"Kho báu khổng lồ" dưới biển hồ của Mỹ: Thống đốc California phải thốt lên khen ngợi

(Ảnh minh họa).

Mỏ lithium khổng lồ nằm dưới biển hồ Salton ở bang California có thể đáp ứng đủ nhu cầu của toàn bộ nước Mỹ trong những năm tới.

Kho báu khổng lồ

Báo Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng (SCMP) đưa tin, Maria Nava-Froelich, thị trưởng của thành phố Calipatria, bang California, Mỹ chứng kiến các lớp bùn nổi lên ở rìa biển hồ Salton. Được nuôi dưỡng bởi dòng sông Colorado đang dần cạn kiệt, vùng biển nội địa lớn nhất của bang đang bị thu hẹp, làm phát tán bụi thuốc trừ sâu và làm suy giảm quần thể cá, đe dọa các loài chim di cư.

Tuy nhiên, dưới lớp bùn đó, lại là một kho báu khổng lồ. Một lượng lớn lithium nằm sâu hơn một dặm bên dưới lớp bùn ở sa mạc phía bắc Mexico và phía đông San Diego – đủ để đáp ứng mọi nhu cầu của Mỹ và thậm chí có thể xuất khẩu nếu được khai thác với quy mô lớn.

Điều đó khiến bà Nava-Froelich và những người khác ở hạt Imperial đang phải sống trong cảnh nghèo khó này mơ về cơn sốt vàng tiếp theo ở California khi Washington đang chạy đua khai thác kim loại quý với Bắc Kinh.

Nhu cầu về lithium trên toàn thế giới - kim loại được sử dụng để sản xuất pin cho mọi đồ dùng, từ xe điện đến máy bay chiến đấu, được dự đoán sẽ tăng gấp 5 lần vào năm 2030. Điều này đã thu hút sự quan tâm lớn ở Bắc Kinh và Washington. Và California, nơi được coi "Thung lũng Lithium" là tấm vé VIP của Mỹ đến với nền kinh tế xanh.

Vào tháng 3, Thống đốc California Gavin Newson, trong chuyến thăm đến Calipatria, đã gọi thành phố này là "Saudi Arabia mới về trữ lượng lithium".

Việc Mỹ đang có những bước đi đầu tiên nhằm chấm dứt bán xe chạy bằng xăng và bang California - thị trường ôtô lớn nhất cả nước, đặt mục tiêu áp dụng quy định này vào năm 2035, đã khiến giá lithium tăng cao.

Giám đốc điều hành Tesla Elon Musk gọi việc khai thác lithium là "giấy phép in tiền". Sự thống trị của Trung Quốc đối với khoáng sản chiến lược này đã khiến Mỹ phải chạy đua để bắt kịp ngành công nghiệp. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế. Bắc Kinh hiện nắm giữ 3/5 nguồn cung cấp hóa chất lithium và 3/4 sản lượng pin lithium-ion trên thế giới.

Một số mỏ lithium khác đã được xác định ở Mỹ: ở Arkansas, Nevada, North Carolina và Utah. Nhưng mỏ duy nhất hiện đang hoạt động, ở Nevada, chiếm chưa đến 1% sản lượng toàn cầu. Điều đó khiến Mỹ phải đối mặt với những thách thức lớn.

Trung Quốc cũng không đứng yên khi nước này tiếp tục áp đặt các hạn chế đối với các kim loại chiến lược và mở rộng dấu ấn của mình trên toàn thế giới, bao gồm khoản đầu tư 1,4 tỷ USD vào một nhà máy khai thác lithium ở Bolivia được công bố vào tháng trước.

SCMP cho biết, việc phát hiện các quặng ở Mỹ không phải việc khó khăn. Tuy nhiên trở ngại ở dây là xây dựng ngành công nghiệp, điều chỉnh công nghệ và đầu tư một cách khôn ngoan. Theo ước tính của công ty tư vấn Benchmark Mineral Intelligence, chuỗi cung ứng pin toàn cầu sẽ cần khoảng 514 tỷ USD vào năm 2030 để đáp ứng nhu cầu dự kiến.

Dự án được kì vọng

Calipatra được thành lập vào năm 1919 và đa trải qua thời kỳ hoàng kim trong những năm 1950, 1960 khi hệ thống cấp nước, tưới tiêu phát triển giúp biển hồ Salton trở thành nơi thu hút khách du lịch, gồm cả những ngôi sao từ Hollywood.

Nông nghiệp vẫn là động lực phát triển kinh tế chính của khu vực, nhưng hạt Imperial đang đối diện với tình trạng cạn kiệt nguồn nước. Trong khi đó cơ sở hạ tầng, khách sạn, đường xá của thành phố xuống cấp nghiêm trọng. Dân số của thành phố Calipatria giảm 15% trong năm 2010-2020.

Người dân Calipatria cũng từng nhiều lần vỡ mộng khi các dự án lớn được xây dựng trong khu vực này. Để dự án được triển khai với hiệu quả như kì vọng, chính quyền bang đã thành lập Ủy ban Lithium của Thung lũng vào năm 2020 để thiết lập các loại thuế đối với hoạt động khai thác lithium trước khi "cơn sốt tài nguyên" quét qua nơi này.

Trong đó, 80% nguồn tiền thu được sẽ tài trợ cho các dự án địa phương. Phần còn lại sẽ giúp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường tại biển hồ Salton cũng như giải quyết các vấn đề sức khỏe mà người dân địa phương gặp phải.

'Cơn sốt vàng' mới ở Mỹ với khí hóa lỏng

Một "cơn sốt vàng" thời hiện đại đang làm rung chuyển trung tâm năng lượng ở Port Arthur, với sức hút từ khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) - nguồn năng lượng hydrocacbon mới nhất.

Không khí nặng nề, ẩm ướt ở vùng đồng bằng đầm lầy giữa Texas và Louisiana như mời gọi sự lười biếng. Nhưng đó là một tội lỗi khó phạm phải ở Port Arthur, một trong những vùng đất quan trọng của ngành năng lượng Mỹ. Thị trấn này đang truyền tải bầu không khí của một thành phố mới vùng biên giới: máy ủi, cần cẩu, toàn bộ khu phố hoàn toàn mới, trường học sẽ được xây dựng, cơ sở hạ tầng trên đường hình thành. Cơ hội việc làm là vô tận. Dòng người lao động mới đã làm cạn kiệt nhà ở có sẵn, và những ngôi nhà tiền chế đang hút khách. Một "cơn sốt vàng" hiện đại đã làm rung chuyển trung tâm năng lượng này, với sức hút từ khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), nguồn năng lượng mới nhất trong lĩnh vực hydrocacbon.

Thẩm phán quận Jeff Brannick cho biết: “LNG là một trụ cột cực kỳ quan trọng trong nền kinh tế của chúng ta. Với việc mở rộng các nhà máy, ngành công nghiệp hóa chất của chúng tôi hiện có 36 thương hiệu cung cấp sản phẩm cho gần như toàn bộ khu vực tiêu dùng của Mỹ.”

Cho đến 10 năm trước, ngành công nghiệp này hầu như không tồn tại ở Mỹ. Chỉ khi những tiến bộ công nghệ cho phép khai thác trữ lượng khí đá phiến dồi dào ở Texas thì Mỹ mới trở thành nhà sản xuất LNG. Hiện có bảy nhà máy hóa lỏng lớn, xuất khẩu 13 tỷ feet khối mỗi ngày. Năm nay, Mỹ sẽ vượt qua Australia và Qatar để trở thành nhà cung cấp lớn nhất thế giới. Và, với hàng loạt dự án mới đang được triển khai, họ có kế hoạch khẳng định mình ở vị trí dẫn đầu, với lợi thế ngày càng tăng so với các đối thủ.

Hoạt động kinh doanh LNG, một phương thức đóng băng khí tự nhiên để hóa lỏng và cho phép vận chuyển bằng tàu, đã bùng nổ trên khắp hành tinh. Năm ngoái, với mức giá cao ngất, 409 triệu tấn LNG đã được nhập khẩu, so với 386,5 triệu tấn vào năm 2021.

Cuộc xung đột ở Ukraine là yếu tố chính. Mất nguồn khí đốt giá rẻ quen thuộc của Nga, châu Âu bắt đầu mua LNG. Họ trở thành nhà nhập khẩu chính của thế giới: 40% lượng khí đốt mà châu Âu tiêu thụ vào năm 2022 là LNG, được vận chuyển bằng tàu biển.

LNG là loại hàng hóa đắt tiền, phức tạp về mặt hậu cần và có hại cho môi trường. Nhưng những người bảo vệ nó lập luận rằng việc phân phối mặt hàng này ít chịu biến động địa chính trị, ít nhất là đối với phương Tây: Tổng thống Mỹ Joe Biden đảm bảo nguồn cung cho EU và Anh. Hơn nữa, những người ủng hộ LNG lập luận, khí đốt là một quân bài tốt khi thế giới đi trên con đường dài để thay đổi năng lượng với mục tiêu trung hòa carbon.

Corey Grindal, Giám đốc điều hành của Cheniere, nhà sản xuất LNG chính của Mỹ, tự hào: “Đó là giải pháp hoàn hảo vì nó sạch và tính khả dụng có thể được tăng hoặc giảm nhanh chóng khi cần thiết, điều mà năng lượng tái tạo phụ thuộc vào thời tiết không thể thực hiện dễ dàng".

Các chuyên gia dự đoán, nhu cầu đối với LNG sẽ tiếp tục tăng, được thúc đẩy bởi mức giá vừa phải hơn trong năm nay, một châu Âu vẫn cần nguồn năng lượng này và một châu Á có hoạt động kinh tế đang phục hồi.

Tham vọng của Mỹ thể hiện rõ ràng ở cả trong và xung quanh Port Arthur, một trong những trung tâm sản xuất LNG lớn nhất của nước này và là địa điểm quan trọng cho khát vọng đi đầu của Mỹ trong lĩnh vực sản xuất LNG. GoldenPass, một liên doanh giữa Mỹ và Qatar sẽ sản xuất 18 triệu tấn khí đốt mỗi năm bắt đầu từ năm tới.

Chỉ cách đó vài dặm, Sabine Pass là tuyến đường thủy quan trọng, một lối thoát tự nhiên của Hồ Sabine vào Vịnh Mexico. Một con tàu mang tên Pavillion Aranda đổ đầy khí hóa lỏng vào các bể chứa. Một chiếc khác, Esther Spirit, hướng ra biển với lượng hàng hóa nhiều nhất mà độ sâu của kênh cho phép. Theo số liệu của cảng vụ, hàng năm, có 1.830 lượt tàu chở LNG đi qua kênh này. Theo Bộ Năng lượng Mỹ, mỗi tàu này có thể đáp ứng nhu cầu sưởi ấm của 43.000 hộ gia đình trong một năm.

Hoạt động đầu tư ngày càng tăng

Sabine Pass là nơi có nhà máy sản xuất LNG lớn nhất Mỹ và lớn thứ hai trên thế giới. Một hệ thống khổng lồ gồm 4 đường ống dẫn khí đốt và 6 đoàn tàu hóa lỏng, mỗi đường ống có kích thước bằng một nhà ga sân bay nhỏ và sản xuất tổng cộng 30 triệu tấn khí hóa lỏng mỗi năm. Cheniere, chủ sở hữu của nhà máy ở Sabine Pass, đã lên kế hoạch mở rộng để tăng sản lượng lên 50 triệu tấn vào năm 2029.

Đó chỉ là một trong những dự án mở rộng lớn mà ngành LNG đang lên kế hoạch ở Mỹ. Sempra Energy mong muốn xây dựng một nhà máy khác ở Port Arthur. Venture Global đã bật đèn xanh cho giai đoạn đầu tiên của cơ sở tại Plaquemines, Louisiana và đang tiến hành chuẩn bị cho giai đoạn thứ hai cho dự án 20 triệu tấn mỗi năm. Từ năm ngoái, các dự án có tổng giá trị 40 tỉ USD đã bước vào giai đoạn đầu tư cuối cùng. Đến năm 2027, sản lượng có thể tăng thêm 125 triệu tấn mỗi năm. Đó sẽ là một bước nhảy vọt 70% so với ngày hôm nay và chiếm khoảng 1/4 lượng tiêu thụ của EU vào năm 2022.

Tuy nhiên, không phải những gì lấp lánh đều là vàng. Một số tiếng nói đã yêu cầu thận trọng: không phải tất cả các dự án được đề xuất sẽ trở thành hiện thực. Một phần cơ bản của quy trình liên quan đến việc đạt được các hợp đồng mua bán khí đốt dài hạn - tối thiểu 15 đến 20 năm - cần thiết để đảm bảo khả năng tồn tại của các cơ sở mới.

Nhu cầu tương lai còn bất định

Một yếu tố rủi ro khác là nhu cầu LNG sẽ tăng trưởng dưới mức cung cấp khổng lồ đang trên đà phát triển mạnh. Ngoài Mỹ, Australia, Qatar và các quốc gia khác cũng thấy trước các khoản đầu tư khổng lồ vào LNG.

Theo Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA), đến năm 2027, sẽ có thêm 80 triệu tấn mỗi năm được sản xuất trên toàn thế giới. IEEFA lưu ý: “Có những lý do quan trọng để nghĩ rằng thị trường toàn cầu có thể không thể hấp thụ nhiều nguồn cung một cách nhanh chóng như vậy”.

Tổ chức tư vấn đã chỉ ra rằng nhu cầu LNG quá mức của châu Âu có thể giảm trong những năm tới, dựa trên lộ trình chuyển đổi năng lượng buộc châu Âu phải giảm mức tiêu thụ khí đốt. Ở châu Á, biến động giá cả và thay đổi hợp đồng đã khiến các nước mới nổi như Pakistan và Bangladesh công bố các dự án phát điện mới sử dụng than đá, một loại nhiên liệu gây ô nhiễm hơn nhiều.

Tương lai nằm ở Châu Á

Về phần mình, ngành công nghiệp LNG Mỹ cho rằng lĩnh vực này vẫn còn một chặng đường dài phía trước, trong khi năng lượng tái tạo đạt đến độ chín muồi. Tương lai của LNG, họ nói, không phải ở châu Âu, mà là ở châu Á, nơi một nửa nhân loại sinh sống và nhu cầu năng lượng của họ sẽ tiếp tục tăng trong tương lai gần.

Chuyên gia Kenneth III tại Đại học Rice ở Houston cho biết: “Khí đốt tự nhiên có thể sẽ tiếp tục tồn tại trong hệ thống năng lượng trong nhiều thập kỷ".

Trong khi đó, tại Port Arthur, "cơn sốt" LNG vẫn tiếp tục. “Chúng tôi sẽ tiếp tục sản xuất. Bạn không thể chuyển đổi nhiên liệu hóa thạch chỉ sau một đêm. Nó sẽ phụ thuộc vào thị trường và rõ ràng là các chính sách liên bang sẽ có tác động đến tốc độ chuyển đổi năng lượng được thực hiện. Nhưng để duy trì sức sống kinh tế của Mỹ và tiếp tục cung cấp cho các quốc gia khác, chúng tôi sẽ phải tiếp tục làm những gì chúng tôi đã làm trong một thời gian dài”, Thẩm phán Brannick nói.

Bộ trưởng Mỹ hứng chỉ trích vì cúi chào quan chức Trung Quốc

(Ảnh minh họa).

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Yellen liên tục cúi đầu khi bắt tay Phó thủ tướng Trung Quốc, khiến bà hứng chịu nhiều chỉ trích.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Janet Yellen ngày 8/7 gặp Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong tại thủ đô Bắc Kinh, hoạt động trong chuyến thăm Trung Quốc nhằm cải thiện quan hệ giữa hai nền kinh tế hàng đầu thế giới.

Hình ảnh được công bố cho thấy Bộ trưởng Yellen tiến vào và liên tục cúi đầu, hơi gập người trong lúc bắt tay Phó thủ tướng Trung Quốc, trong khi ông Hà Lập Phong vẫn giữ nguyên tư thế đứng thẳng lưng và nhìn xuống. Hành động này khiến bà Yellen hứng chỉ trích từ nhiều cựu quan chức và chuyên gia ngoại giao Mỹ.

"Không, không, không. Quan chức Mỹ không bao giờ được cúi mình. Hình ảnh này giống như một học sinh được triệu tập đến phòng hiệu trưởng, đây chính là điều phía Trung Quốc mong muốn", Bradley Blakeman, cựu quan chức Nhà Trắng dưới thời tổng thống George W. Bush, cho biết.

"Cúi chào không phải quy tắc được chấp thuận", Jerome Cohen, giáo sư thuộc Đại học New York và chuyên gia về Trung Quốc, nêu quan điểm.

Một số người dùng trên mạng xã hội cũng bày tỏ quan điểm tương tự, cho rằng hành động của Bộ trưởng Yellen là "nỗi xấu hổ với nước Mỹ" và thể hiện Washington yếu thế trước Bắc Kinh.

"Bà ấy không nhận ra việc cúi chào với tư cách quan chức chính phủ Mỹ là hành động vi phạm nguyên tắc. Người đối diện không đáp lại, ông ấy thậm chí còn lui bước để bà ấy có thêm không gian khấu đầu", người dùng có tên Max Murray viết.

Chuyến công du Trung Quốc 4 ngày của Bộ trưởng Yellen diễn ra trong bối cảnh Mỹ tìm cách hạ nhiệt căng thẳng trong các lĩnh vực hợp tác giữa hai nước.

Trong cuộc gặp tháng 11/2022 bên lề hội nghị thượng đỉnh G20 tại Indonesia, Tổng thống Mỹ Joe Biden và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình được đánh giá là nỗ lực cải thiện quan hệ hai nước sau thời gian căng thẳng. Tuy nhiên, Mỹ hồi tháng 2 bắn hạ khí cầu Trung Quốc vì cho rằng đây là thiết bị do thám, khiến đối thoại cấp cao giữa hai nước đóng băng.

Bộ trưởng Yellen bảo vệ các động thái nhằm "giảm thiểu rủi ro" cho nền kinh tế Mỹ trước Trung Quốc, cũng như giải quyết những gì mà Washington coi là "đối xử bất công" với doanh nghiệp nước này. Bà cũng đề nghị Mỹ và Trung Quốc liên lạc trực tiếp để giải quyết những lo ngại, cũng như thúc giục tăng cường hợp tác song phương, bất chấp một số căng thẳng trong quan hệ.

Trong khi đó, Phó thủ tướng Hà Lập Phong cho biết lấy làm tiếc về "một số biến cố bất ngờ, ngoài ý muốn, như sự cố liên quan đến khí cầu, gây ra các vấn đề trong thực hiện đồng thuận mà lãnh đạo hai nước đã đạt được" trong cuộc gặp bên lề hội nghị G20 năm ngoái.

Tổng thống Biden bắt đầu chuyến công du ba quốc gia châu Âu

Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden hôm 9/7 bắt đầu chuyến công du ba quốc gia, với trọng tâm là hội nghị thượng đỉnh NATO ở Litva nhằm thể hiện tình đoàn kết với Ukraine trong cuộc chiến chống lại Nga trong khi vẫn chưa chấp nhận Kyiv là thành viên của liên minh.

Điểm dừng chân đầu tiên của ông Biden sẽ là ở London, nơi ông sẽ gặp Thủ tướng Anh Rishi Sunak tại số 10 Phố Downing vào ngày 10/7 và sau đó đến Lâu đài Windsor để gặp Vua Charles.

Các cuộc trao đổi với Vua Charles, dự kiến sẽ bao gồm các sáng kiến về khí hậu, sẽ giúp ông Biden hiểu rõ hơn về người kế vị thân mẫu của Vua Charles, Nữ hoàng Elizabeth, người đã qua đời vào tháng 9 năm ngoái.

Ông Biden đã dùng trà với nữ hoàng tại Windsor vào tháng 6 năm 2021 và họ đã thảo luận về nhiều vấn đề vẫn là ưu tiên hàng đầu hiện nay, chẳng hạn như Nga và Trung Quốc.

Ông Biden sẽ tới Vilnius, Litva, vào tối 10/7 và hội đàm với các nhà lãnh đạo NATO ở đó vào ngày 11/7 và 12/7. Ông Biden và các đồng minh nhắm mục tiêu thể hiện sự ủng hộ đối với Ukraine và cho Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy biết ông sẽ phải làm gì để Ukraine trở thành thành viên NATO vào một thời điểm nào đó trong tương lai.

Trong một cuộc phỏng vấn của CNN giới thiệu trước chuyến đi của mình, ông Biden kêu gọi sự thận trọng trong nỗ lực gia nhập NATO của Ukraine hiện nay, nói rằng liên minh này có thể bị lôi kéo vào cuộc chiến với Nga do hiệp ước phòng thủ chung của NATO.

“Tôi không nghĩ rằng có sự nhất trí trong NATO về việc có nên đưa Ukraine vào gia đình NATO hay không, vào thời điểm hiện giờ, giữa một cuộc chiến”, ông Biden nói.

Tâm điểm trong chuyến thăm của ông Biden tới Litva sẽ là bài phát biểu của ông tại Đại học Vilnius vào tối 12/7.

Cố vấn an ninh quốc gia của Nhà Trắng Jake Sullivan nói với các phóng viên rằng bài phát biểu sẽ đề cập đến tầm nhìn của ông Biden về "một nước Mỹ mạnh mẽ, tự tin bênh cạnh các đồng minh và đối tác mạnh mẽ, tự tin đảm nhận những thách thức quan trọng của thời đại chúng ta, từ sự gây hấn của Nga ở Ukraine đến cuộc khủng hoảng khí hậu”.

Một trong những mục tiêu của ông Biden trong chuyến đi là cho người Mỹ ở trong nước thấy tầm quan trọng của việc tiếp tục ủng hộ Ukraine trong khi ông tái tranh cử. Một số đối thủ thuộc đảng Cộng hòa của ông trong cuộc chạy đua vào Nhà Trắng vào tháng 11 năm 2024 đã lên tiếng nghi ngờ về chiến lược của ông.

Theo một cuộc khảo sát của Reuters/Ipsos vào cuối tháng trước, phần lớn người Mỹ ủng hộ việc cung cấp vũ khí cho Ukraine để tự vệ trước Nga và tin rằng viện trợ như vậy thể hiện cho Trung Quốc và các đối thủ khác của Mỹ thấy ý chí bảo vệ lợi ích của Mỹ và các đồng minh.

Điểm dừng chân cuối cùng của ông Biden sẽ là Helsinki để hội đàm với các nhà lãnh đạo của thành viên mới nhất của NATO, Phần Lan, và tham dự hội nghị thượng đỉnh của các nhà lãnh đạo Hoa Kỳ và Bắc Âu.

Cuộc chiến đất hiếm Mỹ - Trung

(Ảnh minh họa).

Trong cuộc cạnh tranh sống còn về đất hiếm, Mỹ đang cố gắng giải quyết các khó khăn khi Trung Quốc chiếm nhiều ưu thế về lĩnh vực này.

Tuần qua, Trung Quốc thông báo sẽ áp đặt các hạn chế xuất khẩu đối với các khoáng chất gallium và germanium, vốn rất cần thiết trong sản xuất chip bán dẫn, để bảo vệ lợi ích an ninh quốc gia, theo Reuters.

Quyết định trên của Bắc Kinh được cho là nhằm trả đũa việc Mỹ hạn chế bán công nghệ cho Trung Quốc, làm dấy lên lo ngại rằng Trung Quốc có thể hạn chế xuất khẩu các vật liệu khác, đặc biệt là đất hiếm.

Vị thế của Trung Quốc

Đất hiếm là một nhóm gồm nhiều nguyên tố được sử dụng trong các sản phẩm từ thiết bị phát laser, thiết bị quân sự đến các linh kiện trong ô tô điện, điện tử tiêu dùng, tuabin gió… Giữa bối cảnh xung đột thương mại Mỹ - Trung tăng cao, đất hiếm càng trở nên quan trọng đối với lĩnh vực bán dẫn của cả hai bên.

Trong khi đó, Trung Quốc lại đang chiếm ưu thế toàn diện về trữ lượng, khai thác và cả xử lý đất hiếm. Reuters dẫn dữ liệu từ Cơ quan Khảo sát địa chất Mỹ (USGS) cho hay năm 2022, Trung Quốc chiếm 70% sản lượng khai thác đất hiếm trên thế giới. Các vị trí chiếm tỷ lệ lớn tiếp theo là Mỹ, Úc, Myanmar và Thái Lan. Về xử lý đất hiếm, theo một thống kê đến năm 2019, Trung Quốc chiếm 85% công suất xử lý quặng đất hiếm của thế giới thành vật liệu mà các nhà sản xuất có thể sử dụng.

Cũng theo dữ liệu của USGS, trữ lượng đất hiếm của Trung Quốc ước tính khoảng 44 triệu tấn, tương đương 34% tổng trữ lượng của thế giới. Tiếp theo là VN, Nga và Brazil ước tính có hơn 20 triệu tấn mỗi nước. Kế đến là Ấn Độ có 6,9 triệu tấn, Úc có 4,2 triệu tấn và Mỹ có 2,3 triệu tấn.

Để tăng cường khả năng kiểm soát đất hiếm, từ cuối năm 2021, tờ Nikkei Asia đưa tin Trung Quốc đã tái cơ cấu, sáp nhập 3 nhà sản xuất đất hiếm trở thành 1 công ty quốc doanh. Theo đó, công ty trên chiếm gần 70% hạn ngạch sản xuất đất hiếm nội địa của Trung Quốc. Bằng cách tái cơ cấu các công ty đất hiếm lớn, Bắc Kinh đang tìm cách mở rộng quyền kiểm soát từ sản xuất đến toàn bộ chuỗi cung ứng, bao gồm cả xuất khẩu, đối với đất hiếm.

Ngược lại, theo tờ Nikkei Asia, trước khi căng thẳng Mỹ - Trung dâng cao, dẫn đến những lệnh trừng phạt thương mại lẫn nhau, Mỹ khai thác đất hiếm gần như không đáng kể, mà một phần nguyên nhân là vì những hạn chế do các quy định về bảo vệ môi trường của nước này. Thậm chí, sau khi thúc đẩy khai thác thì Mỹ lại không đủ hệ thống tách rời và tinh chế, mà phải chuyển sang Trung Quốc để xử lý. Tờ Nikkei Asia dẫn báo cáo của Bộ Năng lượng Mỹ công bố năm ngoái, Trung Quốc chiếm gần 89% công suất phân tách, 90% công suất lọc đất hiếm toàn cầu.

Tuy nhiên, dù chiếm ưu thế về trữ lượng, khai thác và xử lý đất hiếm nhưng Trung Quốc lại tụt hậu so với Mỹ và một số đồng minh về công nghệ lõi sản xuất chip bán dẫn, nên vẫn bị thiệt hại lớn khi Washington áp dụng các lệnh trừng phạt nhằm vào Bắc Kinh về linh kiện bán dẫn.

Nỗ lực của Mỹ

Trong bối cảnh như vậy, những năm gần đây, Mỹ đẩy mạnh việc hợp tác phát triển chuỗi cung ứng về khai thác, sản xuất đất hiếm cũng như sản xuất linh kiện bán dẫn. Đồng thời, Washington cũng tăng cường tự chủ về khai thác và xử lý đất hiếm.

Theo tờ Nikkei, Công ty MP Materials (bang California, Mỹ) từ năm 2020 đã nhận khoản hỗ trợ 9,6 triệu USD từ Lầu Năm Góc để bắt đầu đẩy mạnh việc phát triển khai thác và xử lý đất hiếm. Công ty này kiểm soát mỏ đất hiếm Mountain Pass (California) có trữ lượng lớn nhất nước Mỹ. Đến năm 2022, MP Materials tiếp tục được Lầu Năm Góc hỗ trợ thêm 35 triệu USD. Kèm theo đó, quốc hội Mỹ đang thảo luận các dự luật hỗ trợ phát triển việc khai thác và xử lý đất hiếm. MP Materials đang mở rộng hợp tác trên khắp Thái Bình Dương và gần đây đã ký kết thỏa thuận với Công ty Sumitomo (Nhật Bản) để hợp tác giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng đất hiếm của Trung Quốc. MP Materials từng bước tiến tới việc xử lý mạnh mẽ hơn đất hiếm.

Ngoài ra, vào tháng 5 vừa qua, Mỹ và Úc cùng 2 thành viên còn lại trong "Bộ tứ" (gồm Mỹ - Nhật - Úc - Ấn Độ) công bố tăng cường hợp tác về đất hiếm. Hiện nay, Công ty Lynas (Úc) có nhà máy xử lý đất hiếm lớn nhất ngoài Trung Quốc, chiếm 11% công suất phân tách đất hiếm toàn cầu.

Thực tế, những nỗ lực của Mỹ đã dần gặt hái được bước tiến nhất định về tự chủ đất hiếm nhằm giảm thiểu sự phụ thuộc vào đất hiếm. Từ năm 2018 - 2021, Trung Quốc chiếm 74% nguồn cung đất hiếm cho Mỹ, tỷ lệ này trong giai đoạn từ 2014 - 2017 là 80%. Mặt khác, các tập đoàn Samsung (Hàn Quốc) và TSMC (Đài Loan) đã đầu tư nhiều nhà máy sản xuất trị giá hàng chục tỉ USD tại Mỹ góp phần giúp nước này tăng cường năng lực tự chủ về chip bán dẫn.

Bên cạnh đó, một đồng minh của Mỹ là Nhật Bản đã bắt đầu củng cố nguồn cung nội tại về đất hiếm. Mới đây, Tờ Nikkei Asia đưa tin Nhật Bản sẽ chính thức khai thác đất hiếm từ bùn dưới đáy biển sâu tại khu vực ngoài khơi đảo san hô Minami-Torishima thuộc khu vực Thái Bình Dương và nằm cách Tokyo khoảng 1.900 km về phía đông nam. Quá trình khai thác dự kiến bắt đầu từ năm 2024.

Nguồn: Soha; Báo Tin Tức; Vnexpress; VOA; Thanh Niên