay chiến đấu F-104 Starfighter được đưa vào phục vụ trong quân đội Tây Đức năm 1960 và MiG-21, dòng máy bay chiến đấu với thiết kế cánh delta phù hợp cho tác chiến tốc độ cao.

Tạp chí Military Review nhận xét, MiG-21 có tốc độ leo cao khá tốt và dễ điều khiển. Nó không hoàn hảo ở bất kỳ khía cạnh nào, nhưng đủ tốt.

Máy bay F-104 nhanh hơn, bay cao hơn và có tên lửa tốt hơn. Tuy nhiên, trong cận chiến, MiG-21 lại vượt trội hơn. Máy bay Liên Xô cơ động hơn và dễ điều khiển hơn, nên có lợi thế trong không chiến.

Một phi công người Đức thời điểm đó chia sẻ: “Chúng tôi biết mình sẽ gặp rắc rối nếu không chiến quần vòng. Sức mạnh của chúng tôi nằm ở tốc độ và tầm bắn, chứ không phải khả năng cơ động”.

Máy bay MiG-21 có tầm bay ngắn, hệ thống điện tử kém tinh vi, buồng lái được đánh giá là đơn giản theo chuẩn phương Tây. Tuy nhiên, nó đã hoàn thành xuất sắc vai trò là máy bay tiêm kích đánh chặn sản xuất số lượng lớn. Trong số các máy bay tiêm kích siêu âm, MiG-21 đã lập kỷ lục mà chưa dòng máy bay cùng thời nào có thể so sánh là hơn 11.000 máy bay đã được chế tạo.

F-4 và MiG-23: Sự đối đầu thực dụng

Giai đoạn tiếp theo chính là sự “đối đầu thực dụng” giữa máy bay F-4 Phantom và MiG-23.

Cả hai máy bay đều đại diện cho sự chuyển đổi từ máy bay chiến đấu thuần túy sang máy bay chiến đấu đa nhiệm.

Không quân Tây Đức nhận được máy bay F-4 Phantom vào năm 1973 và chúng hoạt động tới tận năm 2013. F-4 được đánh giá là máy bay chiến đấu mạnh mẽ, trang bị vũ khí tốt và khả năng sinh tồn đáng kể trong chiến đấu. Tuy nhiên, hệ thống điện tử hàng không của nó phức tạp và chi phí bảo trì đắt đỏ.

Một cựu phi công Đức lái máy bay Phantom nhớ lại: "Khi mọi thứ hoạt động đúng cách, nó vượt trội hơn các đối thủ cùng thời. F-4 không phải là một chiếc máy bay thanh lịch, nhưng nó đáng tin cậy với sức mạnh thuần túy. Và nó đưa bạn trở về nhà an toàn”.

Trong khi đó, "giải pháp từ phương Đông" là máy bay MiG-23. Được thiết kế để đạt tốc độ cao và tầm bay lớn với "thiết kế thực dụng", máy bay Liên Xô trang bị ít thiết bị điện tử hơn, hệ thống đơn giản hơn. Nó có thể bay nhanh và cao. Vũ khí của máy bay hiệu quả, nhưng khả năng điều khiển lại có nhiều nhược điểm.

Phi công lái MiG-23 thường được khuyến cáo cần cẩn thận khi sử dụng các loại vũ khí trên khoang máy bay.

Tornado và Su-22: Dao mổ và Búa tạ

“Cuộc đối đầu” tiếp theo là giữa máy bay Tornado và Su-22.

Không quân Tây Đức nhận được Tornado vào năm 1981. Nó được thiết kế để thực hiện một nhiệm vụ cường kích mặt đất, vượt qua hệ thống phòng không, bắn trúng mục tiêu chính xác và sống sót quay về. Đây là một loại máy bay đắt tiền và có chi phí bảo trì cao.

Chính phi công Đức đã nhận xét, Tornado có thể thực hiện những nhiệm vụ mà không máy bay nào khác làm được, như bay xuyên qua các thung lũng núi trong đêm tối và sương mù dày đặc bằng chế độ lái tự động ở độ cao chỉ 50m. Đây là những nhiệm vụ chiến đấu khó đối với cả những phi công dày dạn kinh nghiệm.

Trong khi đó, Su-22 của Liên Xô là loại máy bay thuần tấn công mặt đất. Nó có buồng lái bọc thép để bảo vệ phi công trong các chuyến bay ở độ cao thấp và mang vũ khí hạng nặng.

Một kỹ thuật viên hàng không Đức đánh giá: “Tornado là một công cụ dành cho các chuyên gia. Mọi hệ thống đều phải hoạt động hoàn hảo. Đối với Su-22, điều quan trọng là phải đảm bảo mọi thứ còn hoạt động. Tornado là một con dao mổ, được thiết kế để tiêu diệt kẻ thù bằng những đòn tấn công chính xác và chớp nhoáng, trong khi Su-22 được coi là một chiếc búa bay: Được trang bị bom và tên lửa hạng nặng, thiết kế để xuyên thủng các tuyến phòng thủ của NATO”.

MiG-29 và Eurofighter: Sự giao thoa

Sau khi nước Đức thống nhất, các phi công Tây Đức rất ấn tượng với các máy bay MiG-29 của Đông Đức. Trái ngược với suy nghĩ về "loại máy bay lạc hậu của khối Đông Âu", MiG-29 đã chứng minh khả năng cơ động tuyệt vời cùng hệ thống điều khiển vũ khí tích hợp trực tiếp trên mũ bảo hiểm của phi công.

"Nó vượt trội hơn đáng kể so với công nghệ của NATO. Chiếc máy bay đó khiến chúng tôi bất ngờ. Nó cực kỳ nguy hiểm trong không chiến quần vòng, cơ động hơn bất cứ thứ gì chúng tôi từng biết", một phi công Tây Đức chia sẻ.

Trong các hoạt động diễn tập sau đó, các cuộc không chiến giả lập giữa máy bay MiG-29 với F-16 cũng như F/A-18, máy bay chiến đấu Liên Xô đã thể hiện hiệu suất vượt trội so với các máy bay phương Tây.

Tuy nhiên, MiG-29 cũng có những nhược điểm là tầm bay hạn chế, hệ thống điện tử hàng không tích hợp kém hơn và bảo trì phức tạp. Radar hàng không của nó cũng tỏ ra yếu hơn so với các đối thủ phương Tây.

Nhắc tới Không quân Đức, cần nhớ tới các phi đội Eurofighter Typhoon, loại máy bay được coi là "kết hợp triết lý phương Tây và phương Đông". Dù do các quốc gia châu Âu phát triển, nó kế thừa tư duy về khả năng cơ động siêu việt như MiG-29, nhưng vẫn sở hữu ưu thế về hệ thống điện tử hiện đại và cũng đủ tin cậy để hoạt động lâu dài trong điều kiện khắc nghiệt.

Một phi công Eurofighter nhận xét: “Máy móc trên Eurofighter suy nghĩ thay bạn. Nó cảnh báo, giúp đỡ, bảo vệ bạn. Nhưng cuối cùng, bạn mới là người đưa ra quyết định”.

Theo đánh giá của Tạp chí Military Review, máy bay chiến đấu của Lực lượng Hàng không - Vũ trụ Nga vẫn kế thừa truyền thống từ thời Liên Xô, khi tiếp tục ưu tiên độ tin cậy và khả năng cơ động, trong khi máy bay chiến đấu phương Tây lại tập trung vào hệ thống điện tử tinh vi và khả năng tác chiến đa miền, dựa trên nền tảng kết nối mạng lưới chỉ huy hợp nhất.

Tuy nhiên, chính thực tế trang bị của Không quân Đức đã chứng minh ranh giới phân biệt giữa 2 triết lý thiết kế máy bay quân sự đang bị xóa mờ, khi các máy bay chiến đấu hiện đại của Nga tích hợp công nghệ điện tử hàng không tiên tiến, trong khi các nhà thiết kế phương Tây học hỏi từ sự đơn giản trong thiết kế của máy bay quân sự Liên Xô và Nga.

ĐỨC TĂNG QUY MÔ LỮ ĐOÀN LITVA LÊN GẦN 10 LẦN ĐỂ ĐỐI PHÓ MỐI ĐE DỌA TỪ LIÊN BANG NGA

Củng cố an ninh ở sườn phía Đông của NATO

Để răn đe khả năng gây hấn từ Liên bang Nga, Đức dự định tăng quy mô hiện diện quân sự tại Litva (Lithuania) lên 4.800 quân vào cuối năm 2027.

Kênh TVP World ngày 5/2 cho biết các cơ quan truyền thông Đức đưa tin hôm 4/2 rằng quân đội nước này, lên kế hoạch nâng quân số tại Litva, một quốc gia ở Baltic, từ khoảng 500 lên 1.800 binh sĩ.

Số binh sĩ bổ sung được biên chế vào Lữ đoàn thiết giáp số 45 “Litva” của Đức, đơn vị được thành lập vào tháng 4 năm ngoái và trở thành lực lượng đồn trú thường trực ở nước ngoài đầu tiên của Đức kể từ sau Chiến tranh Thế giới lần thứ II.

Berlin đặt mục tiêu đưa quy mô lữ đoàn này lên 4.800 quân vào cuối năm 2027.

Cũng trong ngày 4/2, lữ đoàn này đã tiếp nhận quyền chỉ huy Nhóm tác chiến đa quốc gia của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tại Litva, một trong số nhiều nhóm tương tự được thành lập nhằm giúp liên minh quân sự này bảo vệ các nước Baltic và Ba Lan trước các mối đe dọa tiềm tàng.

Theo Đài phát thanh – truyền hình công cộng Đức ARD, trong khuôn khổ đợt triển khai này, binh sĩ Đức sẽ được bố trí tại một căn cứ mới ở Rūdninkai, gần khu vực biên giới giữa Litva và Belarus.

Lực lượng tăng cường gồm các binh sĩ thuộc hai tiểu đoàn của Đức: Tiểu đoàn bộ binh cơ giới Panzergrenadier 122 đến từ bang Bavaria và Tiểu đoàn xe tăng Panzer 203 đến từ bang Nordrhein-Westfalen.

Các mối đe dọa quân sự

Sau khi Liên bang Nga triển khai chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine vào năm 2022 và sự gia tăng các mối đe dọa chiến tranh hỗn hợp (chiến tranh lai) từ Moskva cũng như Belarus, các nước thành viên NATO đã đặt trọng tâm lớn hơn vào việc bảo đảm an ninh dọc theo các biên giới phía Đông của liên minh.

Khu vực Baltic đặc biệt dễ tổn thương trước các mối đe dọa quân sự, nhất là hành lang Suwałki – một dải đất chiến lược dài khoảng 65 km (40 dặm), nối Litva, Latvia và Estonia với Ba Lan.

Dải đất hẹp này bị kẹp giữa vùng lãnh thổ Kaliningrad của Liên bang Nga ở phía Tây và Belarus ở phía Đông, tạo ra nguy cơ ba quốc gia Baltic thành viên NATO có thể bị cô lập khỏi phần còn lại của liên minh quân sự phương Tây trong trường hợp xảy ra xung đột vũ trang với Liên bang Nga.

THỦ TƯỚNG ĐỨC THĂM VÙNG VỊNH: TÌM KIẾM LỐI THOÁT GIỮA 'CHÍNH TRỊ CƯỜNG QUỐC'?

Ngày 4/2, Thủ tướng Đức Friedrich Merz bắt đầu chuyến công du đầu tiên tới khu vực Vịnh Ba Tư, với các điểm dừng tại Saudi Arabia, Qatar và Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE).

Trọng tâm chuyến đi là tìm kiếm các thỏa thuận năng lượng và kinh doanh mới – những bước đi mà Berlin coi là then chốt nhằm giảm sự phụ thuộc ngày càng lớn của Đức vào Mỹ và Trung Quốc.

Báo Politico đánh giá, chuyến công du ba ngày này phản ánh rõ cách tiếp cận của ông Merz trước điều ông gọi là một “kỷ nguyên mới đầy rủi ro của chính trị cường quốc” – thời kỳ mà Mỹ, dưới thời Tổng thống Donald Trump, không còn được xem là một đối tác ổn định và dễ đoán định.

Theo Thủ tướng Đức, nếu không nhanh chóng nắm bắt sức mạnh của riêng mình bằng cách xây dựng các liên minh thương mại toàn cầu mới, trong đó có Trung Đông, châu Âu có nguy cơ trở thành đối tượng bị các cường quốc lớn hơn chi phối.

Bài toán năng lượng hậu Dòng chảy phương Bắc

Tháp tùng Thủ tướng Merz là phái đoàn gồm nhiều lãnh đạo doanh nghiệp lớn, tìm kiếm cơ hội ký kết thỏa thuận trong các lĩnh vực từ năng lượng đến quốc phòng. Tuy nhiên, ưu tiên trước mắt của Berlin vẫn là năng lượng, đặc biệt là giảm sự lệ thuộc ngày càng rõ nét vào khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Mỹ – nguồn cung đã nhanh chóng lấp chỗ trống sau khi dòng khí đốt Nga qua hệ thống Dòng chảy phương Bắc bị gián đoạn.

Ngày càng nhiều chính trị gia Đức, bất kể thuộc khuynh hướng nào, cho rằng Berlin đang thay thế một sự phụ thuộc chiến lược này (từ nguồn cung Nga) bằng một sự phụ thuộc chiến lược khác (nguồn cung Mỹ), thậm chí còn bấp bênh hơn.

Hồi đầu tuần, Bộ trưởng Kinh tế Katherina Reiche đã tới thủ đô Riyadh của Saudi Arabia trước Thủ tướng Merz để ký một bản ghi nhớ nhằm tăng cường hợp tác năng lượng song phương, trong đó có kế hoạch phát triển năng lượng hydro.

“Khi những quan hệ đối tác mà chúng ta dựa vào trong nhiều thập kỷ bắt đầu trở nên mong manh, chúng ta buộc phải tìm kiếm các đối tác mới”, bà Reiche nhấn mạnh.

Sự phụ thuộc quá mức - Bài học cay đắng

Theo số liệu của chính phủ liên bang Đức, năm 2025, 96% LNG nhập khẩu của Đức đến từ Mỹ. Dù LNG chỉ chiếm khoảng 10% tổng lượng khí đốt nhập khẩu của nước này, thị phần của Mỹ được dự báo sẽ tăng mạnh trong những năm tới, nhất là khi Liên minh châu Âu (EU) đã cam kết mua tới 750 tỷ USD năng lượng từ Mỹ đến cuối năm 2028 theo thỏa thuận thương mại với chính quyền Trump.

Trên quy mô toàn khối, EU thậm chí còn phụ thuộc nhiều hơn vào LNG của Mỹ, chiếm hơn một phần tư lượng khí đốt nhập khẩu năm 2025 và có thể tăng lên 40% vào năm 2030.

Áp lực chính trị vì thế ngày càng gia tăng đối với Thủ tướng Merz. Nghị sĩ Sebastian Roloff của đảng Dân chủ Xã hội nhận định: “Sau cuộc xung đột ở Ukraine, chúng ta đã học được bài học cay đắng rằng sự phụ thuộc quá mức vào một quốc gia có thể dẫn tới hậu quả nghiêm trọng cho đất nước”.

Theo ông Roloff, mối đe dọa gần đây của ông Trump về việc sáp nhập Greenland, hòn đảo tự trị của Đan Mạch, một đồng minh trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và Chiến lược an ninh quốc gia mới của Mỹ đã nhấn mạnh sự cần thiết phải “tránh tạo ra sự phụ thuộc quá mức một lần nữa” và đa dạng hóa các nguồn cung cấp năng lượng.

Chiến lược an ninh quốc gia mới của Mỹ nhấn mạnh việc sử dụng “sự thống trị” trong lĩnh vực dầu khí, than đá và năng lượng hạt nhân để “thể hiện sức mạnh” toàn cầu, khiến châu Âu lo ngại Washington có thể dùng xuất khẩu năng lượng làm đòn bẩy gây sức ép.

Trung Đông: Đối tác thay thế hay rủi ro mới?

Trong bối cảnh đó, Đức tìm cách tăng cường quan hệ với Qatar – một trong những nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới – và UAE, một nhà sản xuất LNG chủ chốt khác. Tuần trước, Ủy viên năng lượng EU Dan Jørgensen cũng cho biết, EU sẽ thúc đẩy hợp tác với Qatar nhằm giảm phụ thuộc vào LNG của Mỹ.

Tuy nhiên, cách tiếp cận song phương của Berlin không tránh khỏi chỉ trích. Một nhà ngoại giao EU giấu tên cho rằng, Đức đang “đơn phương dồn toàn lực vào khí đốt” và đặt câu hỏi vì sao Thủ tướng Merz lại hành động như thể “thay mặt cả EU”.

Ngoài năng lượng, ông Merz cũng kỳ vọng thu hút thêm đầu tư từ vùng Vịnh và mở rộng hợp tác thương mại, quốc phòng với các “cường quốc tầm trung”. Ngành công nghiệp quốc phòng Đức, đặc biệt sau khi Berlin nới lỏng các hạn chế xuất khẩu vũ khí, đang nổi lên như một đối tác tiềm năng với các nước Vùng Vịnh – những quốc gia cũng muốn giảm lệ thuộc vào Mỹ trong mua sắm quốc phòng.

Tuy vậy, sự lựa chọn này vấp phải phản ứng từ các nhà phê bình khi cho rằng, việc hợp tác sâu với các chính quyền bị phương Tây thường xuyên đưa ra cáo buộc vi phạm về nhân quyền là một giải pháp đầy mâu thuẫn.

Politico đánh giá, đối với Thủ tướng Merz, dường như không hề có sự mâu thuẫn trong hợp tác với Vùng Vịnh. Ông cho rằng châu Âu không thể duy trì sức mạnh và giá trị của mình trong kỷ nguyên cạnh tranh quyền lực nếu thiếu đi "chủ nghĩa hiện thực chính trị".

Và chúng ta chỉ có thể hiện thực hóa những ý tưởng của mình trên thế giới, ít nhất là một phần, nếu chính chúng ta "học được cách nói ngôn ngữ của chính trị quyền lực", như lời ông từng nói tại Quốc hội hồi cuối tháng Một.

Quan điểm đó cho thấy, chuyến công du Vùng Vịnh không chỉ là một nỗ lực tìm nguồn năng lượng mới, mà còn là dấu hiệu cho thấy Berlin đang điều chỉnh sâu sắc tư duy chiến lược – trong một thế giới nơi các mối quan hệ truyền thống ngày càng trở nên khó đoán định.

Nguồn: Quân Đội Nhân Dân; Báo Tin Tức; Báo Quốc Tế