''Bom nước'' 60.000 tấn đổ xuống như thác, hầm chui thành ''hầm tử thần'' trong tích tắc

(Ảnh minh họa).

Theo Thông tấn xã Yonhap (Hàn Quốc), ít nhất 13 người thiệt mạng trong hầm chui ở Osong khi nước tràn vào, nhấn chìm nhiều phương tiện đang di chuyển trong hầm.

"Bom nước" 60.000 tấn đổ xuống như thác

Vào lúc 8h40 sáng ngày 15/7, anh A. đang đi qua đường ngầm Gungpyeong ở Osong, thành phố Cheongju, tỉnh Bắc Chungcheong thì bất ngờ gặp sự cố nguy hiểm.

"Khi tôi vào hầm chui thì nước bắt đầu tràn vào, lúc ra khỏi hầm thì bánh xe ngập hoàn toàn trong nước. Tôi thoát ra được và nhìn vào gương chiếu hậu thấy nước đang ào ạt như thác đổ vào hầm chui", anh A. nói với Yonhap. "Giờ đây, mỗi khi nghĩ đến vụ việc, tôi vẫn cảm thấy choáng váng".

Chia sẻ trên mạng xã hội, nhiều tài xế trải qua vụ việc cho biết, bản thân như thoát khỏi đường hầm "tử thần" trong tích tắc.

Trong 5 ngày từ ngày 13-17/7, những cơn mưa lớn với lượng mưa đạt kỷ lục lên tới 570 mm đã đổ xuống nhiều khu vực tại Hàn Quốc.

Đặc biệt, vào ngày 15/7, nước sông Miho dâng cao do mưa lớn đã làm vỡ bờ bao và bắt đầu tràn vào hầm chui ở Osong, cô lập hàng chục phương tiện và các hành khách.

Theo Yonhap, khi bờ kè gần cầu Mihocheongyo bị cuốn trôi, nước từ sông ngay lập tức đổ vào hầm chui. Đường hầm chui dài 430m ngập 60.000 tấn nước trong 2-3 phút.

Có máy bơm thoát nước trong đường hầm nhưng có vẻ như phòng kỹ thuật điện cũng bị ngập trong nước, khiến nó gần như vô dụng.

Một số người trong các xe gặp nạn đã cố gắng thoát ra khỏi xe nhưng nhiều người bị mắc kẹt bên trong xe, không thể di chuyển trong nước.

Có ít nhất 1 nạn nhân trèo lên nóc xe và bị sóng nước tiếp tục dâng cao cuốn trôi.

B, một hành khách trên xe buýt được giải cứu khỏi hiện trường vụ tai nạn cho biết: "Tôi vô cùng sợ hãi vì một lượng nước khổng lồ bất ngờ tràn vào hầm chui".

Cứu nạn ban đầu gặp khó khăn

Theo ghi nhận, 13 thi thể đã được đưa ra khỏi hầm chui nhưng công tác cứu hộ còn gặp nhiều khó khăn do mưa lớn kèm lượng bùn đất bị cuốn vào hầm.

Thời điểm đầu, đội cứu hộ không thể đưa thợ lặn vào vì đường hầm chứa đầy bùn đất và nước sông tiếp tục tràn vào từ bờ kè bị sập.

Khi bờ kè bị sập được sửa chữa và mưa ngớt dần, nóc đường hầm mới có khoảng trống để xuồng cao su có thể đi vào. Phải đến 5h55 phút sáng ngày 16/7, tức 21 giờ sau khi tai nạn xảy ra, 4 thợ lặn mới có thể bắt đầu công cuộc tìm kiếm.

Một cán bộ của sở cứu hỏa địa phương cho biết: "Do dự báo có mưa lớn đến ngày 18 nên chúng tôi sẽ hoàn thành công tác tìm kiếm bằng cách huy động toàn bộ thiết bị như máy bơm nước trước đó".

Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên Trung Quốc tăng cao kỷ lục

Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên Trung Quốc tăng lên mức kỷ lục mới, vào lúc quá trình phục hồi sau đại dịch của nước này đang chững lại.

Tỷ lệ mhững người từ 16 đến 24 tuổi ở khu vực thành thị thất nghiệp đã tăng lên 21,3% vào tháng trước, số liệu chính thức cho thấy.

Tình trạng này xảy ra khi nền kinh tế lớn thứ hai thế giới chỉ tăng trưởng 0,8% trong ba tháng, tính đến cuối tháng Sáu.

Các nhà phân tích cho rằng tốc độ tăng trưởng yếu khiến người ta trông đợi nhiều hơn vào việc giới chức sớm công bố các biện pháp mới để thúc đẩy nền kinh tế.

Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc cho biết dữ liệu "cho thấy đà phục hồi tốt".

Theo số liệu chính thức được công bố hôm thứ Hai, kinh tế Trung Quốc tăng trưởng 6,3% trong quý hai so với năm trước. Mức này vượt xa tốc độ tăng trưởng của quý một nhưng không đạt kỳ vọng của các nhà phân tích.

"Doanh số bán lẻ và lĩnh vực đầu tư nhà đất đặc biệt gây thất vọng," Qian Wang, trưởng kinh tế gia khu vực Châu Á Thái Bình Dương của hãng đầu tư Vanguard, nói với BBC.

“Điều này, cùng với các báo cáo về thương mại, lạm phát và tín dụng trước đó, đã tái khẳng định quan điểm của chúng tôi, rằng động lực tăng trưởng cơ bản vẫn còn rất yếu,” bà nói thêm.

Nhu cầu toàn cầu đối với hàng hóa Trung Quốc đã giảm đáng kể. Ngoài ra còn có những lo ngại về bong bóng nợ của chính quyền địa phương và thị trường nhà đất.

Tình trạng thất nghiệp của thanh niên đang được các nhà kinh tế theo dõi chặt chẽ, khi mà con số kỷ lục 11,58 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học dự kiến sẽ gia nhập thị trường việc làm Trung Quốc trong năm nay.

Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên thành thị đã tăng lên trong vài tháng qua. Một trong những yếu tố dẫn đến tình trạng này là sự không tương thích giữa những nội dung đào tạo mà sinh viên tốt nghiệp được trang bị với những công ăn việc làm hiện có trên thị trường.

Giới chức đã thừa nhận rằng tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên có thể sẽ tiếp tục tăng trong những tháng tới, trước khi đạt mức cao nhất vào khoảng tháng Tám.

Dan Wang, trưởng kinh tế gia tại Ngân hàng Hang Seng Trung Quốc, ước tính những người trẻ tuổi thất nghiệp chỉ chiếm 1,4% lực lượng lao động tiềm năng ở các khu vực thành thị của Trung Quốc.

Tuy nhiên, bà nói với BBC rằng vấn đề thanh niên thất nghiệp "đòi hỏi phải có những phản ứng chính sách trực tiếp hơn, bởi vì nhóm dân số này khá có tiếng nói trên mạng."

“Việc họ thể hiện sự bất mãn với tình hình hiện tại có thể gây ra sự mất niềm tin lớn hơn vào nền kinh tế,” bà nói thêm.

Trung Quốc bắt đầu công bố số liệu về mức độ thất nghiệp của thanh niên vào năm 2018. Tuy nhiên, nước này hiện không công bố dữ liệu về tình trạng việc làm của thanh niên ở khu vực nông thôn.

Vào tháng Ba, Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường cho biết nước này cần nỗ lực gấp đôi để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế 5% trong năm nay.

Ông nói rằng mục tiêu sẽ "không dễ" đạt được mặc dù nền kinh tế đang "ổn định và phục hồi trở lại".

Tháng trước, ngân hàng trung ương Trung Quốc đã cắt giảm lãi suất lần đầu tiên sau gần một năm để khuyến khích chi tiêu.

Tuy nhiên, các chuyên gia nói rằng chính phủ vẫn còn nhiều vũ khí trong tay để kích thích nền kinh tế nếu tình hình không được cải thiện.

Đông Nam Á cạnh tranh đón các 'ông lớn' bán dẫn

(Ảnh minh họa).

Được đánh giá là điểm đến khả quan, nhưng các nước Đông Nam Á vẫn bị xem là còn nhiều vấn đề cần khắc phục để có thể đạt mục tiêu thu hút đầu tư từ các tập đoàn toàn cầu, đặc biệt trong ngành bán dẫn.

Mới đây, truyền thông quốc tế dẫn thông báo từ Tập đoàn Foxconn (Đài Loan) cho hay đã quyết định hủy bỏ kế hoạch xây dựng nhà máy sản xuất chíp trị giá đến 19,4 tỉ USD tại Ấn Độ. Trong khi đó, Foxconn gần đây vẫn khẳng định tiếp tục tập trung kế hoạch đẩy mạnh việc mở rộng sản xuất ở Đông Nam Á. Chính vì thế, nhiều ý kiến nhận định Foxconn có thể sẽ sớm đầu tư thêm việc sản xuất chíp ở Đông Nam Á.

Từ ưu thế

Thời gian qua, Đông Nam Á vẫn được đánh giá cao về tiềm năng là điểm đến của các tập đoàn công nghệ lớn giữa xu thế tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, nhất là đối với lĩnh vực linh kiện bán dẫn. Trong danh sách 14 nước tham gia Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (IPEF) do Mỹ phát động, có đến 7 thành viên của khối ASEAN. Việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng linh kiện bán dẫn toàn cầu là một trong các định hướng quan trọng của IPEF.

Ngày 12.7, tờ Nikkei Asia đưa tin Nhật Bản đang tìm cách tăng cường hợp tác với ASEAN về việc phát triển các chuỗi cung ứng, bao gồm cả lĩnh vực đất hiếm, linh kiện bán dẫn.

Các nước ASEAN cũng dần chiếm thị phần cao trong tổng lượng chíp bán dẫn mà Mỹ nhập khẩu. Theo Bloomberg, trong tháng 4.2023, Mỹ nhập khẩu lượng chíp có tổng trị giá khoảng 4,7 tỉ USD. Trong đó, danh sách 10 nền kinh tế mà Mỹ nhập khẩu chíp có giá trị nhiều nhất thì có đến 5 nước ASEAN với tổng thị phần lên đến 47,8%. Tính chung, Malaysia xếp thứ nhất với 21% thị phần, Đài Loan xếp thứ 2 với 14,4% thị phần và VN xếp thứ 3 với 10,9%.

Theo tờ South China Morning Post, VN cùng với Indonesia và Thái Lan đang đóng vai trò quan trọng của chuỗi cung ứng ngành ô tô điện và khu vực này sẽ bắt đầu nổi bật hơn trong một số phần của chuỗi cung ứng chất bán dẫn. Đầu năm nay, tờ Nikkei Asia đưa tin Tập đoàn Dell, chuyên sản xuất máy tính của Mỹ, đặt mục tiêu ngừng sử dụng chíp sản xuất tại Trung Quốc vào năm 2024. Ngoài chíp, Dell đã yêu cầu các nhà cung cấp linh kiện khác như mô đun điện tử và bảng mạch in, cũng như các nhà lắp ráp sản phẩm giúp chuẩn bị năng lực ở các quốc gia ngoài Trung Quốc, như VN.

Đến thách thức

Trả lời Thanh Niên mới đây, GS David Dapice (chuyên gia kinh tế tại Trung tâm ASH thuộc Trường Chính sách công Kennedy của Đại học Harvard, Mỹ) phân tích: "Lâu nay, việc sản xuất chíp chủ yếu chỉ diễn ra ở một số nền kinh tế. Trong đó, Đài Loan sản xuất chíp tiên tiến và Trung Quốc đại lục đứng sau Đài Loan cả về giá trị và mức độ tiên tiến. Việc đóng gói chíp chủ yếu được thực hiện ở Trung Quốc, nhưng cũng dần đa dạng hóa nguồn thực hiện sang ASEAN và các nơi khác. Việc sản xuất chíp sử dụng nhiều lao động, nên ngành này đang có xu thế chuyển đến những nơi có chi phí nhân công thấp. Tất nhiên, máy móc, robot cần được cải tiến để giảm hàm lượng lao động trong ngành này".

Tờ South China Morning Post dẫn một số phân tích cho biết để phát triển hơn nữa vị thế trong lĩnh vực linh kiện bán dẫn nói riêng hay chuỗi cung ứng toàn cầu nói chung, các nước Đông Nam Á cần cải thiện nhiều vấn đề như: nguồn điện để cung cấp cho hoạt động sản xuất, cơ sở hạ tầng, hệ thống logistics, nhân lực…

Liên quan vấn đề này, trả lời Thanh Niên, GS Dapice từng đánh giá: "Nếu chỉ một vài quốc gia trong ASEAN thì không thể đủ sức tiếp nhận sự chuyển dịch chuỗi cung ứng từ Trung Quốc". Chính vì thế, ông cho rằng ASEAN cần phối hợp với nhau để cùng xây dựng chung một chuỗi cung ứng.

Thực tế, theo tờ South China Morning Post, Singapore và Malaysia được cho là đang xem xét khôi phục một dự án đường sắt cao tốc kết nối hai bên. Campuchia cũng đang muốn tận dụng vị trí của nước ở vịnh Thái Lan và các kết nối đường bộ tới các quốc gia Đông Nam Á khác để trở thành một trung tâm hậu cần cho khu vực. Indonesia cũng tiết lộ muốn tham gia cùng Campuchia trong tiến trình này.

Và nguồn đầu tư trong nội khối ASEAN được đánh giá có thể đóng vai trò lớn hơn trong việc tài trợ cho cơ sở hạ tầng của các nước Đông Nam Á.

'Cái chết của thỏa thuận ngũ cốc và thế kẹt của Nga'

Chuyên gia cho rằng, Nga đang ở trong thế tiến thoái lưỡng nan với thỏa thuận ngũ cốc khi không được hưởng lợi mà vẫn duy trì thỏa thuận này.

Phương Tây không thực hiện trách nhiệm

Bài viết trên trang politika.ru của Nga ngày 14/7 cho biết, vào đầu tuần tới, vào ngày 17 tháng 7, Thỏa thuận Ngũ cốc gây tranh cãi lớn đối với Nga sẽ kết thúc.

Vào đêm trước ngày X (ngày kết thúc thỏa thuận), Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres đã gửi một bức thư tới Tổng thống Nga Vladimir Putin với các đề xuất thực hiện phần của Nga trong thỏa thuận ngũ cốc.

Theo politika.ru, trong bức thư này, phương Tây cùng với Thổ Nhĩ Kỳ nhấn mạnh rằng, Moscow nên kéo dài thời hạn của sáng kiến ​​xuất khẩu ngũ cốc từ các cảng của Ukraine. Vậy tại sao phương Tây và Ankara lại nhấn mạnh như vậy? Và Nga đang ở thế kẹt như thế nào?

Mọi người từ lâu đã biết quan điểm của Nga về Thỏa thuận Ngũ cốc: Nếu các yêu cầu của Moscow không được đáp ứng, Nga sẽ rút khỏi “Sáng kiến ​​​​Biển Đen” (tên gọi khác của Thỏa thuận Ngũ cốc).

Vào tháng 6, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã nói trong cuộc gặp với các phóng viên chiến trường rằng, Moscow hiện đang nghĩ đến việc rút khỏi thỏa thuận ngũ cốc.

Bộ Ngoại giao Nga đã nhiều lần chỉ ra sự vô lí của các thỏa thuận được ký kết vào tháng 7 năm 2022 bởi đại diện của Thổ Nhĩ Kỳ, Liên Hợp Quốc, Nga và Ukraine.

Phần đầu tiên liên quan đến việc xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine từ ba cảng của nước này trên Biển Đen, phần thứ hai là hỗ trợ xuất khẩu ngũ cốc và phân bón của Nga.

Điện Kremlin tuyên bố rằng, phần thứ hai thứ hai của thỏa thuận đã không được thực hiện, trong khi Moscow luôn tuân thủ và đã hoàn thành nghĩa vụ của mình thì phương Tây không thực hiện trách nhiệm của họ, điều này khiến Liên bang Nga phải cân nhắc rút khỏi thỏa thuận.

Hơn nữa, Tổng thống Nga Vladimir Putin còn thông báo rằng, những hành lang mà Nga mở cho các con tàu đi dọc theo đó để ra ngoài Biển Đen thường xuyên bị Ukraine sử dụng để phóng máy bay không người lái tấn công vào bán đảo Crimea và tàu chiến của Nga thuộc Hạm đội Biển Đen.

"Phương Tây đã lừa dối Nga và cộng đồng quốc tế"

Khi đề xuất thỏa thuận này, phương Tây đã đưa ra một ý tưởng khá hợp lý và đầy tính nhân đạo khi tuyên bố tất cả các sản phẩm thực phẩm sẽ được gửi đến các nước nghèo, nhưng trong thực tế theo báo Nga, đây chỉ là tuyên bố giả tạo, che giấu mục đích thực sự của phương Tây và Ukraine.

Trở lại vào tháng 4 năm nay, DC Weekly đã xuất bản một bài báo với tiêu đề “Rủi ro trong thỏa thuận ngũ cốc: Phương Tây đã lừa dối nước Nga như thế nào?”. Trong bài báo của mình, nhà phân tích Jeff Rizzone đã chỉ ra rằng, phương Tây đã thiếu trung thực trong thỏa thuận với Nga.

Tác giả Jeff Rizzone lưu ý rằng, hầu hết lương thực của Ukraine vận chuyển qua hành lang Biển Đen được chạy thẳng sang các nước EU (khoảng 50%), 25% khác được xuất khẩu tới các nước có thu nhập trung bình cao và không quá 25% thực phẩm đến đích như dự định ban đầu (các nước nghèo).

Một nghiên cứu hồi tháng 2 từ một ấn phẩm của Áo đã xác nhận điều này. Hầu hết ngô của Ukraine cuối cùng lại được dùng làm thức ăn cho lợn ở Tây Ban Nha và xuất khẩu lúa mì tràn ngập các thị trường Đông Âu.

Theo các số liệu chính thức, ba quốc gia là Trung Quốc, Tây Ban Nha và Thổ Nhĩ Kỳ là những nước hưởng lợi nhiều nhất từ ​​thỏa thuận này. Các quốc gia giàu có này được cho là đã nhận được hơn một nửa số hàng hóa được vận chuyển từ Ukraine theo “Sáng kiến ​​Biển Đen”.

Một minh chứng khác là theo cơ sở dữ liệu của UN Comtrade (cơ sở dữ liệu thương mại của Liên Hợp Quốc), xuất khẩu nông sản của Ukraine sang Romania, Ba Lan, Hungary và Slovakia đã tăng vọt từ 24 triệu USD năm 2021 lên 2,4 tỷ USD vào năm 2022.

Đáng chú ý là các nước kém phát triển nhất và các nước có thu nhập thấp bị thiếu lương thực nghiêm trọng chỉ nhận được 11% hàng hóa.

Tuy nhiên, cảm nhận được sự bấp bênh về kỳ hạn tiếp theo của thỏa thuận, chính các nước phương Tây bắt đầu lo lắng, thậm chí là ngay cả khi họ cáo buộc Liên bang Nga cản trở việc thực hiện Sáng kiến ​​​​Biển Đen, trong khi chính các biện pháp trừng phạt mà họ đã áp đặt và hành vi gian dối của họ mới là nguyên nhân thực sự.

Phương Tây và Thổ Nhĩ Kỳ hưởng lợi lớn từ Sáng kiến Biển Đen

Theo chuyên gia Thổ Nhĩ Kỳ Kerim Has, chúng ta không thể bỏ qua vai trò của một người hưởng lợi khác là Ankara, chính là nước đóng vai trò trung gian cho sáng kiến này.

Sau hội nghị thượng đỉnh NATO vào ngày 11-12/7, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan bất ngờ tuyên bố, ông và người đồng cấp Ukraine Volodymyr Zelensky đã thảo luận về vấn đề gia hạn thỏa thuận ngũ cốc với một số điều khoản mở rộng là những đề xuất mới của nhà lãnh đạo Nga Vladimir Putin.

Điều thú vị là Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov đã thẳng thừng tuyên bố là ông “không biết về bất kỳ đề xuất mới nào”.

Theo ý kiến của nhà khoa học chính trị Thổ Nhĩ Kỳ Kerim Has, có thể thấy rằng phương Tây bắt đầu cố gắng xoa dịu những bất đồng và thu hẹp những khác biệt với Nga.

Theo đại diện chính thức của Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Stephane Dujarric, mục đích của bức thư mà ông Guterres gửi tới ông Putin (kèm theo một số đề xuất về việc thực hiện phần của Nga trong thỏa thuận) là nhằm tháo gỡ những trở ngại đối với các giao dịch tài chính thông qua Ngân hàng Nông nghiệp Nga.

Bất cứ ai cũng sẽ nhận thấy một sự mâu thuẫn nhất định khi phương Tây không muốn giao dịch trực tiếp với Nga (các biện pháp trừng phạt là bằng chứng cho điều này), nhưng họ lại là bên đầu tiên muốn nhận được lợi ích về mình và điều đó trùng hợp với quan điểm lợi ích của Thổ Nhĩ Kỳ.

Mọi thứ đều rõ ràng với mục đích của Thổ Nhĩ Kỳ khi nước này chủ yếu mua ngũ cốc từ Nga và Ukraine (theo số liệu của Liên Hợp Quốc, 10% ngũ cốc của Ukraine được giao theo Thỏa thuận N​​gũ cốc là đến thị trường Thổ Nhĩ Kỳ). Rõ ràng là Ankara đã thu lợi rất lớn về mặt kinh tế.

Thứ hai, đây là một trong những thỏa thuận quan trọng mà Ankara nói chung và Tổng thống Erdogan nói riêng đóng vai trò chủ đạo. Sự thành công của nó sẽ giúp nâng cao vị thế quốc tế của của đất nước này và uy tín cá nhân ông Erdogan, giúp nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ nhận được sự tán thưởng của phương Tây.

Như vậy, chính phương Tây và Thổ Nhĩ Kỳ mới là bên hưởng lợi nhiều nhất từ Sáng kiến Biển Đen, còn Nga hầu như chẳng có lợi ích gì. Vậy tại sao Liên bang Nga chấp thuận và nhiều lần đồng ý gia hạn thỏa thuận ngũ cốc? Điều này xuất phát từ nhiều khía cạnh.

"Nga bị kẹt trong ván cờ ngũ cốc trên Biển Đen"

Theo vị chuyên gia Thổ Nhĩ Kỳ, điều Moscow lo ngại là nếu Nga rút khỏi thỏa thuận, có nguy cơ các nước đứng đầu NATO (chủ yếu là Mỹ và Anh) có thể cử tàu chiến tới Biển Đen để hộ tống các tàu chở ngũ cốc của Ukraine và nước ngoài.

Có một vấn đề khúc mắc là liệu Thổ Nhĩ Kỳ có cho phép tàu chiến nước ngoài đi qua eo biển Bosphorus hay không. Ankara sẽ rơi vào thế khó. Nếu Ankara cho phép đi qua, thì phản ứng tiêu cực từ Moscow sẽ xảy ra, ngược lại, thì Erdogan có thể gặp vấn đề với phương Tây và NATO.

Chuyên gia tin rằng Nga hiểu rõ tất cả những điều này, sẽ không muốn đặt Thổ Nhĩ Kỳ vào thế khó. Nếu bị buộc phải lựa chọn một trong hai phương án, rõ ràng là ông Erdogan sẽ chọn phương Tây.

Điều này được cho là rủi ro đối với Nga, vì việc tàu chiến nước ngoài gia tăng hoạt động trong Biển Đen có thể dẫn đến các hành động khiêu khích ở gần Crimea.

Điều này có thể có nguy cơ kích động một cuộc đụng độ quân sự trực tiếp giữa NATO và Nga.

Chuyên gia Thổ Nhĩ Kỳ nhận định, chính vì lí do như vậy mà Moscow cũng sẽ không muốn rời khỏi thỏa thuận ngũ cốc, trong khi phương Tây cũng muốn duy trì thỏa thuận này.

Dữ liệu thống kê cho thấy thực phẩm chủ yếu được chuyển đến các nước phương Tây. Điều này cho thấy rõ ràng là khi thúc đẩy hiệp định, các nước này đã tính đến lợi ích của chính họ. Nhưng có một điểm quan trọng nữa khiến phương Tây cũng muốn duy trì thỏa thuận này.

Kerim Khas chỉ ra, điều quan trọng đối với Liên minh Bắc Đại Tây Dương là duy trì ít nhất một kênh liên lạc mở với Nga thông qua một quốc gia NATO vì lợi ích của phương Tây. Do đó, các quốc gia hàng đầu của NATO vẫn nỗ lực duy trì sợi dây liên lạc của ông Erdogan với ông Putin.

Kerim Has cho biết, với những bước đi khó lường gần đây của nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ, Nga đang phải đối mặt với vấn đề lớn vì sự tính toán của Ankara.

Trong hơn 1 năm qua, Nga những bất ngờ như vậy ngày càng thường xuyên hơn, ví dụ như Ankara vẫn ủng hộ chủ quyền của Kiev với Crimea, xây dựng nhà máy sản xuất UAV ở Ukraine và gần đây là vụ thả về nước 5 chỉ huy của tiểu đoàn dân tộc cực đoan Azov.

Vị chuyên gia Thổ Nhĩ Kỳ khẳng định, Moscow sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức hơn từ Ankara trong tương lai.

Tình bạn Nga - Thổ trước nguy cơ rạn nứt

(Ảnh minh họa).

Đón tiếp Tổng thống Ukraine và ủng hộ Thụy Điển vào NATO, ông Erdogan có thể đẩy quan hệ tốt đẹp từng có giữa Thổ Nhĩ Kỳ với Nga đến bờ vực đổ vỡ.

Tại Nga, nơi mối quan hệ tốt đẹp giữa Tổng thống Vladimir Putin và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan được coi là mang giá trị địa chính trị quan trọng, lo ngại về nguy cơ Ankara xoay trục sang phương Tây đang lớn dần.

Thay đổi trong thái độ của ông Erdogan được thể hiện rõ khi Thổ Nhĩ Kỳ gần đây đón tiếp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trong chuyến thăm đầu tiên kể từ khi xung đột với Nga nổ ra. Trong cuộc gặp ông Zelensky, Tổng thống Erdogan ca ngợi tình hữu nghị giữa hai quốc gia, bày tỏ ủng hộ với nền độc lập của Ukraine và nói rằng Kiev xứng đáng là thành viên NATO.

Tới ngày 10/7, ông Erdogan tiếp tục giáng đòn chiến lược vào Nga khi từ bỏ lập trường phản đối Thụy Điển gia nhập NATO ngay trước ngày khai mạc hội nghị thượng đỉnh của liên minh ở Litva. Trong khi đó, Nga luôn xem ngăn NATO mở rộng về phía đông là trọng tâm trong chính sách an ninh của mình.

Những động thái thể hiện sự gần gũi và hợp tác hơn với phương Tây của Thổ Nhĩ Kỳ khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu chiến dịch ở Ukraine có đang làm suy yếu một trong những mối quan hệ có giá trị nhất của Moskva hay không.

Mối quan hệ thân thiết giữa ông Putin và ông Erdogan đã góp phần giúp Nga đối phó với các đòn trừng phạt liên tiếp của phương Tây. Điện Kremlin cũng coi đây là bằng chứng cho thấy Tổng thống Putin vẫn duy trì ảnh hưởng toàn cầu với những người bạn có ảnh hưởng lớn.

Khi ông Putin đối mặt cuộc nổi loạn của Wagner tháng trước, ông Erdogan đã gọi điện để bày tỏ "ủng hộ hoàn toàn" với lãnh đạo Nga, theo Điện Kremlin. Hồi tháng 5, lãnh đạo Nga cũng nhanh chóng chúc mừng ông Erdogan sau chiến thắng bầu cử, gọi lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ là "bạn thân".

Song tình bạn này gần đây liên tục hứng sóng gió. Trong chuyến thăm của Tổng thống Zelensky cuối tuần trước, ông Erdogan cũng quyết định phóng thích 5 chỉ huy tiểu đoàn Azov, lực lượng Ukraine đã chiến đấu ở thành phố Mariupol năm ngoái. Động thái này vấp phải chỉ trích gay gắt từ Điện Kremlin, khi Viktor Bondarev, chủ tịch Ủy ban Quốc phòng và An ninh Thượng viện Nga, cáo buộc Thổ Nhĩ Kỳ "đâm sau lưng".

Sự phẫn nộ của Nga tiếp tục tăng lên với những động thái ủng hộ Ukraine khác của Thổ Nhĩ Kỳ. Theo văn phòng Tổng thống Ukraine, ông Zelensky và ông Erdogan đã ký thỏa thuận hợp tác về công nghiệp chiến lược, trong đó có sản xuất máy bay không người lái (UAV). Bộ trưởng Công nghiệp Chiến lược Ukraine ngày 10/7 xác nhận công ty quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ Baykar bắt đầu xây dựng nhà máy sản xuất UAV Bayraktar ở Ukraine.

"Thổ Nhĩ Kỳ đang dần dần chuyển từ quốc gia trung lập thành nước không thân thiện", thượng nghị sĩ Nga Bondarev phàn nàn về những động thái gần đây của Ankara.

Nhà phân tích Nga Sergei Markov nói rằng quyết định trao trả các chỉ huy tiểu đoàn Azov cho Ukraine của ông Erdogan đã "gây chấn động khắp nước Nga", bởi Moskva xem tiểu đoàn này là "biểu tượng cho chủ nghĩa phát xít mới của Ukraine và tội ác chiến tranh với người dân Nga".

Markov thêm rằng mối quan hệ thực dụng giữa Moskva và Ankara nhiều khả năng sẽ không đứt đoạn sau sự việc này, "nhưng không còn sự tin tưởng giữa hai lãnh đạo".

Sự khó chịu của Điện Kremlin về quyết định thả tù nhân là phản ứng công khai mạnh mẽ nhất. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tuyên bố đây là hành động vi phạm thỏa thuận trao đổi tù nhân, cho hay Nga đã yêu cầu Thổ Nhĩ Kỳ giải thích trong cuộc điện đàm giữa ngoại trưởng hai nước vào ngày 9/7.

Song điều đáng lo ngại hơn đối với Moskva là bình luận gần đây của người phát ngôn Bộ Tổng tham mưu Ukraine Oleksiy Gromov, rằng Kiev đang mong đợi nhận pháo tự hành T-155 Firtina từ Thổ Nhĩ Kỳ. Ankara chưa xác nhận thông tin này.

Nếu Thổ Nhĩ Kỳ cung cấp pháo tự hành T-155 Firtina cho Ukraine, "điều này đồng nghĩa thay đổi về chất đã diễn ra trong chính sách của Thổ Nhĩ Kỳ liên quan tới xung đột Nga - Ukraine", theo bài xã luận trên báo Nezavisimaya Gazeta của Nga.

Ông Peskov đã tìm cách giảm nhẹ nỗi thất vọng của Moskva khi Ankara ủng hộ Thụy Điển gia nhập, nói rằng Nga hiểu nghĩa vụ của Thổ Nhĩ Kỳ trong NATO.

"Đây chưa bao giờ là bí mật giữa chúng tôi. Chúng tôi chưa từng nhìn nhận quá lạc quan về vấn đề này", ông nói ngày 11/7. Peskov thêm rằng Nga sẽ tiếp tục theo đuổi các lợi ích chung quan trọng với cả hai nước.

Thổ Nhĩ Kỳ và Nga từng ở hai phía đối lập trong cuộc xung đột Syria và Libya, song mối quan hệ hai nước vẫn rất gần gũi ngay cả khi căng thẳng giữa Moskva và NATO leo thang.

Tầm quan trọng của mối quan hệ song phương được thể hiện qua kim ngạch xuất khẩu của Thổ Nhĩ Kỳ sang Nga, tăng vọt từ 2,6 tỷ USD trong nửa đầu năm ngoái lên 4,9 tỷ USD trong cùng kỳ năm nay. Nhập khẩu dầu Nga cũng tăng mạnh trong năm 2022. Thổ Nhĩ Kỳ đã từ chối tham gia các lệnh trừng phạt của phương Tây nhắm vào Nga.

Trước cuộc bầu cử hồi tháng 5, ông Erdogan đã nhận được giúp đỡ từ Moskva để đối phó với thách thức trong nước, khi tập đoàn khí đốt nhà nước Nga Gazprom hoãn khoản thanh toán 600 triệu USD cho Ankara tới năm 2024.

Tuy nhiên, quan hệ với Nga dường như không đủ để giúp Thổ Nhĩ Kỳ khắc phục các vấn đề của nền kinh tế đang bên bờ vực khủng hoảng. Bất chấp thương mại với Nga tăng, xuất khẩu của Thổ Nhĩ Kỳ trong tháng 6 giảm 10,5% so với cùng kỳ năm ngoái, về mức 20,9 tỷ USD, theo số liệu của chính phủ.

Thực tế này có thể là động lực thúc đẩy ông Erdogan tìm cách theo đuổi quan hệ tốt đẹp hơn với phương Tây. Ngày 10/7, ông kêu gọi Liên minh châu Âu (EU) "mở đường" cho Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập khối, sau khi đơn xin gia nhập khối này bị đình trệ từ năm 2019.

Evren Balta, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Ozyegin ở Istanbul, cho rằng vẫn còn quá sớm để khẳng định Thổ Nhĩ Kỳ đang xoay trục hoàn toàn sang phương Tây. Chuyên gia này nhận định những động thái gần đây của Tổng thống Erdogan có thể là tính toán mang tính thực tế nhằm thích nghi với hoàn cảnh thay đổi, bao gồm nhu cầu thu hút đầu tư khi đất nước vật lộn với cuộc khủng hoảng kinh tế.

Thổ Nhĩ Kỳ đã "bình thường hóa" chính sách đối ngoại trong nhiều năm, tiếp cận các đối thủ như Hy Lạp, Israel và nhiều quốc gia vùng Vịnh, theo bà Balta. Thổ Nhĩ Kỳ hiện tìm cách thúc đẩy thương vụ trị giá 20 tỷ USD mua tiêm kích F-16 của Mỹ, vốn được coi là động lực chính để ông Erdogan từ bỏ phản đối Thụy Điển gia nhập NATO.

Tuy nhiên, Timur Kuran, nhà kinh tế và khoa học chính trị tại Đại học Duke, nói rằng "những động thái thay đổi nhanh chóng của ông Erdogan nhằm đưa Thổ Nhĩ Kỳ trở lại với phương Tây" có thể báo hiệu giai đoạn xa rời Nga.

"Sự xoay trục này có thể mang tính chiến thuật, vì quan điểm thù địch với phương Tây của ông ấy là điều ai cũng biết", Kuran viết trên Twitter, song thêm rằng nó cũng có thể được áp dụng lâu dài nếu Thổ Nhĩ Kỳ nhận được nhiều đầu tư từ phương Tây.

Tại Moskva, nhiều người vẫn tin rằng việc ông Erdogan mong muốn chống lại sự thống trị của phương Tây là lá bài địa chính trị quan trọng mà Nga không muốn từ bỏ. Ông Peskov đã tìm cách nhấn mạnh về cánh cửa đóng kín của EU với Ankara.

"Không ai muốn thấy Thổ Nhĩ Kỳ ở châu Âu", ông nói. "Đối tác Thổ Nhĩ Kỳ của chúng tôi không nên ảo tưởng về điều đó".

Điện Kremlin coi trọng mối quan hệ với ông Erdogan, song những người theo chủ nghĩa dân tộc Nga ngày càng có quan điểm hoài nghi về lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ.

"Erdogan là gì với chúng tôi? Đồng minh? Bạn bè? Không, ông ấy chưa bao giờ là như vậy. Thổ Nhĩ Kỳ chỉ là đối tác chiến thuật và họ đang theo đuổi mục tiêu riêng. Vậy nên Nga không nên đặt nhiều hy vọng vào Thổ Nhĩ Kỳ", nhà báo truyền hình Nga kiêm blogger quân sự Andrey Medvedev nói.

Nguồn: CafeF; BBC; Thanh Niên; Soha; Vnexpress