BỨC TRANH KINH TẾ ĐỨC NHÌN TỪ MỘT XIÊN THỊT DÖNER KEBAB

Món ăn đường phố giá rẻ Döner Kebab

Phía sau làn sóng tăng giá là cuộc đình công của lao động nhập cư và những bất ổn sâu xa trong lòng kinh tế Đức.

Ông Halil Duman, 68 tuổi, người đã có hơn 3 thập kỷ gắn bó với các quầy Döner ở thủ đô Berlin (Đức), trầm ngâm nhìn vào xiên thịt bò xay đang quay tròn trên máy nướng. Tại quán Pergamon Döner nhỏ của ông ở ga tàu Friedrichstrasse, dòng người vẫn xếp hàng chờ bữa trưa, nhưng nụ cười của người chủ quán đã vơi đi nhiều.

“Mọi thứ ngày càng khó khăn hơn”, người đàn ông gốc Thổ Nhĩ Kỳ chia sẻ. “Nguyên liệu ngày càng đắt đỏ và chúng tôi hầu như không còn lợi nhuận”.

Chiếc bánh mì Döner cổ điển ông Duman đang bán có giá 7,50 Euro. Ông biết rõ nếu tăng giá thêm, “khách sẽ không mua nữa”. Câu chuyện của ông Duman không phải là cá biệt. Nó là lát cắt chân thực nhất về một “cơn bão” đang âm thầm nổi lên từ gian bếp của các tiệm Döner và có nguy cơ lan rộng, phơi bày những vết rạn trong cỗ máy kinh tế Đức.

Khi "gã khổng lồ thầm lặng" hắt hơi

Tâm bão của câu chuyện này nằm ở thị trấn Murr, cách Stuttgart khoảng 30km về phía bắc. Nơi đây là đại bản doanh của Birtat Meat World SE, một “gã khổng lồ thầm lặng” trong ngành công nghiệp Döner. Với hơn 30 năm kinh nghiệm, Birtat không chỉ là một nhà máy, mà là một mắt xích trọng yếu trong chuỗi cung ứng ẩm thực quốc dân của Đức.

Website của Birtat tự hào tuyên bố họ cung cấp thịt cho hàng ngàn quầy Döner, phục vụ hơn 13 triệu người tiêu dùng mỗi tháng. Những xiên thịt bò, bê, gà tây khổng lồ, có thể nặng tới 120kg, được tẩm ướp, xiên que, cấp đông nhanh và vận chuyển đi khắp cả nước từ đây.

Nhưng cỗ máy khổng lồ đó đang đứng trước nguy cơ ngưng trệ. Trong nhiều tuần, hàng trăm công nhân của Birtat, trái tim của nhà máy, đã liên tục tổ chức các cuộc đình công. Yêu cầu của họ rất rõ ràng: tăng lương thêm 375 Euro mỗi tháng và một thỏa ước lao động tập thể minh bạch.

Công đoàn Thực phẩm, Đồ uống và Dịch vụ Ăn uống (NGG), đại diện cho các công nhân, chỉ ra một thực tế gây sốc: mức lương hiện tại ở Birtat thiếu minh bạch và rất khác biệt, ngay cả với những người làm cùng một công việc. Phần lớn những người lao động này là người nhập cư từ Thổ Nhĩ Kỳ, Romania, hay Bulgaria. Họ làm việc nhiều giờ trong môi trường khắc nghiệt, với nhiệt độ luôn ở mức gần đóng băng để bảo quản thịt.

Cuộc tranh chấp lao động ở Birtat không còn là chuyện nội bộ. Nó là một quả bom hẹn giờ đặt ngay giữa chuỗi cung ứng Döner. Nếu các công nhân quyết định đình công dài hạn, hiệu ứng domino sẽ xảy ra: hàng ngàn cửa hàng như của ông Duman sẽ đối mặt với tình trạng khan hiếm nguồn cung thịt. Khi đó, giá một chiếc bánh Döner sẽ không chỉ dừng lại ở 7 hay 8 Euro.

Döner Kebab - "chỉ số lạm phát" trên từng con phố

Đối với nhiều người Đức, Döner Kebab không chỉ là thức ăn mà là một chỉ số kinh tế phi chính thức, một thước đo lạm phát gần gũi và dễ hiểu hơn bất kỳ con số nào từ ngân hàng trung ương.

Hai thập kỷ trước, một chiếc bánh Döner chỉ có giá khoảng 2,5 Euro, là món ăn "cứu đói" đúng nghĩa cho sinh viên, người lao động có thu nhập thấp. Ngày nay, mức giá phổ biến ít nhất là 7 Euro. Sự leo thang phi mã này phản ánh chính xác áp lực chi phí đang đè nặng lên mọi ngóc ngách của nền kinh tế Đức, từ giá năng lượng, chi phí vận tải, đến giá nguyên liệu thô.

Nele Langfeld, nữ sinh viên 22 tuổi, đang xếp hàng chờ mua Döner. Cô chưa biết gì về cuộc đình công ở nhà máy Birtat, nhưng viễn cảnh món ăn yêu thích trở nên đắt đỏ khiến cô không khỏi lo lắng. “Tôi đang phải thắt chặt chi tiêu, và đây là điều cuối cùng tôi muốn thấy”, cô nói. “Döner là món ăn rẻ hiếm hoi có thể giúp no bụng và nó nên được giữ nguyên như thế”.

Ước muốn của Nele cũng là nỗi niềm của hàng triệu người tiêu dùng Đức. Nhưng câu chuyện của ông Duman và cuộc đình công ở Birtat cho thấy, việc giữ giá Döner ở mức "phải chăng" đang ngày càng trở thành một nhiệm vụ bất khả thi. Áp lực từ chi phí đầu vào và giờ đây là nguy cơ từ nguồn cung lao động đang đẩy các chủ cửa hàng vào thế chân tường.

Từ biểu tượng hội nhập đến bài toán kinh tế nan giải

Ít ai biết rằng món ăn được coi là "quốc hồn quốc túy" của ẩm thực đường phố Đức lại có nguồn gốc từ những người nhập cư Thổ Nhĩ Kỳ. Theo truyền thuyết, Mahmut Aygun đã sáng chế ra chiếc bánh mì Döner đầu tiên vào năm 1971 tại Tây Berlin. Từ một món ăn của cộng đồng "công nhân khách mời" (Gastarbeiter), Döner đã chinh phục khẩu vị của cả nước Đức và trở thành một biểu tượng của sự hội nhập văn hóa thành công.

Hiện có khoảng 2,9 triệu người gốc Thổ Nhĩ Kỳ sinh sống tại Đức, và ngành công nghiệp Döner là một cỗ máy kinh tế tạo ra hàng chục ngàn việc làm và doanh thu hàng tỷ Euro mỗi năm.

Cuộc đình công tại Birtat là một lời nhắc nhở mạnh mẽ về vai trò của lao động nhập cư trong nền kinh tế Đức. Họ là những người đứng sau những sản phẩm mà hàng triệu người tiêu thụ hàng ngày, nhưng tiếng nói và quyền lợi của họ lại thường bị xem nhẹ. Các cuộc đình công, với cờ xí, trống kèn, không chỉ là yêu sách về tiền lương mà còn là một nỗ lực để công nhận đóng góp của họ cho xã hội.

Trong khi ban lãnh đạo Birtat vẫn im lặng, cuộc chiến giữa công nhân và công ty vẫn tiếp diễn, bỏ ngỏ một câu hỏi lớn: điều gì sẽ xảy ra với món Döner Kebab? Liệu nó có thể trở thành một món ăn xa xỉ mà chỉ những người có thu nhập cao mới có thể mua được? Hay cuộc đình công sẽ trở thành chất xúc tác, buộc các nhà sản xuất và chính phủ phải nhìn nhận lại một cách nghiêm túc về quyền lợi của người lao động, đặc biệt là lao động nhập cư, để đảm bảo sự phát triển bền vững cho cả một ngành công nghiệp?

Câu chuyện về Döner Kebab không chỉ là một vấn đề của người Đức, mà còn là một ví dụ điển hình về những thách thức kinh tế và xã hội mà nhiều quốc gia đang phải đối mặt: lạm phát, chi phí sinh hoạt tăng cao, và sự chênh lệch trong quyền lợi của người lao động. Nó cho thấy rằng, một món ăn tưởng chừng giản đơn lại có thể kể một câu chuyện phức tạp về một nền kinh tế và một xã hội.

CÔNG NGHỆ CHẾ TẠO BOM LỌT VÀO TAY NGA NHƯ THẾ NÀO?

BOZ Nga mua thiết bị của hãng Siemen Đức sản xuất

Khi Nga tìm cách tăng cường sản xuất quân sự cho cuộc chiến ở Ukraine, một nhà sản xuất chất nổ thuộc sở hữu nhà nước đã lách các lệnh trừng phạt của phương Tây bằng cách mua thiết bị do Siemens (Đức) sản xuất thông qua một bên trung gian nhập khẩu công nghệ từ Trung Quốc, theo hãng tin Reuters.

Việc mua thiết bị của Siemens – cần thiết để tự động hóa máy móc tại Nhà máy Hóa dầu Biysk (BOZ) ở miền nam Siberia – được thực hiện thông qua một công ty trung gian của Nga chuyên nhập khẩu công nghệ công nghiệp từ các nhà bán sỉ và phân phối của Trung Quốc, theo dữ liệu hải quan và hồ sơ đầu thầu của nhà nước mà Reuters thu thập được.

Việc mua thiết bị này cho thấy các công ty quân sự của Nga có thể dễ dàng né tránh lệnh trừng phạt của phương Tây để tăng cường sản xuất.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra thời hạn đến hôm 15/8 để Moscow đồng ý ngừng bắn ở Ukraine, nếu không sẽ phải đối mặt với các biện pháp trừng phạt bổ sung.

Công ty mẹ của BOZ – Nhà máy Sverdlov mang tên Ya. M., một doanh nghiệp nhà nước – đã nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) vì hỗ trợ nỗ lực chiến tranh của Nga.

BOZ đã ký hợp đồng vào tháng 10/2022 để mua thiết bị Siemens từ công ty trung gian Nga là Techpribor, theo hồ sơ đấu thầu.

Trước thời hạn 140 ngày để giao hàng, Techpribor đã nhận được một lô hàng từ nhà cung cấp thiết bị công nghiệp Trung Quốc là Huizhou Funn Tek, có trụ sở tại tỉnh Quảng Đông, theo dữ liệu hải quan.

Siemen khôn biết thiết bị của mình được bán cho Nga sản xuất chất nổ

Bằng cách đối chiếu mã sản phẩm Siemens với mã hải quan và kiểm tra mô tả trong các tài liệu, Reuters xác nhận rằng hai thiết bị điều chỉnh nguồn của Siemens do Huizhou Funn Tek cung cấp hoàn toàn giống với mẫu mà BOZ đã đặt.

Reuters không tìm thấy bằng chứng cho thấy Siemens biết rằng thiết bị của họ được bán cho nhà sản xuất chất nổ của Nga.

Người phát ngôn của tập đoàn công nghệ Siemens (Đức) khẳng định công ty tuân thủ nghiêm ngặt các lệnh trừng phạt quốc tế và yêu cầu khách hàng của mình cũng làm như vậy, nhưng cũng thừa nhận rằng một số thiết bị có thể đến được Nga mà công ty không biết.

Techpribor không trả lời yêu cầu bình luận của Reuters. Các câu hỏi gửi tới BOZ và công ty mẹ cũng không nhận được phản hồi.

Cách công ty quốc phòng Nga dễ dàng nhập thiết bị sản xuất quân khí từ phương Tây

Mặc dù đã được ghi nhận rộng rãi rằng các nhà sản xuất quốc phòng Nga đã mua công nghệ phương Tây từ Trung Quốc, nhưng điều tra của Reuters đã lần theo đường đi của thiết bị để cho thấy cách mà một công ty quốc phòng Nga có thể dễ dàng tiếp cận thiết bị phương Tây.

Kể từ khi Nga tiến hành cuộc xâm lược toàn diện vào Ukraine hồi tháng 2/2022, nhà máy BOZ ở thành phố Biysk (miền nam Siberia) đã mở rộng quy mô.

Theo một cuộc điều tra của Reuters, nhà máy này đang xây dựng một cơ sở mới để sản xuất một loại thuốc nổ mạnh khác gọi là RDX.

Việc sở hữu các máy công cụ tự động là điều then chốt trong nỗ lực của ngành quốc phòng Nga nhằm tăng sản lượng đạn dược.

Các công cụ này giúp tăng năng suất với ít lao động hơn – điều quan trọng trong bối cảnh ngành này đang thiếu nhân lực, theo báo cáo tháng 10/2024 của viện nghiên cứu quốc phòng Anh RUSI và Trung tâm Open Source Centre, một tổ chức chuyên nghiên cứu xung đột, tham nhũng và tội phạm dựa trên dữ liệu mở.

Nga hầu như không có khả năng sản xuất máy công cụ tự động trong nước, nên các nhà sản xuất quốc phòng buộc phải nhập khẩu chúng.

Ông Konrad Muzyka, giám đốc công ty tư vấn quân sự Rochan (Ba Lan), cho hay việc Nga vẫn nhận được thiết bị sản xuất do phương Tây chế tạo đang kéo dài cuộc chiến bằng cách phục vụ cho nỗ lực tái vũ trang của Moscow.

"Các linh kiện có độ chính xác cao này thường không thể thay thế trong quy trình sản xuất tiên tiến – bao gồm cả sản xuất tên lửa, lắp ráp thiết bị bay không người lái và tân trang xe tăng," ông nói.

"Không có chúng, khả năng Nga duy trì hoặc mở rộng cuộc chiến sẽ tốn thời gian hơn, đắt đỏ hơn và tạo gánh nặng lớn hơn cho thị trường lao động."

Nhập thiết bị của Siemen từ trung gian Trung Quốc

Tài liệu đấu thầu trên cơ sở dữ liệu đấu thầu quốc gia cho thấy trong năm 2022 và 2023, công ty mẹ của BOZ đã mua ba bộ thiết bị tự động hóa công nghiệp của Siemens và chỉ rõ chúng dành cho nhà máy tại Biysk.

Các thiết bị điện tử này – mang nhãn hiệu phụ Siemens Simatic – có thể được tích hợp vào máy móc công nghiệp, cho phép tự động hóa và giám sát từ xa.

Tài liệu đấu thầu xác định đơn vị trúng thầu cung cấp một số thiết bị là Công ty TNHH Techpribor, đăng ký tại vùng Kaliningrad (vùng lãnh thổ tách rời của Nga giữa Ba Lan và Lithuania).

Reuters đã xem xét dữ liệu thuế mật và xác nhận Techpribor có giao dịch với công ty mẹ của BOZ.

Thông qua dữ liệu hải quan của Nga, Reuters xác định rằng trong khoảng thời gian từ tháng 2 đến tháng 11/2023, Techpribor đã nhập khẩu nhiều lô thiết bị Siemens từ các công ty Trung Quốc.

Techpribor mua nhiều lô hàng vào cùng một ngày từ công ty Huizhou Funn Tek – chuyên bán thiết bị tự động hóa công nghiệp. Các lô hàng này bao gồm hai thiết bị điều chỉnh điện Siemens trùng khớp với đơn đặt hàng của BOZ.

Dữ liệu mà Reuters xem xét không đủ để xác minh một cách chính xác rằng các thiết bị đó là những thiết bị được chuyển đến BOZ. Nhưng dữ liệu này cho thấy chúng có cùng mẫu thiết bị Siemens.

Trên trang web của mình, Huizhou Funn Tek liệt kê Siemens là "đối tác".

Một đại diện của Huizhou Funn Tek tên là bà Chen cho biết công ty bà có thể mua trực tiếp từ Siemens.

"Họ không hỏi ai là người sử dụng cuối cùng," bà nói.

Bà Chen nói thêm rằng dù Huizhou Funn Tek có nhiều khách hàng Nga, họ sẽ không chuyển hàng đến các tổ chức có thể sử dụng vào mục đích quân sự.

Kẽ hở trong lệnh trừng phạt

Cuối năm 2023, Techpribor tiếp tục nhập khẩu thêm thiết bị Siemens từ một nhà cung cấp Trung Quốc khác là New Source Automation Co., Ltd., có trụ sở tại Hạ Môn (miền đông nam Trung Quốc).

Các thiết bị trong lô hàng thuộc cùng loại sản phẩm đã được cung cấp cho BOZ, nhưng không đủ dữ liệu để xác định chính xác.

Một quản lý tại New Source Automation, tên là Ryan Wu, xác nhận với Reuters rằng công ty ông có cung cấp thiết bị cho Techpribor.

Ông cũng nói công ty mình có thể mua bất kỳ sản phẩm nào từ Siemens mà không bị hỏi về người dùng cuối.

Cả Huizhou Funn Tek lẫn New Source Automation đều không phản hồi các yêu cầu bình luận bằng văn bản từ Reuters.

Người phát ngôn của Siemens cho biết công ty yêu cầu tất cả khách hàng tuân thủ lệnh trừng phạt, nhưng không trả lời trực tiếp về việc Huizhou có phải là đối tác hay không.

Ông nói rằng Siemens sẽ ngay lập tức điều tra nếu có dấu hiệu vi phạm lệnh trừng phạt và sẽ báo cáo với các cơ quan chức năng.

Việc cung cấp thiết bị Siemens từ Trung Quốc sang Nga cho thấy một kẽ hở lớn đang giúp Nga duy trì cuộc chiến với Ukraine, theo các nhà hoạch định chính sách châu Âu.

Các lệnh trừng phạt của EU và Mỹ cấm các công ty trong khu vực của họ cung cấp hàng hóa hoặc dịch vụ có thể hỗ trợ hoạt động chiến tranh của Nga.

Tuy nhiên, các nhà sản xuất quốc phòng Nga đã lách luật bằng cách mua thiết bị do phương Tây sản xuất từ các nhà phân phối và bán sỉ tại Trung Quốc.

Lãnh đạo EU đã hành động để bịt lỗ hổng này.

Vào tháng 12/2024, EU lần đầu tiên áp lệnh trừng phạt toàn diện với các công ty Trung Quốc cung cấp linh kiện cho các công ty quốc phòng Nga.

Thêm bảy công ty từ Trung Quốc và Hong Kong bị đưa vào danh sách trừng phạt ngày 18/7.

Ngoại trưởng EU Kaja Kallas vào tháng Hai đã nói rằng xuất khẩu của Trung Quốc đang tiếp tay cho cuộc chiến của Nga ở Ukraine và yêu cầu Bắc Kinh chấm dứt hành vi này.

Bộ Công thương Nga không phản hồi yêu cầu bình luận của Reuters. Bộ Quốc phòng Nga cũng không trả lời câu hỏi về hoạt động của nhà máy BOZ. Bộ Thương mại Trung Quốc cũng từ chối bình luận.

Chất nổ cho bom Nga

BOZ sản xuất các loại chất nổ TNT và HMX, theo một video quảng cáo do nhà máy đăng tải.

Mặc dù các loại chất nổ này có thể được sử dụng cho mục đích dân sự, công ty mẹ của BOZ là một nhà sản xuất quốc phòng thuộc sở hữu của nhà nước Nga, và BOZ thực hiện các đơn hàng quốc phòng cho Bộ Quốc phòng, theo trang web của chính quyền khu vực.

Việc mở rộng nhà máy BOZ là một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn của ngành quốc phòng Nga nhằm tăng sản lượng chất nổ.

Tình trạng thiếu hụt nguyên liệu này là một trong những nút thắt cổ chai đang kìm hãm sản xuất đạn pháo, đạn cối và bom thả từ máy bay của Nga, buộc nước này phải tìm nguồn cung đạn dược từ các đồng minh như Triều Tiên và Iran, theo các quan chức tình báo Ukraine và các nhà phân tích quốc phòng phương Tây.

Nguồn: Dân Trí; BBC