El Nino đang đe doạ vụ mùa lúa gạo trên khắp châu Á

Thời tiết nóng hơn, khô hơn do hiện tượng El Nino xuất hiện sớm hơn bình thường dự kiến cản trở sản xuất lúa gạo trên khắp châu Á, ảnh hưởng đến an ninh lương thực toàn cầu trong bối cảnh thế giới vẫn đang đảo lộn vì tác động từ cuộc chiến ở Ukraine.

Theo định nghĩa khoa học, El Niño là hiện tượng nóng lên tự nhiên, tạm thời và không thường xuyên của một phần Thái Bình Dương làm thay đổi các kiểu thời tiết toàn cầu. Biến đổi khí hậu đang khiến những hiện tượng kiểu này trở nên dữ dội và khắc nghiệt hơn. Trong tháng 6, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ đã công bố hiện tượng El Nino đến sớm hơn một hoặc hai tháng so với thường lệ. Điều này sẽ kéo dài hiện tượng El Nino và dẫn tới nhiều ảnh hưởng hơn.

Beau Damen, một quan chức tài nguyên thiên nhiên của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp trụ sở tại Bangkok cho biết không có hiện tượng El Nino nào giống nhau. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy điểm chung của hiện tượng này là khiến cho lượng mưa khan hiếm, khiến đất bị khô tại Nam và Đông Nam Á, gây ra hiệu ứng xếp tầng.

El Nino là một tín hiệu xấu đối với người nông dân trồng lúa, đặc biệt là ở châu Á - nơi 90% lượng gạo trên thế giới được trồng và tiêu thụ, do hiện tượng El Nino mạnh thường đồng nghĩa với điều kiện thời tiết ít mưa hơn cho vụ mùa đang chờ nước. Trước đây, các hiện tượng El Nino thường mang đến thời tiết khắc nghiệt như hạn hán và lũ lụt.

Abdullah Mamun, nhà phân tích nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực Quốc tế, cho biết đã có “những hồi chuông đáng báo động” về tình hình sản xuất lúa gạo, chỉ ra giá gạo tăng do sản xuất thiếu hụt. Giá gạo tấm trắng bình quân của Thái Lan trong tháng 6 cao hơn bình quân năm ngoái khoảng 16%.

Dự trữ gạo toàn cầu đã hạ xuống thấp kể từ năm ngoái, một phần do lũ lụt tàn phá Pakistan, một trong những nước xuất khẩu gạo lớn. Hiện tượng El Nino năm nay có thể làm trầm trọng thêm những thách thức khác đối với các nước sản xuất gạo, chẳng hạn như nguồn cung phân bón giảm do chiến tranh Ukraine và hạn chế xuất khẩu gạo của một số nước. Theo một báo cáo của công ty nghiên cứu BMIA, Myanmar, Campuchia và Nepal là những nước trồng lúa đặc biệt dễ bị tổn thương trước hiện tượng thời tiết cực đoan.

Gần đây, nhiệt độ trung bình toàn cầu đã đạt mức cao kỷ lục. Mặc dù thời tiết mưa ở Ấn Độ vào cuối tháng 6 được đánh giá là nhẹ hơn bình thường song chúng vẫn đủ lớn để gây lũ lụt và cướp đi sinh mạng của hơn 100 người. Tổng thống Indonesia ngày 10/7 đã yêu cầu các bộ trưởng dự báo một mùa khô hạn kéo dài. Tại Philippines, chính quyền đang quản lý nước cẩn thận để bảo vệ các khu vực dễ bị tổn thương.

Một số quốc gia cũng đang chuẩn bị cho một tương lai thiếu lương thực. Như Indonesia, đây là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi quyết định hạn chế xuất khẩu gạo của Ấn Độ vào năm ngoái sau khi lượng mưa ít hơn dự kiến và đợt nắng nóng lịch sử đã khiến cây lúa mì trồng tại đây kém thu hoạch, làm dấy lên lo ngại rằng giá lương thực trong nước sẽ tăng cao. Tổng thống Indonesia Joko Widodo đã nhấn mạnh sự cần thiết phải quản lý nước tốt trong những tuần tới, cảnh báo nhiều yếu tố khác nhau kết hợp với El Niño sẽ “biến hiện tượng này thành một sự kiện đặc biệt gây thiệt hại”.

Tháng trước, Ấn Độ cho biết họ sẽ gửi hơn 1,1 triệu tấn tới Indonesia, Senegal và Gambia để giúp các nước này đáp ứng nhu cầu an ninh lương thực.

Bên cạnh thời tiết, phân bón cũng là một yếu tố quan trọng khác trong hoạt động sản xuất lúa gạo. Năm ngoái, Trung Quốc đã hạn chế xuất khẩu phân bón để kiểm soát giá trong nước sau khi phân bón là một trong những mặt hàng xuất khẩu bị ảnh hưởng bởi lệnh trừng phạt đối với đồng minh của Nga là Belarus. Trong khi đó, các lệnh trừng phạt đối với Nga liên quan đến chiến dịch quân sự tại Ukraine không nhắm mục tiêu cụ thể vào phân bón, nhưng cũng đã làm gián đoạn việc vận chuyển ba loại phân bón hóa học chính bao gồm kali, phốt pho và nitơ.

Bangladesh đã tìm được các nhà cung cấp ở Canada để bù đắp cho các lô hàng kali của Belarus bị ảnh hưởng, nhưng nhiều quốc gia vẫn đang trong cuộc đua tìm kiếm các nguồn cung cấp mới. Theo ông Abu Bakar Siddique - một nông dân ở miền Bắc Bangladesh, gia đình ông đã có đủ lượng phân bón dự trữ để giữ cho sản lượng ổn định như năm ngoái. Nhưng lượng mưa ít hơn đồng nghĩa với việc ông phải phụ thuộc nhiều hơn vào máy bơm chạy bằng điện cho vụ thu hoạch mùa đông của mình đúng vào thời điểm thiếu điện, từ đó gia tăng chi phí sản xuất.

"Cơn mưa đắng" tệ nhất trong 1 thập kỷ khiến nông dân Trung Quốc chao đảo, hé lộ mối đe dọa thường trực

Ông Du Yingke rầu rĩ đưa những ngón tay lướt qua những bông lúa mì trên cánh đồng của mình ở tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Những bông lúa mì khẳng khiu, héo úa và lấm tấm mốc đen.

Trận mưa tệ nhất trong 1 thập kỷ

"Số lúa mì này giờ không thể ăn được", ông Du Yingke nói, nhìn vào vô định. "Chúng vô giá trị ngay cả khi là thức ăn chăn nuôi. Chúng tôi đã chờ đợi trong một năm, và cuối cùng không thu được gì", ông nói.

Cho đến vài tuần trước, người đàn ông 61 tuổi này vẫn nghĩ đến một vụ mùa bội thu. Nhưng giống như nhiều nông dân trong khu vực này, ông hiện đang phải đối mặt với những tổn thất nặng nề sau khi bị ảnh hưởng bởi điều mà truyền thông địa phương mô tả là "trận mưa tồi tệ nhất trong hơn một thập kỷ".

Vào cuối tháng 5, một trận mưa lớn bất ngờ ập đến Hà Nam khi vụ thu hoạch lúa mì đến gần. Mặc dù không nghiêm trọng như trận lũ lụt năm 2021 đã cướp đi sinh mạng của 33 người và gây ra sự tàn phá trên diện rộng, nhưng trận mưa này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến mùa màng.

Được biết đến là "vựa lúa mì của Trung Quốc", Hà Nam có 5,6 triệu ha cánh đồng lúa mì, sản xuất 1/4 tổng sản lượng của cả nước. Nhưng loại lương thực này rất dễ bị ảnh hưởng bởi mưa trước khi thu hoạch, khiến hạt nảy mầm sớm, làm giảm chất lượng hoặc thậm chí không sử dụng được.

Trong những tuần tiếp theo, Hà Nam nỗ lực để cứu vãn mùa màng đang bị suy thoái nhanh chóng. Nông dân thu hoạch suốt đêm, máy bay không người lái được huy động để chiếu sáng suốt đêm. Khoản hỗ trợ khẩn cấp trị giá 200 triệu nhân dân tệ (30 triệu USD) đã được phân bổ.

Vẫn chưa công bố ước tính thiệt hại đối với vụ thu hoạch lúa mì, nhưng Mysteel - nhà cung cấp dữ liệu hàng hóa - cho biết hơn 30% ngũ cốc ở khu vực đã nảy mầm sớm.

Một số nông dân lâm vào tình cảnh mất trắng. Du cho biết hầu hết lúa mì trong trang trại rộng 500 mẫu của ông đã bị hủy hoại hoàn toàn và thiệt hại có thể vượt quá 800.000 nhân dân tệ.

Hơn nữa, cuộc khủng hoảng đã cho thấy nền nông nghiệp Trung Quốc dễ bị tổn thương như thế nào trước tác động của biến đổi khí hậu.

"Cơn mưa đắng"

Các sự kiện thời tiết bất thường đang trở thành một điều bình thường mới ở khu vực này. Đây là lần thứ 2 trong 2 năm mưa mùa hè làm gián đoạn vụ thu hoạch lúa mì của Hà Nam.

Ông Du cũng mất hàng trăm nghìn nhân dân tệ trong trận lũ lụt năm 2021. Các chuyên gia cho rằng cần phải làm nhiều hơn nữa để chuẩn bị cho các trang trại lúa mì của Trung Quốc đối mặt với một tương lai bất ổn hơn.

Zhang Xingju, chuyên gia nhân giống lúa mì tại công ty hạt giống Shandong Shofine Seed Technology, cho rằng cần chú ý nhiều hơn đến biến đổi khí hậu và thời tiết khắc nghiệt bởi điều này sẽ ảnh hưởng đến an ninh quốc gia và cả an ninh lương thực.

Đối với Du, những cơn mưa đến vào thời điểm đặc biệt khắc nghiệt. Vài năm trước, anh ấy đã đầu tư vào một giống lúa mì mới được người dân địa phương gọi là "space 8".

Ở Zhulou, nằm ở phía nam Hà Nam, lúa mì thường được bán với giá 4 nhân dân tệ/kg. Nhưng Du tự tin rằng lô lúa mì mới nhất của mình sẽ bán được với giá 20-30 nhân dân tệ/kg. Sau đó, những hy vọng đó đột nhiên tan biến.

Theo Guo Tiancai, giáo sư tại Đại học Nông nghiệp Hà Nam, theo truyền thống, Hà Nam có thời tiết khô hạn vào tháng 5 nhưng cuối tháng 5 năm nay, một trận mưa như trút nước đổ xuống các trang trại trong vùng.

Zhang cho rằng đây là thảm họa mưa lớn nhất trong một thập kỷ và ảnh hưởng đến một khu vực rộng lớn, đặc biệt là ở miền trung và miền nam Hà Nam.

Trong nhiều thế kỷ, những người nông dân Trung Quốc đã lên kế hoạch gieo và gặt theo lịch truyền thống, với 24 tiết khí. Tuy nhiên, hệ thống đó ngày càng trở nên không đáng tin cậy khi khí hậu nóng lên.

Vài thập kỷ trước, nông dân ở làng Zhulou sẽ trồng lúa mì vụ đông vào đầu tháng 10. Bây giờ, họ thường trì hoãn việc trồng trọt đến giữa tháng 10. Trong khi đó, thời tiết khắc nghiệt như những trận mưa như trút nước vừa qua trở thành mối đe dọa thường trực.

Nông nghiệp Trung Quốc sẽ phải thích nghi với khí hậu bất ổn hơn. Các chính sách khẩn cấp của chính phủ đã giúp giảm thiểu thiệt hại ở Hà Nam trong tháng này, nhưng các chuyên gia cảnh báo rằng ngành nông nghiệp cần phải mạnh mẽ hơn để chống lại các thảm họa trong tương lai.

Lý do NATO e sợ Trung Quốc, coi nước này là thách thức lớn

Ngoài cuộc xung đột Nga - Ukraine, hội nghị thương đỉnh NATO 2023 cùng chú ý nhiều đến Trung Quốc. Khối quân sự này xem Trung Quốc như một thách thức lớn mà họ phải ứng phó về dài hạn.

Thượng đỉnh NATO và nỗi lo ngại toàn diện về Trung Quốc

Vừa kết thúc ở thủ đô Vilnius của Litva, Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ngập tràn các tin tức về xung đột Nga - Ukraine và việc Ukraine xin gia nhập khối quân sự được coi là liên minh quân sự đáng sợ nhất thế giới hiện nay.

Tuy nhiên, chủ đề Trung Quốc cũng được lưu tâm trong hội nghị này.

NATO là một liên minh xuyên Đại Tây Dương, được thành lập vào năm 1949 để đối phó với cái mà phương Tây gọi là mối đe dọa từ Liên Xô. Đến khi Liên Xô tan rã, NATO lại “cảnh giác” tiếp với Nga. Nhưng trong các năm gần này, liên minh quân sự này bắt đầu chú ý nhiều đến cả Trung Quốc.

Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg cho hay, “Trung Quốc đang tiến sát hơn với chúng ta” trong mọi phương thức, từ Bắc cực tới châu Phi, từ không gian mạng đến các mạng 5G, các đầu tư khác vào cơ sở hạ tầng ở châu Âu, chưa kể chuyện Trung Quốc tăng cường tập trận chung với Nga.

Chính vì vậy, thông cáo chung của Thượng đỉnh NATO 2023 đã dành phần đáng kể để nói về Trung Quốc và điều mà họ gọi là mối đe dọa từ quốc gia này.

Đoạn thứ 23 của thông cáo NATO tuyên bố, các tham vọng và chính sách của Trung Quốc “thách thức các lợi ích, an ninh và giá trị của chúng ta”.

Trung Quốc được cho là sử dụng các công cụ chính trị, kinh tế và quân sự để gia tăng ảnh hưởng và phóng chiếu sức mạnh trên toàn cầu.

Thông cáo viết: “Trung Quốc tìm cách kiểm soát các ngành công nghệ và công nghiệp chủ chốt, cơ sở hạ tầng trọng yếu, nguyên vật liệu chiến lược và các chuỗi cung ứng. Họ sử dụng ảnh hưởng kinh tế để tạo ra sự phụ thuộc chiến lược vào họ và gia tăng ảnh hưởng của họ. Họ nỗ lực thay đổi trật tự quốc tế dựa trên quy tắc trong các lĩnh vực vũ trụ, không gian mạng và hàng hải”.

Thông cáo cũng cho biết, các nhà lãnh đạo NATO sẽ hợp tác để xử lý các “thách thức có hệ thống do Trung Quốc đặt ra cho an ninh châu Âu - Đại Tây Dương và bảo đảm khả năng dài lâu của NATO trong bảo đảm an ninh, quốc phòng của các đồng minh”.

NATO lo ngại không chỉ sự ủng hộ của Trung Quốc dành cho Nga trong cuộc xung đột với Ukraine mà còn cả vai trò của Trung Quốc trong vấn đề hạt nhân Triều Tiên. NATO còn bày tỏ lo ngại về cả chính sách hạt nhân của bản thân Trung Quốc.

Thông cáo nêu rằng “Trung Quốc đang mở rộng nhanh chóng và đa dạng hóa kho vũ khí hạt nhân, tăng thêm đầu đạn và số lượng hệ thống phóng hiện đại nhằm thiết lập bộ ba hạt nhân…”.

Tất nhiên, Trung Quốc đã phản bác lại các cáo buộc trên của NATO. Phái đoàn Trung Quốc tại Liên minh châu Âu (EU) tuyên bố trong thông cáo vào hôm 11/7 rằng các nội dung trong thông cáo của NATO liên quan đến Trung Quốc là “coi thường thực tế cơ bản, xuyên tạc quan điểm và chính sách của Trung Quốc và cố tình hạ uy tín Trung Quốc”.

Nỗi e sợ âm ỉ từ lâu

Thông cáo của Thượng đỉnh NATO ở Vilnius đã đề cập tầm quan trọng gia tăng của Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương trong địa chính trị toàn cầu.

Tất nhiên, mối quan ngại của NATO đối với Trung Quốc không phải là diễn biến mới. Sự quan ngại đó đã có từ trước khi Nga phát động “ chiến dịch quân sự đặc biệt ” ở Ukraine.

Một báo cáo của NATO năm 2020 với nhan đề “NATO 2030: Đoàn kết vì một kỷ nguyên mới” tuyên bố rõ rằng “NATO phải dành thêm thời gian, nguồn lực chính trị và hành động cho các thách thức an ninh do Trung Quốc đặt ra, dựa trên việc đánh giá năng lực quốc gia, sức nặng kinh tế và các mục tiêu tư tưởng do ban lãnh đạo quốc gia này nêu ra”. Các hội nghị thượng đỉnh của NATO vào năm 2021 và 2022 đều lưu tâm đến chủ đề này.

“Khái niệm Chiến lược 2022” đươc thông qua tại hội nghị thượng đỉnh NATO tổ chức ở Madrid (Tây Ban Nha) vào các ngày 29-30/6/2022 đã chính thức coi Trung Quốc là một “thách thức hệ thống”. Khái niệm này nêu ra các tham vọng và chính sách của Trung Quốc cũng như việc Trung Quốc không công khai nhiều thông tin về nỗ lực hiện đại hóa quân đội của mình.

Nguyên nhân khiến NATO lo sợ

Về thực chất, nỗi e sợ của NATO bắt nguồn từ 4 yếu tố sau.

Thứ nhất , việc Trung Quốc đầu tư mạnh vào châu Âu trong các lĩnh vực trọng yếu như mạng lưới viễn thông và các cơ sở hải cảng có thể làm suy yếu khả năng của NATO phản ứng lại các cuộc khủng hoảng quốc tế về mặt ngoại giao cũng như quân sự.

Trung Quốc sở hữu khoảng 10% toàn bộ năng lực hải cảng của châu Âu. Đặc biệt, việc Trung Quốc đầu tư vào cơ sở hạ tầng đường bộ và đường sắt ở Đông Âu có thể gây phức tạp cho NATO trong bảo đảm cơ động quân sự và sẵn sàng tác chiến khi xuất hiện tình huống khủng hoảng.

Thứ hai , hợp tác quân sự giữa Bắc Kinh và Moscow đã gia tăng gần đây. Hải quân Nga và Trung Quốc thực hiện tập trận chung ở Địa Trung Hải và Biển Baltic. Bên cạnh đó, hai nước còn hợp tác với nhau ở vùng Bắc cực, với tuyến đường mới kết nối châu Á với châu Âu.

Thứ ba , tên lửa tầm xa, tàu sân bay, tàu ngầm tấn công hạt nhân của Trung Quốc có năng lực tầm toàn cầu và đặt ra các thách thức cho NATO.

Thứ tư , Trung Quốc tỏ thái độ cứng rắn, không khoan nhượng trong vấn đề Đài Loan - vùng lãnh thổ được Mỹ và đồng minh ủng hộ.

Năm 2021, các nước NATO gửi 21 chiến hạm tới các vùng biển châu Á, nơi họ thực hiện các hoạt động quân sự chung với lực lượng hải quân khu vực do lo ngại về sự trỗi dậy của Trung Quốc.

Các hoạt động trên đã kéo theo hoạt động Tự do hàng hải trên Biển Đông. Hải quân Anh thực hiện các cuộc diễn tập chung với Pháp, Nhật Bản, Singapore và Mỹ trong vùng.

Pháp đã điều tàu chiến đi qua eo biển Đài Loan. Pháp tham gia tập trận cùng Mỹ ở khu vực quần đảo Thái Bình Dương. Nhóm tàu tấn công của Pháp cũng đã triển khai ở Ấn Độ Dương cùng với hải quân Ấn Độ.

Đức cũng đang chuyển hướng chú ý sang khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Năm 2021, tàu hộ vệ của Đức tạm trú ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Tại thượng đỉnh an ninh Đối thoại Shangri-La, Bộ trưởng quốc phòng Đức công bố, Berlin sẽ gửi 2 tàu hải quân tới khu vực này vào năm tới (2024).

Tất cả các hoạt động quân sự này của NATO ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương đều xoay quanh Trung Quốc.

Triều Tiên cảnh báo về 'những điều bất hạnh' đang chờ Mỹ

Em gái ông Kim Jong-un cảnh báo Mỹ sẽ đối mặt "những điều rất bất hạnh" nếu nước này không từ bỏ chính sách thù địch nhằm vào Triều Tiên.

"Cái giá Mỹ phải trả cho những động thái nhằm vào Triều Tiên không bao giờ nhẹ nhàng. Và tôi cũng không che giấu sự thật rằng những điều rất bất hạnh sẽ chờ đợi Mỹ", Kim Yo-jong, em gái lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un, nói ngày 14/7 nhưng không nêu cụ thể.

Bà Kim cảnh báo Bình Nhưỡng sẽ đáp trả "thoải mái hơn", cả về phương thức lẫn quy mô, với nỗ lực của Washington để tăng cường sự hiện diện các khí tài chiến lược tại bán đảo Triều Tiên. Bà tuyên bố Triều Tiên sẽ xây dựng biện pháp răn đe hạt nhân "áp đảo nhất" cho đến khi Mỹ từ bỏ chính sách thù địch.

Em gái ông Kim Jong-un còn bày tỏ "bất bình mạnh mẽ" khi Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc ngày 13/7 họp bàn về vụ phóng tên lửa Hwasong-18 của Triều Tiên một ngày trước đó. Bà mô tả cuộc họp là "bất công và định kiến", nói vụ phóng thể hiện quyền tự vệ của Bình Nhưỡng trước chính sách thù địch từ Washington.

"Không có lý do để chỉ trích vụ phóng tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM) mới của Triều Tiên", bà Kim cho biết.

Hội đồng Bảo an ngày 13/7 nhóm họp theo đề nghị từ Mỹ cùng một số quốc gia, sau khi Triều Tiên tuyên bố thử ICBM thế hệ mới Hwasong-18, gọi đây là biện pháp răn đe mạnh mẽ đối với các đối thủ.

Đại diện Mỹ và 9 quốc gia khác ra tuyên bố chung lên án vụ phóng. Trong khi đó, Nga và Trung Quốc cáo buộc Mỹ cùng đồng minh khiến tình hình bán đảo bất ổn. Đại sứ Triều Tiên tại Liên Hợp Quốc Kim Song khẳng định Bình Nhưỡng phóng ICBM là đang thực hiện quyền tự vệ "nhằm răn đe những động thái quân sự nguy hiểm của các thế lực thù địch và bảo vệ an ninh quốc gia".

Căng thẳng tại bán đảo Triều Tiên và khu vực xung quanh gần đây liên tục leo thang. Hàn Quốc đã tổ chức các cuộc diễn tập quân sự quy mô lớn với Mỹ và Nhật Bản, Triều Tiên sau đó tiến hành nhiều đợt thử tên lửa và vũ khí thế hệ mới để đáp trả.

Triều Tiên bị cấm thử hạt nhân và phóng tên lửa đạn đạo theo các nghị quyết của Hội đồng Bảo an. Cơ quan này đã áp lệnh trừng phạt để đáp trả những lần thử hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Bình Nhưỡng trước đó.

Tương lai nào cho Wagner?

Sau chính biến ngắn ngủi ngày 24/6, lực lượng Wagner đạt được một thỏa thuận và rút quân. Theo đó, ông chủ Wagner Prigozhin lưu vong ở Belarus, và binh lính Wagner không tham gia vào cuộc nổi loạn có thể ký hợp đồng với Bộ Quốc phòng Nga. Prigozhin sau đó trên tài khoản Telegram cá nhân tái khẳng định "họ" - ám chỉ Bộ Quốc phòng Nga - muốn "giải tán" nhóm Wagner.

Điều này cũng đã được nhắc lại trong một thông điệp được Prigozhin đăng từ ngày 26/6, tuyên bố không ai đồng ý ký hợp đồng với Bộ Quốc phòng Nga và rằng công ty lính đánh thuê của ông nhất định phải ngừng tồn tại vào ngày 1/7. Những gì đã diễn ra và diễn biến tiếp theo với Yevgeny Prigozhin và Wagner thật không dễ khẳng định tương lai của tập đoàn này.

Hàng loạt thuyết âm mưu

Vị trí chính xác của Prigozhin vẫn chưa được tiết lộ. Tuy nhiên, hình ảnh vệ tinh từ công ty BlackSky cho thấy 2 chiếc máy bay có liên quan đến Prigozhin đã hạ cánh xuống một căn cứ không quân ở ngoại ô thủ đô Minsk của Belarus sáng 27/6. Trang web theo dõi chuyến bay FlightRadar24, các máy bay đã hạ cánh gần Minsk lúc khoảng 8h sáng và đều tắt bộ tiếp sóng trước khi hạ cánh.

FlightRadar24 cũng ghi nhận máy bay Embraer Legacy 600, mang mã nhận dạng khớp với một chiếc máy bay có liên quan đến Prigozhin trong các tài liệu trừng phạt của Mỹ, đã hạ độ cao ở gần thủ đô Minsk của Belarus. Trước đó, chiếc máy bay này xuất hiện trên Flightradar24 từ Rostov, thành phố phía Nam nước Nga.

Sau cuộc "tuần hành vì công lý" chóng vánh của Prigozhin, người ta cho rằng Tổng thống Vladimir Putin rõ ràng là rất tức giận. Tuy nhiên, Tổng thống Putin có thể không muốn Prigozhin trở thành một người "tử vì đạo" và vì vậy sự can thiệp của Tổng thống Belarus Lukashenko dường như rất "thiên thời, địa lợi, nhân hòa". Tuy nhiên, đi cùng với đó là nhiều rủi ro và Tổng thống Lukashenko sẽ muốn tiến hành một cách thận trọng.

Đề xuất giải pháp cho số phận của Prigozhin tại Belarus có thể đã củng cố mối quan hệ của hai nhà lãnh đạo Lukashenko với Putin, nhưng sự hiện diện của Prigozhin trên lãnh thổ Belarus lại được đánh giá là tiềm ẩn những rủi ro dài hạn, với nguy cơ một số lượng đáng kể các chiến binh Wagner thiện chiến. Một loạt các thuyết âm mưu về vai trò thực sự của Prigozhin và Wagner ở Belarus đã dấy lên.

Tổng thống Putin vẫn cần những chiến binh Wagner, sau khi họ chứng tỏ tầm quan trọng đối với thành công trên chiến trường. Tuy nhiên, ông có thể muốn "loại bỏ" những chiến binh trung thành với Prigozhin và đưa những người còn lại dưới sự kiểm soát chặt chẽ hơn của Bộ Quốc phòng Nga để giảm thiểu nguy cơ xảy ra một cuộc binh biến khác. Những người ủng hộ "thuyết âm mưu" này cho rằng chính việc tạo cơ hội cho các chiến binh gia nhập đoàn quân của Prigozhin sang Belarus là một cách tương đối đơn giản để xác định những người trung thành, giúp đơn giản quá trình thanh lọc đội ngũ.

Điều này càng được củng cố sau tuyên bố của Chủ tịch Duma Quốc gia Nga (Hạ viện) Vyacheslav Volodin ngày 2/7 xác nhận một phần lực lượng của Wagner đã đồng ý với lời đề nghị của Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc "những ai muốn bảo vệ nước Nga sẽ tiếp tục phục vụ với vũ khí trong tay". Trước đó, Tổng thống Putin tuyên bố 86 tỷ ruble (tương đương hơn 966,8 triệu USD) đã được phân bổ từ ngân sách nhà nước để tài trợ cho Wagner trong vòng 1 năm. Ông nhấn mạnh các tay súng Wagner được tôn trọng ở Nga, vì họ thể hiện lòng dũng cảm và chủ nghĩa anh hùng.

Một thuyết âm mưu khác cho rằng dù Prigozhin có lẽ rất biết ơn về cơ hội mà Tổng thống Lukashenko đã trao, nhân vật này thực tế hiểu rõ mối quan hệ của 2 nhà lãnh đạo và việc Nga muốn kiểm soát Belarus. Do đó, Prigozhin có thể chứng minh ông ta sẽ là một tài sản hữu ích cho Tổng thống Putin khi được yêu cầu, một kiểu "trở lại chiến tuyến" khi có thể.

Thuyết âm mưu phổ biến thứ ba, dễ hiểu, liên quan tới Ukraine. Thủ đô Kiev của Ukraine gần Belarus hơn so với Nga, và vì vậy sự hiện diện của lực lượng Wagner mang lại lợi thế hậu cần đáng kể cho lực lượng tấn công. Tuy nhiên, cũng có những phản bác cho rằng Tổng thống Lukashenko lãnh đạo một quốc gia dân chủ và sẽ cố gắng tránh lặp lại sai lầm có nguy cơ tái diễn các cuộc bạo loạn nhằm lật đổ ông sau cuộc bầu cử vừa qua. Nếu Tổng thống Lukashenko cung cấp một dạng "bàn đạp" nào đó cho các lính đánh thuê tấn công Ukraine hay láng giềng, đây có thể bị coi là hành động leo thang vô cớ và kéo Belarus vào cuộc chiến - điều mà Tổng thống Lukashenko có vẻ như rất muốn tránh.

Tổng thống Lukashenko đã nhấn mạnh Belarus sẽ không cho phép Wagner mở các trung tâm chiêu mộ binh sĩ ở nước này. Ông cho biết hầu hết vũ khí hạt nhân chiến thuật mà Nga dự định bố trí ở Belarus đã được chuyển đến, nhưng lực lượng Wagner sẽ không bảo vệ chúng, khẳng định: "Người Nga và người Belarus đang bảo vệ số vũ khí này. Không có binh sĩ Wagner nào bảo vệ vũ khí hạt nhân. Đây là nhiệm vụ của chúng tôi".

Nhiều chiến binh Wagner từng chiến đấu và có nhiều kinh nghiệm trong cuộc chiến đô thị quanh Bakhmut là mối đe dọa tiềm tàng đối với Kiev. Ukraine do đó đã tăng cường phòng thủ trước mối đe dọa tiềm tàng từ phía Bắc.

Phần còn lại của Wagner

Số phận các chiến binh của Wagner đang đóng quân ở nước ngoài như Libya, Sudan, Syria, Mali, Cộng hòa Trung Phi, Mozambique, Venezuela, Burkina Faso và Madagascar… nếu tổ chức này tan rã cũng là một đề tài được được dư luận tích cực bàn thảo.

Trong quá trình triển khai ở các nước châu Phi, Wagner sử dụng một mô hình kinh doanh với ba yếu tố, linh hoạt kết hợp tùy thuộc vào quốc gia mà họ hiện diện. Ba yếu tố (quân sự, kinh tế, chính trị) được thể hiện rõ ràng nhất ở Cộng hòa Trung Phi nơi Wagner bắt đầu hiện diện từ năm 2018. Sentry - một cơ quan điều tra của Mỹ đã tung ra những bằng chứng bổ sung về vai trò của Wagner trong một báo cáo mới dựa trên hàng chục cuộc phỏng vấn và phân tích các tài liệu của chính phủ cùng nhiều nguồn khác.

Về mặt quân sự, không có ước tính chính thức về số lượng chiến binh Wagner ở châu Phi nhưng các nhà phân tích cho rằng con số này vào khoảng 5.000 người, với hầu hết trong số này ở Mali và Cộng hòa Trung Phi. Sentry cáo buộc Wagner thực hiện các vụ thảm sát, tra tấn và lạm dụng.

Về kinh tế, trọng tâm mô hình kinh doanh của Wagner là tiền đổi lấy bảo đảm an ninh. Wagner bị nhiều người xem là khó có thể vận hành như một doanh nghiệp có hệ thống, mà thay vào đó là một tập đoàn lỏng lẻo với một mạng lưới các công ty con. Tháng 1/2023, Mỹ đưa Wagner vào danh sách "các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia" phải đối mặt với lệnh trừng phạt. Minh bạch về doanh thu hoặc lợi nhuận của nhóm này gần như là bất khả thi, song có vẻ châu Phi là một phần quan trọng trong bộ máy kiếm tiền của tập đoàn này.

Về chính trị, không có quốc gia châu Phi nào bình luận về các sự kiện xảy ra cuối tháng 6 tại Nga, song sau những bất ổn và cuộc binh biến, truyền thông đang đặt câu hỏi rằng liệu các quốc gia khu vực có băn khoăn về tương lai hợp tác với Nga.

Hàng loạt câu hỏi đang được đặt ra xung quanh sự hiện diện của lực lượng bán vũ trang này trên Lục địa Đen, nơi mà kể từ năm 2018, Wagner đã gây dựng được mạng lưới rộng lớn từ Sudan đến Cộng hòa Trung Phi, qua Mali và Libya. Để trấn an các đồng minh ở châu Phi, Moscow cam đoan rằng "các sự kiện" cuối tháng 6 sẽ không làm thay đổi bất cứ điều gì trong hoạt động của nhóm ở lục địa này. Các thành viên của Wagner hoạt động tại Mali và Cộng hòa Trung Phi "với tư cách là những người huấn luyện và công việc này tất nhiên sẽ tiếp tục".

Theo nhiều tờ báo và hãng tin phương Tây, tập đoàn Wagner tiếp tục tuyển quân khắp nước Nga, chỉ vài ngày sau cuộc binh biến. Danh sách các đầu mối liên lạc của Wagner chủ yếu đặt tại các câu lạc bộ thể thao, bao gồm các trường võ thuật và các câu lạc bộ đấm bốc. Tuy nhiên, trang tin Novaya Gazeta Europe dẫn thông báo của tập đoàn Wagner trên Telegram ngày 2/7: "Do Wagner tạm thời không tham gia vào chiến dịch quân sự đặc biệt (tại Ukraine) và chuyển đến Belarus, chúng tôi đang tạm dừng hoạt động của các trung tâm tuyển quân khu vực của Wagner trong khoảng thời gian một tháng. Tính đến ngày 30/6, ít nhất 21 trung tâm tuyển dụng ở 20 thành phố của Nga đang tuyển quân cho Wagner và hơn một nửa số trung tâm tuyển dụng thừa nhận mối liên hệ với Wagner.

Nhiều năm phủ nhận có bất cứ liên hệ chính thức nào với nhóm Wagner, Tổng thống Putin dường như đã đột ngột thay đổi sau cuộc binh biến. Ngày 24/6, ông ký một luật quy định rằng chỉ Bộ Quốc phòng Nga mới có thể tuyển quân từ các nhà tù của Nga - trước đây từng được cho là nguồn tuyển quân chính của nhóm Wagner để chiến đấu ở Ukraine. Người đứng đầu Lực lượng Vệ binh Quốc gia Nga Viktor Zolotov tiếp đó cho biết lực lượng này có thể được trang bị xe tăng và xe bọc thép sau khi quân đội nhận lại khí tài quân sự từ Wagner. Bình luận của ông Zolotov được đưa ra vài giờ sau khi Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố đang chuẩn bị tiếp nhận khí tài quân sự tịch thu của Wagner sau vụ nổi dậy.

Những diễn biến bất thường và chớp nhoáng hồi cuối tháng 6 để lại nhiều câu hỏi hơn là câu trả lời. Rất khó để biết rõ điều gì đã xảy ra, và vì vậy cũng khó có thể đảm bảo chính xác điều gì sẽ xảy ra tiếp theo.

Dù vậy, các quân cờ đã được di chuyển, cùng với đó là những mối đe dọa và cả các cơ hội mới. Theo thời gian, chân tướng có lẽ sẽ dần hé lộ.

Nguồn: Môi trường & Đô thị; CafeF; Soha; Vnexpress; CAND