Mỹ chi tiền di dời cả một thị trấn vì mực nước biển dâng cao

(Ảnh minh họa).

Quốc gia Da đỏ Quinault (gồm các bộ tộc da đỏ ở Washington, Mỹ) đã trải qua lũ lụt nghiêm trọng do mực nước biển dâng trong vài năm qua. Tình hình trở nên tồi tệ hơn khi mực nước dọc bờ biển bang Washington có thể tăng từ 0,6 đến 0,9m vào cuối thế kỷ này.

Theo kênh CNBC, Lia Frenchman, người sống ở con phố bị ngập lụt hai lần trong vài năm qua, kể: “Tôi chưa bao giờ chứng kiến tình trạng ngập lụt kiểu này trong đời. Khi xảy ra lũ lụt, thật không may, cuối phố của tôi có một chỗ lõm lớn trên đường và nước có thể đọng lại đến một tuần. Và vì vậy, tôi bị mắc kẹt, không thể về nhà”.

Giờ đây, Quinault Indian Nation có kế hoạch di dời toàn bộ thị trấn Taholah, nơi cư dân Frenchman sinh sống, đến một khu vực dốc cao trên đất của bộ lạc. Một thị trấn nhỏ hơn ở phía Bắc Taholah là Queets cũng đang có kế hoạch di dời.

Quinault là một trong ba cộng đồng người Mỹ bản địa nhận được khoản tiền trị giá 25 triệu USD từ Bộ Nội vụ Mỹ để tái định cư do bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu.

Nhưng 25 triệu USD đó chỉ là phần tiền nhỏ cần thiết để di dời cả một cộng đồng. Ông Ryan Hendricks, người giám sát công việc xây dựng ngôi làng mới ở nơi cao hơn cho bộ tộc Quinault, ước tính rằng sẽ tốn khoảng 450 triệu USD để xây dựng tất cả cơ sở hạ tầng cần thiết ở nơi mới. Dù ông hi vọng mọi người sẽ dọn hết về đó sinh sống nhưng ông không thể buộc mọi người phải di dời. Ngoài ra, vẫn còn nhiều câu hỏi về việc các thành viên bộ lạc sẽ mua nhà mới như thế nào.

Frenchman nói: “Nếu tôi muốn chuyển đi, tôi cho rằng mình sẽ chịu trách nhiệm thanh toán toàn bộ tiền mua nhà và một ngôi nhà hoàn toàn mới. Tôi thực sự không biết mình phải làm điều đó như thế nào”.

Các cộng đồng trên khắp Mỹ phải đối mặt với vô số mối nguy hiểm liên quan đến khí hậu, từ các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng đến mực nước biển dâng. Một nghiên cứu cho thấy đến năm 2050, gần 650.000 khu vực sẽ thấp hơn mức thủy triều, khiến hơn 108 tỷ USD bốc hơi khỏi thị trường bất động sản Mỹ.

Tuy nhiên, các cộng đồng bị thiệt thòi như các bộ lạc người Mỹ bản địa thường bị ảnh hưởng đặc biệt nặng nề vì biến đổi khí hậu đe dọa những vùng đất quan trọng đối với bản sắc và sinh kế của bộ lạc. Đó là trường hợp của Quinault, bộ tộc có văn hóa phát triển quanh vị trí gần sông Quinault và Thái Bình Dương.

Ông Bryan Newland, trợ lý bộ trưởng về các vấn đề người da đỏ bản địa tại Bộ Nội vụ Mỹ, cho biết: “Nhu cầu trên khắp Quinault được tính bằng hàng tỷ USD vì chúng tôi thấy nhiều cộng đồng bộ lạc thực sự phải đối mặt với những thách thức từ lũ lụt, xói mòn bờ biển, cháy rừng, hạn hán”.

Cho đến nay, Luật Cơ sở hạ tầng và Đạo luật Giảm lạm phát đã dành hơn 460 triệu USD để giúp các bộ lạc ứng phó với mối đe dọa của biến đổi khí hậu.

Quinault đã thảo luận về khả năng di dời trong gần một thập kỷ, kể từ khi đại dương lần đầu tiên chọc thủng đê chắn sóng của cộng đồng này vào năm 2014, gây ra thiệt hại lớn. Công binh Lục quân Mỹ đã giúp sửa chữa và gia cố đê chắn sóng, nhưng lũ lụt lớn lại khiến ngôi làng ngập lụt vào đầu năm 2021 và 2022.

Một người dân tên là Kaylah Mail sống ngay cạnh dòng sông, trong ngôi nhà mà ông bà mình từng sống, kể: “Tôi cảm thấy như nước sông dâng cao hơn trước, giống như nó tiến thẳng vào bờ và gần như làm xói mòn bờ dọc theo đây”.

Năm 2017, Quinault đã thông qua kế hoạch tổng thể liên quan việc di dời thị trấn Taholah lên một ngọn đồi liền kề nằm ở độ cao 36m so với mực nước biển, nằm ngoài vùng có nguy cơ sóng thần và lũ lụt, nhưng vẫn đủ gần sông để công việc câu cá và chèo thuyền có thể tiếp tục đóng một vai trò không thể thiếu trong đời sống bộ lạc.

Hiện nay, giai đoạn đầu tiên trong quá trình xây dựng ngôi làng này đã gần hoàn tất. Khu đất nơi những ngôi nhà mới sẽ được xây dựng đã được giải phóng mặt bằng và các đội công nhân bận rộn làm việc từ tháng 6.

Ông Hendricks hy vọng rằng trong vòng một thập kỷ, khoảng 75% số nhà mới sẽ được xây dựng và tất cả các cơ quan của chính quyền sẽ được di dời tới nơi mới.

Ngay cả khi việc xây dựng ở ngôi làng tiếp tục diễn ra, vẫn còn một câu hỏi mở là các thành viên cộng đồng Quinault sẽ trả tiền cho việc di chuyển như thế nào.

Mô hình sở hữu nhà ở Taholah khác với hầu hết các nơi ở Mỹ. Tại đây, người dân sở hữu ngôi nhà chứ không phải là mảnh đất xây nhà mà họ thuê từ chính quyền Quinault. Tình huống bất thường này ảnh hưởng đến các loại tiền tài trợ mua lại và tái định cư mà chủ nhà có thể đủ điều kiện nhận.

Bộ lạc Quinault đang xem xét cách mua lại những ngôi nhà ở ngôi làng phía dưới cũng như cân nhắc những nguồn tiền có thể hỗ trợ người dân.

Ngoài khoản tiền cho Quinault, Bộ Nội vụ Mỹ còn cấp thêm hai khoản tiền tái định cư trị giá 25 triệu USD cho làng Newtok và làng bản địa Napakiak, cả hai đều ở Alaska. Cùng với nhau, ba khoản tiền này trở thành các dự án mẫu cho các kế hoạch tương tự trong tương lai.

Quinault hy vọng rằng câu chuyện di dời của họ sẽ không chỉ mang lại cho chính phủ liên bang những bài học quan trọng mà còn giúp chứng minh những mối nguy hiểm mà thế giới phải đối mặt do biến đổi khí hậu.

Đạo luật Giảm lạm phát đạt được gì sau một năm có hiệu lực?

Tổng thống Mỹ Joe Biden vừa đánh dấu kỷ niệm một năm ngày ban hành Đạo luật Giảm lạm phát (IRA) bao gồm các sáng kiến về khí hậu, thuế và chăm sóc sức khỏe, nằm trong chương trình nghị sự “Bidenomics” rộng lớn hơn của nhà lãnh đạo Mỹ. Tuy nhiên, trong một năm qua, các khoản đầu tư lớn vào năng lượng xanh và chăm sóc sức khỏe đã không được hầu hết người Mỹ chú ý.

Cái tên không nói lên tất cả

Phát biểu tại Phòng phía Đông của Nhà Trắng cuối tuần qua, ông Biden gọi IRA là “một trong những luật quan trọng nhất trong lịch sử nước Mỹ”, nhưng cũng thừa nhận rằng cái tên này là một sai lầm: Sự thành công của IRA, đạo luật hàng đầu mang dấu ấn của ông, không nên được đo lường bằng tác động của nó đối với lạm phát mà phải là những kết quả của nó đối với khí hậu và môi trường.

Hiện nay, trong tâm trí của một số ít người Mỹ có hiểu biết về IRA, đạo luật của Tổng thống Biden thường được gắn với quá trình khử carbon. Việc ban hành IRA, cùng với Đạo luật Đầu tư cơ sở hạ tầng và Việc làm trị giá 1.200 tỷ USD - bao gồm tài trợ cho việc mở rộng mạng lưới sạc xe điện, đã mang lại cho ông Biden danh hiệu “Tổng thống khí hậu” trên toàn cầu.

Ông Biden hy vọng sẽ tái đắc cử trong cuộc đua vào Nhà Trắng năm tới, và tuần này, ông và chính quyền của mình đã đánh dấu kỷ niệm một năm ban hành IRA bằng cách đi vòng quanh nước Mỹ để quảng bá những lợi ích mà nó mang lại. Vậy đạo luật này đã thực sự có tác động gì?

IRA với mục tiêu về môi trường

Sở dĩ một đạo luật với mục tiêu hướng đến môi trường lại được đặt tên là Đạo luật Giảm lạm phát là bởi Chính quyền của ông Biden vào thời điểm đó đang nỗ lực thu hút sự ủng hộ của cử tri, những người đang lo lắng về tình trạng lạm phát cao tăng cao. Ban đầu, ông Biden đã đưa các chính sách về khí hậu vào chương trình nghị sự “Xây dựng lại tốt hơn” (Build Back Better) của mình. Tuy nhiên, chương trình này đã sụp đổ vào tháng 12.2021 do sự phản đối từ chính nội bộ Đảng Dân chủ. Sự hồi sinh của nó - dưới hình thức IRA, một chương trình có quy mô nhỏ hơn - là một chiến thắng đáng ngạc nhiên cho đảng Dân chủ.

Đạo luật gồm ba thành phần chính: cung cấp các khoản tín dụng thuế và tài trợ để khuyến khích các dự án năng lượng xanh; mở rộng dịch vụ chăm sóc sức khỏe được Chính phủ trợ cấp và giảm chi phí thuốc theo toa; huy động thêm vốn từ các tập đoàn tư nhân thông qua thuế doanh nghiệp.

Với trị giá 433 tỷ USD, không phải tất cả các điều khoản của IRA đã có hiệu lực. Các dự án lớn được hỗ trợ cần có thời gian để lập kế hoạch và xây dựng chương trình. Nhà Trắng và từ các công ty nghiên cứu vẫn đang xem xét các báo cáo tiến độ trong chương trình.

Tuy nhiên, các khoản đầu tư đã bắt đầu được giải ngân. Hầu hết số tiền được chi trong khuôn khổ IRA đều hướng tới cuộc chiến chống biến đổi khí hậu. Dữ liệu ban đầu cho thấy các công ty sản xuất thiết bị năng lượng sạch (như turbin gió và tấm pin mặt trời) đã được tài trợ để tăng cường năng suất.

Hiệp hội Năng lượng sạch Hoa Kỳ (ACP) cho biết, 83 nhà máy sản xuất đã được đưa vào vận hành kể từ khi IRA được thông qua. Hơn 50 nhà máy sẽ sản xuất thiết bị năng lượng mặt trời. Phần còn lại sẽ chế tạo các bộ phận turbin gió hoặc pin.

Theo ACP, các dự án này thu hút khoản đầu tư trị giá 270 tỷ USD, tương đương với 7 năm đầu tư năng lượng sạch trước đó cộng lại. Các hãng cũng đã công bố khoản đầu tư 53 tỷ USD vào các nhà máy sản xuất xe điện (EVS) và các bộ phận của xe điện như pin và bộ sạc, theo một cuộc khảo sát do ông Jay Turner, Phó Giáo sư nghiên cứu môi trường tại Đại học Wellesley thực hiện.

Vào thời điểm ông Biden nhậm chức vào năm 2021, 50 tỷ USD đã được công bố đầu tư vào xe điện. IRA đã thúc đẩy những xu hướng hiện có này. Nhiều khoản trợ cấp của nó không có giới hạn, có nghĩa là, tùy thuộc vào số lượng dự án được khu vực tư nhân đưa ra, chi tiêu cho khí hậu theo quy định của đạo luật có thể được dao động từ 369 tỷ USD (dự báo của Chính phủ) đến hàng nghìn tỷ đô la.

Một số khoản trợ cấp của IRA được gắn với các mục tiêu phát thải, vì vậy - theo quan điểm của Wood Mackenzie, một công ty tư vấn năng lượng - các khoản tín dụng có thể tiếp tục được phân bổ vào cuối những năm 2060.

Những ưu đãi đó sẽ có tác động mạnh mẽ đến khả năng đạt được các mục tiêu giảm phát thải của Mỹ. Nền kinh tế số một thế giới đã cam kết, trong Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu năm 2015, sẽ giảm 50 - 52% lượng phát thải khí nhà kính so với mức của năm 2005 vào năm 2023. Đồng thời, Tổng thống Biden cũng đã cam kết thực hiện mọi nỗ lực để đạt được mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Một nghiên cứu được công bố hồi tháng 6 trên Tạp chí Science của Hiệp hội Mỹ vì sự tiến bộ khoa học (AAAS) dự đoán rằng, đến năm 2035, IRA sẽ giúp giảm thiểu 43 - 48% lượng phát thải khí nhà kính so với mức năm 2005.

Cần thời gian để cảm nhận

Ngoài những tác động về môi trường, những chính sách khác của IRA cũng sẽ cần thời gian để cảm nhận tác động của nó. Chẳng hạn một trong những quy định quan trọng của đạo luật là cho phép Medicare (một chương trình bảo hiểm y tế phi dịch vụ của Chính phủ Mỹ, chủ yếu dành cho những người trên 65 tuổi) được thương lượng giá thuốc thấp hơn, cũng như đặt giới hạn cho chi phí của một số loại thuốc.

Tuy nhiên, điều khoản này phải đến năm 2026 mới có hiệu lực. Trong thời gian chờ đợi, các biện pháp thay thế phạm vi hẹp hơn đã được tiến hành: IRA giới hạn ở mức 35 USD/tháng chi tiêu cho insulin (loại thuốc điều trị bệnh tiểu đường) đối với những người thụ hưởng một số chương trình Medicare. Eli Lilly, một nhà sản xuất dược phẩm có trụ sở tại bang Indiana, đã tự nguyện hạ giá insulin của mình.

Hồi tháng 4, các thành viên đảng Cộng hòa tại Hạ viện Mỹ đã bỏ phiếu bãi bỏ IRA. Tất nhiên, nỗ lực này khó có thể thành công vì bất kỳ một đạo luật nào nhằm vô hiệu hóa IRA cũng không thể vượt qua ải Thượng viện, nơi đảng Dân chủ đang kiểm soát.

Trên thực tế, các khu vực bỏ phiếu của đảng Cộng hòa đang và sẽ được hưởng lợi nhiều nhất từ đạo ​​​​luật này. Nhiều dự án năng lượng sạch, có thể là các trang trại gió ở đồng bằng hoặc các trung tâm hydro ở Texas hoặc Utah, sẽ được đưa đến các bang “đỏ” - nơi được coi là các thành trì của đảng Cộng hòa.

Cuộc khảo sát của Giáo sư Turner cho thấy 47,5 tỷ USD đầu tư vào xe điện đang hướng đến các bang do đảng Cộng hòa kiểm soát trong khi chỉ có khoảng 6,7 tỷ USD được dành cho các bang do đảng Dân chủ kiểm soát. Điều đó có nghĩa là, IRA hiện có thể an toàn trước sự phản đối nghiêm trọng của đảng Cộng hòa.

Tuy nhiên, những nỗ lực của đảng Dân chủ nhằm quảng bá cho những thành tựu của đạo luật hầu như chưa thành công. Một cuộc thăm dò vào tháng 8 cho thấy, sau một năm được ban hành, có tới 70% số người Mỹ hầu như chưa nghe hoặc không biết gì về đạo luật quan trọng này trong khi chỉ 25% có biết về một số khoản trợ cấp khí hậu của đạo luật. Điều đó có nghĩa là Chính quyền của ông Biden sẽ cần phải làm nhiều hơn nữa để những tác động của IRA có thể được người dân cảm nhận sâu sắc hơn.

Cuộc tranh luận sơ bộ đầu tiên của Đảng Cộng hòa sắp diễn ra, ai sẽ có mặt?

(Ảnh minh họa).

Tám ứng viên tổng thống hàng đầu của Đảng Cộng hòa ngày 23/8 sẽ tham gia cuộc tranh luận đầu tiên của chu kỳ bầu cử sơ bộ năm 2024.

Khi nào, và ở đâu?

Cuộc tranh luận sẽ diễn ra tại Diễn đàn Fiserv ở trung tâm thành phố Milwaukee vào ngày 23/8 lúc 8 giờ tối giờ địa phương và sẽ được phát trên kênh truyền hìnhm Fox News.

Wisconsin, nơi tọa lạc thành phố Milwaukee, là một trong những tiểu bang cạnh tranh chính trị nhất trên toàn quốc và cả Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa sẽ đấu tranh hết mình để giành chiến thắng ở đó trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024.

Đảng Cộng hòa dự kiến tổ chức đại hội toàn quốc ở đó trong 11 tháng tới, nơi họ sẽ chính thức đề cử một người đối đầu với Tổng thống Đảng Dân chủ Joe Biden.

Ai sẽ có mặt?

Tất cả các ứng cử viên chính của Đảng Cộng hòa sẽ có mặt ngoại trừ một ngoại lệ lớn: cựu Tổng thống Donald Trump. Ông Trump, người đang dẫn đầu với 34 điểm theo cuộc thăm dò mới nhất của Reuters/Ipsos, quyết định tham gia một cuộc phỏng vấn với nhà bình luận bảo thủ Tucker Carlson, một quyết định đã bị các đối thủ cạnh tranh của ông tấn công.

Tám người tham gia là Thống đốc Florida Ron DeSantis, cựu Phó Tổng thống Mike Pence, cựu nhà đầu tư và điều hành công nghệ sinh học Vivek Ramaswamy, cựu Đại sứ Mỹ tại Liên hiệp quốc Nikki Haley, Thượng nghị sĩ Tim Scott, Thống đốc bang Arkansas Asa Hutchinson, cựu Thống đốc New Jersey Chris Christie và Thống đốc North Dakota, Doug Burgum.

Để đủ điều kiện, các ứng cử viên cần phải đạt đến ngưỡng tối thiểu trong các cuộc thăm dò cấp quốc gia hoặc cấp tiểu bang và nhận được sự đóng góp từ ít nhất 40.000 nhà tài trợ. Họ cũng được yêu cầu ký một cam kết xác nhận rằng họ sẽ ủng hộ ứng cử viên cuối cùng của Đảng Cộng hòa.

Các ứng cử viên sẽ gặp những câu hỏi nào?

Mặc dù các câu hỏi mà các ứng cử viên sẽ được hỏi chưa được tiết lộ công khai, bà Martha MacCallum, người dẫn chương trình Fox News, người sẽ điều hành cuộc tranh luận cùng với đồng nghiệp Bret Baier, đã chỉ ra trong một cuộc phỏng vấn với Vanity Fair vào tuần trước rằng việc phá thai và cáo trạng hình sự của ông Trump sẽ được đưa ra tranh luận.

Cả hai chủ đề đều phức tạp. Trong khi hầu hết các đảng viên Cộng hòa ủng hộ các hạn chế nghiêm ngặt về phá thai, thì các đảng viên Cộng hòa ôn hòa hơn lại không đồng tình, cũng như hầu hết các cử tri độc lập, những lá phiếu của họ sẽ rất quan trọng trong cuộc tổng tuyển cử.

Về vấn đề các cáo trạng của ông Trump, hầu hết đảng viên Cộng hòa coi những cáo buộc mà ông phải đối mặt là có động cơ chính trị, khiến chủ đề này trở thành một chủ đề khó khăn đối với các đối thủ của ông.

Các cuộc tranh luận quan này trọng thế nào?

Trong một số trường hợp, trong các chiến dịch sơ bộ trước đây, thành tích kém hạ bệ ứng viên, trong khi thành tích mạnh mẽ đưa các ứng cử viên thứ yếu lên hàng đầu. Hơn nữa, các chiến lược gia về tranh cử cho biết, cuộc tranh luận sẽ thu hút hàng triệu người xem, nhiều người trong số họ sẽ lần đầu tiên theo dõi cuộc bầu cử.

Cuộc tranh luận đầu tiên thường đánh dấu sự khởi đầu của một giai đoạn căng thẳng hơn của chiến dịch tranh cử trong những tháng trước cuộc tranh giành đề cử đầu tiên ở Iowa.

Cuộc tranh luận có thể đặc biệt quan trọng đối với ông DeSantis, người đứng thứ hai trong các cuộc thăm dò sau ông Trump, nhưng vị thế của ông đã giảm sút trong suốt mùa hè. Các đồng minh cho rằng cuộc tranh luận có thể là một bước ngoặt quan trọng nếu ông thể hiện tốt. Nếu ông thể hiện kém, ông có thể bị tụt lại phía sau.

Có bao nhiêu cuộc tranh luận?

Cho đến nay, đã có hai cuộc tranh luận được lên lịch, lần tiếp theo sẽ diễn ra ở miền nam California vào tháng 9. Theo một người quen thuộc với hoạt động của Ủy ban Quốc gia Đảng Cộng hòa, nhiều khả năng sẽ có nhiều cuộc tranh luận khác diễn ra vào tháng 10 ở Alabama.

Đối đầu Mỹ - Trung Quốc liệu có sớm chấm dứt kỷ nguyên đồng đô la Mỹ?

Trong thời gian dài, đồng đô la Mỹ thống trị thị trường tài chính và thương mại thế giới. Nhưng đã xuất hiện nhiều tiếng nói phản đối vị thế của tiền tệ Mỹ. Xung đột Nga - Ukraine và đối đầu Mỹ - Trung Quốc đang thúc đẩy xu hướng đó, khiến một số người nghĩ kỷ nguyên đô la Mỹ sẽ sớm chấm dứt.

Đồng đô la Mỹ đang gặp thách thức không nhỏ với việc Trung Quốc trỗi dậy trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới cũng như việc Trung Quốc đẩy mạnh sử dụng đồng nhân dân tệ của họ trong các giao dịch, thanh toán quốc tế.

Thực trạng sức mạnh đồng đô la Mỹ ngày nay

Mỹ là một cường quốc đóng vai trò quan trọng trong dẫn dắt trật tự kinh tế toàn cầu (hậu Thế chiến II) do chính họ góp phần tạo ra. Nhưng sức nặng kinh tế của quốc gia này đã suy giảm theo thời gian. Các bên cạnh tranh chiến lược trên các thị trường mới nổi đang kêu gọi phải tạo ra thay đổi. Một số gợi ý rằng thời hoàng kim của đồng đô la Mỹ với tư cách là đồng tiền toàn cầu chủ chốt sắp kết thúc.

Hiện nay vai trò của đô la Mỹ tiếp tục là trung tâm trong hoạt động của hệ thống tài chính quốc tế. Ngân hàng Thanh toán quốc tế (BIS) ước tính rằng đồng đô la Mỹ tham gia vào gần như 90% giao dịch ngoại hối và chiếm tới 85% giao dịch trên thị trường giao ngay, kỳ hạn và hoán đổi. Có tới một nửa thương mại toàn cầu và 3/4 thương mại châu Á-Thái Bình Dương được tính bằng đồng đô la Mỹ.

Tỷ lệ đồng đô la Mỹ dùng làm dự trữ ngoại hối chính thức đã giảm từ 61,5% vào năm 2012 xuống còn 58,4% vào năm 2022. Nhưng đồng euro cũng vậy (giảm từ 24,1% xuống còn 20,5%), còn thị phần đồng nhân dân tệ (của Trung Quốc) vẫn ở mức dưới 3%. Nợ ngoại hối tính bằng đồng đô la Mỹ vẫn ở mức khoảng 70% kể từ năm 2010. Chỉ số Sử dụng ngoại tệ (IFCU) của Cục Dữ trữ liên bang Mỹ (Fed) cũng ổn định ở mức khoảng 68%.

Các phản đối nhằm vào vị thế đồng đô la Mỹ

Việc bất mãn với vai trò thống trị của đồng đô la Mỹ xuất hiện định kỳ, thường là gắn với một chuyển đổi lớn trong nền kinh tế toàn cầu hoặc một cuộc khủng hoảng quốc tế nào đó.

Chẳng hạn, khi Nhật Bản trỗi dậy như một thế lực kinh tế bất khả chiến bại vào cuối thập niên 1980, nhiều người nghĩ rằng đồng yên của Nhật Bản sẽ và nên đóng một vai trò lớn hơn nhiều. Nhưng điều đó đã không xảy ra với đồng yên. Đồng tiền này chỉ tạo ra khoảng 5% dự trữ ngoại hối.

Khi đồng euro (đồng tiền chung châu Âu) được tạo ra, người ta còn kỳ vọng nhiều hơn nữa vào đồng tiền này. Nhưng bên ngoài châu Âu thì euro đã không có được vai trò lớn hơn.

Xu hướng này dường như cũng đúng với sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc trong cả thế hệ vừa qua. Chỉ số IFCU xác định nhân dân tệ chỉ chiếm 3%, bằng phân nửa mức của đồng bảng Anh và 2/5 mức của đồng yên Nhật Bản. Tức là cho tới nay, vẫn khó lật đổ “ngai vàng” của đồng đô la Mỹ.

Trong các năm gần đây, tiếng nói chỉ trích vai trò ngoại cỡ của đồng đô la Mỹ đã trở nên gay gắt hơn, đặc biệt là trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị. Bằng việc khống chế đồng USD, chính phủ Mỹ có thể gây ảnh hưởng rất lớn, thí dụ, bằng việc chặn quyền tiếp cận hệ thống thanh toán liên ngân hàng xuyên biên giới (SWIFT), như trong bối cảnh xung đột Nga - Ukraine hiện nay.

Không phải ngẫu nhiên các nước lên tiếng mạnh mẽ nhất về việc cần giảm vai trò của đồng đô la Mỹ trong hệ thống tài chính toàn cầu có xu hướng là các đối thủ địa chính trị của nước Mỹ. Nhưng cũng có một số nước có quan hệ mềm dịu hơn với Mỹ, như Malaysia và Brazil, cũng hối thúc đa dạng hóa. Thậm chí còn có cả một kế hoạch làm hồi sinh ý tưởng về một Quỹ Tiền tệ châu Á, do Nhật Bản đề xuất lần đầu trong cuộc khủng hoảng tài chính châu Á.

Các lệnh trừng phạt gần đây nhằm vào Nga đã khiến nước này giao dịch nhiều hơn bằng đồng nhân dân tệ và các ngoại tệ khác.

Năm 2023, Bolivia trở thành nước thứ 3 của châu Mỹ Latin (sau Argentina và Brazil) sử dụng nhân dân tệ cho thanh toán giao dịch quốc tế. Ngay đến Saudi Arabia cũng đang xem xét sử dụng nhân dân tệ cho giao dịch dầu mỏ với Trung Quốc.

Đồng tiền khác chưa thể sớm soán ngôi USD

Tuy nhiên, ít khả năng sẽ có sự thay đổi lớn trong thời gian ngắn sắp tới. Cho tới nay, nền kinh tế Mỹ vẫn không chỉ là nền kinh tế lớn nhất thế giới mà còn đa dạng, năng động, sáng tạo và tương đối linh hoạt. Dù thị phần của nước Mỹ trong GDP toàn cầu đã giảm, nhưng đây là do tỷ lệ của các thị trường mới nổi gia tăng. Trong tổng GPD của Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD), mức của Mỹ đã thực sự tăng từ 37% vào năm 2000 lên 43% vào năm 2023.

Trong khi đó, hệ thống tài chính Trung Quốc vẫn tương đối đóng và Trung Quốc ít khả năng sẵn sàng mở tự do thị trường tài chính của mình trong ngắn hạn và dài hạn.

Nền chính trị Mỹ khó dự báo và có nhiều kịch tính, nhưng chính quyền Mỹ cơ bản vẫn ổn định và uy tín của cơ quan quản lý tiền tệ Mỹ vẫn vững chắc. Các nhà đầu tư quốc tế tiếp tục coi Mỹ là nơi an toàn để đầu tư.

Như vậy, trong thời gian sắp tới, đồng đô la Mỹ vẫn sẽ chưa hết thời. Hệ thống toàn cầu vẫn thu lợi từ việc sử dụng USD làm đồng tiền giao dịch, thanh toán và dự trữ. Tuy nhiên, vai trò của đồng đô la Mỹ có suy giảm dần do các thay đổi trong thị trường quốc tế cũng như các thách thức tài chính, thương mại mà Mỹ đối mặt.

Mỹ - Trung Quốc mở "đường đua" mới ở Trung Đông

(Ảnh minh họa).

Ngay sau khi Trung Quốc thu xếp ổn thỏa mâu thuẫn giữa Iran và Saudi Arabia thì Mỹ cũng xúc tiến đàm phán hòa bình giữa Israel và thế giới Ả rập.

Vài thập kỷ trước, Mỹ là nước chủ trương sử dụng bạo lực can thiệp vào Trung Đông với hai mục tiêu gây tranh cãi dữ dội: chống khủng bố và kiểm soát dầu mỏ. Nhưng kể từ nhiệm kỳ của Tổng thống Mỹ Donald Trump trở đi, Washington muốn xây dựng hình ảnh khác.

Tổng thống Joe Biden vào cuối tháng 7 đã bóng gió rằng việc xích lại gần nhau giữa Israel và Saudi Arabia có thể đang diễn ra. Hai lần trong tháng qua, Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ Jake Sullivan đã đến thăm Saudi Arabia.

Tuần trước, The Wall Street Journal đưa tin rằng Washington và Riyadh đã đồng ý về các đường nét chung của một thỏa thuận bình thường hóa, mặc dù vẫn còn những trở ngại lớn đối với một thỏa thuận như vậy.

Trong lịch sử kiến tạo hòa bình ở Trung Đông, hiếm khi có ba chính phủ công khai theo đuổi cùng một mục tiêu. Và nhìn bề ngoài, một thỏa thuận bình thường hóa quan hệ giữa Israel và Saudi Arabia sẽ là một thành tựu đáng kể.

Dưới thời Tổng thống Donald Trump, chính sách ngoại giao của Mỹ đã giúp phá vỡ lớp băng giữa Israel và các quốc gia vùng Vịnh. Bắt đầu từ Hiệp định Abraham chính thức bình thường hóa quan hệ giữa Israel với Bahrain và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.

Gần đây, quan hệ Mỹ - Saudi Arabia gặp nhiều trở ngại, Nhà trắng được cho là chủ trương thay đổi góc độ tiếp cận với quốc gia quan trọng nhất Trung Đông. Rõ ràng, ông Biden có lý do để làm cầu nối giữa Tel Aviv và Riyadh - Nhà trắng không muốn bị lu mờ trươc Trung Quốc và Nga.

Trước hết, Washington không muốn mất đi đối tác thân cận như Saudi Arabia, bằng chứng là quốc gia Trung Đông liên tục cắt giảm sản lượng dầu bất chấp kêu gọi của ông Biden. Ý định trừng phạt nhen nhóm trong giới nghị sĩ Mỹ nhưng cuối cùng Nhà trắng đã chấp nhận bị qua mặt.

Saudi Arabia không có ý định chấm dứt mối quan hệ hợp tác lâu dài với Washington, nhưng họ đang tìm cách củng cố các mối quan hệ đối tác bổ sung khi điều đó mang đến lợi ích thiết thực, chẳng hạn như hợp tác năng lượng với Trung Quốc, bình thường hóa quan hệ với Iran.

Do vậy, Mỹ có dấu hiệu muốn làm dịu tình hình với các đối tác Trung Đông. Rất có thể Mỹ sẽ “tạo điều kiện” cho Saudi Arabia làm giàu uranium trên cơ sở do Mỹ giám sát cùng với các chương trình trang bị vũ khí phòng thủ để thuyết phục Riyadh ngồi vào bàn đàm phán với Israel.

Cách chính quyền Biden lựa chọn để cân bằng các yêu cầu của mình với yêu cầu của các bên khác có thể sẽ phản ánh động cơ của họ trong việc thúc đẩy thỏa thuận bình thường hóa này.

Một hiệp định bình thường hóa giữa Israel và Saudi Arabia do Mỹ làm trung gian rõ ràng được thiết kế để giải quyết những lo lắng của Mỹ về ảnh hưởng của Trung Quốc ở Trung Đông, với lợi ích rõ ràng là tái khẳng định vai trò lãnh đạo của Mỹ trong khu vực.

Bên cạnh đó, với cá nhân ông Joe Biden, một thỏa thuận bình thường hóa cũng sẽ là một thành tựu chính sách đối ngoại quan trọng trước cuộc bầu cử năm 2024. Và nó sẽ là “viên gạch” đầu tiên đặt nền móng nhằm chấm dứt xung đột Israel và thế giới Ả rập, góp phần tái cấu trúc trật tự khu vực và nâng cao vai trò lãnh đạo của Mỹ.

Nguồn: Môi trường & Đô thị; Tạp Chí Tài Chính; VOA; Soha; Diễn Đàn Doanh Nghiệp