Kinh tế Mỹ đang tiến gần với “hạ cánh mềm”

(Ảnh minh họa).

Xác suất xảy ra suy thoái ở Mỹ đang giảm dần khi lạm phát tại nền kinh tế số một thế giới có tín hiệu giảm. Bất chấp 11 lần tăng lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang (FED) trước đó, nhiều khả năng các quan chức Mỹ đang tính toán cho một cuộc "hạ cánh mềm".

Cơ hội thoát suy thoái

Tuần trước, Bank of America đã trở thành ngân hàng lớn đầu tiên ở Phố Wall rút lại dự báo về suy thoái kinh tế. Các chuyên gia kinh tế của FED cũng có chung nhận định.

“Hạ cánh mềm” (soft landing) được hiểu là kiềm chế lạm phát nhưng không đẩy nền kinh tế vào suy thoái. Trong suốt 60 năm qua, FED chỉ có một lần đạt được kịch bản này.

“Hạ cánh mềm” là khi tổng sản phẩm quốc nội - thước đo về sản lượng kinh tế - không thể giảm trong hơn một vài tháng tại một thời điểm. Đó là một trong những khía cạnh quan trọng được xem xét khi đưa ra nhận định về suy thoái kinh tế, ngoài các yếu tố khác như việc làm, thu nhập hộ gia đình và sản xuất công nghiệp.

Mức chi của người tiêu dùng tại Mỹ chiếm khoảng 2/3 sản lượng kinh tế nước này. GDP sẽ bị ảnh hưởng nếu người dân thắt chặt chi tiêu hơn.

Bà Kayla Bruun - chuyên gia kinh tế tại Morning Consult - cho biết: “Chúng tôi kỳ vọng người tiêu dùng sẽ chi tiêu mạnh hơn để hỗ trợ GDP và đầu tư kinh doanh nói chung. Tình hình hiện tại đang tăng chậm, nhưng khả quan. Tôi đang cố xác định xem Mỹ đã chính thức bước vào suy thoái kinh tế hay chưa. Đây là điều mà chúng tôi có thể không nhận ra được trong vài tháng hoặc thậm chí vài năm sau khi nó xảy ra”.

Với tốc độ tăng trưởng kinh tế (được đo bằng tổng sản phẩm quốc nội) trung bình hơn 2% hàng năm trong hai quý đầu năm 2023, nền kinh tế Mỹ vẫn đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Công cụ GDPNow của FED Atlanta ước tính, tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm của Mỹ sẽ đạt mức ấn tượng với 3,9% trong quý III. Nếu xảy ra suy thoái, nền kinh tế Mỹ sẽ sụt giảm rất mạnh trong những tuần tới. Tuy nhiên, đây là điều rất khó xảy ra.

Trong một cuộc “hạ cánh mềm”, thị trường việc làm phải giữ được sự ổn định với tỉ lệ thất nghiệp thấp và tăng trưởng việc làm không quá mạnh mẽ.

Bà Julia Pollak - chuyên gia kinh tế của ZipRecruiter - phân tích: “Theo cách hiểu thông thường, tỉ lệ thất nghiệp 4% là một ranh giới. Nhiều thứ sẽ xảy đến với nền kinh tế nếu số người thất nghiệp dưới mốc này. Với tỉ lệ thất nghiệp dưới 4%, thị trường việc làm đang tăng trưởng”.

Vị chuyên gia cũng nhận định, thị trường lao động tại Mỹ cũng sẽ tránh được suy thoái, tương tự như giai đoạn 2015-2019.

Thời điểm FED đạt mục tiêu

Trong cuộc chiến với lạm phát, nhiều chuyên gia tỏ ra hoài nghi liệu có bắt buộc phải đưa lạm phát về đúng mức 2% của FED để có thể tuyên bố đạt mục tiêu hay không.

Chuyên gia kinh tế Josh Markman (Bel Air Investment Advisors) nêu quan điểm: “Tôi không nghĩ 2% là ngưỡng quan trọng. Tôi nghĩ FED sẽ rất vui khi thấy mức lạm phát là 3%, miễn là lạm phát giảm”.

Thông thường, FED sẽ không muốn lạm phát trên mức 2% trong thời gian quá lâu, bởi khi đó lạm phát sẽ có cơ hội bật trở lại mạnh mẽ hơn ban đầu. Cục Dự trữ Liên bang vẫn đang cân nhắc về một lần tăng lãi suất cuối cùng trong năm nay, bất chấp CPI tháng 6.2023 đã tăng so với cùng kỳ năm ngoái.

Quyết định cuối cùng cho “hạ cánh mềm” nằm ở cả Cục Dự trữ Liên bang và Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Hoa Kỳ (NBER).

Nếu mục tiêu lạm phát đã đạt được, FED sẽ thông báo lạm phát đã nằm trong mục tiêu (có thể là 2% hoặc được sửa đổi) và tập trung vào các nhiệm vụ khác để giữ thị trường việc làm hoạt động bền vững.

Mỹ thêm các tỷ phú Nga vào 'danh sách đen'

Chính phủ Mỹ đã mở rộng lệnh trừng phạt nhằm vào Nga liên quan đến chiến dịch quân sự ở Ukraine. Bốn tỷ phú và một hiệp hội kinh doanh đã bị thêm vào “danh sách đen”.

Theo tài liệu được Bộ Tài chính Mỹ công bố, các lệnh trừng phạt ảnh hưởng đến bốn tỷ phú là Mikhail Fridman, Pyotr Aven, German Khan và Alexey Kuzmichev. Ngoài ra, Liên minh các công nghệ gia và doanh nhân Nga (RSPP) cũng đã bị nhắm mục tiêu.

Được biết, các nhà tài phiệt nói trên vốn là thành viên ban giám sát của Alfa Group Consortium điều hành Alfa Bank, đồng thời là những cổ đông chính của ngân hàng này.

Alfa Group - một trong những tập đoàn tài chính và đầu tư lớn nhất tại Nga đã từng là mục tiêu của các biện pháp trừng phạt của phương Tây.

Hồi tháng 3, có thông tin cho rằng Fridman và Aven đang chuẩn bị giảm cổ phần tại Alfa Bank để tránh bị phạt thêm.

Cả bốn người trước đó đã bị Úc, Canada, Liên minh châu Âu, New Zealand và Anh trừng phạt. Lệnh hạn chế mới nhất sẽ chặn quyền tiếp cận của các tỷ phú đối với các tài sản và lợi ích tài chính của họ ở Mỹ.

RSPP được thành lập năm 1990, hoạt động như một tổ chức phi chính phủ thúc đẩy lợi ích của cộng đồng doanh nghiệp Nga.

Theo giới chức Mỹ, hiệp hội này đã giúp Mátxcơva chống lại các biện pháp trừng phạt khác liên quan đến Ukraine.

Tín hiệu mừng đối với ông Donald Trump

(Ảnh minh họa).

Ông Donald Trump đang bỏ xa Thống đốc bang Florida Ron DeSantis và những người còn lại trong cuộc đua đề cử ứng viên tổng thống Mỹ của đảng Cộng hoà.

Trên đây là thông tin được Reuters đăng tải hôm 13-8. Hãng tin này cho biết ông DeSantis và những người còn lại cho đến nay vẫn chưa tìm ra cách để thu hẹp khoảng cách với ông Trump.

Tại Hội chợ bang Iowa - sự kiện chính trị bắt buộc đối với các ứng viên tổng thống ở bang miền Trung Tây này - cuối tuần trước, Reuters đưa tin ông Trump đã "khiến ông DeSantis bị lu mờ".

Cụ thể, khi ông DeSantis đang lật những miếng thịt heo trước ống kính máy quay, chiếc Boeing 757 chở ông Trump xuất hiện và lập tức được hàng ngàn người xung quanh chào đón.

Ông Trunp nói tại hội chợ: "Ông (DeSantis) đang thể hiện rất kém. Ông ấy nên rời khỏi cuộc đua".

Cựu tổng thống Mỹ nói thêm ông "tin mình có thể áp đảo đối thủ chính trị lâu năm Joe Biden trong cuộc bầu cử vào năm tới nếu giành được đề cử của đảng Cộng hòa".

"Gần 100%" - ông Trump trả lời báo Sunday Times khi được hỏi về cơ hội trước ông Biden trong trận tái đấu tiềm tàng.

Cũng tại hội chợ, một người tên George Knuckey, 67 tuổi, bình luận: "Tôi thích những gì ông DeSantis đã làm ở bang Florida nhưng tôi muốn ông Trump, một doanh nhân, điều hành đất nước. Tôi muốn ông Trump đắc cử nhiệm kỳ thứ hai. Ông ấy rất phù hợp khi nhắc đến nền kinh tế của chúng ta. Ông ấy sẽ cắt giảm quy mô của chính phủ. Còn ông DeSantis có thể ra tranh cử lần tới".

Ngay cả chiến lược gia đảng Cộng hoà Sarah Longwell, người phản đối ông Trump làm ứng viên tổng thống, cũng thừa nhận: "Ông DeSantis đang ở trong vòng xoáy tử thần".

Một cuộc thăm dò của Reuters/Ipsos hôm 3-8 cho thấy ông Trump đang dẫn trước ông DeSantis tới 34 điểm %.

Trong khi đó, phát ngôn viên của ông DeSantis, Bryan Griffin, nói với Reuters rằng cuộc đua đề cử ứng viên tổng thống của đảng Cộng hòa hiện chỉ bao gồm hai ông Trump và DeSantis. Người này mô tả ông DeSantis "là ứng viên duy nhất trong cuộc đua có thể đánh bại đương kim Tổng thống Joe Biden và thực hiện chương trình nghị sự mà chúng ta cần để đảo ngược sự suy tàn và vực dậy tương lai của nước Mỹ".

Nhà nghiên cứu dư luận của Ipsos Chris Jackson cho rằng các sự kiện vận động tranh cử sơ bộ hiện nay giống như "lễ đăng quang" của ông Trump nhưng cảnh báo mọi chuyện vẫn có thể thay đổi vì các vấn đề pháp lý gia tăng mà cựu tổng thống Mỹ phải đối mặt.

2 mối đe dọa lớn với ngành chip trăm tỷ đô của Mỹ

Kế hoạch xây dựng ngành sản xuất chip nội địa của Mỹ tưởng chừng suôn sẻ, nhưng lại đang đối diện với những nguy cơ sụp đổ từ những nguyên nhân khó ngờ tới.

Đã một năm kể từ khi Đạo luật Khoa học và CHIPS trị giá 280 tỷ USD được chính quyền Mỹ ban hành, đến nay Mỹ đã đạt được một số kết quả. Thế nhưng, nước Mỹ lại đang đối mặt nhiều thách thức.

Cơn khát nhân lực

Tại bang Arizona, trung tâm của ngành sản xuất chip tương lai, tình trạng thiếu công nhân lành nghề đang đe dọa các khoản đầu tư trị giá hàng chục tỷ USD của TSMC và các công ty công nghệ khác.

Để giải quyết vấn đề này, TSMC đã phải liên tục cử các kỹ thuật viên từ Đài Loan đến để bắt đầu sản xuất chip 4 nm – vốn không thể kịp thời gian dự kiến vào năm 2024.

Arizona là bang đứng đầu cả nước về đầu tư trực tiếp nước ngoài kể từ khi Tổng thống Joe Biden đưa ra thêm Đạo luật Giảm phát vào đầu năm nay. Tại đây, không chỉ có sự hiện diện của TSMC, mà còn là Intel, LG Energy và các công ty khác. Điều này càng khiến nhu cầu lao động chất lượng cao vượt xa khả năng đáp ứng.

Theo Hiệp hội Công nghiệp Chất bán dẫn (SIA), Hoa Kỳ sẽ thiếu hụt khoảng 67.000 các kỹ thuật viên, nhà khoa học máy tính và kỹ sư cho ngành công nghiệp bán dẫn vào năm 2030. Xét đến các lĩnh vực khác trong nền kinh tế, con số cần thêm là 1,4 triệu công nhân tay nghề.

Theo các nhà phân tích, tình trạng thiếu công nhân lành nghề của Mỹ đã được ghi nhận từ trước khi cựu Tổng thống Donald Trump siết chặt nhập cư hay đóng cửa biên giới do đại dịch. Đặc biệt trong ngành công nghệ nơi đòi hỏi trí tuệ và năng suất cao, bức tranh này càng lộ rõ.

Điều này cũng nêu bật sự thiếu chuẩn bị của nước Mỹ trước thị trường bán dẫn bùng nổ. Do căng thẳng với Trung Quốc gia tăng nhanh chóng, chính quyền ông Biden không thể kịp chuẩn bị một số lượng lớn công nhân trong nước đáp ứng các tiêu chuẩn của một ngành công nghiệp lâu nay dựa vào gia công ở nước ngoài. Để đào tạo mới đòi hỏi thời gian và tiền của - điều khiến các nhà đầu tư nước ngoài tại Mỹ cảm thấy lo lắng với các khoản đầu tư hiện tại.

TSMC mới đây cho biết họ sẽ phải lùi thời gian bắt đầu sản xuất hàng loạt tại nhà máy ở Arizona đến năm 2025 do thiếu công nhân lành nghề và kỹ thuật viên cần thiết để lắp đặt thiết bị chuyên dụng.

Nhà máy sản xuất của TSMC tại bang Arizona được xây dựng dưới thời Donald Trump, nhưng nhận được sự hậu thuẫn lớn từ các chính sách mới đây của Joe Biden. Công ty Đài Loan dự kiến đầu tư 40 tỷ USD để mở rộng sản xuất cũng như nghiên cứu các loại chip tân tiến hơn, như loại 4nm và 3nm. Thế nhưng với rào cản này, nhà máy đầu tiên tại Arizona sẽ không thể sản xuất hàng loạt chip 4nm cho đến năm 2025.

Thiếu nước do biến đổi khí hậu

Một mối đe dọa khác tới đầu tư nước ngoài vào ngành công nghệ Mỹ là nguồn cung nước. Nguồn cung nước của Arizona đang cạn kiệt do siêu hạn hán diễn ra trong khu vực và lưu lượng nước từ sông Colorado bị sụt giảm. Buộc phải tìm các nguồn khác, các công ty trong ngành bán dẫn gần đây đã phải mua quyền sử dụng nước từ nông dân trồng trọt.

Ngành sản xuất bán dẫn nói riêng hay ngành công nghệ nói chung tiêu tốn rất nhiều nước, và nhu cầu sẽ ngày càng tăng. Tại Đài Loan, mức tiêu thụ nước của TSMC đã tăng 70% từ năm 2015-2019, trở thành một đề tài gây tranh cãi lớn nơi đây.

Mỗi con chip cần 8 gallon (khoảng 30 lít) nước trong quá trình sản xuất. Để vận hành một nhà máy, TSMC sẽ sử dụng tới 8,9 triệu gallon mỗi ngày (MGD), hoặc gần 3% sản lượng nước hiện tại của thành phố Phoenix, bang Arizona. Để so sánh, nước sử dụng trong khu dân cư, kể cả hoạt động ngoài trời, tổng cộng chỉ tốn khoảng 200 đơn vị MGD.

Rủi ro về nguồn nước gần đây đã trở thành vấn đề gây ra nguy cơ chính trị cho các công ty trên toàn cầu. Đặc biệt là ở châu Âu, các chính phủ đang cân nhắc cẩn thận tác động của biến đổi khí hậu và lợi ích kinh tế. Một số khu vực ở châu Âu đã chặn việc phát triển trung tâm dữ liệu do vấn đề tiêu thụ nước.

Sự nghiêm ngặt về quy định của châu Âu đã gây khó chịu cho các nhà đầu tư nước ngoài, và là một phần động lực đưa họ tới Mỹ. Nhưng trước “cơn khát” ở Arizona, chính quyền Mỹ vẫn loay hoay để cân bằng lượng nước dành cho sản xuất và đời sống dân sinh vốn ngày một khan hiếm. Một dự án lọc nước mặn thành nước ngọt (từ biển Cotez của Mexico sau đó vận chuyển qua đường ống dài 200 dặm đến Arizona) của Israel trị giá 5,5 tỷ USD đang được phê duyệt là một phần trong các nỗ lực đó.

Khó khăn của Mỹ cũng nêu bật lên cơ hội cho các thị trường khác trong thu hút nguồn vốn đầu tư vào ngành bán dẫn. Canada đã thành công trong việc thu hút những công nhân lành nghề nước ngoài, đồng thời có nguồn cung cấp năng lượng và tài nguyên thiên nhiên khổng lồ. Thậm chí, nước này còn chưa triển khai các khoản giảm thuế theo Đạo luật Giảm lạm phát để thu hút các nhà đầu tư.

Ấn Độ, Nhật Bản và châu Âu cũng đang nhanh chóng thay đổi để vươn lên trong ngành bán dẫn. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang gia tăng và cuộc chiến tranh giành nhân tài toàn cầu ngày càng gay gắt, chính quyền Mỹ đang đứng trước áp lực mất niềm tin của các nhà đầu tư vào kế hoạch sản xuất chip hàng trăm tỷ USD của Washington.

Mỹ lại để Nga thắng ở châu Phi

(Ảnh minh họa).

Giới phân tích phương Tây cho rằng Mỹ cần chủ động hơn trong vấn đề đang nhanh chóng biến thành một cuộc khủng hoảng lớn ở trung tâm châu Phi.

Hai tuần trước, một nhóm tướng lĩnh bất ngờ phế truất vị tổng thống thân Mỹ ở Niger. Kết quả của cuộc đảo chính có thể định hướng cho nhiều năm tới tại khu vực vốn là nguồn cung cấp các nguyên liệu thô quan trọng, một địa bàn của các phần tử thánh chiến chuyển hướng từ Trung Đông và là một nguồn lợi ích chiến lược cho Nga.

Diễn biến mới nhất ở châu Phi tạo cơ hội cho Nga mở rộng quyền kiểm soát thông qua lực lượng quân sự tư nhân Wagner. Bất chấp căng thẳng trong mối quan hệ giữa ông chủ Wagner Yevgeny Prigozhin với các lãnh đạo Nga, sự mở rộng của lực lượng này vẫn sẽ có lợi cho Mátxcơva.

Ít nhất một nhà lãnh đạo của chính quyền quân sự Niger đã gặp gỡ đại diện của Wagner ở nước láng giềng Mali, nơi Wagner đang có sự hiện diện vững chắc.

Việc tiếp quản Niger có thể giúp Nga đạt được sự hiện diện gần như hoàn toàn Sahel, một vành đai rộng gần 1,2 triệu dặm vuông gồm với hơn 80 triệu dân, trải dài từ bờ biển này sang bờ biển kia của châu Phi. Wager đến nay đã có mặt ở Cộng hòa Trung Phi và Sudan, đồng thời đang thâm nhập vào Burkina Faso.

Với những yếu tố đó, phản ứng ban đầu của những người ủng hộ tổng thống bị lật đổ của Niger đã bị coi là yếu. Cộng đồng kinh tế gồm 15 thành viên thân phương Tây của các quốc gia Tây Phi (ECOWAS) ấn định ngày 7/8 là hạn chót để chính quyền quân sự từ bỏ quyền lực và phục chức tổng thống cho ông Mohamed Bazoum, hoặc sẽ phải đối mặt với một chiến dịch can thiệp quân sự của lực lượng ECOWAS.

Tuy nhiên, chính quyền quân sự được Wagner hỗ trợ ở hai nước láng giềng của Niger ngay lập tức cam kết hợp tác với quân đội Niger để chống lại bất kỳ chiến dịch can thiệp nào, gọi đó là "tuyên chiến" chống lại họ.

Sau cuộc họp ngày 10/8, các nhà lãnh đạo của ECOWAS thông báo rằng họ sẽ kích hoạt lực lượng quân sự dự phòng, nhưng ngoại giao vẫn là phương tiện ưu tiên để giải quyết khủng hoảng.

Về phần mình, Mỹ không biết trước về cuộc đảo chính, theo Wall Street Journal. Mỹ đã chi khoảng 500 triệu USD để huấn luyện và trang bị cho các lực lượng vũ trang của Niger, đặc biệt là lực lượng đặc biệt của nước này, nhưng không có bên nào can thiệp để ngăn cuộc đảo chính.

Có tin đồn rằng trước khi xảy ra đảo chính, ông Bazoum đang cân nhắc xem có nên sa thải người đứng đầu lực lượng cảnh vệ của mình hay không. Người này sau đó đã lãnh đạo nhóm lật đổ tổng thống.

Trong cuộc bầu cử đưa ông Bazoum lên làm tổng thống, ông không được cử tri ở thủ đô Niamey ủng hộ. Đó là lý do có nhiều người dân ở đây xuống đường ăn mừng sau cuộc đảo chính.

Mỹ, Pháp và phương Tây nói chung đều đối mặt với rủi ro lớn ở cả Niger và vùng Sahel.

Theo Chỉ số Khủng bố Toàn cầu năm 2023, Sahel hiện là “tâm điểm của chủ nghĩa khủng bố”, với số người chết vì khủng bố vào năm 2022 ở Sahel nhiều hơn cả Nam Á, bao gồm cả Afghanistan, Trung Đông và Bắc Phi cộng lại. Những cái chết liên quan đến khủng bố ở Sahel chiếm 43% trong tổng số 6.700 người trên toàn cầu năm 2022, một mức tăng đáng kinh ngạc khi tỷ lệ của năm 2007 mới chỉ là 1%.

Hơn nữa, gần 3.000 binh lính của 4 quốc gia NATO, gồm Mỹ, Pháp, Ý và Đức, đang đóng quân ở Niger có thể gặp rủi ro nghiêm trọng nếu không được chính quyền sở tại ủng hộ, nhất là khi chính quyền ở đó được Wagner giúp đỡ. Một căn cứ máy bay không người lái quy mô lớn của Mỹ được xây dựng với 110 triệu USD nhằm đối phó các lực lượng thánh chiến cũng có nguy cơ bị đe dọa. Tất cả lo ngại này đều có cơ sở từ khi chính quyền quân sự Niger tuyên bố cấm bay.

Một yếu tố quan trọng nữa là tài nguyên thiên nhiên. Niger là quốc gia khai thác urani nhiều thứ bảy thế giới, nguồn nguyên liệu quan trọng để phát triển năng lượng hạt nhân.

Mối quan tâm tức thời của Mỹ là khả năng Wagner bổ sung thêm một quốc gia châu Phi nữa vào danh sách địa bàn hoạt động của mình. Những đám đông ủng hộ phe đảo chính trên đường phố Niamey đã vẫy cờ ca ngợi Nga.

Giải pháp của Mỹ là Ngoại trưởng Antony Blinken điện đàm với vị tổng thống bị lật đổ tại nơi ông và gia đình đang bị quản thúc tại gia.

Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Victoria Nuland bất chấp vùng cấm bay đến Niger để có hai giờ đối thoại “cực kỳ thẳng thắn và đôi khi khá khó khăn” ở thủ đô Niamey, với một vài thành viên của chính quyền. Nhưng bà từ chối gặp tổng thống đang bị giam giữ hoặc lãnh đạo chính quyền quân sự và nhanh chóng chạy đến sân bay sau khi cuộc họp kết thúc.

Mỹ đã thực hiện bước đầu tiên trong việc thể hiện sự phản đối của mình đối với cuộc đảo chính, bằng cách tạm dừng một số chương trình viện trợ, nhưng không quyết liệt như Pháp. Là cường quốc hiện diện ở Sahel từ thời thuộc địa, Pháp đã đình chỉ tất cả viện trợ ngân sách và hỗ trợ phát triển cho Niger cũng như hai quốc gia láng giềng Mali và Burkina Faso.

Giới phân tích phương Tây cho rằng Mỹ cần làm nhiều hơn nữa. Washington sẽ phải tìm cách bảo vệ căn cứ máy bay không người lái của mình và các mỏ urani không rơi vào tay Nga.

Nguồn: Lao Động; Soha; CafeF; Diễn Đàn Doanh Nghiệp; Tiền Phong