'Cơn sốt' sầu riêng tại Trung Quốc thúc đẩy nhu cầu thế giới tăng 400%

(Ảnh minh họa).

Theo Ngân hàng HSBC, nhu cầu sầu riêng toàn cầu đã tăng 400% so với cùng kỳ năm ngoái, chủ yếu được thúc đẩy bởi “cơn sốt” trái cây ở Trung Quốc.

Một số người cho rằng sầu riêng có vị ngọt bùi, số khác lại nói nó bốc mùi như mùi tất. Dù yêu hay ghét, “cơn khát” sầu riêng đang ngày càng tăng cao - đặc biệt là ở Trung Quốc.

Một báo cáo do ngân hàng HSBC công bố đầu tuần này cho biết: “Đi ngược lại xu hướng toàn cầu, nhu cầu sầu riêng đang tăng 400% so với cùng kỳ năm ngoái, chỉ do cơn sốt ở Trung Quốc”.

Nhà kinh tế ASEAN Aris Dacanay của HSBC tiết lộ trong báo cáo rằng hai năm qua, Trung Quốc đã nhập khẩu số sầu riêng trị giá 6 tỷ USD, chiếm 91% nhu cầu toàn cầu.

“Cơn sốt” sầu riêng phần lớn tập trung ở Trung Quốc, nơi người tiêu dùng không chỉ xem nó chỉ là một loại trái cây mà còn là món quà thể hiện sự giàu có của giới thượng lưu. Ngoài ra, việc tặng sầu riêng làm quà theo phong tục cho bạn bè và người thân khi đính hôn đã trở nên phổ biến.

“Có thể một ngày nào đó, việc tặng mẹ vợ (chồng) tương lai một quả sầu riêng sẽ trở thành một truyền thống trên thế giới”, ông Dacanay nói.

Theo dữ liệu từ HSBC, trong khi nhu cầu sầu riêng của Trung Quốc bắt đầu tăng từ đầu năm 2017, nhu cầu thực sự bùng nổ vào cuối năm 2022.

HSBC cho biết thêm, khoảng 90% sầu riêng được vận chuyển trên toàn thế giới có nguồn gốc từ khối Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), tăng từ mức 60% cách đây 7 năm.

Chỉ riêng Thái Lan đã chiếm 99% tổng xuất khẩu sầu riêng trong khối ASEAN bao gồm Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam.

Nhà kinh tế ASEAN Aris Dacanay bổ sung rằng nhu cầu sầu riêng tăng cao cũng mang lại cơ hội cho các nước khác của Đông Nam Á, không chỉ Thái Lan.

“Thị trường Trung Quốc rộng lớn đến mức có rất nhiều cơ hội cho các quốc gia ASEAN khác nhảy vào và cạnh tranh”, ông Dacanay giải thích.

Báo cáo của HSBC cũng cho rằng, Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP), bao gồm khối ASEAN cùng với Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Australia và New Zealand, cho phép các bên tham gia tiếp cận thị trường Trung Quốc một cách tự do và bình đẳng hơn.

“Cơ hội đã mở ra và thị trường sầu riêng ngày càng lớn hơn khi các nền kinh tế khác trong ASEAN háo hức lao vào cạnh tranh với Thái Lan, nước thống trị thị trường xuất khẩu loại trái cây vua này”, ông Dacanay phân tích.

Indonesia “gồng mình” đối phó tình trạng cháy rừng vì El Nino

Nhà chức trách Indonesia đang nỗ lực dập tắt các đám cháy rừng và đất nhấn chìm nhiều khu vực của đất nước, gồm các vùng núi ở đảo Java và các vùng dễ cháy ở Sumatra và Borneo.

Cháy rừng lan rộng vào thời điểm Indonesia bước vào những ngày nóng nhất của đợt khô hạn do hiện tượng El Nino gây ra trong năm nay. Từ tuần trước, hàng trăm lính cứu hỏa, tình nguyện viên đã được huy động để dập tắt đám cháy lớn đang thiêu rụi các cánh đồng và rừng ở điểm du lịch nổi tiếng, núi Bromo, ở tỉnh Đông Java.

Cơ quan Giảm thiểu Thiên tai Quốc gia Indonesia (BNPB) điều động trực thăng thả hàng nghìn lít nước xuống vùng bị cháy. Tuy nhiên, gió mạnh và địa hình khắc nghiệt khiến nỗ lực dập lửa trở nên phức tạp. Đám cháy đã thiêu hủy hơn 250 héc-ta rừng Bromo – là một phần của Vườn quốc gia Bromo Tengger Semenu; đồng thời lan sang các huyện lân cận Malang và Pasuruan, phá hủy đường ống dẫn nước của ít nhất 06 ngôi làng.

Đây là vụ cháy thứ hai xảy ra ở Bromo trong những tuần gần đây. Hồi cuối tháng 8/2023, cháy rừng đã thiêu hủy ít nhất 660 héc-ta rừng Bromo. Cũng tại tỉnh Đông Java, đám cháy bùng phát trên núi Arjuno thiêu rụi gần 4.800 héc- ta đất và rừng, lan sang nhiều vùng lân cận.

Theo Bộ Môi trường và Lâm nghiệp Indonesia, chỉ tính riêng tại tỉnh Đông Java, hơn 7.000 héc-ta đất và rừng đã bị thiêu rụi do cháy rừng kể từ đầu năm, nhiều gấp 03 lần con số năm ngoái (2.380 héc-ta). Các nhà khí hậu học Indonesia cho biết, khu vực núi ở miền nam đảo Java đã trở nên nóng hơn với nhiệt độ tăng khoảng 4 độ C. Nhiệt độ tăng cùng với thời tiết khô hạn vì El Nino làm gia tăng nguy cơ cháy rừng.

Nhiều khu vực khác tại Indonesia cũng đang “gồng mình” chống chọi với cháy rừng và khói mù ngột ngạt bao trùm các thành phố. Cơ quan BNPB ghi nhận từ đầu năm, tại Indonesia đã bùng phát 126 vụ cháy rừng, cao hơn gần 4 lần so với 36 vụ cháy rừng cùng kỳ năm ngoái. Cơ quan Giảm thiểu Thiên tai Quốc gia Indonesia cho rằng cháy rừng do các hoạt động của con người gây ra.

Dữ liệu của Bộ Môi trường và Lâm nghiệp Indonesia cho biết trong năm 2023, gần 270.000 héc-ta đất và rừng ở nước này đã bị thiêu hủy. Các tỉnh chịu thiệt hại từ cháy rừng nặng nề nhất là Tây Kalimantan, Đông Nusa Tenggara, Nam Kalimantan và Đông Java.

Cháy rừng tại Indonesia còn có thể lan rộng, khi El Nino đạt đỉnh vào tháng 9 này không chỉ làm cho không khí khô hơn mà còn khiến mùa khô kéo dài hơn. Chính quyền và các nhà môi trường Indonesia lo ngại hỏa hoạn có thể giết chết nhiều loại thực vật, động vật đặc hữu trong các khu rừng bảo tồn. Bên cạnh đó, là nguy cơ khói mù xuyên biên giới có thể diễn ra trong nửa cuối năm 2023.

Tại Indonesia, hiện tượng El Nino còn gây ra hạn hán, khủng hoảng nước sạch ở nhiều khu vực. Chính quyền một số vùng như Makassar tại Nam Sulawesi; Banten và Garut ở Tây Java đã phải ban bố tình trạng khẩn cấp khi người dân chật vật tìm nguồn nước sạch. Hán hán gây mất mùa , làm dấy lên mối lo ngại về giá cả lương thực tăng cao.

Các nước đua tìm nguồn cung kim loại 'xanh'

(Ảnh minh họa).

Áp lực nguồn cung các kim loại cần thiết để làm năng lượng tái tạo, xe điện ngày càng tăng khi các nước chạy đua trung hòa carbon vào 2050.

Những tháng gần đây, Anh ký thỏa thuận với Zambia, Nhật Bản hợp tác Namibia và EU bắt tay Chile. Các nhà đàm phán của EU cũng bắt đầu làm việc với Congo trong khi Mỹ tìm đến Mông Cổ. Các nỗ lực này có cùng mục tiêu là tìm nguồn cung các khoáng chất cần thiết cho quá trình khử cacbon, hay kim loại "xanh".

Hiện kim loại "xanh" có ba nhóm vốn được dùng rộng rãi ở nhiều ngành công nghiệp, trong đó nhôm và thép dùng chế tạo các tấm pin và tua-bin, còn đồng rất quan trọng đối với mọi thứ từ dây cáp đến ôtô. Nhóm dùng trong pin xe điện gồm coban, lithium và niken tạo nên cực âm và than chì là thành phần chính cực dương. Nhóm cuối cùng là các loại đất hiếm từ tính như neodymium, dùng trong động cơ xe điện và máy phát điện tua-bin, có nhu cầu ít.

Theo tổ chức tư vấn Energy Transitions Commission (ETC), đến nay có 72 quốc gia, chiếm bốn phần năm lượng khí thải toàn cầu, đã cam kết trung hòa carbon vào 2050. Để đạt mục tiêu, công suất điện gió phải tăng 15 lần, điện mặt trời gấp 25 lần, quy mô hạ tầng lưới điện tăng 3 lần và số xe điện phải gấp 60 lần hiện tại.

Đến 2030, nhu cầu đồng và niken có thể tăng 50-70%, coban và neodymium tăng 150%, than chì và lithium tăng gấp sáu đến bảy lần. Tổng cộng, một thế giới trung hòa carbon vào năm 2050 sẽ cần 35 triệu tấn "kim loại xanh" mỗi năm, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế. Nếu tính cả các kim loại truyền thống cũng cần thiết cho quá trình này như nhôm, thép, nhu cầu từ nay đến lúc đó là 6,5 tỷ tấn.

Đó là lý do các nước đang lo lắng về thiếu hụt toàn diện nguồn cung khoáng sản toàn cầu vào cuối thập kỷ này. Vào 2030, ETC dự kiến thiếu khoảng 10-15% đối với đồng và niken; 30-45% đối với các kim loại khác sử dụng trong pin.

Vậy tình hình cung ứng các nhóm kim loại này ra sao? Thép có thể sẽ vẫn dồi dào. Coban cũng dư dả. Nhưng theo dự đoán của các chuyên gia được Economist ghi nhận, đồng sẽ thiếu 2-4 triệu tấn, tương dương 6-15% nhu cầu tiềm năng vào 2030. Lithium thiếu từ 50.000-100.000 tấn, tương đương 2-4% nhu cầu. Niken và than chì về mặt lý thuyết là có nhiều nhưng đòi hỏi độ tinh khiết cao để làm pin. Có quá ít nhà máy luyện kim để tinh chế bauxite thành nhôm. Ngoài ra, gần như không ai sản xuất neodymium ngoài Trung Quốc.

Economist chỉ ra ba giải pháp cho những thách thức này. Đầu tiên, các nhà sản xuất có thể khai thác thêm nguồn cung từ các mỏ hiện có, việc này có thể được thực hiện ngay lập tức nhưng sản lượng tăng thêm có hạn. Thứ hai, các công ty có thể mở các mỏ mới, có thể giải quyết hoàn toàn vấn đề nhưng mất nhiều thời gian.

Những hạn chế này khiến giải pháp thứ ba trở nên quan trọng nhất, ít nhất là trong thập kỷ tới. Đó là tìm cách tháo gỡ các "nút thắt xanh". Chúng gồm tái sử dụng nhiều vật liệu hơn, khả thi nhất với nhôm, đồng và niken. Ngành tái chế vẫn còn manh mún và có thể phát triển nếu giá thành phẩm cao hơn. Hiện đã có một số nỗ lực như nhà khai khoáng HP tài trợ cho công ty tái chế niken mới nổi ở Tanzania.

Huw McKay, Kinh tế trưởng HP, ước tính phế liệu có thể chiếm 50% tổng nguồn cung đồng trong một thập kỷ, tăng từ mức 35% hiện nay. Rio Tinto cũng đang đầu tư vào các trung tâm tái chế nhôm. Năm ngoái, các startup tái chế pin - kim loại đã huy động được kỷ lục 500 triệu USD.

Cách lớn hơn là khởi động lại các mỏ nhàn rỗi (không còn khai thác), với triển vọng nhất là nhôm. Từ tháng 12/2021, chi phí năng lượng tăng vọt đã khiến 1,4 triệu tấn công suất luyện kim nhôm hàng năm (2% của thế giới) ở châu Âu phải đóng cửa. Giá nhôm tăng 25% sẽ thu hút mở lại khai thác các mỏ nhiều hơn, theo Graeme Train, Trưởng phân tích kim loại và khoáng sản của nhà giao dịch hàng hóa Trafigura.

Và hy vọng lớn nhất nằm ở những công nghệ tận dụng tối đa nguồn cung khan hiếm. Các công ty đang phát triển các quy trình được gọi là "tail leaching", chiết xuất đồng từ quặng có hàm lượng kim loại thấp. Sử dụng công nghệ này ở quy mô lớn có thể tạo ra thêm một triệu tấn đồng mỗi năm mà không tốn nhiều chi phí, theo Daniel Malchuk, Thành viên hội đồng quản trị công ty công nghệ tài nguyên Jetti Resources (Mỹ).

Ở Indonesia - nước sản xuất niken lớn nhất thế giới, các công ty khai thác đang sử dụng phương pháp "high-pressure acid leaching" để biến quặng cấp thấp thành nguyên liệu phù hợp cho ôtô điện. Ba nhà máy trị giá hàng tỷ USD đã được xây dựng và các dự án bổ sung trị giá gần 20 tỷ USD đã được công bố.

Daria Efanova, Trưởng bộ phận nghiên cứu công ty tài chính Sucden (Anh) tính toán rằng Indonesia có thể sản xuất khoảng 400.000 tấn niken cao cấp vào năm 2030, lấp đầy một phần khoảng thiếu hụt nguồn cung 900.000 tấn dự kiến.

Tuy nhiên, những kỹ thuật mới vẫn chưa chắc chắn và có thể còn những hạn chế như ô nhiễm. Vì vậy, mở mỏ mới sẽ mang lại lợi nhuận lớn hơn, ngay cả khi mất thời gian. Thế giới đang có 382 dự án khai thác coban, đồng, lithium và niken đã bắt đầu, ít nhất là nghiên cứu tiền khả thi. Nếu chúng hoạt động vào 2030 sẽ cân bằng được nhu cầu, theo công ty tư vấn McKinsey.

Hiện có khoảng 500 mỏ coban, đồng, lithium và niken đang khai thác toàn cầu. Để mở cửa đúng thời hạn 382 mỏ mới, cần vượt qua một số khó khăn. Đầu tiên là việc thiếu tiền. Theo McKinsey, để lấp đầy thiếu hụt nguồn cung vào 2030, chi phí vốn hàng năm trong khai thác mỏ phải tăng gấp đôi, lên 300 tỷ USD.

Công ty tư vấn CRU cho rằng chỉ riêng chi tiêu cho đồng đã phải đạt 22 tỷ USD vào năm 2027, so với mức trung bình 15 tỷ USD giai đoạn 2016 - 2021. Đầu tư của các công ty khai thác lớn đang tăng lên, nhưng không đủ nhanh. Ngoài ra, đào các mỏ mới phải mất nhiều thời gian, từ 4-7 năm đối với lithium và trung bình 17 năm đối với đồng. Chậm trễ có thể dài hơn vì số lượng cấp phép ít ỏi.

Do các nhà hoạt động, chính phủ và cơ quan quản lý ngày càng ngăn chặn các dự án vì lý do môi trường nên giai đoạn 2017 - 2021, trung bình phải mất 311 ngày để các mỏ mới ở Chile được phê duyệt, so với 139 ngày vào giai đoạn 2002 - 2006.

Hàm lượng kim loại trong quặng đồng được khai thác ở các quốc gia thuận lợi đang giảm, buộc các công ty phải tìm đến những địa điểm khắc nghiệt hơn. Hai phần ba nguồn cung mới dự kiến đến năm 2030 nằm ở các quốc gia được xếp hạng dưới 50 trong chỉ số "dễ dàng kinh doanh" của Ngân hàng Thế giới.

Tất cả điều này có nghĩa là nguồn cung mới chỉ có thể là giải pháp về lâu dài. Do đó, phần lớn sự điều chỉnh trong thập kỷ tới sẽ phụ thuộc vào tiết kiệm đầu vào. Nhưng mức độ giải quyết đến đâu khó dự đoán, bởi phụ thuộc vào năng lực đổi mới sáng tạo của các công ty sản xuất.

Các nhà sản xuất ôtô điện và pin là ví dụ. Họ đã đạt được nhiều thành tựu sử dụng ít kim loại hơn. Pin ôtô điện thông thường hiện chỉ chứa 69 kg đồng, giảm so với 80 kg năm 2020. Simon Morris, Trưởng phòng Kim loại cơ bản của CRU tính toán rằng thế hệ pin tiếp theo có thể chỉ cần 21-50 kg, tiết kiệm tới 2 triệu tấn đồng mỗi năm vào 2035. Nhu cầu lithium trong pin cũng có thể giảm một nửa vào 2027.

Bên cạnh tiết kiệm và cách thay thế. Trong cực âm của pin, các hóa chất niken-mangan-coban có chứa coban và niken nhiều như nhau, được gọi là NMC 111, đang được loại bỏ dần để nhường chỗ cho NMC 721 và 811, tức chứa nhiều niken hơn nhưng ít coban hơn. Trong khi đó, hỗn hợp lithium-iron phosphate (LFP) rẻ hơn nhưng ít tiêu tốn năng lượng hơn hiện phổ biến ở Trung Quốc, nơi người dân thành phố không cần phạm vi lái xe dài sau một lần sạc.

Cực dương than chì cũng đang được pha silicon (chất rất dồi dào). Tesla cho biết sẽ chế tạo động cơ không cần đất hiếm. Pin natri-ion thay thế lithium bằng natri (nguyên tố phổ biến thứ sáu trên trái đất) có thể sẽ thành công.

Sở thích của khách hàng cũng sẽ góp phần. Ngày nay, mọi người muốn xe điện của mình có thể chạy được 600 km chỉ sau một lần sạc, nhưng ít người thường xuyên di chuyển quãng đường dài như vậy. Khi nguồn lithium khan hiếm, các nhà sản xuất ôtô có thể thiết kế các loại xe có phạm vi hoạt động ngắn hơn, có thể thay pin cơ động, giúp giảm đáng kể kích thước viên pin. Với mức giá phù hợp, việc áp dụng có thể nhanh chóng.

Thách thức chính là đồng, thứ không dễ loại bỏ khỏi lưới điện. Nhưng thay đổi hành vi tiêu dùng cũng có thể giúp ích. CRU ước tính nhu cầu đồng cho các mục đích "xanh" sẽ tăng từ 7% hiện nay lên 21% vào năm 2030. Khi giá kim loại tăng, doanh số bán điện thoại và máy giặt - cũng chứa đồng, có thể sẽ giảm sớm hơn so với cáp điện và các tấm pin mặt trời, đặc biệt nếu thị trường công nghệ xanh được chính phủ trợ cấp.

Vào cuối những năm 2030, có thể sẽ đủ số lượng mỏ mới và sản lượng tái chế để quá trình chuyển xanh đổi diễn ra theo đúng kế hoạch. Tuy nhiên, rủi ro nằm ở những nguy cơ xáo trộn khác, theo Economist.

Vì nguồn cung tập trung ở một số quốc gia nên tình trạng bất ổn tại địa phương, xung đột địa chính trị hoặc thậm chí thời tiết xấu có thể gây ảnh hưởng. Mô phỏng của Liberum Capital (Anh) cho biết một cuộc đình công của thợ mỏ ở Peru hoặc ba tháng hạn hán ở Indonesia sẽ ảnh hưởng đến giá cả hoặc làm giảm nguồn cung đồng, niken 5-15%. Nhưng với những người mua linh hoạt, chính phủ vững mạnh và một chút may mắn, nhu cầu tăng về kim loại "xanh" có thể không gây ra các va chạm khốc liệt.

Nguy cơ sống kế bên Putin: Tiếp theo là nước láng giềng nào?

Phòng tắm hơi cho tiền tuyến... Đây không phải là khẩu hiệu gây quỹ đầu tiên mà bạn nghĩ rằng sẽ được nghe liên quan đến cuộc chiến ở Ukraine. Việc Kyiv yêu cầu các đồng minh cung cấp tên lửa tầm xa và máy bay chiến đấu F-16 là điều dễ hiểu. Nhưng phòng tắm hơi ư?

Đúng vậy, phòng tắm hơi là điều mà quân đội Ukraine đã yêu cầu, theo Ilmar Raag, một nhà làm phim và nhà hoạt động nhân đạo người Estonia, người thường xuyên đến Ukraine.

Ông Raag hiện đang xây dựng các phòng tắm hơi di động từ quỹ cộng đồng tài trợ, được thiết kế để phục vụ hàng trăm binh sĩ Ukraine. Chúng được trang bị đầy đủ vòi sen, máy giặt dành cho quân phục và được ngụy trang cẩn thận để giữ an toàn trước hỏa lực của Nga.

Nếu bạn muốn có một phòng tắm hơi theo yêu cầu cá nhân, bạn nên hỏi một người Estonia. Văn hóa tắm hơi là điều lớn lao ở quốc gia này. Và nó liên quan nhiều đến vấn đề vệ sinh, nâng cao nhuệ khí cũng như giúp cảm thấy ngon miệng trong những đêm đông lạnh giá.

Binh lính Estonia hiếm khi hành quân mà không có phòng tắm hơi di động - kể cả trong các nhiệm vụ gần đây ở sa mạc Afghanistan và Lebanon. Đó là một truyền thống quân sự bắt đầu từ gần 100 năm trước trong cuộc chiến của Estonia chống lại những người Bolshevik, khi cơ quan đường sắt quốc gia bố trí một đoàn tàu tắm hơi gần mặt trận để quân đội có thể tắm rửa và khử trùng sau nhiều tuần ở trong chiến hào.

Raag nói rằng ông đã nghe nói về những người lính Ukraine hành quân nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần mà không giặt hay cởi ủng, điều này giải thích tại sao một chỉ huy trên tiền tuyến gần Bakhmut nói với tôi – trên ứng dụng Facetime - rằng phòng tắm hơi ở Estonia là thiên đường.

Nhiều người sống ở các nước EU và Nato, ngay cạnh nước Nga của Tổng thống Vladimir Putin đang nỗ lực hết mình để giúp đỡ Ukraine.

Estonia và các nước láng giềng vùng Baltic, Latvia và Litva, đã bị Liên Xô chiếm đóng trong nhiều thập kỷ ngay sau Thế chiến II. Họ nói cảm nhận được nỗi đau của Ukraine khi bị Moscow xâm lược.

Những quốc gia này cũng đã đưa ra hoặc cam kết viện trợ ngắn hạn nhiều hơn so với quy mô nền kinh tế của họ so với bất kỳ nước nào khác, kể cả Mỹ và Anh - và chỉ có Na Uy vượt qua họ khi tính đến các cam kết dài hạn, theo số liệu mới nhất từ Viện Kiel của Đức, nơi đã theo dõi tất cả những khoản đóng góp được gửi đến Ukraine kể từ khi cuộc chiến bắt đầu.

Gediminas Ivanauskas, nhà vô địch quốc gia của Lithuania ở môn "drifting" (một môn thể thao đua xe liên quan đến việc làm thừa lái, khiến bánh sau trượt ở tốc độ cao nhất) đã lái xe thẳng tới Ukraine để giúp sơ tán dân thường ngay từ ngày đầu tiên Nga xâm lược.

Đôi mắt anh rưng rưng khi kể cho tôi nghe về những đau khổ ở đó.

Mong muốn được giúp đỡ, sự thất vọng của anh về tốc độ chậm chạp của các nỗ lực viện trợ quốc tế và chuyên môn của anh về mọi thứ liên quan đến xe ô tô, đã khiến anh gây quỹ từ cộng đồng cho hàng chục phương tiện mà anh bọc thép trong một gara nhỏ thuê ở vùng nông thôn Lithuania. Một số chiếc xe được anh dày công trang bị để hoạt động như xe cứu thương bốn bánh cho quân đội Ukraine.

Còn Mindaugas Lietuvninkas, một tay bắn tỉa tình nguyện thuộc Lữ đoàn Quốc tế Ukraine, có những động cơ khác để giúp đỡ.

Tự hào là một người Lithuania, anh tin rằng bằng cách chiến đấu ở Ukraine, anh đang bảo vệ đất nước của mình.

"Chúng ta phải ngăn chặn [Nga] ngay bây giờ. Ở Ukraine," anh nói với tôi một cách kịch liệt khi chuẩn bị hành lý cho một chuyến đi khác ở tiền tuyến. Lietuvninkas cho rằng vùng Baltic có thể là nơi tiếp theo nếu Vladimir Putin cuối cùng chiến thắng Kyiv.

Lithuania là một trong số các nước láng giềng của Nga trong liên minh quân sự Phương Tây, Nato. Tất cả thành viên đều đã lớn tiếng cảnh báo trong một thời gian dài về kế hoạch bành trướng của Điện Kremlin và ý định của Tổng thống Vladimir Putin nhằm làm suy yếu và gây bất ổn cho Phương Tây. Trong nhiều năm, các đồng minh coi họ là những kẻ ở ranh giới hoang tưởng. Chuyện này không còn nữa.

Cuộc xâm lược toàn diện của Nga vào Ukraine đã mang lại cho Nato một mục đích mới: tăng cường sự hiện diện của các quốc gia đồng minh giáp Nga và các thành viên mới, hăng hái - ngay kế bên Putin.

Phần Lan có đường biên giới đất liền dài 1.300km với Nga. Nước này luôn từ chối gia nhập Nato vì sợ gây phản cảm với ‘con gấu lớn’ bên cạnh. Nhưng người Phần Lan đã hoàn toàn thay đổi quyết định khi chứng kiến quân Nga tiến vào một Ukraine có chủ quyền. Đó là một sự thay đổi chấn động đối với quốc gia đã cùng với cường quốc biển Baltic là Thụy Điển gia nhập liên minh ngay sau khi chiến tranh bắt đầu.

Đây là một pha phản lưới nhà nghiêm trọng của Moscow.

Số lượng người Phần Lan đăng ký học sử dụng vũ khí cũng tăng lên đáng kể. Nghĩa vụ quân sự là bắt buộc đối với nam thanh niên và sau đó họ sẽ là quân nhân dự bị suốt đời. Mọi người nói với tôi rằng cái bóng lớn bao trùm Phần Lan bởi nước láng giềng Nga giờ đây càng trở nên đáng sợ hơn.

Chiến tranh đã ảnh hưởng nặng nề đến các doanh nghiệp Phần Lan. Du lịch Nga từng mang lại 630 triệu USD mỗi năm ở đây cho đến khi chiến tranh bắt đầu. Nhưng giống như hầu hết các nước EU giáp Nga hoặc đồng minh lớn của nước này là Belarus, Phần Lan đã đình chỉ thị thực du lịch đối với công dân Nga.

Tại vùng Lapland phủ đầy tuyết, tôi gặp chủ khu nghỉ dưỡng trượt tuyết Ville Aho trong căn nhà gỗ nhìn ra những ngọn núi của Nga của ông. Ông kể với tôi rằng về cá nhân, ông đã có tình bạn tuyệt vời với những du khách Nga trong nhiều năm - nhưng bây giờ ông không muốn họ quay lại. Ông cho biết mình mong muốn những người dân Nga, đặc biệt là những người sinh sống ở nước ngoài, sẽ lên tiếng phản đối chiến tranh mạnh mẽ hơn nữa.

Rất xúc động khi nói về về Ukraine, ông nhấn mạnh rằng không ai trong chúng ta có đủ khả năng để trở nên thảnh thơi hoặc thờ ơ khi cuộc chiến đẫm máu kéo dài.

"Tôi thậm chí không thể nghĩ đến kết cục nếu Nga thắng và Putin bành trướng quyền lực. Ai sẽ là [mục tiêu] tiếp theo? Phần Lan, Ba Lan, Estonia, Lithuania? Ông ta sẽ không tự nguyện dừng lại ở Ukraine. Nhưng tất thảy phải dừng lại ở Ukraine."

Tổng thống Nga không chỉ ủng hộ chiến tranh thông thường. Các cuộc tấn công mạng hoặc các chiến dịch đưa thông tin sai lệch chống lại Phương Tây thường bị đổ lỗi do Moscow thực hiện. Nhưng việc tấn công bất kỳ quốc gia nào mà ông Aho đề cập ở trên về mặt quân sự sẽ là một canh bạc lớn đối với Vladimir Putin.

Tất cả các thành viên Nato khác, bao gồm cả các cường quốc hạt nhân Mỹ, Anh và Pháp, đều có thể hỗ trợ họ. Nhưng không có sự đảm bảo chắc chắn nào về điều này - cuối cùng, mỗi quốc gia sẽ quyết định cách họ phản ứng.

Và điều đó khiến các quốc gia giáp biên giới với Nga, giống như Latvia, có đông người dân tộc Nga cảm thấy lo lắng.

Thành phố thứ hai của Latvia, Daugavpils, nằm cách Belarus 25 km và cách nước Nga 120 km. Cứ 10 người sống ở đó thì có 8 người nói tiếng Nga, không phải tiếng Latvia. Hầu hết họ đều được học ở các trường nói tiếng Nga ở Latvia. Theo truyền thống, họ nhận tin tức từ các đài truyền hình, phát thanh hoặc các trang tin tức của Nga.

Tôi lập tức nhận thấy sự vắng bóng của cờ Ukraine trong thành phố. Ở những vùng còn lại của Layvia, bạn thường thấy những lá cờ Ukraine tung bay từ các tòa nhà trường học, tòa thị chính và mặt tiền cửa hang như một dấu hiệu của sự đoàn kết. Trong khi người Nga ở Latvia không hoàn toàn ủng hộ Putin, những người tôi gặp trên đường lại không muốn thảo luận về chiến tranh. Họ từ chối trả lời khi tôi hỏi liệu họ có coi Nga là kẻ xâm lược và Ukraine là nạn nhân hay không.

Latvia lo lắng rằng Vladimir Putin có thể cố gắng "giải cứu" những người dân tộc Nga ở đây, vì đây là một trong những cái cớ mà ông đưa ra để các nhóm vũ trang Nga chiếm giữ một phần khu vực Donbas của Ukraine, gần biên giới với Nga, vào năm 2014.

Trong nỗ lực ngăn chặn người dân tộc Nga khỏi những gì được coi là tuyên truyền của Nga, chính phủ Latvia hiện đã cấm các kênh truyền hình Nga. Nước này cũng đã chấm dứt chương trình học tiếng Nga. Các di tích còn sót lại từ thời Liên Xô đã bị phá bỏ.

Nhưng Latvia đang bước vào một ranh giới hết sức mong manh. Các chính sách mới nhằm mục đích hòa nhập tốt hơn với người dân tộc Nga, nhưng theo các nhà phê bình, chúng cũng là một nỗ lực buộc người dân phải chia sẻ quan điểm hướng về Phương Tây của chính phủ. Họ cảnh báo rằng điều này có nguy cơ khiến nhiều người dân tộc Nga xa lánh hoàn toàn - thậm chí đẩy họ vào vòng tay của Vladimir Putin.

Những sự phức tạp và nhạy cảm này có thể sẽ còn kéo dài ngay cả sau khi chiến tranh ở Ukraine kết thúc.

Tôi đã đi hơn 2.400 km để gặp những người Sống bên cạnh Putin - tựa đề được đặt cho loạt phim tài liệu gồm hai phần mà tôi và nhóm của mình đã quay cho đài BBC.

Từ phía nam Ba Lan, cho đến mũi phía bắc của Na Uy, điều khiến tôi ấn tượng hơn hết là tác động của cuộc chiến ở Ukraine rộng rãi, sâu sắc và ảnh hưởng đến cá nhân như thế nào, ở xa chiến tuyến.

Và tương lai thì hoàn toàn bất định.

Rất nhiều điều sẽ phụ thuộc vào việc cuộc xung đột này kết thúc như thế nào. Nhưng sau đó, chúng ta có thể hoặc nên có mối quan hệ như thế nào với Nga? Còn sự hợp tác và tin tưởng thì sao?

Đây không chỉ là những câu hỏi dành cho những quốc gia có chung đường biên giới và có lịch sử lâu đời với Nga mà tôi đến thăm. Đó là điều mà toàn bộ châu Âu và mọi đồng minh của Ukraine cần phải suy nghĩ. Một cách rất cẩn thận.

4 mặt trận khốc liệt nhất, định đoạt số phận cuộc phản công của Ukraine

(Ảnh minh họa).

Hiện Nga và Ukraine đang giao tranh dữ dội trên 4 mặt trận và kết quả tại mỗi mặt trận này có thể góp phần định đoạt số phận phản công của Kiev.

Dọc theo phía Nam sông Dnipro, các lực lượng Ukraine đang tiến hành cuộc tấn công đổ bộ vào các cứ điểm của Nga từ bên kia sông, xung quanh thành phố Kherson , buộc Moscow phải triển khai lực lượng để ngăn Kiev giành được chỗ đứng ở bờ đông.

Cách đó gần 1.600km về phía Bắc, Nga đang đẩy mạnh bước tiến để tạo ra thế trận mà quân đội Ukraine cho là “nắm đấm tấn công”, với hàng chục nghìn binh sỹ tập trung gần các thị trấn Kupiansk và Kreminna. Động thái này đã khiến Kiev phải trển khai một số đơn vị tấn công đường không dày dặn kinh nghiệm nhất để giành lại những vị trí đã bị mất vào đầu mùa Hè này.

Dọc theo chiến tuyến cắt ngang một con đường nhiều sỏi đá có chiều dài gần bằng khoảng cách từ bang New York đến bang Miami của Mỹ, các cuộc giao tranh vẫn diễn ra rất ác liệt.

Để hiểu rõ hơn cách thức cuộc chiến đang diễn ra dọc theo bề rộng của chiến trường, giới phân tích cho rằng cần phải xem xét một số mặt trận lớn, nơi Nga và Ukaine tập trung binh sỹ.

Mặt trận Đông Bắc

Sau khi Ukraine đẩy lùi quân đội Nga ra khỏi phần lớn khu vực Kharkov vào mùa Thu năm 2022, cuộc tấn công của nước này đã bị dậm chân tại chỗ ở vùng chiến tuyến được bao quanh bởi các khu rừng thông rậm rạp. Chiến tuyến này trải dài gần 100km, đi qua các thị trấn Kupiansk và Kreminna – nơi diễn ra những trận chiến bấp bênh trong nhiều tháng qua khi quân đội hai nước tiến lên được một vài km nhưng lại bị đẩy lùi.

Phía Ukraine cho rằng, vùng Đông Bắc là một trong số rất ít khu vực mà các lực lượng Nga tiến hành hoạt động tấn công kéo dài, trong khi chỉ đạt được lợi thế rất nhỏ. Cho đến thời điểm hiện tại, Nga vẫn chưa phá vỡ được phòng tuyến của quân đội Ukraine. Nhưng không có dấu hiệu nào cho thấy áp lực của Nga sẽ giảm bớt. Tuần trước, Kiev nói rằng, Moscow đã rút lực lượng mặt đất khỏi Belarus để tham gia các hoạt động tấn công trong khu vực.

Oleh Matviychuk, một chỉ huy của Ukraine, 49 tuổi cho biết, Moscow có 2 mục tiêu chính là khiến các lực lượng Ukraine phải vượt sông Oskil – một hàng rào phòng thủ tự nhiên, đóng vai trò quan trọng trong cuộc giao tranh và buộc Kiev phải triển khai binh sỹ ở đây để họ không thể cơ động tới các khu vực khác.

Do khu vực này nằm gần biên giới Nga, nên Moscow không phải đối mặt với những thách thức về hậu cần giống như ở những nơi khác.

Theo các quan chức Ukraine, khu vực này từ lâu đã trở thành bàn đạp cho chiến dịch tấn công của Nga ở phía Đông và Điện Kremlin được cho là đã tập trung khoảng 100.000 binh sỹ và hơn 500 xe tăng chiến đấu trong khu vực.

Mặt trận miền Nam

Khu vực miền Nam là nơi Ukraine phát động cuộc phản công lớn nhất và mạnh nhất. Sau khi chịu tổn thất nghiêm trọng ở giai đoạn đầu, Kiev đã tái tập lực lượng và điều chỉnh chiến thuật. Quân đội Ukraine tuyên bố đã xuyên thủng được tuyến phòng thủ đầu tiên của Nga dọc theo hai hướng tấn công ở phía Nam.

Ukraine đã giành quyền kiểm soát làng Robotyne, đồng thời giành thêm 1,5km khu vực xung quanh ngôi làng này. Bằng cách mở rộng hoạt động ở đây, Kiev hy vọng sẽ giảm bớt áp lực đối với các hoạt động hậu cần, cho phép họ tấn công xung quanh làng Verbove, cách đó khoảng 14km về phía Đông.

Ông Oleksandr Shtupun, Người phát ngôn quân đội Ukraine ở phía Nam cho rằng, lớp phòng thủ thứ 2 của Nga trong khu vực dường như không dày đặc so với lớp phòng thủ ban đầu, vì thế Kiev sẽ có cơ hội điều động trang thiết bị và binh sỹ để xuyên phá. Theo ông Oleksandr Shtupun, Nga đang sử dụng các đơn vị tấn công đường không cho mục đích phòng thủ và điều này rất khác thường.

Tuyến tấn công thứ hai của Ukraine nằm dọc theo con đường quanh co cắt ngang thung lũng sông Mokri Yori. Con đường này dẫn tới thành phố cảng Mariupol do Nga kiểm soát. Chưa rõ mục tiêu của Ukraine là gì nhưng một số nhà phân tích cho rằng Kiev có thể nhắm vào thành phố Berdiansk, cũng như phía Tây và phía Nam thành phố Mariupol trên Biển Azov. Nếu Ukraine đạt được bước đột phá theo tuyến tấn công này, họ có thể chuyển hướng về phía Tây để bao vây các đơn vị Nga.

Khi lực lượng Ukraine giành ngôi làng nhỏ Urozhaine vào giữa tháng 8, họ đã chọc thủng nơi mà họ coi là tuyến phòng thủ đầu tiên của Nga ở hướng này. Mục tiêu tiếp theo trên bản đồ có thể là Staromlynivka – nơi binh sỹ Ukraine đã sử dụng pháo binh tấn công các vị trí của Nga trong hơn một tuần qua.

Các binh sỹ Ukraine cho rằng nếu họ có thể xuyên thủng hàng phòng thủ trên con đường phía trước và đẩy lùi Nga ra khỏi Staromlynivka, họ sẽ có nhiều cơ hội lựa chọn các địa điểm thích hợp cho cuộc tấn công tiếp theo.

Kherson – trận chiến quanh lưu vực sông Dnipro

Sau khi Ukraine đẩy lùi lực lượng Nga ra khỏi phía Tây Kherson vào mùa thu năm 2022, sông Dnipro trở thành tiền tuyến mới. Nga và Ukraine đã tiến hành các cuộc pháo kích vào cứ điểm của nhau và giao tranh diễn ra trên các hòn đảo nằm rải rác ở cửa sông rộng lớn phía nam Kherson. Nhưng ngay cả khi Ukraine không có kế hoạch tiến hành một cuộc tấn công đổ bộ quy mô lớn, Nga vẫn phải phải tiêu tốn nguồn lực và triển khai binh sĩ để bảo vệ khu vực này.

Cuộc chiến tại Kherson vẫn còn nhiều ẩn số do thông tin mà hai bên công bố khá hạn chế. Không có dấu hiệu nào cho thấy Ukraine sẵn sàng vượt qua các vị trí cố thủ của Nga nằm giữa Kherson và bán đảo Crimea. Trận đánh ác liệt nhất trong những tuần gần đây đã diễn ra xung quanh làng Kozachi Laheri, phía Đông Bắc Kherson.

Bakhmut và Donbass

Nga tuyên bố đã giảnh quyền kiểm soát toàn bộ thành trì Bakhmut vào tháng 5/2023 sau các cuộc giao tranh ác liệt kéo dài gần 1 năm. Dù vậy, Ukraine vẫn kiên quyết giành lại thành phố này. Các binh sỹ Ukraine cho biết, Bakhmut không phải là trọng tâm của cuộc phản công vì phần lớn vũ khí và nguồn nhân lực tốt nhất của nước này đang được triển khai ở phía Nam, nhưng nỗ lực tấn công Bakhmut khiến Nga phải dàn mỏng lực lượng và điều binh tới đây để bảo vệ thành phố.

Ukraine đang dần tiến về phía nam thành phố, bên trong và xung quanh làng Klischivka, đồng thời tiến hành một loạt các cuộc tấn công phối hợp trong tuần này.

Còn ở Avdiivka và Marinka, phía nam Bakhmut, các trận chiến vẫn diễn ra liên tục. Kiev hy vọng có thể tìm kiếm và lợi dụng tấn công vào lỗ hổng phòng thủ của Nga khi lực lượng của đối phương bị dàn mỏng.

Nguồn: Báo Tin Tức; VOV; Vnexpress; BBC; Soha