Máy bay lao xuống cánh đồng ở Mỹ, 6 người thiệt mạng

(Ảnh minh họa).

Chiếc máy bay cỡ nhỏ lao xuống cánh đồng ở Nam California và bốc cháy, khiến toàn bộ 6 người trên khoang thiệt mạng.

Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) cho biết máy bay tư nhân Cessna C550 lao xuống cánh đồng gần sân bay French Valley, hạt Riverside vào 4h15 ngày 8/7, trở thành tai nạn máy bay chết người thứ hai ở khu vực trong tuần này. Khi cảnh sát tới hiện trường, máy bay đã bị nhấn chìm hoàn toàn trong ngọn lửa.

Đám cháy được khống chế khoảng một giờ sau đó. Toàn bộ người trên máy bay thiệt mạng tại hiện trường và danh tính của họ chưa được công bố.

Theo FAA, máy bay cất cánh từ sân bay quốc tế Harry Reid ở thành phố Las Vegas, bang Nevada. Sương mù dày đặc bao phủ khu vực có thể là nguyên nhân khiến phi cơ lệch hướng khỏi đường băng và rơi xuống cánh đồng gần đó.

"Máy bay bị rơi trong lúc tiếp cận sân bay French Valley lần thứ hai", người phát ngôn của Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia (NTSB) cho hay.

FAA và NTSB đang điều tra nguyên nhân vụ tai nạn.

Sự cố xảy ra vài ngày sau khi một chiếc Cessna cũng bị rơi gần sân bay này hôm 4/7, khiến Jared Newman, 39 tuổi, thiệt mạng và ba con của anh bị thương. Newman là người điều khiển máy bay.

Câu hỏi lớn giữa lúc nắng nóng 'nướng chín' nhiều nơi ở Mỹ

Một số quan chức địa phương và chuyên gia cho rằng cơ quan mới chuyên về nắng nóng ở cấp độ liên bang sẽ giúp giảm thiểu hàng trăm ca tử vong mỗi năm.

Nắng nóng đang khiến nhiều người Mỹ thiệt mạng hơn bất cứ hiện tượng thời tiết cực đoan nào khác. Giữa cuộc khủng hoảng về khí hậu, mối nguy từ nắng nóng sẽ ngày càng tăng.

Để đối phó, một số thành phố tại Mỹ - từ Phoenix tới Los Angeles - đã bổ nhiệm các quan chức chuyên đối phó với nắng nóng, Guardian đưa tin.

“Một văn phòng thường trực về vấn đề nắng nóng rất có giá trị với thành phố chúng tôi. Trước đây thường không rõ ai là người chịu trách nhiệm”, Thị trưởng Phoenix Kate Gallego nói. Phoenix đã thiết lập văn phòng ứng phó và giảm nhẹ tác động của nắng nóng đầu tiên tại Mỹ hồi năm 2021.

Đã có những ý kiến cho rằng động thái trên cần được chính quyền liên bang Mỹ áp dụng, giúp công tác ứng phó nắng nóng nhận được nhiều nguồn lực hơn. Tuy nhiên, cũng có chuyên gia nhận định điều Washington cần làm là củng cố các cơ chế sẵn có thay vì lập ra một cơ quan mới.

Nhu cầu từ địa phương

Phoenix là một trong những thành phố nóng nhất nước Mỹ. Trong năm 2022, hạt Maricopa của bang Arizona - nơi Phoenix là thủ phủ - ghi nhận 425 ca tử vong liên quan đến nắng nóng, tăng 25% so với con số năm trước đó.

Theo bà Gallego, một cơ quan ứng phó nắng nóng ở cấp độ liên bang sẽ giúp các địa phương chia sẻ kinh nghiệm.

“Chúng tôi có khoảng 30 ý tưởng ứng phó nắng nóng. Nếu New Orleans đã biết 25 ý tưởng trong số đó nhưng họ vẫn hưởng lợi từ năm ý tưởng mới, đó sẽ là điều tuyệt vời. Các thị trưởng tại Texas - nơi đã ghi nhận quá nhiều ca tử vong trong thời gian gần đây - cũng vậy”, thị trưởng Phoenix nói thêm.

Bên cạnh đó, cơ quan điều phối liên bang có thể giúp ích cho các khu vực vốn không thường xuyên phải đối mặt với nắng nóng như vùng Tây Bắc nước Mỹ ven Thái Bình Dương. Bà Gallego nhớ lại trận lụt hiếm hoi xảy ra với Phoenix năm 2014, khi bà mới nhận nhiệm sở.

“Chúng tôi không có nhiều kinh nghiệm đối phó với lũ lụt. Tuy vậy, chính quyền liên bang thì có. Qua Cơ quan Quản lý Tình trạng Khẩn cấp Liên bang Mỹ (FEMA), họ tư vấn và giúp tôi hiểu rằng mình phải tìm kiếm các bao cát khẩn cấp ở đâu, ví dụ như vậy”, bà chia sẻ.

Những hoạt động chia sẻ kinh nghiệm như vậy sẽ hữu ích với vùng Tây Bắc nước Mỹ. Bà Cecilia Sorensen, chuyên gia tại Đại học Columbia, cho biết khu vực này không có kế hoạch đối phó khi phải đối mặt với “vòm nhiệt” chết người năm 2021.

“Họ kích hoạt quy trình ứng phó với thảm họa duy nhất mà họ có - nhưng là về động đất”, bà Sorensen nói. “Đây là ví dụ của sự thiếu chuẩn bị”.

Theo bà Jane Gilbert, quan chức phụ trách ứng phó nắng nóng tại hạt Miami-Dade, bang Florida, chính quyền liên bang cần hỗ trợ các địa phương thu thập số liệu người tử vong hoặc đổ bệnh để hiểu rõ tác động của nắng nóng.

“Chúng tôi không có dữ liệu tốt về số ca cấp cứu, nhập viện và tử vong”, bà Gilbert thừa nhận.

Cơ quan điều phối mới

Chính quyền của Tổng thống Mỹ Joe Biden đã có các động thái cải thiện khả năng ứng phó với nắng nóng. Hồi năm ngoái, Washington ra mắt trang web liên cơ quan Heat.gov, giúp tăng cường khả năng kết nối giữa các cơ quan liên bang và chính quyền địa phương.

Heat.gov cung cấp một số công cụ hữu ích như hướng dẫn về chỉ số nhiệt hay theo dõi, dự báo tình trạng nắng nóng và tác động tới sức khỏe. Tuy vậy, theo bà Juley Fulcher, nhà vận động về y tế tại tổ chức phi lợi nhuận Public Citizen, trang web không dẫn đến thay đổi chính sách hay tăng hỗ trợ bằng vật chất từ Washington.

“Các hoạt động liên cơ quan tại Washington thường không diễn ra tốt như kỳ vọng”, bà nói.

Nếu cơ quan ứng phó nắng nóng liên bang Mỹ được thành lập, cơ quan này có thể dõi theo chính sách từ khi còn là ý tưởng tới khi hoàn thành, bà Fulcher nhận định.

Trong nhiều năm qua, bà Fulcher đã thúc đẩy quy tắc liên bang để bảo vệ người lao động khỏi nắng nóng - điều bà cho rằng có thể cứu sống hàng trăm người mỗi năm. Giới chức Mỹ đã bắt đầu soạn thảo bộ quy tắc này từ năm 2021 nhưng quá trình xây dựng luật có thể mất “một vài năm”.

Bà Fulcher cho rằng một cơ quan thống nhất ở cấp độ liên bang sẽ coi đây là công việc ưu tiên, cũng như mở rộng thêm các hoạt động khác như giáo dục chủ sử dụng lao động hay nghiên cứu sâu hơn về lĩnh vực này.

Dù vậy, bà Sorensen, chuyên gia tại Đại học Columbia, cho rằng một cơ quan mới có thể không giải quyết được vấn đề. “Mỗi khu vực đều có đặc thù riêng, đòi hỏi các công tác riêng nhằm giúp công chúng có sự chuẩn bị”, bà chỉ ra.

Thay vào đó, bà đề xuất giới chức Mỹ củng cố các cơ chế sẵn có. Ví dụ, chính quyền Biden năm 2021 đã thiết lập Văn phòng Biến đổi khí hậu và Bình đẳng về y tế trực thuộc Bộ Y tế Mỹ. Tuy nhiên, cơ quan trên gặp nhiều khó khăn do không được Quốc hội Mỹ cấp đủ ngân sách và thẩm quyền.

“Chúng ta nên cấp tiền để văn phòng có thể làm việc của mình, thay vì tạo ra một hệ thống hoàn toàn mới ở nhánh hành pháp”, bà Sorensen nói.

Ở chiều ngược lại, bà Gallego khẳng định nắng nóng là vấn đề thực sự cấp thiết, xứng đáng có một cơ quan riêng phụ trách ứng phó.

“Đã đến lúc chính quyền liên bang có công cụ mới ứng phó với nắng nóng. Cả hành tinh chúng ta đang phải đối mặt với biến đổi khí hậu và chúng ta cần thích nghi”, vị thị trưởng tuyên bố, khẳng định rằng cơ quan trên có thể “cứu nhiều mạng người”.

Biden cảnh báo Tập về đầu tư của phương Tây sau hội nghị với Putin

(Ảnh minh họa).

Tổng thống Joe Biden nói với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sau hội nghị với Tổng thống Nga Vladimir Putin rằng hãy "cẩn thận" vì Bắc Kinh phụ thuộc vào đầu tư của phương Tây, theo trích đoạn một cuộc phỏng vấn với CNN.

"Tôi nói: Đây không phải là một lời đe dọa. Đây là một sự quan sát," ông Biden nói.

"Kể từ khi Nga xâm lược Ukraine, 600 tập đoàn Mỹ đã rút khỏi Nga. Và quý vị nói với tôi rằng nền kinh tế của quý vị phụ thuộc vào đầu tư từ Châu Âu và Mỹ. Và hãy cẩn thận. Hãy cẩn thận."

Ông Putin và ông Tập đã tổ chức hai ngày hội đàm vào tháng 3 với những lời lẽ nồng ấm về tình hữu nghị giữa Trung Quốc và Nga và cùng nhau chỉ trích phương Tây, nhưng không có dấu hiệu cho thấy một bước đột phá ngoại giao về Ukraine.

Hai nhà lãnh đạo cũng tham gia một hội nghị thượng đỉnh trực tuyến vào đầu tuần này.

Đang có căng thẳng gia tăng và sự bi quan trong mối quan hệ Mỹ-Trung về các vấn đề an ninh quốc gia, bao gồm Đài Loan, cuộc chiến của Nga ở Ukraine, việc Mỹ cấm xuất khẩu ngày càng nhiều các công nghệ tiên tiến và các chính sách công nghiệp do nhà nước dẫn dắt của Trung Quốc.

Khi được hỏi phản ứng của ông Tập là gì, ông Biden nói: "Ông ấy lắng nghe, và ông ấy không... tranh luận. Và nếu bạn để ý, ông ấy không ngả hẳn về phía Nga."

"Vì vậy, tôi nghĩ có cách để chúng ta có thể xử lý được."

Mỹ kêu gọi Trung Quốc cùng "chống thách thức số 1"

Mỹ và Trung Quốc - 2 nền kinh tế hàng đầu thế giới - phải hợp tác chống lại biến đổi khí hậu, mối đe dọa hiện hữu đang đứng đầu danh sách thách thức toàn cầu, đó là khẳng định của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Janet Yellen hôm 8-7.

Phát biểu tại cuộc thảo luận bàn tròn với các quan chức chính phủ và chuyên gia khí hậu Trung Quốc, bà Yellen nhấn mạnh với tư cách vừa là 2 nước phát thải khí nhà kính nhiều nhất vừa là 2 nhà đầu tư lớn nhất vào năng lượng tái tạo, Mỹ và Trung Quốc có chung trách nhiệm lẫn năng lực dẫn đầu cuộc chiến này.

Được Liên Hiệp Quốc phân loại là quốc gia đang phát triển, theo Reuters, Trung Quốc từ lâu tuyên bố các nước phát triển có trách nhiệm giúp các nước nghèo hơn đối phó với biến đổi khí hậu. Dù vậy, Bắc Kinh vẫn tỏ ý sẵn sàng đóng góp trên cơ sở tự nguyện. Theo bà Yellen, Trung Quốc có thể hỗ trợ các tổ chức khí hậu đa phương như Quỹ Khí hậu xanh (GCF) và Quỹ Đầu tư khí hậu. GCF hoạt động trong khuôn khổ Công ước khung Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu. Đầu năm nay, Tổng thống Mỹ Joe Biden cho biết Mỹ sẽ đóng góp thêm 1 tỉ USD cho GCF.

Năm 2022, Trung Quốc tạm dừng các cuộc thảo luận với Mỹ về khí hậu, an ninh và nhiều lĩnh vực khác để đáp trả chuyến thăm đảo Đài Loan (Trung Quốc) của bà Nancy Pelosi, khi đó là Chủ tịch Hạ viện Mỹ. Dù vậy, đặc phái viên về khí hậu của Mỹ là ông John Kerry đã nhận được lời mời sớm đến thăm Trung Quốc. Cam kết của Trung Quốc đối với vấn đề biến đổi khí hậu càng được chú ý trong bối cảnh nước này đang phải chịu đựng cùng lúc 2 thái cực: Nắng nóng cực đoan kèm nguy cơ hạn hán ở miền Bắc và mưa lũ hoành hành ở miền Nam.

Theo hãng tin AP, nhiều thành phố ở Trung Quốc như Hàng Châu (nằm trên bờ biển phía Đông), Vũ Hán (ở miền Trung) và Thạch Gia Trang (thuộc tỉnh Hà Bắc giáp Bắc Kinh)… trong tuần qua đồng loạt mở các hầm phòng không cũ để người dân xuống tránh nóng. Những hầm trú ẩn này được bắt đầu xây dựng từ thời Trung Quốc bị Nhật Bản xâm chiếm (từ năm 1937). Hiện tại, các hầm thường được trang bị ghế ngồi, có nguồn cung cấp điện nước, đồ ăn thức uống, thuốc điều trị sốc nhiệt…, một số nơi còn có wifi, tivi và bàn bóng bàn.

"Nóng" cuộc đua của các liên minh khoáng sản trên toàn cầu

(Ảnh minh họa).

Thị trường toàn cầu đối với đất hiếm và các khoáng sản quan trọng đang trở thành những điểm nóng về cạnh tranh kinh tế giữa Mỹ và Trung Quốc.

Các kim loại quý này thậm chí được nâng lên thành vấn đề an ninh quốc gia, là công cụ cạnh tranh chiến lược. Điều này đặc biệt rõ với nền kinh tế số 1 và số 2 thế giới, khi Mỹ và Trung Quốc đang vướng vào cuộc đối đầu về công nghệ.

Trung Quốc tuần này ban hành quyết định hạn chế xuất khẩu galium và germanium. Liệu danh sách này có được mở rộng thêm với các khoáng sản quan trọng khác như đất hiếm, Lithiun, cobalt, nikel. Hai bên đã và đang có đối sách như thế nào trong cuộc chiến thầm lặng về tự chủ và cung cấp các loại khoáng sản quý?.

Trung Quốc hạn chế xuất khẩu kim loại quý

Galium và germanium đều là thành phần quan trọng trong các con chip hiệu suất cao. Galium được sử dụng trong các mạch tích hợp, đèn LED và tấm quang điện cho các tấm pin mặt trời. Trong khi germanium là chất thiết yếu để sản xuất sợi quang học, kính nhìn ban đêm và khám phá không gian. Trung Quốc là nguồn cung cấp chủ chốt, chiếm hơn 80% của cả hai kim loại này. Bắc Kinh lý giải, lệnh hạn chế xuất khẩu là nhằm bảo đảm an ninh quốc gia.

Bà Shu Jueting - Người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc: "Các mặt hàng liên quan đến galium và germanium có thể phục vụ cả mục đích quân sự và dân sự. Trung Quốc thực hiện quản lý đối với các mặt hàng liên quan đến galium và germanium theo luật pháp để đảm bảo rằng chúng được sử dụng cho các mục đích hợp pháp, có lợi cho việc bảo vệ an ninh quốc gia, thực hiện các nghĩa vụ quốc tế như không phổ biến vũ khí hạt nhân".

Trung Quốc khẳng định lệnh hạn chế không nhằm vào bất cứ quốc gia nào. Thế nhưng, những quốc gia phụ thuộc vào gallium và germanium hoặc đang có cuộc chiến cấm vận xuất khẩu chip và chất bán dẫn với Trung Quốc thì nghĩ khác. Chẳng hạn như châu Âu, riêng với gallium, EU phụ thuộc 98% vào nhập khẩu khoáng sản này từ nước ngoài, với thị phần do Bắc Kinh nắm giữ.

Ủy ban châu Âu đánh giá tác động tiềm ẩn đối với chuỗi cung ứng toàn cầu và ngành công nghiệp châu Âu và lên tiếng kêu gọi Trung Quốc hạn chế các giới hạn xuất khẩu, phù hợp với các quy tắc của Tổ chức Thương mại thế giới. Với EU, cả hai nguyên tố quý hiếm trên là nguyên liệu thô chiến lược cho quá trình chuyển đổi kỹ thuật số và xanh.

Trong khi đó, Mỹ cũng nhập nhiều 2 kim loại này để sản xuất chất bán dẫn và công nghiệp quốc phòng. 53% gallium Mỹ nhập từ Trung Quốc. Lệnh hạn chế từ Trung Quốc sẽ tác động ngay đến một số ngành công nghệ cao của Mỹ, nhất là sản xuất các con chip hiệu suất cao.

Ông Paul Triolo - Phó Chủ tịch cấp cao, Công ty nghiên cứu chiến lược Albright Stonebridge: "Quy định mới của Trung Quốc ảnh hưởng đến các công ty trong ngành công nghiệp bán dẫn và quốc phòng của Mỹ. Quy định này có thể làm gia tăng căng thẳng thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ, đồng thời có thể gây thêm gián đoạn đối với chuỗi cung ứng toàn cầu".

Lệnh hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc là hồi chuông báo động với Mỹ, EU và các nước khác vốn phụ thuộc vào Trung Quốc như một nhà cung cấp lớn nhất các nguyên liệu quý dùng trong công nghệ bán dẫn. Trung Quốc có vị trí trung tâm trong nền kinh tế công nghiệp, là nước sản xuất chính các kim loại đặc biệt với 95% gali, hơn 60% germani và vanadi, 70% đất hiếm, 40% titan trên toàn cầu.

Trung Quốc đã từng áp dụng hạn chễ xuất khẩu với mặt hàng đất hiếm cách đây hơn 10 năm. Những động thái của Trung Quốc vẫn là dấu mốc quan trọng cho thấy sự phụ thuộc của các nền kinh tế công nghiệp tiên tiến nhất - bao gồm Mỹ và các nước châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc vào tình trạng gần như độc quyền sản xuất các loại khoáng sản quý của Trung Quốc.

Trung Quốc - "Người chơi" lớn nhất trên thị trường đất hiếm và kim loại quý

Quốc gia công nghiệp tiên tiến nào cũng cần đất hiếm và các khoáng sản quý, Trung Quốc đã nhìn thấy vấn đề này từ rất lâu. Nhờ những chính sách đầu tư mạnh mẽ vào ngành sản xuất và phân tách đất hiếm, Trung Quốc đã trở thành "Người chơi" lớn nhất trên thị trường đất hiếm và kim loại quý toàn cầu với 70% sản lượng toàn cầu và hơn 40% trữ lượng nguyên liệu đất hiếm.

"Trung Đông có dầu mỏ, Trung Quốc có đất hiếm", tuyên bố nổi tiếng của lãnh đạo Trung Quốc Đặng Tiểu Bình năm 1992 cho thấy Trung Quốc coi các loại khoáng sản thiết yếu là một trong những vũ khí hàng đầu trong cuộc chiến kinh tế - chính trị hiện đại.

Sở hữu trữ lượng đất hiếm nhiều nhất thế giới với 44 triệu tấn tương đương 40% trữ lượng toàn cầu. Là quốc gia sản xuất đất hiếm lớn nhất thế giới, Trung Quốc cũng đứng đầu toàn cầu trong việc tiêu thụ những nguyên tố này, chiếm tới 70% tổng nhu cầu toàn cầu.

Nhìn vào thị trường đất hiếm, có thể thấy rõ rằng Trung Quốc đã vượt trội trong việc sản xuất công nghiệp các hợp chất thô và bán thành phẩm từ vài năm qua. Nắm bắt xu hướng các cường quốc tiên tiến nhất về công nghệ muốn đưa những quy trình sản xuất gây ô nhiễm nhất ra bên ngoài lãnh thổ, từ những năm 1990 Trung Quốc đã chớp lấy cơ hội và từng bước đưa nước này trở thành nhân tố không thể bỏ qua trong chuỗi giá trị công nghiệp.

Ngay từ thập niên 1990 trở về trước, quặng vonfram và đất hiếm giá rẻ của Trung Quốc tràn ngập thị trường thế giới, khiến hàng loạt mỏ tại phương Tây buộc phải đóng cửa. Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng đang vươn tới các mỏ khác bên ngoài lãnh thổ.

Các công ty Trung Quốc cũng đầu tư không ít vào các mỏ nước ngoài, từ 2017, các công ty từ Trung Quốc đã xây dựng ít nhất 3 nhà máy luyện nickel chuyên để sử dụng làm pin xe điện tại Indonesia. Ngoài ra, họ còn góp vốn vào 2 nhà máy khác do Ford Motor (Mỹ) và Posco (Hàn Quốc) làm chủ đầu tư. Nhờ đó, Trung Quốc cũng thiết lập được vị trí thống trị ở nơi có trữ lượng nickel lớn nhất thế giới trong bối cảnh ngành xe điện đang khao khát thứ kim loại này.

Nhưng cũng có không ít các phi vụ không thành công. Chẳng hạn trong năm 2010, các nhà đầu tư Trung Quốc đã tiếp cận Malaga, một công ty khai thác vonfram tại Nam Mỹ, với mục tiêu thôn tính nhưng không thành công.

Năm 2009, thông qua khoản đầu tư 366 triệu USD, Bắc Kinh đã sở hữu phần lớn một mỏ đất hiếm có trữ lượng khá lớn của thế giới từ Lynas ở Australia, tuy nhiên sau đó Chính phủ Australia phủ quyết không cho Trung Quốc mua kiểm soát tập đoàn này.

Điểm yếu chiến lược của Mỹ về khoáng sản quý

Trong cuộc đối đầu về công nghệ với Trung Quốc, chính quyền của Tổng thống Mỹ Joe Biden đang cố gắng hết sức để đa dạng hóa nguồn cung đất hiếm trong nhiều năm qua. Cho đến trước năm 2017, không có một tấn đất hiếm nào được sản xuất tại Mỹ. Trong cuộc chiến công nghệ, Mỹ coi việc phụ thuộc vào Trung Quốc đối với đất hiếm là một lỗ hổng chiến lược quan trọng.

Mỏ đất hiếm Mountain Pass ở sa mạc California của Mỹ có trữ lượng đất hiếm lớn thứ 8 thế giới. Sau nhiều năm đóng cửa, mỏ đất hiểm mới được khai thác trở lại sau khi được Công ty MP Materials mua lại vào năm 2017 và là mỏ đất hiếm duy nhất hoạt động thương mại ở Mỹ.

Việc mở lại mỏ đã nhận được sự ủng hộ củaCchính phủ và Bộ Quốc phòng Mỹ. Đây là một phần trong kế hoạch của Washington nhằm xây dựng lại sự hiện diện của Mỹ trong thị trường kim loại quý đã bị mất vào tay của Trung Quốc từ nhiều thập kỷ trước.

Ông James Litinsky - Giám đốc điều hành JHL Capital Group: "Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là sản xuất đất hiếm với phí thấp mà còn sản xuất theo cách bền vững".

Tăng cường khai thác mỏ chỉ là bước đầu tiên mà MP Materials và Chính phủ Mỹ thực hiện để đạt được tham vọng của họ. Thách thức tiếp theo lớn hơn nhiều: xây dựng năng lực tinh chế các chất cô đặc đất hiếm và biến chúng thành kim loại và nam châm có giá cạnh tranh.

Tuy nhiên ‘gót chân Asin’ của ngành công nghiệp Mỹ lộ ra ở đây. Do thiếu công nghệ, MP Materials mỗi năm phải vận chuyển hơn 50.000 tấn đất hiếm cô đặc đến Trung Quốc để xử lý.

"Khi chúng tôi hoàn thành giai đoạn hai, quy trình xử lý đất hiếm hoàn thiện, chúng tôi có thể thu được các sản phẩm đất hiếm riêng biệt", ông James Litinsky nói.

Tính đến năm ngoái, sản lượng sản xuất đất hiếm của Mỹ chiếm 14% thị phần sản lượng toàn cầu. Trong khi Trung Quốc là nhà sản xuất đất hiếm lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 70% sản lượng toàn cầu.

Năm 2021, Tổng thống Joe Biden đã yêu cầu các cơ quan chính phủ đánh giá khả năng phục hồi và an ninh của chuỗi cung ứng quan trọng của quốc gia và chỉ ra những điểm yếu. Họ phát hiện ra rằng "sự phụ thuộc của Mỹ vào Trung Quốc để sản xuất nguyên liệu thô và đất hiếm" là một lỗ hổng chiến lược chính. Ông nói: "Thực tế là chúng ta không thể xây dựng một tương lai được sản xuất tại Mỹ nếu bản thân chúng ta phụ thuộc vào Trung Quốc về các vật liệu cung cấp năng lượng cho các sản phẩm của ngày hôm nay và ngày mai".

Trở lại Mountain Pass, mỏ đất hiểm này khó có thể đưa Mỹ giành lại quyền bá chủ đất hiếm. Cũng như những nỗ lực đưa chuỗi cung ứng chip trở lại Mỹ, Washington và các đồng minh phải đối mặt với một nhiệm vụ khó khăn lâu dài để khôi phục nền tảng chiến lược đã mất.

Mỹ tăng tốc với chiến lược đất hiếm

Cạnh tranh chiến lược, trong đó có cạnh tranh công nghệ giữa Trung Quốc và Mỹ sẽ là cuộc đối đầu dài lâu. Rõ ràng, lời cảnh báo của Trung Quốc về tài nguyên khoáng sản trong ngành công nghệ cho thấy điểm yếu của Mỹ và nhiều nền sản xuất tiên tiến khác là phụ thuộc vào nguyên liệu khoáng sản của Trung Quốc. Câu hỏi đặt ra là liệu Trung Quốc có đi xa hơn, sử dụng việc cung ứng đất hiếm như một đòn bẩy địa chính trị như họ đã từng làm?

Mỹ đang tiêu thụ 9% lượng đất hiếm của thế giới, nhu cầu lớn, nhưng hiện đang có nhiều rào cản khiến nhà đầu tư quay lưng với việc khai thác khoáng sản ở Mỹ do các quy định về môi trường, do quá trình cấp phép để mở một khu mỏ ở Mỹ kéo dài nhiều năm. Ngay cả khi được cấp phép thì đến khâu tiếp theo là sàng lọc để đưa được vào các khâu sản xuất, các công đoạn này đều đòi hỏi mất nhiều thời gian, có thể là rất nhiều năm, như câu chuyện ở mỏ Moutain Pass.

Một báo cáo của cơ quan kiểm toán Mỹ cho biết, Mỹ sẽ phải mất khoảng 15 năm để khởi động lại toàn bộ ngành khai thác đất hiếm và chế tạo kim loại hiếm. Cần thời gian như vậy,= vì nó liên quan đến 5,6 lĩnh vực công nghiệp khác nhau, với kỹ thuật và công nghệ khác nhau. Mặt khác, chi phí môi trường vô cùng lớn và việc thiếu nhân lực có chuyên môn cao sau nhiều thập kỷ quay lưng với ngành này cũng là các rào cản.

Chuỗi cung ứng đất hiếm đang được coi là "điểm yếu chiến lược nghiêm trọng của Mỹ" và các nhà lập pháp Mỹ đang yêu cầu phải đẩy nhanh hỗ trợ cho ngành này để hạn chế sự phụ thuộc vào Trung Quốc.

Ít khả năng Trung Quốc hạn chế xuất khẩu đất hiếm

Trung Quốc sẽ sử dụng đất hiếm như một thứ vũ khí khi cần và nhắm vào một đối tượng cụ thể, chứ không để nó tiến xa, lan rộng. Bởi Trung Quốc vừa là nước có trữ lượng lớn nhất thế giới, sản xuất đất hiếm nhiều nhất thế giới nhưng cũng là nước tiêu thụ đất hiếm hàng đầu thế giới. Trung Quốc cũng không muốn cho thị trường thế giới xáo trộn, đẩy giá đất hiếm lên cao khiến cho hàng hóa Trung Quốc như xe ô tô điện cùng các sản công nghệ khác bị đẩy giá lên cao, khó cạnh tranh khi xuất khẩu.

2010 khi mâu thuẫn với Nhật về tranh chấp lãnh thổ, Trung Quốc đã cấm xuất đất hiếm sang Nhật, sau đó ảnh hưởng lan rộng tầm thế giới khi giá đất hiếm bị đẩy lên quá cao. Hơn hai thập kỷ sau, 2023 các chuyên gia cho rằng, giờ đây Trung Quốc cũng khó gây sức ép mạnh và ảnh hưởng nặng nề như trước đây vì phương Tây có sự chuẩn bị tốt hơn xưa.

Đất hiếm quan trọng không chỉ vì doanh số bán 1 năm trên toàn cầu 9-10 tỷ USD, mà vì nó góp phần mang lại doanh thu cho một loạt ngành công nghệ cao từ điện tử, xe điện, điện thoại đến công nghiệp quốc phòng lên đến 7000 tỷ USD.

Thế thượng phong trong chuỗi cung ứng khoáng sản quý

Ngoài đẩy mạnh thăm dò, khai thác, đầu tư công nghệ thì cũng phải nói từ lâu Trung Quốc đã có chiến lược hợp tác, mua cổ phần các công ty khoáng sản trong các nước Sáng kiến Vành đai con đường, những quốc gia châu Phi, Nam Mỹ cũng như nhập mạnh khoáng sản thô từ Australia. Nhiều công ty của Trung Quốc như Shenghe Resources Holding đầu tư vào Australia, Madagasca, Greenland và cả ở Mỹ để khai thác đất hiếm, khoáng sản.

Nhiều nhận định cho rằng, Trung Quốc đi trước các nước vài chục năm nên chiếm thế chủ động chi phối thị trường kim loại quý phục vụ cho các ngành công nghiệp hiện đại. Đó không chỉ là nhờ được thiên nhiên ưu đãi nhiều khoáng sản mà trước đây doanh nghiệp Trung Quốc có nhiều lợi thế nhờ nhiều ưu đãi trong khai thác, các tiêu chuẩn môi trường không quá khắt khe khiến giá thành sản xuất rẻ, khiến nhiều công ty khai khoáng Âu - Mỹ đóng cửa.

Trung Quốc hiện thống trị chuỗi cung ứng khoáng sản quý như lithium, nickel, đất hiếm, đồng… chi phối trong công nghệ sản xuất pin lithium cho xe điện, turbine điện gió, pin mặt trời. Các doanh nghiệp khai khoáng nhận được nhiều ưu đãi về vốn vay thuế, khai thác, đầu tư công nghệ vì phù hợp với chủ trương phát triển xanh. Trung Quốc đang ngày càng siết chặt quản lý xuất nhập khẩu lĩnh vực mang tính chiến lược trong cạnh tranh với các nước lớn.

Phát biểu trước các doanh nghiệp Mỹ trong khuôn khổ chuyến thăm Trung Quốc, Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Janet Yellen nhấn mạnh, Mỹ không tìm cách tách hoàn toàn nền kinh tế khỏi Trung Quốc bởi việc này gần như không thể. Với khoáng sản quan trọng, việc hoàn toàn không phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc cũng gần như không thể nên Mỹ và các nước phương Tây đang tìm cách giảm sự phụ thuộc bằng một loạt chiến lược sản xuất trong nước, hợp tác với đồng minh tạo chuỗi cung ứng mới trong khối, tổ chức hợp tác.

Cuộc đua của các liên minh khoáng sản

Nhu cầu về các khoáng sản quý cho lĩnh vực công nghệ cao đã đánh thức các "Kho báu ngủ quên" ở nhiều quốc gia. Thế giới đang chứng kiến cuộc săn lùng các nguồn đất hiếm, niken, cobalt, hay lithium. Các quốc gia liên kết với nhau, thành lập các liên minh để cung cấp mặt hàng tối quan trọng này. Từ châu Á, châu Phi hay Mỹ latinh, cuộc đua tìm kiếm nguồn cung đang ngày càng sôi động.

Một cái bắt tay lịch sử giữa Trung Quốc, Nga và Bolivia - quốc gia có trữ lượng lithium lớn nhất thế giới. Tháng trước, Tập đoàn Rosatom (Nga) và Citic Guoan (Trung Quốc) công bố đầu tư 1,4 tỷ USD để xây dựng các nhà máy xử lý chiết xuất lithium tại Bolivia.

Tổng thống Bolivia Luis Arce: "Tốc độ thay đổi công nghệ trên toàn thế giới đòi hỏi ngày càng nhiều lithium và cần công nghiệp hóa nhiều hơn nguồn tài nguyên này để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng".

Cũng trong tháng trước, EU đã ký thỏa thuận hợp tác chiến lược với Chile - một trong số ba nước sở hữu lithium lớn nhất thế giới. EU đặt mục tiêu từ nay đến năm 2030 phải đảm bảo 10% nhu cầu về các loại nguyên liệu thô quan trọng như lithium, cobalt, đất hiếm… bằng cách khai thác nội khối.

Bà Ursula Von Der Leyen - Chủ tịch Ủy ban châu Âu: "Chúng tôi muốn có một đối tác đáng tin cậy và có cùng chí hướng đối với nguyên liệu thô quan trọng lithium".

Khi thế giới đang ngày càng rời xa nhiên liệu hóa thạch, cuộc chạy đua để giành quyền kiểm soát lithium, cobalt và nhiều loại khoáng sản quan trọng khác ngày càng trở nên nóng hơn. Dự báo với các khoản đầu tư của mình, Trung Quốc dự kiến sẽ kiểm soát 50% sản lượng cobalt và 32% sản lượng lithium toàn cầu.

Hiện 6 trong số 10 nhà sản pin xe điện lớn nhất thế giới có trụ sở tại Trung Quốc. Tất nhiên Mỹ không nằm ngoài xu hướng này. Mỹ Latinh và châu Phi là hai khu vực quan trọng mà Washington đang hướng tới để đảm bảo nguồn cung khoáng sản. Ngoài ra, Mỹ cũng đang đẩy mạnh hợp tác với liên minh của mình ở khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương. Các kế hoạch phát triển chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng mới đang được soạn thảo tại các diễn đàn đa phương như nhóm bộ tứ QUAD bao gồm Mỹ, Australia, Ấn Độ và Nhật Bản.

Mỹ cũng đã thành lập cơ chế mang tên "Quan hệ đối tác an ninh khoáng sản" hiện đa có 13 thành viên tham gia, gồm Mỹ, Australia, Canada, Phần Lan, Pháp, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thụy Điển, Anh, Liên minh châu Âu, Italy và Ấn Độ. Đây là liên minh xuyên quốc gia nhằm tìm cách đảm bảo nguồn cung cấp nguyên liệu thô ổn định cho nền kinh tế của các thành viên.

Mỹ đamg muốn "lập một liên minh quốc tế để phá vỡ thế gần như độc quyền của Trung Quốc về các loại đất hiếm và khoáng sản quý", và nếu làm được như vậy, Washington sẽ càng có lợi thế với Bắc Kinh trong cuộc chiến công nghệ. Cuộc đua của các liên minh khoáng sản sẽ còn nóng hơn trên toàn cầu, do thế giới ngày càng cần những loại khoáng sản đó trong quá trình chuyển đổi xanh và phát triển công nghệ. Ai có khoáng sản quý sẽ có lợi thế hơn trên những bàn đàm phán toàn cầu. Quyền lực về khoáng sản quý sẽ đồng nghĩa với quyền lực về địa chính trị.

Nguồn: Vnexpress; Zing News; VOA; Soha; CafeF