AIC VÀ HÀNH TRÌNH THÂU TÓM 230 GÓI THẦU TẠI TP HCM

Vụ án AIC tại TP HCM làm lộ rõ cách một doanh nghiệp có thể thao túng cơ chế mua sắm công nếu có sự tiếp tay từ bên trong.

Như Báo Người Lao Động đã thông tin, TAND TP HCM mở phiên tòa xét xử bà Nguyễn Thị Thanh Nhàn, cựu Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Tiến bộ Quốc tế (AIC); ông Lê Hồng Sơn, cựu Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) TP HCM; ông Lê Hoài Nam, cựu Phó Giám đốc Sở GD-ĐT TP HCM, cùng 13 đồng phạm về tội "Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng" vào ngày 9-12 sắp tới.

Hé lộ cách thức dựng "quân xanh" để trúng thầu

Theo cáo trạng của VKSND TP HCM, từ năm 2011- 2017, thông qua mạng lưới các công ty "sân sau" và sự thông đồng với một số cá nhân có trách nhiệm tại các đơn vị đầu tư, Công ty AIC đã thâu tóm 230 gói thầu thuộc lĩnh vực giáo dục, y tế và môi trường tại TP HCM, với tổng giá trị hơn 686 tỉ đồng.

Hành vi được mô tả trong cáo trạng cho thấy một quy trình khép kín từ tạo chủ trương, thẩm định giá, lập hồ sơ mời thầu, cài tiêu chí, loại đối thủ, trúng thầu, nghiệm thu và thanh toán. Mỗi bước đều được "sắp đặt" để AIC luôn là đơn vị thắng thầu.

Trong hệ sinh thái của mình, AIC sử dụng nhiều pháp nhân phụ thuộc và đối tác (như Công ty CP Mopha, Công ty CP Tư vấn Công nghệ cao, Công ty CP Thiết bị y tế và Môi trường…) làm "quân xanh". Những công ty này tham gia đấu thầu chỉ để hợp thức hóa tính cạnh tranh, còn kết quả luôn hướng về AIC. Bằng cách này, AIC trúng 230 gói thầu trong vòng 6 năm, gây thiệt hại lớn cho ngân sách nhà nước.

Lĩnh vực giáo dục: 131 gói thầu có thiệt hại

Riêng trong lĩnh vực giáo dục, từ năm 2012 - 2017, AIC trúng 134 gói thầu tại 89 trường THPT cùng phòng giáo dục 23 quận/huyện, tổng giá trị hơn 270 tỉ đồng. Kết luận định giá xác định 131 trong số này có thiệt hại, tổng cộng hơn 142,6 tỉ đồng. Phần lớn các gói thầu được thực hiện theo hình thức mua sắm trực tiếp.

Một trong những ví dụ điển hình là gói thầu "Mua sắm trang thiết bị phục vụ dạy ngoại ngữ" năm 2012, do Sở Giáo dục và Đào tạo làm chủ đầu tư, gây thiệt hại hơn 763 triệu đồng.

Năm 2012, khi Chính phủ phân bổ kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia cho TP HCM, Sở GD-ĐT được giao thực hiện dự án tăng cường dạy và học ngoại ngữ, trong đó có 2,5 tỉ đồng để mua sắm thiết bị.

Theo hồ sơ, Sở GD-ĐT đã chỉ định thầu tư vấn và thẩm định giá cho hai công ty. Công ty thẩm định đưa ra giá thiết bị dạy học ngoại ngữ 185 triệu đồng/bộ (mức giá được đánh giá là bất thường so với thực tế). Ngay sau đó, Sở phê duyệt hồ sơ mời thầu với các tiêu chí năng lực đủ chặt chẽ để loại bỏ các đối thủ "không như ý".

Đúng như dự liệu, khi mở thầu vào tháng 11-2012, có 4 doanh nghiệp nộp hồ sơ, nhưng 3 đơn vị bị loại vì "không đáp ứng năng lực tài chính, kinh nghiệm", chỉ còn lại AIC được đề nghị trúng thầu với giá 2,378 tỉ đồng. Hội đồng thẩm tra của Sở GD-ĐT thống nhất kết luận AIC trúng thầu.

Chỉ trong thời gian chưa đầy một tháng, tất cả các bước từ thương thảo, ký hợp đồng, giao hàng, nghiệm thu đến thanh toán đều hoàn tất. Ngày 29-12-2012, Kho bạc Nhà nước TP HCM đã giải ngân toàn bộ số tiền theo hợp đồng vào tài khoản của AIC.

Kết luận điều tra xác định giá trị thiết bị bị nâng khống, quy trình lựa chọn nhà thầu vi phạm nghiêm trọng quy định của Luật đấu thầu, dẫn đến thiệt hại hơn 763 triệu đồng cho ngân sách.

Gói thầu nói trên chỉ là một phần nhỏ trong tổng số 230 gói thầu mà AIC đã trúng tại TP HCM bằng cùng một phương thức. Đó là dựng lên hệ thống "quân xanh", cài tiêu chí để loại đối thủ thật, và lợi dụng kẽ hở trong quản lý đấu thầu.

Hồ sơ vụ án cho thấy tại nhiều đơn vị, quy trình đấu thầu bị biến thành thủ tục mang tính hình thức, phụ thuộc hoàn toàn vào thẩm quyền phê duyệt của một số cá nhân.

CỰU NHÂN VIÊN Y TẾ ĐỤC VỠ XƯƠNG TRỤC LỢI BẢO HIỂM: THỦ ĐOẠN TÀN NHẪN, BẤT NHÂN

Theo luật sư, hành vi của những kẻ trong vụ tự đục vỡ xương khớp để trục lợi bảo hiểm ở Phú Thọ tinh vi và tàn nhẫn.

Công an tỉnh Phú Thọ vừa triệt phá đường dây tự gây thương tích có tổ chức, thủ đoạn tinh vi, vô nhân tính nhằm trục lợi hơn 6 tỷ đồng từ nhiều công ty bảo hiểm nhân thọ. Kẻ cầm đầu, chủ mưu là Tạ Minh Châu (SN 1995, cựu cán bộ Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê).

Theo tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường (Trưởng Văn phòng luật sư Chính Pháp), hành vi của các đối tượng vô cùng tàn nhẫn, tinh vi, thể hiện ý thức coi thường pháp luật. Chỉ vì lòng tham mà họ sẵn sàng lừa gạt các công ty bảo hiểm, gây thương tích nghiêm trọng cho người khác, nên việc phát hiện xử lý là cần thiết. Những kẻ đó sẽ bị xử lý bằng chế tài nghiêm khắc của luật hình sự.

Kết quả điều tra bước đầu của cơ quan điều tra cho thấy vụ án có đồng phạm, nhiều đối tượng cùng cố ý thực hiện.

Các đối tượng bàn bạc phân công thống nhất với nhau từ trước khi mua bảo hiểm. Dựa vào hiểu biết chuyên môn về y tế của cán bộ y tế, những tên đó cùng nhau mua bảo hiểm của nhiều công ty bảo hiểm nhân thọ khác nhau sau đó tự tạo ra thương tích để trục lợi bảo hiểm, gây thiệt hại số tiền lớn của các công ty bảo hiểm, đồng thời đây cũng là số tiền thu lợi bất chính của các đối tượng trong vụ án này.

Kẻ bị bắt giữ đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, nhận thức rõ hành vi của mình là vi phạm pháp luật nhưng vẫn cố ý thực hiện hành vi lừa gạt công ty bảo hiểm để chiếm đoạt tài sản.

Số tiền chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên, đồng thời gây thiệt hại từ 1 tỷ đồng trở lên nên các đối tượng này sẽ bị xử lý ở khung hình phạt cao nhất theo Điều 213 Bộ luật Hình sự, là phạt tù từ 3 năm đến 7 năm. Ngoài hình phạt có thể tới 7 năm tù, các đối tượng trong vụ án này còn có thể bị phạt tiền đến 100 triệu đồng, cấm hành nghề từ 1 đến 5 năm.

"Trong vụ án nhóm phân công nhiệm vụ rõ ràng, phối hợp chặt chẽ với nhau và thực hiện trót lọt nhiều lần trước khi bị phát hiện, nên có thể bị áp dụng nhiều tình tiết định khung và tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự là phạm tội từ 2 lần trở lên, phạm tội có tổ chức, lợi dụng chức vụ quyền hạn để phạm tội, thực hiện phạm tội tinh vi, xảo quyệt", ông Cường nhấn mạnh.

Theo luật sư, cả người nhập vai người mua bảo hiểm, người bị tai nạn cũng bị xử lý hình sự theo Điều 213 Bộ luật Hình sự cùng với các đồng phạm khác.

Tạ Minh Châu là người có chuyên môn về y tế, thực hiện hành vi gây thương tích cho người mua bảo hiểm thì bị xử lý với vai trò đồng phạm về tội vi phạm về kinh doanh bảo hiểm theo Điều 213 và còn có thể bị xử lý thêm tội cố ý gây thương tích theo quy định tại Điều 134 Bộ luật Hình sự.

Cơ quan điều tra căn cứ vào hậu quả thương tích của người mua bảo hiểm làm căn cứ để xử lý người gây ra thương tích và các đồng phạm khác về tội cố ý gây thương tích, mức hình phạt sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có mức độ thương tích đối với người mua bảo hiểm.

"Đây không phải là vụ trục lợi bảo hiểm đầu tiên. Trước đó một số vụ án hình sự, cơ quan điều tra phát hiện các đối tượng tự gây ra thương tích, thậm chí tự tử để trục lợi bảo hiểm. Tuy nhiên phương thức thủ đoạn của các vụ án trước đây không tinh vi bằng vụ án này, cũng không có người có chuyên môn về y tế cầm đầu, hoặc giúp sức cho các đối tượng thực hiện hành vi phạm tội", luật sư Cường nói.

Vụ án này không chỉ đặc biệt ở số tiền chiếm đoạt lớn, phạm tội có tổ chức, thủ đoạn tinh vi mà còn có sự tiếp tay giúp sức của người có chuyên môn y tế, là cán bộ y tế ở địa phương. Đáng lẽ người này thực hiện nhiệm vụ cứu người, đòi hỏi phải có đạo đức nghề nghiệp, cần phối hợp với cơ quan chức năng trong việc phát hiện các hành vi gian lận, trục lợi bảo hiểm. Tuy nhiên, người này lại có ý thức coi thường pháp luật, chỉ vì lòng tham mà bất chấp đạo đức, bất chấp pháp luật để thực hiện hành vi gây thương tích cho người khác nhằm trục lợi bảo hiểm.

"Hành vi của nguyên cán bộ y tế này rất đáng trách, đáng lên án. Là người được đào tạo để cứu người nhưng lại lợi dụng nghề nghiệp để hại người, người này biết rõ hành vi của mình là gây ra thương tích cho người bệnh, nhưng vì vụ lợi, vì lòng tham mà vẫn cố ý gây ra thương tích cho người khác để trục lợi", ông Cường nêu quan điểm.

Vị luật sư phân tích, người bị thương tích không bị khởi tố về tội cố ý gây thương tích vì bản thân chính là nạn nhân, nhưng sẽ bị xử lý về tội vi phạm quy định về kinh doanh bảo hiểm.

Còn với Tạ Minh Châu có chuyên môn về y tế, dù người khác đồng ý để mình gây ra thương tích nhưng pháp luật không cho phép thỏa thuận này, pháp luật không cho phép ủy quyền, nhờ, thuê người khác gây thương tích cho bản thân.

Cán bộ y tế này nhận thức rõ hành vi gây ra thương tích cho người khác là vi phạm pháp luật, nhận thức được hậu quả có thể xảy ra nhưng vì lòng tham và ý thức coi thường pháp luật nhưng vẫn cố ý thực hiện hành vi gây ra lợi ích cho người khác để trục lợi nên hành vi thỏa mãn dấu hiệu cấu thành tội phạm của 2 tội danh là tội vi phạm quy định về kinh doanh bảo hiểm và tội cố ý gây thương tích.

Trường hợp bị kết tội về 2 tội danh thì hình phạt sẽ là tổng hợp của nhiều tội danh với mức cao nhất không quá 30 năm tù. Cơ quan điều tra cũng sẽ kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản hoặc các biện pháp ngăn chặn khác để thu giữ tài sản do phạm tội mà có.

Ngoài việc làm rõ hành vi phạm tội, làm rõ tính chất mức độ của hành vi, làm rõ phương thức thủ đoạn và làm rõ hậu quả của hành vi đã gây ra đối với xã hội, cơ quan tố tụng cũng sẽ làm rõ nguyên nhân điều khiển phạm tội để thực hiện các giải pháp phòng ngừa tội phạm. Đồng thời cũng cần có những kiến nghị với cơ quan chức năng trong việc chấn chỉnh hoạt động khám chữa bệnh, kịp thời phát hiện ra các bác sĩ, nhân viên y tế không đủ tài đức để xử lý theo quy định của pháp luật.

"Vụ việc này sẽ là bài học cho nhiều người khi chỉ vì lòng tham và ý thức coi thường pháp luật mà sẵn sàng thực hiện hành vi gây ra thương tích cho người khác để trục lợi", luật sư Cường chia sẻ.

ĐỦ KIỂU TRỤC LỢI NHÀ Ở XÃ HỘI

Nhà ở xã hội (NƠXH) được kỳ vọng là điểm tựa an cư cho người thu nhập thấp, công nhân và các gia đình trẻ. Tuy nhiên, thời gian gần đây, hàng loạt dấu hiệu trục lợi – từ lách luật hồ sơ, mua bán suất, đến giao dịch ngầm bằng vi bằng – đang làm méo mó tính nhân văn của chính sách này, đòi hỏi các cơ quan quản lý phải siết chặt hơn bao giờ hết.

Muôn kiểu trục lợi NƠXH

Phản ánh đến Bộ Xây dựng về một số bất cập trong chính sách và thực tế triển khai NƠXH hiện nay, công dân T.T.B. nêu lên tình trạng mua bán tại nhiều dự án như ở Thanh Hóa, xuất hiện tình trạng hồ sơ không có nhu cầu mua ở thực tế (thông qua quan hệ để “ghép hồ sơ” vào chờ có khách mua lại, bán chênh).

Theo công dân, các căn hộ NƠXH bị “cò” đẩy giá chênh cao hơn nhiều so với giá gốc. Điều này khiến chính sách hỗ trợ đúng đối tượng bị méo mó, người dân có nhu cầu thực sự rất khó tiếp cận.

Không chỉ tại các tỉnh, ngay ở Hà Nội – nơi nhu cầu NƠXH cao nhất cả nước – thời gian qua liên tục xuất hiện tình trạng môi giới mời chào "suất ngoại giao" tại các dự án đang mở bán. Mức tiền chênh dao động từ vài trăm triệu đến cả tỷ đồng/căn, tùy vị trí gây bức xúc. Việc này đi ngược hoàn toàn mục tiêu chính sách: bình đẳng, minh bạch, đúng đối tượng.

Không chỉ rao bán suất mua NƠXH hay quảng cáo “suất ngoại giao”, tình trạng sử dụng sai mục đích – cho thuê, cho mượn nhà, thậm chí mua đi bán lại trước thời hạn vẫn âm thầm diễn ra.

Đơn cử, tại dự án NƠXH NHS Trung Văn, dự án NƠXH 987 Tam Trinh..., đang được môi giới rao bán với mức giá cao gấp 3-4 lần giá ưu đãi ban đầu.

Đáng chú ý, với những căn chưa đủ điều kiện bán lại trong 5 năm (theo quy định pháp luật), các giao dịch vẫn diễn ra thông qua vi bằng – hình thức hoàn toàn không có giá trị chuyển quyền sở hữu nhưng được dùng như “lá chắn” để lách luật.

“Căn chưa đủ điều kiện sang tên thì làm vi bằng, sau 5 năm làm thủ tục lại. Người mua vẫn chấp nhận vì so với giá nhà thương mại vẫn rẻ hơn nhiều", một môi giới chia sẻ.

Cần siết lại toàn bộ "lỗ hổng"

Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng) cho biết, nhằm tăng cường quản lý, minh bạch trong quản lý, vận hành, xét duyệt nhà ở xã hội để đông đảo người lao động thu nhập thấp có nhu cầu thực sự được tiếp cận với nhà ở xã hội như kiến nghị của công dân, khoản 15 Điều 75 Nghị định số 100/2024 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà ở về phát triển và quản lý nhà ở xã hội đã giao trách nhiệm của UBND cấp tỉnh.

Theo đó, UBND cấp tỉnh tổ chức chủ trì hoặc phối hợp với các bộ, ngành cơ quan có liên quan trong việc thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý các vi phạm liên quan đến việc đầu tư xây dựng, bán, cho thuê, cho thuê mua NƠXH, nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân, nhà lưu trú công nhân trên phạm vi địa bàn.

Bên cạnh đó, trong quá trình chủ đầu tư tổ chức bốc thăm mua, thuê mua nhà ở xã hội, khoản 2 Điều 38 Nghị định số 100/2024 quy định đại diện Sở Xây dựng địa phương nơi có dự án được phê duyệt phải giám sát. Việc bốc thăm phải có biên bản kết quả bốc thăm.

Từ phản ánh của người dân đến thực trạng thị trường cho thấy tình trạng trục lợi NƠXH đã và đang diễn ra tinh vi, lan rộng từ khâu lập hồ sơ, phân phối đến sử dụng.

Theo các chuyên gia, để chính sách an sinh này không tiếp tục bị lợi dụng cần áp dụng nhiều giải pháp đồng bộ.

Theo TS. Trần Xuân Lượng – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đánh giá thị trường bất động sản, đầu tiên phải rà soát, đối chiếu chéo hồ sơ để ngăn hồ sơ ảo; công khai danh sách người mua và tiêu chí xét duyệt; xử phạt thật nặng hành vi mua bán suất, bán chênh.

Cùng với đó là tăng cường kiểm tra hậu kiểm, xử lý nghiêm việc cho thuê, cho mượn, mua bán trái phép; siết môi giới và hợp đồng vi bằng trái quy định;...

"Khi hệ thống thực thi đồng bộ và nghiêm minh, NƠXH mới thật sự trở về đúng mục tiêu hỗ trợ người yếu thế, không trở thành 'mảnh đất màu mỡ' cho đầu cơ trục lợi", TS Trần Xuân Lượng nói.

Trong khi đó, ông Nguyễn Quang Huy - chuyên gia Khoa Tài chính - Ngân hàng, Đại học Nguyễn Trãi - cho rằng, song song với chế tài, cần thiết lập cơ chế cảnh báo sớm và quản lý chặt chẽ. Mỗi căn NƠXH nên được gắn mã định danh điện tử, liên thông dữ liệu giữa Bộ Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường, cơ quan thuế và ngân hàng để giám sát quá trình sử dụng và giao dịch.

Khi có dấu hiệu bất thường, hệ thống sẽ tự động cảnh báo đến người dân và cơ quan chức năng, giúp phòng ngừa trước khi vi phạm xảy ra. Ngoài ra, cần xây dựng cổng thông tin minh bạch công khai danh sách người được mua, thuê, chuyển nhượng hợp pháp, cùng với hệ thống nhắc nhở định kỳ về quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu NƠXH.

Thủ tướng yêu cầu Bộ Công an xử lý nghiêm

Tại phiên họp thứ 3 Ban chỉ đạo Trung ương về chính sách nhà ở và thị trường bất động sản ngày 11/11, Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu rõ, một số địa phương còn chưa thực sự quan tâm việc xét duyệt đối tượng mua, thuê, thuê mua nhà ở xã hội, còn có tình trạng tiêu cực, gây bức xúc dư luận.

Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu tất cả phải công khai, minh bạch, các bộ ngành có liên quan, đặc biệt là các địa phương phải kiểm soát chặt chẽ vấn đề này. Đặc biệt, Thủ tướng lưu ý, Bộ Công an phải chỉ đạo các lực lượng nắm thêm tình hình, vào cuộc xử lý ngay các đối tượng vi phạm pháp luật, phòng chống tiêu cực, không để làm méo mó một chính sách rất nhân văn của Đảng, Nhà nước

GỠ NÚT THẮT CHO DỰ ÁN MẮC KẸT VÌ ĐỀN BÙ

Theo tờ trình của Chính phủ về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành luật Đất đai 2024, trường hợp dự án thực hiện qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất, chủ đầu tư đàm phán được trên 75% diện tích hoặc người có đất, nhà nước sẽ thu hồi phần còn lại để giao cho doanh nghiệp.

Thỏa thuận 75%, phần còn lại sẽ thu hồi

Theo Bộ NN-MT, đơn vị soạn thảo dự thảo Nghị quyết, thực tế có nhiều dự án quy mô lớn, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương, đóng góp nguồn thu lớn cho ngân sách nhưng chưa có quy định thu hồi đất, gây khó khăn cho quá trình tiếp cận đất đai và triển khai. Với các dự án gồm chỉnh trang đô thị, hỗn hợp, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế, logistics, du lịch, dịch vụ thương mại, văn hóa - thể thao..., luật Đất đai hiện hành cũng chưa có quy định về thu hồi đất với trường hợp chủ đầu tư không đạt thỏa thuận phần diện tích đất còn lại. Điều này dẫn đến vướng mắc khi cần mặt bằng cấp bách và gây ra hệ lụy là dự án bị "treo", gây lãng phí nguồn lực đất đai, làm chậm tiến độ đầu tư.

Chính vì vậy, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng VN, cho rằng điều mà cộng đồng doanh nghiệp (DN) quan tâm nhất hiện nay là cơ chế thu hồi đất và giải phóng mặt bằng. Luật Đất đai 2024 chỉ quy định 32 trường hợp nhà nước thu hồi đất, chủ yếu phục vụ an ninh, quốc phòng. Lần sửa đổi trong dự thảo lần này đã bổ sung các dự án tại vị trí đặc quyền, dự án khu dân cư đô thị hỗn hợp, khu thương mại tự do… Đây là những quy định rất cần thiết để thúc đẩy phát triển đô thị và bất động sản. Ngoài ra, đề xuất mới được DN đánh giá cao là nếu dự án đã giải phóng mặt bằng được trên 75% diện tích trong thời hạn HĐND tỉnh quy định, nhà nước sẽ đứng ra thu hồi phần còn lại. Nếu quy định này được thông qua sẽ giúp DN yên tâm triển khai dự án, tránh tình trạng bị ách tắc chỉ vì vướng một vài hộ dân không thể thương lượng đền bù.

Luật sư Hoàng Thu (Đoàn Luật sư TP.HCM) bày tỏ đồng tình rằng quy định này thể hiện sự linh hoạt gắn với thực tế, có thể khơi thông cho nhiều dự án "mắc kẹt" vì không đạt được sự đồng thuận tuyệt đối của người có đất. Như dự án Bắc Rạch Chiếc (TP.HCM) có diện tích hơn 78 ha được giao cho Công ty Địa ốc 10 bồi thường từ năm 2001 nhưng đến nay vẫn "đứng hình". Một trong những nguyên nhân là chưa giải phóng đền bù xong, dù đã đạt 88%. Sau hơn 20 năm, chi phí bồi thường đã đội lên gấp nhiều lần và chủ đầu tư không còn khả năng thực hiện, khiến những khách hàng mua đất tại dự án này lao đao. Hay một dự án khác ở xã Nhà Bè (TP.HCM), chủ đầu tư đã bồi thường được 98% nhưng phần còn lại không thể thương lượng do người có đất đòi bồi thường với mức giá cao đến vô lý. Một dự án khác ở Q.2 cũ, chủ đầu tư đã bồi thường được 98%, chỉ còn lại 3.000 m2 thổ mộ nhưng phải mất hơn 10 năm mới xong khi chủ đầu tư buộc phải bồi thường bằng 3.000 m2 đất thương mại trong dự án.

"Có những trường hợp đền bù không được do người có đất đòi giá cao. Nếu chấp nhận mức giá này, những người trước sẽ quay lại đòi thêm tiền. Trong khi đó, phần đất còn lại dù rất ít nhưng nằm ở những vị trí đắc địa của dự án, không thể bỏ qua. Nếu buộc phải điều chỉnh ranh dự án, làm lại thủ tục pháp lý cũng mất rất nhiều thời gian. Do vậy, cơ chế này được thông qua sẽ là lối thoát cho rất nhiều dự án vướng đền bù không thể triển khai nhiều năm qua", luật sư Hoàng Thu nói.

Bảo vệ lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, áp dụng cơ chế này cũng cần gắn với một số quy định chặt chẽ, đảm bảo lợi ích hài hòa giữa chủ đầu tư và người dân, hạn chế nguy cơ lạm dụng chính sách để ép những người yếu thế hơn. Do đó, cần thiết lập mức giá trần hoặc khung giá tham chiếu làm cơ sở trong quá trình thỏa thuận, tránh tình trạng không công bằng giữa các hộ dân. Cùng với đó, tiêu chí xác định tỷ lệ trên 75% cũng phải được quy định rõ, bổ sung một cơ chế trung gian như chính quyền địa phương trước tiên sẽ làm cầu nối giữa chủ đầu tư và người dân, giúp hỗ trợ hòa giải. Nếu các nỗ lực hòa giải không thành công, phương án nhà nước đứng ra thu hồi phần đất còn lại sẽ được kích hoạt.

Bày tỏ hoan nghênh dự thảo Nghị quyết trên, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM Lê Hoàng Châu nhấn mạnh quy định sẽ tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho DN, vừa tạo thuận lợi cho chính quyền địa phương trong tổ chức thi hành luật Đất đai, vừa bảo đảm hài hòa lợi ích của người sử dụng đất là hộ gia đình, cá nhân và cũng bảo đảm nguồn thu ngân sách nhà nước từ đất đai. Quy định cũng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức kinh tế và người sử dụng đất thương lượng, thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án.

Tuy nhiên, ông Lê Hoàng Châu thừa nhận khó khăn lớn nhất của chính quyền địa phương là khâu tổ chức thực hiện và cơ chế để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người có đất bị thu hồi trong phần 25% diện tích khu đất còn lại khi thực tế có thể phát sinh tình huống. Trước tiên DN có thể "chọn lựa" mua trước phần đất phía sau mặt tiền, có giá thỏa thuận thấp để đạt tỷ lệ trên 75% diện tích khu đất rồi chờ nhà nước thu hồi phần đất còn lại phía mặt tiền có giá cao hơn. Ngoài ra, DN có thể thương lượng mua phần đất theo quy định với giá cao nhưng đối với diện tích đất được nhà nước thu hồi thì người sử dụng đất có thể bị thua thiệt do nhà nước áp dụng giá đất tính bồi thường theo giá đất trong bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất nên chắc chắn có giá bồi thường thấp hơn giá do DN tự thỏa thuận.

Chính vì vậy, ông Lê Hoàng Châu đề nghị quy định trong trường hợp giá đất tính bồi thường thấp hơn giá đất cùng loại trong dự án mà DN đã thỏa thuận thì DN hỗ trợ phần giá trị chênh lệch (chi phí này được tính vào chi phí đầu tư của dự án) để người sử dụng đất được nhà nước bồi thường sau không bị thiệt thòi.

Thực tế, hàng loạt dự án hạ tầng và đô thị trong nhiều năm qua bị "treo" chỉ vì một số ít trường hợp không đồng thuận phương án bồi thường, khiến cả dự án đình trệ. Việc đặt mốc trên 75% được xem là cơ sở pháp lý để tránh tình trạng "thiểu số quyết định số phận đa số" và giảm lãng phí tài nguyên đất. Cơ chế này cũng góp phần triệt tiêu tình trạng cố tình chây ì, giữ đất chờ giá hoặc chặn dự án để trục lợi. Khi thời gian kéo dài, chi phí xã hội tăng, DN và cả nhà nước đều chịu thiệt.

Tuy nhiên, như đã nêu, chính sách này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Điểm lo ngại lớn nhất là nhóm 25% hộ dân còn lại có thể bị thiệt thòi nếu bồi thường không phản ánh đúng giá thị trường.

Vì vậy, quy định chỉ phát huy hiệu quả khi song hành với một bộ khung pháp lý nghiêm ngặt: Định giá đất phải độc lập và sát giá giao dịch thực tế; toàn bộ hồ sơ, phương án bồi thường phải công khai và chỉ áp dụng cho các dự án có đầy đủ điều kiện pháp lý, ưu tiên dự án công cộng, hạ tầng. Ngoài ra, cần cơ chế giám sát trách nhiệm của DN và chính quyền địa phương để tránh trường hợp "bắt tay" gây bất lợi cho người dân.

Nguồn: Người Lao Động; Kenh14; CafeF; Thanh Niên