BỨC TRANH CHÍNH TRƯỜNG BẤT ỔN SAU KHI THỦ TƯỚNG MẤT TÍN NHIỆM

Một cuộc bầu cử liên bang sẽ sớm diễn ra sau khi Quốc hội Đức bỏ phiếu bất tín nhiệm đối với chính phủ Thủ tướng Đức Olaf Scholz, dẫn tới việc ông Scholz bị mất chức.

Ngày 16-12, chính phủ thiểu số của Thủ tướng Đức Olaf Scholz đã không vượt qua cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm tại quốc hội. Cùng với động thái này sẽ có một cuộc bầu cử liên bang sớm. Đây là diễn biến đáng chú ý trong bối cảnh nước Đức đang gặp nhiều khó khăn về đối nội lẫn đối ngoại.

Kết quả bỏ phiếu

Trong cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm tại quốc hội Đức, chính phủ của ông Scholz chỉ thu về 207 phiếu tín nhiệm trên tổng số 733 phiếu, thấp hơn nhiều so với mức cần phải đạt được là 367 phiếu. Trong khi đó, 394 thành viên quốc hội đã bỏ phiếu bất tín nhiệm chính phủ của ông Scholz.

Ban đầu, thủ tướng Đức đã đệ trình một cuộc bỏ phiếu tín nhiệm vào ngày 15-1 nhưng đảng Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo trung hữu (CDU) đã kêu gọi cuộc bỏ phiếu diễn ra sớm hơn.

Diễn biến trên không hoàn toàn bất ngờ vì trước đó liên minh chính phủ Đức, còn gọi là liên minh "Đèn giao thông” gồm 3 đảng: Dân chủ Xã hội (SPD) của ông Scholz, đảng Dân chủ Tự do (FDP) và đảng Xanh đã tan rã vào tháng trước do tranh chấp về ngân sách.

Sự tan rã chính phủ Liên minh

Bắt nguồn từ việc ông Scholz sa thải Bộ trưởng Tài chính Christian Lindner (thuộc FDP), với cáo buộc ông Linder cản trở việc giải quyết các tranh chấp về ngân sách, coi trọng đảng phái hơn đất nước và ngăn chặn luật pháp với lý do sai trái.

Ông Scholz muốn tăng chi tiêu bằng cách vay nợ nhiều hơn, viện dẫn tác động của cuộc xung đột Ukraine. Trong khi đó, ông Lindner phản đối điều này và thay vào đó nhấn mạnh vào một loạt các khoản cắt giảm thuế và chi tiêu mà SPD và đảng Xanh cho rằng không thể chấp nhận được vì chúng sẽ phá hoại phần lớn chương trình của chính phủ.

Sau khi ông Lindner bị sa thải, đảng FDP đã quyết định rời khỏi liên minh chính phủ ba bên, khiến đảng SPD của thủ tướng Đức và đảng Xanh bị mất thế đa số. Ba bộ trưởng giao thông, tư pháp và giáo dục thuộc đảng FDP cũng quyết định rời khỏi chính phủ. Như vậy, chính phủ "Đèn giao thông” tồn tại chỉ trong khoảng ba năm.

Mâu thuẫn giữa hai Đảng

Phát biểu trước cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm hôm 16-12, ông Scholz chỉ trích đảng FDP vì đã khiến liên minh cầm quyền tan rã, cáo buộc đảng này “phá hoại chính phủ” và “không chỉ làm tổn hại đến hình ảnh của một chính phủ riêng lẻ mà còn của chính nền dân chủ này". Theo ông Scholz, chính trị không phải là trò chơi.

Đáp lại, ông Lindner chỉ trích thủ tướng Đức, nói rằng: “Hôm nay, ông Olaf Scholz một lần nữa cho thấy ông không có sức mạnh để thay đổi căn bản. Câu trả lời của ông hoàn toàn không giải quyết được những vấn đề sâu sắc về năng lực để cạnh tranh kinh tế".

Điều gì tiếp theo?

Ngay sau khi có kết quả bỏ phiếu bất tín nhiệm, ông Scholz đã đề xuất Tổng thống Đức Frank-Walter Steinmeier giải tán quốc hội. “Nếu tổng thống chấp nhận đề xuất của tôi, cử tri sẽ có thể bầu ra một Bundestag (tức quốc hội Đức) mới vào ngày 23-2. Đó là mục tiêu của tôi” - ông Scholz cho hay.

Theo luật, tổng thống Đức sau đó sẽ quyết định giải tán quốc hội trong vòng 21 ngày kể từ khi nhận được yêu cầu. Cuộc bầu cử sớm sau đó sẽ được tổ chức trong vòng 60 ngày kể từ ngày giải tán quốc hội.

Việc ông Steinmeier chấp thuận đề xuất giải tán quốc hội được coi là chắc chắn và ông cũng đã đồng ý với ngày bầu cử liên bang được đề xuất là 23-2-2025. Tuy nhiên, dự kiến ông Steinmeier sẽ đợi đến sau kỳ nghỉ Giáng sinh để đưa ra quyết định. Khả năng trước tiên tổng thống Đức muốn tổ chức các cuộc đàm phán với tất cả các nhóm nghị sĩ tại quốc hội.

Trong thời gian đó, ông Scholz sẽ tiếp tục giữ vị trí quyền thủ tướng Đức để điều hành đất nước cho đến khi chính phủ mới được thành lập.

Sẽ có bảy đảng lớn tham gia cuộc bầu cử liên bang sắp tới

Bốn trong số bảy đảng đã đưa ra thông báo chính thức về ứng viên chạy đua chức thủ tướng Đức. Hai liên minh luôn thống trị nền chính trị Đức là đảng CDU cùng đảng anh em là Liên minh Xã hội Cơ đốc giáo (CSU), được gọi không chính thức là Liên minh, và nhóm còn lại là do đảng SPD dẫn đầu, theo CNN. Trong những ngày tới, các đảng sẽ bắt đầu công bố chương trình tranh cử của đảng để thu hút phiếu của cử tri.

Với hệ thống bầu cử theo quy tắc tỉ lệ đại diện, chính phủ Đức có xu hướng được thành lập theo liên minh, thường do liên minh các đảng CDU/CSU hoặc đảng SPD đứng đầu. Kể từ năm 2021, đảng SPD của ông Scholz đã điều hành trong một liên minh đảng FDP và đảng Xanh. Trước đó, đảng CDU, dưới thời lãnh đạo của Thủ tướng Angela Merkel, đã dựa vào cả đảng SPD và đảng FDP làm đối tác trong các chính phủ khác nhau.

Triển vọng

Trừ khi có sự đảo ngược lớn và bất ngờ trong các cuộc thăm dò, lãnh đạo Friedrich Merz của liên minh CDU/CSU rất có thể sẽ trở thành thủ tướng mới của Đức. Kết quả các cuộc thăm dò mới nhất hôm 14-12 cho thấy liên minh CDU/CSU đang dẫn đầu với hơn 32% sự ủng hộ. Đảng cực hữu Giải pháp thay thế cho Đức (AfD) đứng thứ hai, trong khi đảng SPD của ông Scholz và đảng Xanh lần lượt đứng ở vị trí thứ ba và thứ tư, theo DW.

Trong trường hợp liên minh CDU/CSU giành quyền thành lập chính phủ, câu hỏi đặt ra là đảng nào sẽ trở thành đối tác liên minh và liệu đảng đó (nhiều khả năng là đảng SPD hoặc đảng Xanh) có đủ mạnh để tạo nên liên minh hai đảng hay không. Do sự trỗi dậy của đảng AfD và sự thành lập của Liên minh cánh tả dân túy mới Sahra Wagenknecht (BSW), các liên minh ba đảng, vốn không phổ biến ở Đức sau chiến tranh và có xu hướng bất ổn hơn, có thể trở thành bình thường mới.

ĐẢNG AFD MUỐN ĐỨC RỜI EU

Đảng cực hữu AfD của Đức đã tuyên bố trong bản dự thảo tuyên ngôn bầu cử rằng họ muốn rời khỏi EU và đồng Euro. Liệu đây có phải là một kế hoạch nghiêm túc hay không và điều này sẽ gây ra hậu quả gì cho Đức và EU?

Dự thảo tuyên ngôn bầu cử

Đã được gửi tới các thành viên trước cuộc bỏ phiếu tại đại hội đảng dự kiến diễn ra vào đầu tháng 1/2025, AfD - đảng cực hữu chủ trương chống nhập cư đã nhắc lại lời hứa của mình trong chiến dịch tranh cử Nghị viện châu Âu vào mùa hè, nhấn mạnh: "Chúng tôi cho rằng Đức cần phải rời khỏi EU và thành lập một cộng đồng châu Âu mới".

Thay cho EU, AfD muốn giới thiệu một liên minh mới bao gồm một thị trường chung, một “cộng đồng kinh tế và lợi ích”. AfD cũng muốn đưa Đức ra khỏi Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone) và thay thế bằng cái mà họ gọi là "liên minh chuyển nhượng".

AfD muốn Đức tổ chức trưng cầu dân ý về vấn đề này — mặc dù thực tế việc rời khỏi EU sẽ không dễ dàng như vậy, vì tư cách thành viên của Đức được neo giữ trong Hiến pháp Đức. Ngay cả khi chính phủ Đức trong tương lai do AfD lãnh đạo có tuyên bố Đức rời khỏi EU, thì về cơ bản điều đó sẽ là vi hiến, vì "Dexit" cũng đòi hỏi đa số 2/3 nghị quốc hội Đức tán thành.

Kế hoạch bị coi là tự sát

Kế hoạch của AfD thực sự thể hiện sự cứng rắn hơn trong lập trường của đảng này đối với EU. Hồi tháng 2/2024, đồng lãnh đạo của đảng Tino Chrupalla thừa nhận rằng "đã quá muộn" để Đức rời khỏi EU.

Đồng lãnh đạo với ông Chrupalla, bà Alice Weidel đã mô tả Dexit chỉ là "Kế hoạch B" trong một cuộc phỏng vấn với tờ Financial Times của Anh vào đầu năm nay.

Viện Kinh tế Đức (IW) có trụ sở tại Köln đã kết luận trong một nghiên cứu vào tháng 5 năm nay rằng, trong vòng 5 năm, việc rời khỏi EU sẽ khiến đất nước thiệt hại 690 tỷ euro (725 tỷ USD), khiến GDP của đất nước giảm 5,6% và điều này đồng nghĩa với việc thị trường sẽ mất 2,5 triệu việc làm. Nghiên cứu của IW cho biết thiệt hại sẽ "tương đương với cuộc khủng hoảng vì Covid-19 và cuộc khủng hoảng năng lượng cộng lại".

Hiệp hội các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Đức (BVMW) thậm chí còn chỉ trích gay gắt hơn, mô tả kế hoạch của AfD là "tự sát".

Trong một tuyên bố được đưa ra trước cuộc bầu cử Nghị viện EU vào tháng 6/2024, BVMW đã nêu ra tất cả những mặt tích cực mà đồng tiền chung mang lại cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ: "Liên minh tiền tệ là sự bổ sung hữu ích cho thị trường chung EU. Thị trường chung EU giúp các công ty thuận lợi hơn đáng kể trong việc bán hàng hóa và cung cấp dịch vụ ở các quốc gia EU khác. Đồng euro giúp loại bỏ những rủi ro không thể tính toán được đối với các công ty trong thương mại".

AfD bác bỏ lo ngại

Theo người phát ngôn Ronald Gläser, Đức hưởng lợi từ EU, nhưng chúng tôi tin rằng chúng ta sẽ được hưởng lợi nếu đạt được các thỏa thuận khác", Gläser nói với DW. "Khi các nhà kinh tế tuyên bố rằng đó sẽ là một thảm họa kinh tế, thì tất cả những gì tôi có thể làm là hỏi họ rằng liệu họ có phải là những người đã nói rằng châu Âu và Anh sẽ bị ảnh hưởng khủng khiếp không? Tôi có thể nhớ tất cả các kịch bản kinh hoàng xung quanh Brexit, và mọi thứ diễn ra ít nhiều suôn sẻ".

Một báo cáo do Cambridge Econometrics công bố vào tháng 1/2024 cho thấy Brexit đang kìm hãm tăng trưởng và việc làm ở Vương quốc Anh, với ước tính sẽ có ít hơn 3 triệu việc làm tại quốc gia này vào năm 2035.

Bài học từ Brexit

Báo cáo của IW dựa trên việc nghiên cứu tác động của Brexit đối với các khu vực kinh tế của Anh tương tự như các khu vực ở Đức.

"Ước tính của chúng tôi khá thận trọng", giám đốc điều hành IW Hubertus Bardt - đồng tác giả báo cáo cảnh báo. "Chúng ta có thể gánh chịu những tác động nghiêm trọng hơn nhiều vì chúng ta gắn kết chặt chẽ hơn trong EU so với người Anh. Chúng ta dùng đồng euro, điều này có nghĩa là nền kinh tế Đức sẽ chịu nhiều tác động tiêu cực hơn so với những gì xảy ra Anh”.

Ông Bardt lưu ý: "Đó là một cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng có cảnh báo trước. Tất nhiên, nó sẽ gây thiệt hại, đặc biệt cho các công ty phụ thuộc vào thị trường và nhà cung cấp ở những nơi khác trong EU”.

Bất chấp cảnh báo đó, ông Gläser vẫn tin rằng một phiên bản thay thế EU vẫn có thể duy trì thương mại tự do.

"Liệu có chuyện tất cả các công ty và người tiêu dùng ở Italy, Pháp, Thụy Điển hoặc bất cứ nơi nào lại không muốn dùng sản phẩm của Đức nữa chỉ vì chúng ta không còn ở trong EU?", ông Gläser nói. "Thụy Sĩ không ở trong EU và họ vẫn xuất khẩu sang tất cả các quốc gia này".

Tuy vậy, ông Bardt không đưa ra mốc thời gian cụ thể cho kế hoạch của AfD thay thế EU bằng một cộng đồng kinh tế khác.

Lý do AfD có quan điểm chống EU

Dexit trên thực tế không được người dân Đức ủng hộ - một cuộc khảo sát được Quỹ Konrad Adenauer (KAS) – quỹ có liên kết với Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo bảo thủ (CDU) công bố vào đầu năm nay cho thấy, 87% người Đức sẽ bỏ phiếu ở lại EU trong một cuộc trưng cầu dân ý.

Vậy tại sao AfD lại quyết định đưa một biện pháp quyết liệt và không được ủng hộ như vậy vào bản tuyên ngôn tranh cử của mình? Ông Gläser nhấn mạnh rằng việc rời khỏi EU sẽ tốt cho người Đức, bất kể họ có thích hay không: "Chúng tôi không đưa ra chính sách dựa trên các cuộc khảo sát - chúng tôi muốn thực hiện những gì cần thiết và quan trọng".

Wolfgang Schroeder, một nhà khoa học chính trị tại Đại học Kassel, chỉ ra rằng lập trường của AfD phù hợp với nền tảng của đảng này. AfD ban đầu nổi lên vào năm 2013 với tư cách là một đảng của các nhà kinh tế chỉ trích các gói cứu trợ của EU sau cuộc khủng hoảng đồng euro. Kể từ đó, AfD đã chuyển sang cánh hữu và chống nhập cư, nhưng chủ nghĩa hoài nghi châu Âu vẫn còn đó — mặc dù hiện tại không còn rõ ràng nữa.

"AfD về cơ bản là một đảng theo chủ nghĩa dân tộc", ông Schroeder nói với DW. "Đảng này phản đối toàn cầu hóa. Đối với họ, tất cả các tổ chức quốc tế như EU và Liên Hợp Quốc đều có mục tiêu và giá trị riêng, và do đó là mối nguy hiểm đối với ý chí thực sự của người dân".

Nhưng câu hỏi đặt ra là liệu AfD có nghiêm túc về đề xuất thay thế EU bằng một loại cộng đồng khác hay không, khi mà điều này sẽ gây ra những “cơn đau đầu” về kinh tế và hiến pháp?

"Chúng ta có thể trả lời theo hai cách", ông Schroeder nhận định. "Một mặt, chúng ta có thể nói rằng họ không có ý nghiêm túc vì họ biết rằng họ đang đại diện cho một vị thế thiểu số, vì vậy họ có thể xây dựng kế hoạch này chỉ để vẽ nên bức tranh về một thế giới khác — họ không mất gì khi nói ra điều đó".

Cá nhân ông Schroeder cho rằng lập trường của AfD là một canh bạc: "Họ đang đặt cược rằng ngày càng có nhiều quốc gia đồng tình với chủ nghĩa hoài nghi châu Âu này, và rằng trong tương lai sẽ có một sự phát triển mới theo hướng Âu Á, với triển vọng kinh tế và chính trị mới".

TÂM LÝ BI QUAN BAO TRÙM DOANH NGHIỆP

Niềm tin của doanh nghiệp Đức suy giảm mạnh

Kết quả khảo sát của Viện Ifo cho thấy chỉ số niềm tin doanh nghiệp giảm còn 84,7 điểm trong tháng 12, từ mức 85,6 điểm của tháng trước. Đây là tháng thứ 6 chỉ số niềm tin doanh nghiệp Đức giảm trong vòng 7 tháng trở lại đây, và là mức thấp nhất kể từ tháng 5/2020, thời điểm Covid-19 mới trở thành đại dịch toàn cầu.

“Tình trạng yếu ớt của nền kinh tế Đức đã trở thành kinh niên”, Chủ tịch Clemens Fuest của Ifo nhận định.

Việc ông Donald Trump tái đắc cử tổng thống Mỹ và cuộc chiến tranh ở Ukraine, cùng tâm lý “chờ xem” trong các kế hoạch đầu tư trước khi diễn ra cuộc bầu cử sớm, đã làm gia tăng sự bất định vào đúng thời điểm nền kinh tế Đức đang gần như không có động lực nào.

Hy vọng bởi cuộc bầu cử Hạ viện ngày 23.02.2025

Tuy nhiên, một cuộc khảo sát khác của viện ZEW lại cho thấy giới đầu tư ở Đức lạc quan hơn nhiều, nhờ hy vọng vào một sự thay đổi chính phủ sau cuộc tổng tuyển cử vào ngày 23/2.

Cuộc khảo sát của Ifo, với sự tham gia của khoảng 9.000 nhà quản lý doanh nghiệp, cho thấy sự khởi sắc trong đánh giá của các công ty về tình hình kinh doanh ở thời điểm hiện tại. Tuy nhiên, chỉ số kỳ vọng sụt giảm còn 84,4 điểm trong tháng 12, từ mức 87 điểm của tháng 11, thay vì tăng lên mức 87,5 điểm theo dự báo của hãng tin Reuters.

Khủng hoảng cả chính trị lẫn sản xuất

Song song với khủng hoảng chính trị là khủng hoảng trong lĩnh vực sản xuất - xương sống của nền kinh tế Đức. Nhu cầu đối với hàng hóa Đức suy giảm tại nhiều thị trường, đặc biệt là Trung Quốc, cùng sự chật vật trong cuộc dịch chuyển sang ô tô điện của các hãng xe châu Âu đã khiến các công ty lớn như Volkswagen và Bosch sa thải hàng loạt và thu hẹp hoạt động. Doanh nghiệp Đức cũng đã cảnh báo sẽ tiếp tục phải cắt giảm nhân công trong tương lai gần.

“Trong lĩnh vực sản xuất, chỉ số niềm tin của tháng 12 giảm mạnh”, Ifo cho biết, đề cập đến sự suy giảm của lượng đơn hàng và cắt giảm sản lượng hiện tại đang dẫn tới kỳ vọng ảm đạm về năm tới. Tâm trạng của doanh nghiệp trong lĩnh vực dịch vụ cũng đang trở nên bi quan hơn - Ifo cho hay.

Tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Đức nhiều khả năng sẽ giảm năm thứ hai liên tiếp trong năm nay. Trong cập nhật mới nhất, Ngân hàng Trung ương Đức (Bundesbank) dự báo nền kinh tế nước này giảm 0,2% trong năm nay, và chỉ tăng trưởng 0,2% trong năm tới - thấp hơn nhiều so với dự báo tăng trưởng 1,1% đưa ra trước đó.

Doanh nghiệp lao đao

Năm 2025 được giới chuyên gia nhận định sẽ mang tới nhiều thách thức hơn nữa đối với những kinh tế Đức, khi các doanh nghiệp lớn có thể tiếp tục chiến dịch cắt giảm chi phí và thu hẹp sản xuất, dẫn tới tâm lý lo ngại của người tiêu dùng.

Nhà kinh tế trưởng Joerg Kraemer của ngân hàng Commerzbank cho rằng tâm trạng bi quan của doanh nghiệp Đức là do những vấn đề sâu xa trong ngành công nghiệp nước này. “Do đó, việc Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) giảm lãi suất khó có thể có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế”, ông Kraemer nói, đồng thời dự báo mức tăng trưởng chỉ đạt 0,2% vào năm tới, bằng dự báo mà Bundesbank đưa ra.

Chuyên gia Cyrus de la Rubia của Ngân hàng Thương mại Hamburg cho biết triển vọng kinh doanh đi xuống doanh nghiệp Đức có thể dẫn tới tâm lý do dự đầu tư trong ngắn hạn, đặc biệt trong khi các công ty chờ các đảng chính trị trình bày cương lĩnh tranh cử. “Trong nửa đầu năm tới, sẽ không có sự cải thiện căn bản nào về tình hình kinh tế”, ông de la Rubia nói.

Tuy nhiên, cuộc khảo sát tháng 12 của viện ZEW cho thấy các nhà đầu tư sẵn sàng đặt cược vào sự cải thiện của bức tranh kinh tế trong tương lai - trái ngược với tâm lý bi quan của doanh nghiệp trong cuộc khảo sát của Ifo. Chỉ số tâm lý kinh tế trong cuộc khảo sát của ZEW đã tăng mạnh lên 15,7 điểm trong tháng 12 từ mức 7,4 điểm, trái ngược với kỳ vọng về sự suy giảm.

Cuộc bầu cử sớm ở Đức có thể gây ra sự bất ổn trong ngắn hạn, nhưng ZEW lại coi đó là một diễn biến tích cực về lâu dài với hy vọng rằng một chính phủ mới sẽ tìm ra cách vực dậy nền kinh tế.

“Với cuộc bầu cử sắp tới ở Đức và những kỳ vọng về một chính sách kinh tế khuyến khích đầu tư tư nhân, cùng khả năng lãi suất được cắt giảm hơn nữa, triển vọng kinh tế đang được cải thiện”, Chủ tịch ZEW Achim Wambach nhận định.

Nguồn: Pháp Luật; Soha; VnEconomy; Bnews