KẾ HOẠCH CHI TIÊU KHỔNG LỒ

Bước ngoặt tài khóa của Đức

Ngày 14/3/2025, ông Friedrich Merz, người sẽ trở thành thủ tướng mới của Đức, đã đạt được một thỏa thuận với Đảng Xanh về một kế hoạch chi tiêu khổng lồ. Sự ủng hộ của Đảng Xanh vốn được xem là giữ vai trò quyết định để kế hoạch được thông qua tại Quốc hội Đức ngay trong tuần này.

Hạ viện Đức sẽ tổ chức bỏ phiếu đối với kế hoạch chi tiêu của ông Merz vào hôm nay thứ Ba (18/3). Tiếp đó, cuộc bỏ phiếu tại Thượng viện sẽ diễn ra vào ngày thứ Sáu 21/3. 

Liên minh Dân chủ/Xã hội Cơ đốc giáo (CDU/CSU) do ông Merz làm thủ lĩnh và Đảng Dân chủ Xã hội Đức (SPD) đang đàm phán để thành lập một chính phủ liên minh sau cuộc bầu cử Quốc hội ở nước này hồi tháng 2. Các chính trị gia của các đảng này, dẫn đầu là ông Merz, đã đề xuất một kế hoạch gồm một quỹ đầu tư hạ tầng trị giá 500 tỷ Euro và thay đổi mạnh mẽ các quy định về vay nợ để tăng chi tiêu quốc phòng và kích thích kinh tế.

Với sự ủng hộ của Đảng Xanh, ông Merz giờ đây có thể đã hội đủ đa số phiếu 2/3 cần thiết trong Quốc hội để thông qua việc sửa đổi Hiến pháp, đảo ngược truyền thống thận trọng tài khóa mà nước Đức đã theo đuổi suốt nhiều thập kỷ.

“Nước Đức đã trở lại”

Ông Merz đã cố gắng thúc đẩy để kế hoạch chi tiêu được thông qua tại Quốc hội sắp mãn nhiệm, trong bối cảnh những biến động chính sách gần đây của Mỹ kể từ khi Tổng thống Donald Trump lên cầm quyền nhiệm kỳ thứ hai. Ông cảnh báo rằng bất ổn địa chính trị liên quan tới Nga và Mỹ có thể đặt châu Âu vào tình thế rủi ro.

Nếu đợi cho tới khi Quốc hội mới đi vào hoạt động vào ngày 25/3, kế hoạch tăng chi tiêu có thể bị chặn bởi các nghị sỹ cực hữu và cực tả vốn đã giành được nhiều ghế hơn sau cuộc bầu cử vừa rồi.

“Đây là một thông điệp rõ ràng gửi tới cả các đối tác và địch thủ của chúng tôi: nước Đức có đủ khả năng để bảo vệ chính mình”, ông Merz cho biết tại một cuộc họp báo hôm thứ Sáu. “Nước Đức đã trở lại. Đức sẽ đóng góp mạnh mẽ vào việc bảo vệ tự do và hòa bình ở châu Âu”.

Thông tin về sự ủng hộ của Đảng Xanh dành cho kế hoạch chi tiêu của ông Merz đã đưa tỷ giá đồng euro và thị trường chứng khoán Đức tăng mạnh trong phiên ngày thứ Sáu, vì giới đầu tư tin rằng kế hoạch này sẽ thổi một luồng sinh khí mới vào nền kinh tế châu Âu. Chỉ số DAX của chứng khoán Đức tăng 1,6%, trong khi euro tăng 0,3% so với USD, nâng tổng mức tăng từ đầu tháng lên gần 5%.

Quỹ hạ tầng

Mà kế hoạch trên đề xuất dự kiến chi 500 tỷ euro trong 12 năm. Trong đó, 100 tỷ euro sẽ được rót vào một quỹ chuyển đổi khí hậu và kinh tế theo yêu cầu của Đảng Xanh. Số còn lại sẽ đầu tư phát triển hạ tầng, gồm 300 tỷ USD được chi bởi Chính phủ liên bang và 100 tỷ USD được chi bởi chính quyền các tiểu bang.

Ngoài số 100 tỷ euro đầu tư hạ tầng nói trên, các bang của Đức còn được phép thâm hụt ngân sách cơ cấu 0,35% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), tương tự như mức thâm hụt mà Chính phủ Liên bang được phép. Sự thâm hụt này có thể giúp các tiểubang có thêm 16 tỷ euro mỗi năm để chi tiêu. Hiện tại, các tiểu bang của Đức không được phép để phát sinh nợ.

Luật “Phanh nợ gần như đã chết”

Về điều chỉnh Hiến pháp, ông Merz chủ trương cải tổ phanh nợ - quy định giới hạn mức vay nợ hàng năm của Chính phủ liên bang ở 0,35% GDP. Sau khi quy định này được điều chỉnh, mức chi tiêu cho quốc phòng vượt trên ngưỡng 1% GDP sẽ không còn chịu sự giới hạn của phanh nợ. Định nghĩa của việc chi tiêu như vậy là rộng, bao gồm bảo vệ dân sự, tình báo, và “hỗ trợ cho các quốc gia bị tấn công bất hợp pháp”.

Quy định phanh nợ đã được Đức áp dụng sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 và duy trì đến nay. Dù bảo vệ an toàn tài khóa, quy định này bị nhiều người chỉ trích là lỗi thời và kìm hãm sự phát triển của nền kinh tế.

“Với kế hoạch của ngày hôm nay, phanh nợ chưa hoàn toàn bị xóa bỏ nhưng gần như đã chết”, chiến lược gia vĩ mô Carsten Brzeski của ngân hàng ING nhận định. “Giới hạn tài khóa duy nhất đối với Chính phủ Đức sẽ chỉ còn là Đạo luật Ổn định và tăng trưởng của Liên minh châu Âu (EU). Từ kinh nghiệm trong quá khứ, chúng ta đều biết là những quy định này cũng sẽ được nới nếu cần”.

Kế hoạch của ông Merz cũng bao gồm viện trợ quân sự 3 tỷ euro cho Ukraine trong cuộc chiến với Nga.

Kỳ vọng

Theo đánh giá của viện nghiên cứu kinh tế DIW, riêng quỹ hạ tầng mà ông Merz đề xuất có thể giúp sản lượng kinh tế Đức tăng thêm bình quân 2% mỗi năm trong vòng 10 năm tới.

Kế hoạch tăng chi tiêu này là “một cú huých lớn và một bước ngoặt tài khóa của Đức. Kế hoạch tạo ra động lực tăng trưởng mới cho Đức, nhưng cũng đồng thời đặt ra rủi ro lạm phát”, nhà kinh tế trưởng Daniel Hartmann của công ty Bantleon nhận xét.

CHẤT XÚC TÁC GIÚP ĐỨC XÍCH LẠI GẦN PHÁP

Những chính sách gây tranh cãi của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với NATO và châu Âu vô tình trở thành động lực khiến Pháp và Đức xích lại gần nhau.

Trong một diễn biến ít ai ngờ, chính sách ngoại giao "gây sốc" của Tổng thống Mỹ Donald Trump lại trở thành chất xúc tác cho mối quan hệ Pháp - Đức vốn nhiều sóng gió. Khi "ông chủ" Nhà Trắng liên tục đặt dấu hỏi về cam kết của Mỹ với NATO và thúc giục châu Âu tự lực, Berlin và Paris buộc phải xích lại gần nhau. Động thái này không chỉ làm thay đổi cán cân an ninh châu Âu mà còn hứa hẹn định hình lại tương lai của Liên minh châu Âu (EU).

Sự hồi sinh

Suốt nhiệm kỳ của Tổng thống Emmanuel Macron, nước Pháp luôn muốn xây dựng một châu Âu "tự chủ chiến lược", độc lập hơn với Mỹ về quốc phòng và công nghiệp. Tuy nhiên, Đức dưới thời Thủ tướng Olaf Scholz vẫn tỏ ra dè dặt, ưu tiên duy trì quan hệ truyền thống với Washington. Sự bất đồng này khiến động lực quan hệ Pháp - Đức nhiều lúc trì trệ.

Mọi thứ bắt đầu chuyển biến khi Friedrich Merz, Thủ tướng Đức sắp nhậm chức, công khai ủng hộ ý tưởng hợp tác quốc phòng sâu rộng với Pháp, thậm chí đề xuất Đức được bảo vệ bởi lực lượng răn đe hạt nhân của Paris – điều từng là "giấc mơ xa vời" của Tổng thống Macron. "Ông Merz và các quan chức trong nội các mới sẽ hồi sinh quan hệ Đức - Pháp", Bộ trưởng phụ trách châu Âu của Pháp Benjamin Haddad nhận định.

Việc ông Trump trở lại Nhà Trắng và tuyên bố hoài nghi về NATO đã tạo ra làn sóng lo ngại tại châu Âu. Ông Merz, vốn là nhà lãnh đạo theo chủ nghĩa xuyên Đại Tây Dương, buộc phải thừa nhận: "Nước Mỹ dưới thời chính quyền Trump không còn là đồng minh đáng tin cậy". Nhận thức này thúc đẩy ông tìm kiếm đối tác mới và Tổng thống Macron trở thành lựa chọn tối ưu.

Chỉ ba ngày sau chiến thắng bầu cử, ông Merz đã đến Paris dự bữa tối kéo dài ba giờ với Tổng thống Macron tại Điện Élysée. Hai nhà lãnh đạo thảo luận về xung đột Ukraine, chi tiêu quốc phòng và thách thức kinh tế với EU. Một nguồn tin thân cận của ông Merz tiết lộ: "Họ đã tìm thấy 'tần số' chung. Một chương trình nghị sự Pháp - Đức sẽ khởi động ngay khi chính phủ Đức mới nhậm chức".

Điểm chung bất ngờ, cần thoát khỏi sự phụ thuộc vào Mỹ

Dù đến từ hai nền chính trị khác nhau, ông Merz và Tổng thống Macron có nhiều nét tương đồng đáng ngạc nhiên. Cả hai đều xuất thân từ lĩnh vực tài chính: Ông Merz từng làm việc tại tập đoàn BlackRock và công ty luật Mayer Brown, trong khi ông Macron là cựu nhân viên ngân hàng Rothschild & Co.

Quan trọng hơn, cả hai nhìn nhận châu Âu cần thoát khỏi phụ thuộc Mỹ. "Đã có thay đổi trong nhận thức của Đức, ngày càng giống với Pháp", Sylvain Maillard, Chủ tịch Ủy ban hữu nghị Pháp - Đức tại Quốc hội Pháp, nhấn mạnh.

Trong bối cảnh đó, hợp tác quốc phòng là lĩnh vực hứa hẹn nhất. Pháp từ lâu mong muốn xây dựng "quân đội chung châu Âu", trong khi Đức đã tăng ngân sách quốc phòng lên 2% GDP. Tuy nhiên, thách thức vẫn còn đó: Đức cần đầu tư hàng tỷ euro để hiện đại hóa quân đội sau ba thập kỷ "ngủ đông", còn Pháp đang vật lộn đạt mục tiêu chi 3% GDP cho quốc phòng.

Giải pháp Tổng thống Macron đưa ra là vay nợ chung EU – ý tưởng từng bị Đức phản đối. Nhưng Joseph de Weck, chuyên gia Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại Đức, lạc quan: "Ông Merz sẽ là đối tác tốt nhất của Tổng thống Macron trong 7 năm qua".

CỰU THỦ TƯỚNG MERKEL NÓI CẦN TÍNH ĐẾN LỢI ÍCH CỦA NGA

Chủ trương của Cựu Thủ tướng Đức Angela Merkel đối với Nga

Bà nhấn mạnh sự cần thiết phải tính đến lợi ích của Nga trong bài phỏng vấn với truyền thông Đức. "Việc cân nhắc đến lợi ích của Nga là điều bắt buộc", bà Merkel tuyên bố.

Trước đó, cựu Thủ tướng Đức từng kêu gọi sử dụng con đường ngoại giao để giải quyết xung đột Ukraine, đồng thời bày tỏ sự ủng hộ đối với đề xuất tăng ngân sách quân sự của Đức đang được các chính trị gia nước này thảo luận.

Bảo vệ chính sách cũ

Cựu lãnh đạo Chính phủ Đức cũng bác bỏ những chỉ trích liên quan đến dự án Dòng chảy phương Bắc 2, khẳng định rằng mọi quyết định cần được xem xét trong bối cảnh lịch sử khi chúng được đưa ra.

"Hãy nhớ lại thời điểm đó. Và tôi vẫn khuyên những ai có quan điểm khác không nên vội vàng khẳng định rằng khi ấy chúng tôi đã đưa ra quyết định sai lầm. Ít nhất, tôi không chấp nhận điều đó với bản thân mình", bà Merkel kết luận.

Nguồn: VnEconomy; Báo Tin Tức; Báo Nghệ An