Cuộc đua tìm nước trên mặt trăng

(Ảnh minh họa).

Nhiều quốc gia, công ty tư nhân đang chạy đua trong nỗ lực nghiên cứu Mặt Trăng sau khi dấu hiệu có nước trên vệ tinh của Trái Đất này được công bố hơn một thập kỷ trước.

Hàng loạt dự án lên mặt trăng đang diễn ra trên khắp thế giới, được thúc đẩy bởi những tham vọng mới về nghiên cứu khoa học và thám hiểm không gian sâu. Nhiều người nhắm đến cực Nam mặt trăng, nơi các nhà khoa học lần đầu tiên phát hiện dấu vết của băng nước vào năm 2008 và 2009.

Theo Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA), nước là nguồn tài nguyên quan trọng cho kế hoạch xây căn cứ trên mặt trăng trong tương lai. Một ngày nào đó, nước, ngoài vai trò dùng để uống, còn có thể trở thành thành phần quan trọng trong thiết bị làm mát, hoặc thậm chí làm nhiên liệu tên lửa cho các sứ mệnh hướng tới những nơi xa hơn trong hệ Mặt Trời. Nếu khai thác được những nguồn tài nguyên tự nhiên trên Mặt Trăng, con người sau này có thể sẽ không cần vận chuyển nhiên liệu cho tàu vũ trụ từ Trái Đất nữa.

"Nước là yếu tố then chốt đối với nhiều khía cạnh của cuộc sống trên mặt trăng", Csaba Palotai, phó giáo sư khoa học hành tinh tại Viện Công nghệ Florida, Mỹ, cho hay. "Người ta cho rằng có rất nhiều nước ở đó và đây là lý do chúng tôi đang thực hiện các sứ mệnh để xác định chính xác mặt trăng chứa bao nhiêu nước".

Dấu hiệu của nước ở cực Nam mặt trăng cũng làm dấy lên mối lo ngại về cách khai thác nguồn tài nguyên này. Giám đốc NASA Bill Nelson gần đây cho biết ông không muốn thấy các phi hành đoàn đổ bộ của Trung Quốc lên cực nam trước và tuyên bố chủ quyền đối với tài nguyên nước tại đây. Bắc Kinh trong khi đó lập luận rằng việc khám phá không gian sẽ thúc đẩy tất cả các quốc gia phát triển và mang lại lợi ích cho toàn nhân loại.

Các nhà nghiên cứu đã xác nhận nước tồn tại trên những phần khác của mặt trăng, trong đó có cả phần sáng và phần tối.

Con người lần đầu tiên hạ cánh thành công lên mặt trăng vào năm 1966 trong sứ mệnh của tàu vũ trụ Luna-9 Liên Xô. Ba năm sau, các phi hành gia Mỹ đã đi bộ trên mặt trăng.

Những nỗ lực của cả khu vực chính phủ và tư nhân, với công nghệ được cải tiến đáng kể, đang nhằm tới mục đích đưa nhiều tàu thám hiểm, tàu đổ bộ và phi hành gia hơn nữa lên mặt trăng để tiến hành thí nghiệm và khai phá. Phần tối của cực nam mặt trăng chưa được khám phá càng khiến giới nghiên cứu tò mò.

Nga đã phấn đấu để trở thành quốc gia đầu tiên hạ cánh một thiết bị xuống cực Nam mặt trăng. Nhưng hôm 20/8, các quan chức từ cơ quan vũ trụ Nga thông báo tàu Luna-25 của họ đã đâm vào mặt trăng khi thực hiện sứ mệnh này.

Tổ chức Nghiên cứu Vũ trụ Ấn Độ, tên gọi của cơ quan vũ trụ Ấn Độ, cũng vừa thực hiện kế hoạch hạ cánh một tàu đổ bộ trong sứ mệnh Chandrayaan-3 tới một địa điểm ở vùng cực nam mặt trăng. Tại đây, họ dự định sử dụng một chiếc xe tự hành mang tên Pragyan để thu thập các nguyên liệu và thực hiện thí nghiệm.

Mỹ cũng có kế hoạch triển khai tàu đổ bộ tới cực Nam mặt trăng, một phần thông qua chương trình của NASA rót tiền cho các công ty tư nhân.

Một trong những công ty đó, Astrobotic Technology, trụ sở tại Pittsburgh, đang lên kế hoạch đưa một tàu thám hiểm của NASA đến cực nam vào năm tới, nơi nó sẽ đo lường tài nguyên nước trên mặt trăng dồi dào đến đâu. Một con tàu khác, tàu đổ bộ Peregrine của Astrobotic, dự kiến​ được phóng vào cuối năm nay, mặc dù nó sẽ không tìm cách hạ cánh ở cực nam.

Cơ quan vũ trụ Nga Roscosmos cho biết thất bại hôm 20/8 xảy ra do họ không thể đưa Luna-25 vào quỹ đạo trước khi hạ cánh. Theo Yury Borisov, lãnh đạo cấp cao của Roscosmos, các động cơ đẩy trên tàu đã bị đốt cháy quá lâu trong quá trình bay, dẫn đến vụ tai nạn.

Công ty Ispace có trụ sở tại Tokyo, Nhật Bản, hồi tháng 4 ôm tham vọng trở thành công ty tư nhân đầu tiên hạ cánh tàu đổ bộ xuống miệng núi lửa Atlas, nằm ở bán cầu Bắc của mặt trăng. Tuy nhiên, con tàu đã gặp sai sót khi tính toán độ cao và cuối cùng hết nhiên liệu, đâm xuống bề mặt mặt trăng. Công ty cho biết họ đang thực hiện các thay đổi về trình tự hạ cánh cho những sứ mệnh tương lai.

Hạ cánh xuống mặt trăng không phải nhiệm vụ dễ dàng, chủ yếu là do bầu khí quyển mỏng của nó không chứa đủ không khí để làm chậm một con tàu đang hạ cánh, giống như cách mà những chiếc dù giúp làm chậm tàu vũ trụ khi quay trở lại Trái Đất.

Thay vào đó, hạ cánh trên mặt trăng đòi hỏi tàu vũ trụ phải giảm vận tốc từ hàng nghìn km/h đến lúc dừng hẳn bằng cách sử dụng các động cơ để giữ cho nó không hạ xuống quá nhanh khi nó bị lực hấp dẫn của mặt trăng kéo vào. Giáo sư Palotai cho hay nhiên liệu cần thiết để kiểm soát quá trình hạ độ cao đó và mọi điều chỉnh quỹ đạo khác đều có hạn.

Nhật Bản và Nga không phải những quốc gia duy nhất gặp khó khăn với các cuộc đổ bộ lên mặt trăng gần đây. Năm 2019, sứ mệnh do tư nhân tài trợ của Israel đã kết thúc thất bại sau khi tàu vũ trụ Beresheet không thể làm chậm quá trình hạ cánh và đâm vào mặt trăng. Cuối năm đó, một tàu thăm dò từ sứ mệnh Chandrayaan-2 của Ấn Độ cũng đâm vào mặt trăng do sự cố với bộ phanh.

Trung Quốc đã hạ cánh thành công ba tàu không người lái trên mặt trăng trong thập kỷ qua. Gần đây nhất, tàu thăm dò Hằng Nga 5 của Cơ quan Quản lý Vũ trụ Quốc gia Trung Quốc đã hạ cánh trên bề mặt mặt trăng và thu được nhiều mẫu vật quan trọng mang trở về Trái Đất.

Bắc Knh đang lên kế hoạch cho các sứ mệnh tiếp theo, bao gồm cả thám hiểm cực Nam mặt trăng, và các quan chức NASA đã coi chương trình không gian phát triển nhanh chóng của nước này là đối thủ cạnh tranh chính với họ.

NASA cũng có kế hoạch đưa các phi hành gia hạ cánh gần cực Nam mặt trăng, nằm trong chương trình thám hiểm kéo dài nhiều năm mang tên Artemis. Năm ngoái, họ cho biết đã xác định được 13 khu vực hạ cánh tiềm năng cho sứ mệnh Artemis III.

Phần cực nam chìm của mặt trăng tối hơn và lạnh hơn so với phía có ánh sáng Mặt Trời khiến quá trình đổ bộ trở nên khó khăn hơn. Ở đây, việc phân biệt các đặc điểm bề mặt trong lúc hạ cánh sẽ trở nên khó khăn hơn do bóng tối bao trùm.

Sứ mệnh Artemis III, hiện được ấn định tiến hành vào cuối năm 2025, sẽ yêu cầu các phi hành gia hạ cánh bằng tàu đổ bộ do công ty SpaceX của tỷ phú công nghệ Elon Musk thiết kế.

Ngành thuỷ sản Nhật Bản rung chuyển sau khi Trung Quốc dừng nhập khẩu - đáp trả quyết định xả nước thải từ cơ sở hạt nhân Fukushima ra biển

Các doanh nghiệp xuất khẩu của nước này đang phải gấp rút chuyển hướng xuất khẩu sang các thị trường Mỹ, Châu Âu, Đông Nam Á.

Ngành đánh bắt cá của Nhật bản đang gặp nhiều rắc rối khi giá giảm và sự bất ổn ngày càng tăng khi chính phủ Trung Quốc áp đặt lệnh cấm nhập khẩu các sản phẩm biển của nước này để đáp lại quyết định xả nước thải từ cơ sở hạt nhân Fukushima ra Thái Bình Dương.

Theo thống kê thương mại của chính phủ Nhật Bản, Trung Quốc là thị trường lớn nhất cho xuất khẩu thuỷ sản Nhật Bản với kim ngạch 87,1 tỷ yen (600 triệu USD) vào năm ngoái. Trong số này, các sản phẩm phổ biến nhất gồm sò điệp, cá ngừ, nhím biển, cá hồng và hải sâm.

Giá cá ngừ Aomori tươi tại chợ Toyosu ngày 25/8 đã giảm 24% so với hôm trước xuống còn 9.383 yen/kg, theo dữ liệu đăng trên trang web chợ bán buôn trung tâm thủ đô Tokyo. Một công ty ở Hokkaido chuyên xuất khẩu hải sản sang Trung Quốc và Hong Kong có kế hoạch đóng cửa và sa thải 20 nhân viên, theo một nhân viên yêu cầu giấu tên.

Phản ứng của Trung Quốc cho thấy sự lo lắng của công chúng, mặc dù Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế cho biết động thái của Nhật Bản phù hợp với các tiêu chuẩn an toàn toàn cầu và tác động không đáng kể đến con người và môi trường.

Gen Komori, chủ tịch của Housen, một công ty thương mại chuyện về các sản phẩm thuỷ sản có trụ sở tại Tokyo, cho biết xuất khẩu sang Trung Quốc đã bị cắt đứt. Công ty phải chuyển sự chú ý sang châu Âu, Mỹ và Đông Nam Á.

“Thật khó khăn nhưng chúng tôi phải cố gắng”, ông nói. “Các công ty chỉ xuất khẩu sang Trung Quốc còn khó khăn hơn nhiều”.

Đại diện của Hashiguchi Suisan, công ty nuôi và chế biến cá ngừ đuôi vàng và cá ngừ ở tỉnh Nagasaki, cho biết công ty xuất khẩu khoảng 1/10 tổng khối lượng sang Trung Quốc và những động thái mới nhất sẽ khiến doanh thu của công ty giảm hàng trăm triệu yen. Ông hy vọng chính phủ Nhật Bản sẽ xem xét chính sách hỗ trợ cho ngư dân về việc bảo trì và các chi phí khác liên quan đến lưu trữ cá.

Thực tế, xuất khẩu cá tươi từ Nhật Bản sang Trung Quốc đã giảm từ tháng 7 khi Trung Quốc thắt chặt các tiêu chuẩn kiểm tra. Nhưng lần này, các sản phẩm đông lạnh và sản phẩm chế biến cũng bị cắt khỏi thị trường rộng lớn Trung Quốc.

“Sản phẩm xuất sang Trung Quốc phải bán trong nước hoặc sang các nước khác như Thái Lan, Việt Nam, Singapore”, nhà phân tích thuỷ sản Momoo Odaira cho biết. “Khi cạnh tranh ở các nước khác ngày càng gay gắt, giá có thể sẽ giảm”.

Trung Quốc đã cấm nhập khẩu thực phẩm từ 10 tỉnh, trong đó có Fukushima nhưng sau đó đã mở rộng thành cấm vận hoàn toàn sau khi Công ty Điện lực Tokyo bắt đầu xả nước đã qua xử lý từ Fukushima trong tuần này.

Bộ trưởng Tài chính Shunichi Suzuki, tại một cuộc họp báo, đã kêu gọi Trung Quốc lập tức dỡ bỏ lệnh cấm vận và nói rằng chính phủ Nhật Bản nên nghiêm túc xem xét các biện pháp cứu trợ có thể thực hiện cho ngư dân.

Takahide Kiuchi, nhà kinh tế tại Viện nghiên cứu Nomura cho biết xuất khẩu thuỷ sản sang Trung Quốc và Hong Kong chỉ chiếm 0,17% tổng kim ngạch xuất khẩu của Nhật Bản và “tác động rất hạn chế đến xuất khẩu và nền kinh tế của Nhật Bản”. Tuy nhiên, nếu các hạn chế thương mại của Trung Quốc đối với Nhật Bản mở rộng sang các lĩnh vực khác, nền kinh tế Nhật Bản sẽ chịu đòn nặng nề hơn.

Theo Viện nghiên cứu Denwa, một nửa kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản của Nhật Bản là sang Trung Quốc, Đài Loan và Hong Kong. Ngư dân sẽ mất 50% doanh số ở nước ngoài.

Tình thế tiến thoái lưỡng nan về nợ của Trung Quốc: Càng chờ đợi, chi phí càng lớn

(Ảnh minh họa).

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính rằng, tổng nợ từ trái phiếu do các đơn vị tài chính của chính quyền địa phương (LGFV) tại Trung Quốc phát hành đã tăng lên mức kỷ lục 66 nghìn tỷ nhân dân tệ (CNY, tương đương 9 nghìn tỷ USD) trong năm nay.

Chi phí cơ hội đang gia tăng

Theo các nhà phân tích, Trung Quốc đang xem xét các biện pháp mạnh mẽ hơn để giải quyết rủi ro từ cuộc khủng hoảng nợ chính quyền địa phương, nhưng chi phí cơ hội đang gia tăng khi phải hạn chế rủi ro trong hệ thống tài chính do nhà nước chi phối.

Hệ thống tài chính của Trung Quốc đã chịu áp lực từ cuộc khủng hoảng bất động sản trong vài năm qua và các nhà phân tích đã cảnh báo rằng, chi phí có thể rất lớn nếu Bắc Kinh không hành động đủ nhanh để giải quyết cuộc khủng hoảng từ thị trường bất động sản, vốn gây ra nhiều hậu quả cho chính quyền địa phương.

Alicia Garcia-Herrero - nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á-Thái Bình Dương tại tổ chức tài chính Natixis có trụ sở tại Pháp - cho biết trong tuần này rằng: “Nói chung, mặc dù không thể tránh khỏi những hậu quả mang tính cơ cấu của bong bóng bất động sản đang giảm phát, nhưng các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc nên tập trung vào việc hạn chế tác động lan tỏa tiềm tàng sang lĩnh vực tài chính và từ đó gây ra rủi ro hệ thống.”

“Họ càng chờ đợi lâu thì chi phí sẽ càng lớn”, bà nói.

Theo tờ South China Morning Post (SCMP), Bắc Kinh đã nhận ra tính cấp bách của cuộc khủng hoảng nợ chính quyền địa phương và tuyên bố vào tháng trước rằng cần phải giải quyết vấn đề này bằng “một giải pháp toàn diện”.

Wang Tao - nhà kinh tế trưởng về Trung Quốc tại ngân hàng UBS có trụ sở tại Thụy Sĩ - cho biết, có những rủi ro trong việc chính sách hỗ trợ không được ban bố kịp thời hoặc không đạt được hiệu quả trong nền kinh tế rộng lớn hơn.

“Đặc biệt, làm thế nào để xử lý chi tiêu kém hiệu quả của chính quyền địa phương khi việc này đã chiếm tới 90% nguồn tài chính của Trung Quốc”, ông Wang nói.

“Ngoài ra, chính quyền trung ương cũng phải đối mặt với những thách thức về cơ cấu, bao gồm dân số già và những hạn chế trong việc tiếp cận công nghệ tiên tiến từ nước ngoài; đồng thời [chính quyền trung ương] được cho là sẽ lèo lái nền kinh tế thoát khỏi mô hình tăng trưởng do chính quyền địa phương và bất động sản dẫn dắt theo hướng bền vững hơn và chất lượng cao hơn”, ông Wang nói thêm trong tuần này.

“Việc cân nhắc nội bộ có thể mất thời gian và dẫn đến chậm trễ trong việc đưa ra các phản hồi chính sách hiệu quả”, ông Wang nói.

'Bước đi rất sớm và nhỏ' của Trung Quốc

Tạp chí Caixin hôm 19/8 đưa tin rằng, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc có thể thiết lập một công cụ thanh khoản khẩn cấp giữa các ngân hàng để cung cấp vốn chi phí thấp với kỳ hạn dài hơn cho các LGFV.

LGFV là các thực thể kết hợp cả công và tư, được tạo ra để khắc phục những hạn chế về vay nợ của chính quyền địa phương tại Trung Quốc và đã phát triển nhanh chóng kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Mối lo ngại ngày càng tăng về khả năng trả nợ LGFV của chính quyền địa phương, vì doanh thu từ việc bán đất của họ bị sụt giảm do thị trường bất động sản sụt giảm, mặc dù nhiều địa phương vẫn tiếp tục vay để tài trợ cho các dự án cơ sở hạ tầng tốn kém nhằm thúc đẩy tăng trưởng.

Logan Wright - đối tác kiêm giám đốc nghiên cứu thị trường Trung Quốc tại công ty phân tích dữ liệu Rhodium Group có trụ sở tại Mỹ - cho biết, kế hoạch mà Caixin mô tả là “một bước đi rất sớm và nhỏ” .

Tuy nhiên, ông nói thêm rằng, đề xuất như vậy có khả năng tạo thêm rủi ro thị trường cho các tỉnh hoặc khu vực không nhận được hoặc chỉ nhận được hạn ngạch tái cấp vốn trái phiếu thấp.

Rhodium Group ước tính rằng, tính đến tháng 7, các khoản vay LGFV chiếm 20 đến 25% tổng số khoản vay ngân hàng ở Trung Quốc, trong khi trái phiếu LGFV chiếm 51% tổng số trái phiếu doanh nghiệp, và tín dụng LGFV chiếm khoảng 13% tổng số tài sản tài chính trên toàn hệ thống.

Hầu hết các khoản nợ chính quyền địa phương của Trung Quốc đều do các nhà đầu tư trong nước nắm giữ và mức độ ảnh hưởng của ngành ngân hàng đối với LGFV được coi là đáng kể.

Rhodium Group cho biết thêm, bất kỳ hình thức giải quyết nợ nào cũng sẽ phải chia sẻ tổn thất trên toàn hệ thống và phần lớn tổn thất sẽ do các tổ chức ngân hàng và phi ngân hàng của Trung Quốc gánh chịu.

“Đây là vấn đề nan giải đối với Bắc Kinh. Đầu tư của chính quyền địa phương vẫn chiếm một tỷ lệ đáng kể trong tổng đầu tư và có khả năng chiếm khoảng 14 đến 15% tổng sản phẩm quốc nội hiện nay. Vì vậy, để đầu tư của chính quyền địa phương chậm lại quá nhiều rõ ràng sẽ có tác động đến tăng trưởng”, ông Wright nói.

“Họ cần quản lý cả số nợ hiện tại và [thiết lập] một cơ chế bền vững hơn để tài trợ cho đầu tư địa phương trong tương lai”, ông Wright nói thêm.

Tổng nợ LGFV của Trung Quốc tăng lên mức kỷ lục 66 nghìn tỷ CNY

Theo SCMP, trong giai đoạn 2015-2018, sau khi được Bắc Kinh chấp thuận, các chính quyền địa phương đã phát hành trái phiếu trị giá khoảng 12 nghìn tỷ CNY (1.646 tỷ USD) để hoán đổi nợ xấu ngoại bảng (là những khoản nợ xấu đã được sử dụng quỹ dự phòng rủi ro để xử lý được theo dõi ngoại bảng để tiếp tục áp dụng các biện pháp thu hồi; việc thu hồi được các khoản nợ này sẽ làm tăng lợi nhuận bất thường của các tổ chức tín dụng).

Nhưng khoản nợ LGFV lại sớm chồng chất và trong một báo cáo công bố vào tháng 2, IMF ước tính rằng, tổng nợ LGFV của Trung Quốc đã tăng lên mức kỷ lục 66 nghìn tỷ CNY (9 nghìn tỷ USD) trong năm nay, cao hơn gấp đôi so với con số 30,7 nghìn tỷ CNY được báo cáo vào năm 2017.

Một số cố vấn chính sách cho Bắc Kinh, trong đó có Liu Shangxi, người đứng đầu Học viện Tài chính Trung Quốc đã kêu gọi chính quyền trung ương cải cách vai trò của mình cũng như vai trò của chính quyền địa phương trong việc hỗ trợ phát triển bền vững.

Ông Liu nói với tờ báo nhà nước Economic Observer vào tháng 7 rằng: “Khuôn khổ cơ bản của mối quan hệ chính quyền trung ương và địa phương hiện tại của chúng ta [Trung Quốc] là di sản từ quá khứ và nó không phù hợp với xã hội năng động hiện tại.”

Ông Liu mô tả những cải cách này là “khẩn cấp” và cho biết, chính quyền trung ương nên đảm nhận một số trách nhiệm phát triển kinh tế từ chính quyền địa phương.

Ông Liu nói: “Cấp chính quyền địa phương càng thấp thì khả năng phối hợp với chính sách kinh tế xuyên khu vực càng thấp. Với sự cải thiện về phát triển kinh tế và xã hội của Trung Quốc, quyền hạn và trách nhiệm chi tiêu cũng cần được nâng cao; nếu không, chi phí quản trị sẽ tăng theo cấp số nhân.”

Những “lỗ hổng” chưa thể lấp đầy giúp Nga “kiếm bộn tiền”

Không thể phong tỏa nền kinh tế Nga, nhưng phương Tây có thể liên tục khiến Moscow phải trả giá đắt hơn trong việc duy trì mối quan hệ với phần còn lại của thế giới.

Kể từ khi Điện Kremlin phát động chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine 18 tháng trước, nền kinh tế Nga đã hứng chịu “cơn mưa” các lệnh trừng phạt chưa từng có tiền lệ của Anh, Mỹ và EU.

Nhưng những vết nứt, lỗ hổng và điểm mù trong chế độ trừng phạt của phương Tây đã cho phép Moscow tiếp tục “kiếm bộn tiền”.

“Lỗ hổng” trong hệ thống tài chính

Các biện pháp trừng phạt nhằm vào một loạt các ngành công nghiệp và thương mại của Moscow đã “làm tê liệt một cách thảm khốc” nền kinh tế Nga, một nghiên cứu của Đại học Yale từ tháng 7/2022 cho biết, viện dẫn sự sụp đổ của đồng rúp và sự di cư ồ ạt của các công ty phương Tây khỏi thị trường Nga.

Tuy nhiên, nền kinh tế của Moscow đã cho thấy khả năng phục hồi đáng kinh ngạc. GDP của nước này – một chỉ số về sức khỏe kinh tế đo lường tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ mà một quốc gia sản xuất – được dự đoán sẽ tăng 0,7% trong năm nay, trong khi các nền kinh tế châu Âu khác đang suy thoái và trì trệ, theo một cuộc thăm dò gần đây của hãng tin Reuters.

Có nhiều lý do giải thích cho sự vững mạnh về kinh tế của Nga. Nhưng một số chuyên gia đưa ra lời giải thích là các biện pháp trừng phạt của phương Tây có quá nhiều điểm mù, lỗ hổng và vết nứt đến mức chúng khó có thể làm đau “túi tiền” của Nga.

“Có rất nhiều lỗ hổng trong chế độ trừng phạt hiện tại”, ông Tom Keatinge, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu An ninh và Tội phạm Tài chính tại Viện Các quân chủng thống nhất Hoàng gia Anh (RUSI), nói với Euronews.

Theo ông Keatinge, “lỗ hổng” đầu tiên đến từ hệ thống tài chính, với việc các ngân hàng giao dịch với Nga vẫn đang hoạt động ở phương Tây.

Mặc dù những khoản này bề ngoài là để thanh toán cho việc nhập khẩu năng lượng vẫn được phép trong một số trường hợp, nhưng ông Keatinge cho biết các giao dịch “rất khó để kiểm soát”. Điều đó nghĩa là các khoản thanh toán cho dầu mỏ và khí đốt có thể là lớp ngụy trang, che giấu việc mua các mặt hàng khác, chẳng hạn như hàng hóa quân sự công nghệ cao.

Điều tương tự cũng xảy ra với các công ty tham gia vào các lĩnh vực khác thiên về mục đích nhân đạo hơn, chẳng hạn như thực phẩm và dược phẩm, ông Keatinge tiếp tục.

“Luôn có nguy cơ một lô thuốc hoặc các loại thuốc tương tự được xuất khẩu có thể trở thành vỏ bọc cho một thứ gì đó khác hơn. Tôi không phản đối việc để lại những lỗ hổng vì mục đích nhân đạo nếu chúng được nhìn nhận và quản lý đúng cách”, ông nói.

Nguồn tài trợ cho “hòm chiến tranh”

Một lỗ hổng khác mà nhà phân tích tại RUSI nói đến là nhiều ngành cụ thể vẫn không bị trừng phạt.

Kim cương là một ví dụ như vậy. Mặc dù Mỹ và Vương quốc Anh đã áp dụng các hạn chế, Liên minh châu Âu (EU) vẫn tiếp tục miễn trừ loại đá quý này khỏi các vòng trừng phạt Nga, hiện đang là vòng thứ 11.

Điều này cho phép nhà sản xuất kim cương lớn nhất thế giới tiếp tục tiếp cận một trong những thị trường trọng điểm của mình.

“Các chính phủ đang nỗ lực tìm ra cách bịt những lỗ hổng đó theo cách không gây quá khó khăn cho túi tiền của họ”, ông Keatinge nói với Euronews. Ông lấy ví dụ về Bỉ. Việc quốc gia Tây Âu mong muốn bảo vệ ngành kim cương của mình giúp giải thích lý do tại sao các biện pháp trừng phạt với kim cương Nga bị trì hoãn.

Tuy nhiên, ông Keatinge cảnh báo các lệnh trừng phạt là một vấn đề phức tạp. Bất chấp nhiều hoạt động thương mại “khó chịu” đang diễn ra, một số hoạt động “rất khó cắt giảm, chẳng hạn như hoạt động buôn bán nhiên liệu hạt nhân đang diễn ra”.

Hãng tin AP đưa tin vào tháng 8 rằng Moscow đã thu về hàng trăm triệu euro từ việc bán nhiên liệu hạt nhân cho Mỹ và một số nước châu Âu, những quốc gia hoàn toàn phụ thuộc vào uranium từ Nga.

Việc không áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với một số mặt hàng khác, chẳng hạn như thuốc men cho dân thường Nga, cũng “hoàn toàn hợp lý” vì nó có thể đặt ra một “mục tiêu tuyên truyền khổng lồ” cho phương Tây, ông Keatinge cho biết thêm.

Cơ bản của vấn đề này là những tranh luận về cách thức hoạt động của các biện pháp trừng phạt và mục đích cuối cùng của chúng.

“Thật sai lầm khi cho rằng các biện pháp trừng phạt là chuyện được ăn cả ngã về không”, ông Keatinge nhấn mạnh.

“Rõ ràng không thể có chuyện các vị phải trừng phạt mọi thứ ở mọi nơi để chúng có tác dụng”, ông giải thích. “Rất nhiều hạn chế đã được đưa ra. Tuy nhiên, hệ thống vẫn có những vết nứt – nơi tiền và thương mại, giống như nước, sẽ tìm được chỗ để thẩm thấu qua”.

Theo vị chuyên gia tại RUSI, điều cần làm là hạn chế tối đa số lượng vết nứt, lỗ hổng và điểm mù đó. Việc để lại những “lỗ hổng” trong tầm kiểm soát không hoàn toàn nghĩa là làm suy yếu chế độ trừng phạt tổng thể vì rõ ràng chúng đang có tác động.

Vấn đề đối với các nước thứ ba

Trong khi hoan nghênh việc xem xét kỹ lưỡng những gì còn khuyết thiếu trong chế độ trừng phạt của phương Tây, ông Mark Harrison, Giáo sư danh dự về Kinh tế tại Đại học Warwick (Anh), cho rằng điều quan trọng là phải khiến Nga “trả giá đắt hơn”.

“Mục đích thực sự của một cuộc chiến kinh tế là tăng chi phí cho đối thủ bằng cách buộc họ phải thích nghi”, Giáo sư Harrison nói với Euronews. “Không thể phong tỏa nền kinh tế Nga. Nhưng những gì chúng ta có thể làm là liên tục khiến Moscow phải trả giá đắt hơn trong việc duy trì mối quan hệ với phần còn lại của thế giới”.

“Các nền kinh tế hiện đại là những mục tiêu rất khó khăn. Điều đó không có nghĩa là không đáng để thực hiện các cuộc tấn công. Điều đó có nghĩa là chúng ta cần chủ nghĩa hiện thực và sự kiên nhẫn”, Giáo sư Harrison nói.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), doanh thu từ nhiên liệu hóa thạch của Nga – yếu tố mà nền kinh tế nước này phụ thuộc vào – đã giảm hơn 1/4 vào tháng 1/2023 so với cùng kỳ năm trước.

Vấn đề cuối cùng với chế độ trừng phạt của phương Tây mà các chuyên gia nêu ra là các nước thứ ba không được bảo vệ.

Điều này có nghĩa là, các quốc gia khác có quan điểm mâu thuẫn hơn về cuộc chiến ở Ukraine, chẳng hạn như Thổ Nhĩ Kỳ, Kazakhstan và Ấn Độ, có thể đóng vai trò trung gian để hàng hóa bị trừng phạt được trung chuyển qua lãnh thổ của họ để đến Nga hoặc ra khỏi Nga – tránh né các lệnh trừng phạt.

“Nhiều người ở châu Âu đã bỏ qua thực tế rằng Nga – nước là mục tiêu của các lệnh trừng phạt – tất nhiên sẽ không ngồi yên và để mặc mọi thứ như vậy. Họ đang tái cơ cấu và tái tổ chức nền kinh tế của mình”, ông Keatinge của RUSI nói

Ấn Độ đã tăng cường mua dầu thô Nga, loại dầu mà một số người cho rằng được bán như một sản phẩm đã tinh chế, từ đó đã giúp Moscow trốn tránh các lệnh trừng phạt, Euronews đưa tin hồi tháng 5.

Delhi đã lên tiếng tự bảo vệ mình, tuyên bố rằng họ không thể trả tiền cho việc nhập khẩu năng lượng đắt đỏ hơn từ các quốc gia khác ngoài Nga, để mặc hàng triệu người sống trong cảnh nghèo đói.

“Nếu các vị ngăn chặn thương mại trên một tuyến đường, nó sẽ tìm ra một con đường khác để đi”, Giáo sư Harrison lưu ý, trích dẫn một ví dụ lịch sử từ thời Thế chiến I, nơi hàng xuất khẩu “đơn giản được chuyển hướng” qua các nước châu Âu trung lập sau khi Anh áp đặt lệnh phong tỏa hải quân đối với Đức.

“Trừng phạt là một công cụ chính trị”

Ngay cả trong số các đồng minh phương Tây của Ukraine, ông Keatinge cho rằng các biện pháp trừng phạt được thực hiện một cách “thiếu nhất quán”. Ví dụ, một số quốc gia tích cực hơn các quốc gia khác trong việc mua các sản phẩm dầu mỏ của Nga, cộng thêm một số ngân hàng Nga vẫn có thể sử dụng hệ thống thanh toán SWIFT.

“Điều đó không phải là thách thức các biện pháp trừng phạt, nhưng nó khiến mọi thứ trở nên khó khăn hơn rất nhiều khi nói đến việc đảm bảo chắc chắn rằng các hạn chế đang được áp đặt đúng đắn”, ông Keatinge nói với Euronews.

Hungary, quốc gia Trung Âu được dẫn dắt bởi nhà lãnh đạo theo chủ nghĩa dân tộc Viktor Orban, là nước vẫn duy trì quan hệ thân thiện với Moscow và tiếp tục mua năng lượng Nga. Hồi tháng 4, Budapest đã hoàn tất một thỏa thuận năng lượng với Moscow, cho phép Hungary, nếu cần, nhập khẩu nhiều khí đốt hơn so với số lượng đã thỏa thuận trong hợp đồng dài hạn đã được sửa đổi vào năm ngoái.

Chính phủ Hungary đã vận động mạnh mẽ ở EU để được miễn trừ mọi biện pháp trừng phạt đối với khí đốt, dầu mỏ hoặc nhiên liệu hạt nhân của Nga, đồng thời đe dọa sẽ phủ quyết các hành động do EU đề xuất chống lại Moscow.

Ở Áo, một quốc gia Trung Âu khác phụ thuộc nặng nề vào Nga về năng lượng, đang có một số lo ngại về sự mệt mỏi do các lệnh trừng phạt. Một chính đảng của nước này đã nói rằng các hạn chế áp đặt từ tháng 10 năm ngoái nên được đưa ra trưng cầu dân ý.

“Trừng phạt là một công cụ chính trị”, ông Keatinge nói với Euronews. “Nếu lãnh đạo ở một quốc gia không đưa ra thông điệp mạnh mẽ về các biện pháp trừng phạt, thì tại sao các ngành công nghiệp ở quốc gia này lại cảm thấy cần phải tuân thủ”.

EU đã phát tín hiệu vào tháng 7 rằng các biện pháp trừng phạt của họ đối với Nga sẽ được tăng cường theo thời gian, với việc khối này đang tìm cách “vá” các lỗ hổng hiện hữu và hạn chế các lỗ hổng mới phát sinh.

Những điều này có thể mở rộng đến việc trừng phạt các quốc gia bị coi là “tiếp tay” cho Nga, mặc dù điều này không chắc chắn, Giáo sư Harrison nói.

“Bằng cách buộc Nga phải thực hiện những giải pháp tốn kém và tiêu tốn nguồn lực của nước này, chúng ta đã làm suy yếu họ cả ở trong nước lẫn trên chiến trường. Đó chính là mục đích ở đây”, vị Giáo sư kết luận

Tập đoàn Wagner có người kế nhiệm mới?

(Ảnh minh họa).

Một báo cáo mà trang Avia-pro tiếp cận được hé lộ, ông Anton Yelizarov, người được biết đến với biệt danh Lotos hay từng được ông trùm Prigozhin gọi là "kẻ chinh phục Soledar", có khả năng đã trở thành người đứng đầu của tập đoàn quân sự tư nhân Wagner.

Ông Anton Yelizarov (42 tuổi) từng là chỉ huy cấp cao và là một trong những nhân vật chủ chốt thuộc cơ cấu Wagner, Avia-pro hôm 26/8 đưa tin. Trước khi gia nhập tập đoàn lính đánh thuê này năm 2016, Anton Yelizarov từng phục vụ trong lực lượng vũ trang Nga. Giới thạo tin nhận định, nếu việc bổ nhiệm vị này trở thành người đứng đầu Wagner được xác nhận, đây sẽ là tín hiệu cho một giai đoạn hoạt động mới với những thay đổi chiến lược.

Thứ nhất, lãnh đạo mới của Wagner có thể sửa đổi chiến thuật và chiến lược của công ty. Thứ hai, việc thay đổi người lãnh đạo sẽ phần nào ảnh hưởng tới môi trường làm việc cũng như tâm lý các thành viên Wagner. Trong trường hợp này, sự thay đổi đó có thể dẫn tới việc củng cổ hoặc bất đồng.

Tuy vậy, nhiều nhà quan sát cho rằng, với tính chất hoạt động khép kín trong lĩnh vực nhạy cảm, nhiều khả năng Wagner sẽ không có bất cứ tuyên bố chính thức nào được đưa ra.

Theo một nguồn thạo tin, ông Anton Yelizarov rất được ông trùm Prigozhin tin tưởng và được phong là "kẻ chinh phục Soledar" khi chỉ huy thành công chiến dịch tấn công thị trấn chiến lược Soledar – một cứ điểm quan trọng trong cuộc xung đột tại Donbass kéo dài 5 tháng.

Trong một cuộc phỏng vấn với Telegram Grey Zone hồi đầu năm nay, ông Anton Yelizarov đã khẳng định lòng trung thành với tập đoàn Wagner. "Wagner trong tôi không chỉ là một cấu trúc của sự đoàn kết anh em. Đó chính xác là một hệ tư tưởng. Chúng tôi không thể bị chia rẽ, mọi quyết định đều được đưa ra chung tại hội đồng chỉ huy", ông Anton Yelizarov nhấn mạnh.

Được biết, ông Anton Yelizarov đã từng tham gia các hoạt động quân sự tại Syria, Cộng hòa Trung Phi và Libya, với tư cách là chỉ huy thuộc Wagner. Người này hiện bị Ukraine, Pháp và Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Bỉ, New Zealand, Thụy Sĩ, đưa vào danh sách đen.

Nguồn: VTV; Soha; CafeF; Người Đưa Tin; CAND