TRUY TỐ CHỦ TỊCH AIC NGUYỄN THỊ THANH NHÀN, CỰU GIÁM ĐỐC SỞ GD&ĐT TPHCM ‘GIÚP ĐỠ’ THẾ NÀO?

Để Công ty AIC của bà Nguyễn Thị Thanh Nhàn trúng 134 gói thầu trong lĩnh vực giáo dục, các cựu lãnh đạo Sở GD&ĐT TPHCM đã không thực hiện đúng quy định của Luật Đấu thầu 2005; can thiệp trái pháp luật vào hoạt động đấu thầu...

VKSND TPHCM vừa hoàn tất cáo trạng truy tố đối với bà Nguyễn Thị Thanh Nhàn (Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Tiến bộ quốc tế - Công ty AIC), ông Lê Hồng Sơn (cựu Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM) cùng 14 bị can về tội “Vi phạm quy định đấu thầu”.

Trước đó, bị can Nhàn đã bị đưa ra xét xử ở 5 vụ án khác, với tổng hợp hình phạt mức án là 30 năm tù.

Ngoài bà Nhàn, còn có các bị can Nguyễn Thị Tích (Tổng giám đốc Công ty Mopha, Trưởng phòng Công ty AIC); Trần Đăng Tấn (Trưởng Văn phòng đại diện AIC tại TPHCM); Trương Sỹ Hiệp (Giám đốc Công ty TNHH Thiết bị Phú Bình); Lê Phương Nga (cựu Chánh Văn phòng Sở GD&ĐT TPHCM) và Lê Thanh Thy (Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Thông tin và Thẩm định giá Tây Nam Bộ - SIAC) đang bỏ trốn, bị cơ quan điều tra ra quyết định truy nã.

Dù các bị can vắng mặt nhưng cơ quan tố tụng đã thực hiện các biện pháp bảo đảm quyền bào chữa cho họ. Nếu các bị can không ra đầu thú sẽ bị xem là từ bỏ quyền tự bào chữa và bị truy tố, xét xử vắng mặt.

Theo cáo buộc, bà Nguyễn Thị Thanh Nhàn là chủ mưu, chỉ đạo thành lập nhóm công ty "quân xanh" tham gia các gói thầu trong cả nước nhằm thực hiện các hành vi thông thầu, gian lận để giúp Công ty AIC trúng thầu.

Tại TPHCM, từ năm 2012-2017, bà Nhàn đã ủy quyền và phân công Hoàng Thị Thúy Nga (Trưởng Ban Quản lý dự án 1 - Công ty AIC) phụ trách các gói thầu lĩnh vực giáo dục; Trần Đăng Tấn phụ trách các gói thầu lĩnh vực y tế, sử dụng pháp nhân của các công ty trong hệ sinh thái làm “quân xanh”, thông đồng với nhóm công ty thẩm định giá, công ty tư vấn và một số đơn vị chủ đầu tư.

Hồ sơ dự thầu của các công ty “quân xanh" được bộ phận AIC ở Hà Nội chuẩn bị sẵn, cố ý để nhiều tiêu chí không đạt yêu cầu, bỏ giá cao để bị loại. Riêng báo cáo tài chính của Công ty AIC được chỉnh sửa, nâng khống các tiêu chí bắt buộc để trúng thầu.

Bằng thủ đoạn này, AIC đã trúng 230 gói thầu thuộc 3 lĩnh vực: giáo dục (134 gói), y tế (94 gói) và môi trường (2 gói) tại TPHCM. Trong đó, 171 gói thầu (131 giáo dục và 40 y tế) gây thiệt hại cho nhà nước hơn 145 tỷ đồng.

Cựu Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM “bắt tay” với AIC

Để Công ty AIC trúng 134 gói thầu trong lĩnh vực giáo dục, phía chủ đầu tư là các cựu lãnh đạo Sở GD&ĐT TPHCM gồm Lê Hồng Sơn, Lê Hoài Nam (cựu Phó giám đốc Sở), Lê Phương Nga và lãnh đạo Phòng GD&ĐT quận 5 (cũ) đã không thực hiện đúng quy định của Luật Đấu thầu 2005; can thiệp trái pháp luật vào hoạt động đấu thầu, chỉ định thầu định giá và tư vấn trái quy định, thành lập tổ chuyên gia đấu thầu không đúng tiêu chuẩn, không hoạt động, phê duyệt kế hoạch đấu thầu và kết quả lựa chọn nhà thầu trái quy định...

Trước khi triển khai các gói thầu tại Sở GD&ĐT TPHCM, Hoàng Thị Thúy Nga cùng nhân viên đã liên hệ lãnh đạo Sở xin được gặp. Sau đó, bà Nga và nhân viên đến gặp ông Lê Hồng Sơn, ông Lê Hoài Nam và chuyên viên Trần Trọng Nhơn Hòa để tặng quà, nhờ giúp đỡ để AIC được trúng thầu.

Cáo trạng xác định ông Lê Hồng Sơn có hành vi can thiệp vào hoạt động đấu thầu, tạo điều kiện cho Công ty AIC trúng 134 gói thầu mua sắm thiết bị trong lĩnh vực giáo dục, trong đó có 131 gói thầu gây thiệt hại 142,6 tỷ đồng.

Trong quá trình thực hiện gói thầu mua sắm thiết bị năm 2012 do Văn phòng Sở GD&ĐT làm chủ đầu tư, ông Sơn đã ký chỉ định thầu định giá và tư vấn trái quy định, thành lập tổ chuyên gia đấu thầu không đúng tiêu chuẩn, không hoạt động, phê duyệt kế hoạch đấu thầu và kết quả lựa chọn nhà thầu trái quy định, không bảo đảm tính công bằng, minh bạch… gây thiệt hại 763 triệu đồng cho nhà nước.

Đối với gói thầu do Phòng GD&ĐT quận 5 (cũ) làm chủ đầu tư, trước khi có chủ trương giao Phòng thực hiện, bà Vũ Ngọc Thu (Trưởng Phòng GD&ĐT quận 5) được ông Sơn gặp riêng, thông báo việc phòng sẽ được lựa chọn thí điểm gói thầu này.

Sau đó, bà Thu tiếp tục được bà Huỳnh Thị Thảo (Chủ tịch UBND quận 5) thông báo qua điện thoại rằng ông Hứa Ngọc Thuận (nguyên Phó Chủ tịch UBND TPHCM) đã trao đổi về việc giao gói thầu cho Phòng GD&ĐT quận 5 thực hiện.

Thông qua giới thiệu của ông Hòa, bà Thu gặp và biết Hoàng Ngọc Hồng Phúc (nhân viên Công ty AIC), sau đó bà Thu đã đồng ý để Phúc hướng dẫn Phòng GD&ĐT quận 5 làm thủ tục đấu thầu; chỉ đạo Vũ Quốc Cường (chuyên viên của Phòng) phối hợp với Phúc để thực hiện các thủ tục đấu thầu.

Cường biết Phúc là người của Công ty AIC, mặc dù chưa có kết quả đấu thầu nhưng vẫn phối hợp và tiếp nhận thông tin và các thủ tục đấu thầu do Phúc cung cấp qua email. Cáo trạng xác định gói thầu này nhà nước thiệt hại 4,2 tỷ đồng.

Đối với 129 gói thầu mua sắm trực tiếp do Phòng GD&ĐT 23 quận, huyện và 89 trường THPT làm chủ đầu tư, gây thiệt hại 137,5 tỷ đồng, cáo trạng xác định ông Sơn là người ký các văn bản tham mưu.

16 bị can gồm:

1. Nguyễn Thị Thanh Nhàn (Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty AIC)
2. Hoàng Thị Thúy Nga (Trưởng Ban Quản lý dự án 1 Công ty AIC)
3. Trần Đăng Tấn (Trưởng Văn phòng đại diện AIC tại TPHCM)
4. Tạ Hải Anh (Tổng giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ cao)
5. Nguyễn Thị Tích (Tổng giám đốc Công ty Mopha, Trưởng phòng Công ty AIC)
6. Hoàng Ngọc Hồng Phúc (nhân viên Công ty AIC)
7. Trương Sĩ Hiệp (Giám đốc Công ty thiết bị Phú Bình)
8. Lê Thanh Thy (Tổng giám đốc Công ty CP thông tin và thẩm định giá Tây Nam Bộ - SIAC)
9. Hồ Tấn Mạnh (Chủ tịch HĐQT Công ty Thẩm định giá Đông Nam Á)
10. Nguyễn Minh Tâm (Tổng giám đốc Công ty Thẩm định giá Đông Nam Á)
11. Lê Hoài Nam (cựu Phó giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM)
12. Lê Hồng Sơn (cựu Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM);
13. Lê Phương Nga (cựu Chánh Văn phòng Sở GD&ĐT TPHCM)
14. Võ Ngọc Thu (cựu Trưởng Phòng GD&TĐT quận 5)
15. Nguyễn Thị Mai Hương (cựu Phó trưởng GD&ĐT quận 5)
16. Vũ Quốc Cường (cựu chuyên viên Phòng GD&ĐT quận 5)

SẮP XÉT XỬ ĐẠI ÁN NGUYÊN LÃNH ĐẠO ĐIỆN LỰC BÌNH THUẬN "BẮT TAY" TUẤN ÂN THÔNG THẦU

Các lãnh đạo PC Bình Thuận đã nhận hàng tỷ đồng để giúp Tập đoàn Tuấn Ân trúng nhiều gói thầu thiết bị điện, gây thiệt hại cho nhà nước hơn 49,7 tỷ đồng. Ngoài ra, hàng loạt giám đốc dính vòng lao lý vì mua bán hóa đơn khống, giúp Tuấn Ân trốn thuế hàng trăm tỷ đồng

Nhóm lãnh đạo Điện lực Bình Thuận nhận hơn 9 tỷ đồng tiền “lót tay” từ Tuấn Ân

Ngày 21/9, tin từ Tòa án Nhân dân tỉnh Lâm Đồng (cơ sở 1) cho biết, vào ngày 23/9 sẽ diễn ra phiên tòa xét xử vụ án Đưa hối lộ; Nhận hối lộ; Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng; Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng; In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước xảy ra tại Tập đoàn Tuấn Ân và Điện lực Bình Thuận.

Phiên tòa sẽ diễn ra trong 4 ngày từ 23-26/9.

Theo Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao, từ năm 2016 đến 2023, Huỳnh Tuấn Ân, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Tuấn Ân đã thỏa thuận với lãnh đạo Công ty Điện lực Bình Thuận (PC Bình Thuận) để công ty con của tập đoàn này liên tiếp trúng 25 gói thầu cung cấp vật tư, thiết bị điện.

Cơ quan điều tra xác định, ông Trần Ngọc Linh (nguyên Giám đốc PC Bình Thuận) và ông Nguyễn Thành Ngôn (Giám đốc kế nhiệm) đã chỉ đạo cấp dưới thông đồng với Tập đoàn Tuấn Ân. Đổi lại, họ được chi tiền "ngoài hợp đồng" với tỷ lệ từ 5–6% giá trị gói thầu.

Cụ thể, ông Trần Ngọc Linh, Giám đốc PC Bình Thuận từ năm 1994 đến tháng 11/2021 đã nhận 2,329 tỷ đồng của Huỳnh Tuấn Ân trong thời gian đương chức, để tạo điều kiện cho Công ty TBĐ Tuấn Ân trúng 23 gói thầu, gây thiệt hại tài sản Nhà nước 45.260.357.050 đồng (hơn 45 tỷ đồng).

Còn ông Nguyễn Thành Ngôn (Giám đốc PC Bình Thuận tiếp theo) nhận 1,343 tỷ đồng để Công ty TBĐ Tuấn Ân nhận 1,343 tỷ đồng và trúng gói thầu số 25, 26, gây thiệt hại tài sản Nhà nước 4.506.094.937 đồng (hơn 4,5 tỷ đồng).

Ngoài ra, Trương Tấn Đạt (Trưởng phòng Kế hoạch vật tư, sau là Phó Giám đốc PC Bình Thuận) nhận tổng cộng 4,1 tỷ đồng gây thiệt hại tài sản Nhà nước 45.260.357.050 đồng, trong khi Lê Quang Nghĩa (Trưởng phòng Kế hoạch vật tư giai đoạn 2021–2023) nhận 460 triệu đồng từ Nguyễn Thành Ngôn gây thiệt hại tài sản Nhà nước 4.506.094.937 đồng (hơn 4,5 tỷ đồng).

Bị cáo Tạ Thúc Thông, nhân viên Phòng Kế hoạch vật tư đã thực hiện các hành vi trái pháp luật về đấu thầu để Công ty TBĐ Tuấn Ân trúng 18 gói thầu, gây thiệt hại tài sản Nhà nước 39.056.649.525 đồng. Thông được hưởng lợi số tiền 875 triệu đồng.

Nhóm cán bộ lãnh đạo PC Bình Thuận này đã giúp Tuấn Ân trúng thầu trái quy định, gây thiệt hại cho Nhà nước hơn 49,7 tỷ đồng.

Kết quả điều tra cho thấy, các bị cáo tại PC Bình Thuận đã cố tình tiết lộ thông tin nội bộ, cài cắm tiêu chí kỹ thuật, sử dụng báo giá khống để Công ty TBĐ Tuấn Ân có lợi thế vượt trội. Những thủ đoạn này làm mất tính minh bạch, cạnh tranh trong hoạt động đấu thầu.

Trong 25 gói thầu, nhiều gói bị "cài thầu" bằng cách thêm yêu cầu kỹ thuật đặc thù chỉ sản phẩm của Tuấn Ân đáp ứng được; hoặc gom nhiều mặt hàng vào cùng một gói để hạn chế sự tham gia của nhà thầu khác.

Ngoài ra, còn có tình trạng dùng "quân xanh" là các công ty liên quan đến Tuấn Ân tham gia đấu thầu nhằm tạo ra tính cạnh tranh giả tạo.

Hậu quả, PC Bình Thuận đã quyết toán tổng cộng hơn 97,6 tỷ đồng cho 25 gói thầu, trong khi giá vốn thực tế chỉ khoảng 47,8 tỷ đồng. Khoản chênh lệch gần 50 tỷ đồng được xác định là thiệt hại trực tiếp cho ngân sách Nhà nước.

Theo cáo trạng, Trần Ngọc Linh và Trương Tấn Đạt bị truy tố về tội Nhận hối lộ theo điểm a, b khoản 4 Điều 354 Bộ luật Hình sự; Nguyễn Thành Ngôn bị truy tố theo điểm a khoản 4 Điều 354; còn Lê Quang Nghĩa bị truy tố theo điểm b khoản 3 Điều 354 tội Nhận hối lộ.

Ngoài ra, Tạ Thúc Thông (nhân viên Phòng Kế hoạch vật tư) cũng bị truy tố về tội Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng khi trực tiếp tham gia các hành vi cài thầu, thông thầu.

Lập “hai sổ kế toán”, trốn thuế hơn 156 tỷ đồng

Không chỉ thao túng đấu thầu, Tuấn Ân còn dựng lên một hệ thống kế toán "hai sổ".

Từ năm 2018 đến 2023, tập đoàn này đã hạch toán lợi nhuận ngoài sổ sách hơn 544,8 tỷ đồng, phạm tội Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.

Cáo trạng của Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao chỉ rõ, để hợp thức hóa chi phí và giảm thuế phải nộp, Tập đoàn Tuấn Ân đã mua 1.163 hóa đơn khống từ 11 doanh nghiệp.

Việc này không chỉ giúp Tuấn Ân gian lận kế toán, trốn thuế hơn 156 tỷ đồng mà còn đem lại lợi ích bất chính cho nhiều giám đốc công ty.

Cụ thể, bà Lê Thị Phương Thảo, Giám đốc Công ty Tấn Thuận là người hưởng lợi nhiều nhất, với 181 hóa đơn khống, số tiền thu bất chính lên tới 8,74 tỷ đồng. Bà Trương Thị Mỹ Thuận, Giám đốc DNTN Hoa Mỹ cũng xuất 245 hóa đơn, hưởng lợi 6,92 tỷ đồng; ông Trần Minh Vũ, Giám đốc Công ty Duy Khang 68 xuất 89 hóa đơn, hưởng lợi 6,72 tỷ đồng.

Các giám đốc khác cũng thu lợi hàng tỷ đồng như: Nguyễn Thị Hoàng Mai (4 tỷ đồng), Võ Thị Bích Thủy (3,12 tỷ đồng) hay Nguyễn Văn Việt. Giám đốc Công ty Minh Trí với gần 1 tỷ đồng. Những trường hợp hưởng lợi ít hơn gồm Trương Thị Thúy Hòa (900 triệu đồng), Nguyễn Phước Lộc (568 triệu đồng), Nguyễn Ngọc Khanh (536 triệu đồng).

Đáng chú ý, bị cáo Lý Mỹ Hằng, Giám đốc Công ty Xương Minh sau khi xuất 4 hóa đơn khống, hưởng lợi 296 triệu đồng đã bỏ trốn và hiện bị cơ quan điều tra phát lệnh truy nã. Trong khi đó, Nguyễn Công Võ, Giám đốc Công ty HPVN cũng bị cáo buộc bán 6 hóa đơn khống, hưởng lợi 36 triệu đồng.

Hành vi nêu trên của Võ Thị Bích Thủy, Trần Minh Vũ, Trương Thị Mỹ Thuận, Lê Thị Phương Thảo, Nguyễn Văn Việt, Nguyễn Thị Hoàng Mai, Trương Thị Thúy Hòa, Nguyễn Phước Lộc, Nguyễn Ngọc Khanh và Lý Mỹ Hằng phạm vào tội In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách Nhà nước; Nguyễn Công Võ phạm vào tội In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách Nhà nước.

THANH TRA 'VẠCH' RÕ TRÁCH NHIỆM NHIỀU KHU ĐẤT ‘VÀNG’ BỎ HOANG, BỊ LẤN CHIẾM NHIỀU NĂM Ở CÀ MAU

Hàng loạt khu đất công tại Cà Mau sau khi thu hồi, nhiều năm qua vẫn bỏ hoang, chưa được đấu giá hoặc đưa vào sử dụng, bị lấn chiếm. Thanh tra tỉnh Cà Mau xác định trách nhiệm thuộc lãnh đạo Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh, do chưa thường xuyên kiểm tra, theo dõi, để phát sinh sai sót.

Thanh tra tỉnh Cà Mau vừa ban hành kết luận thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật trong quản lý, sử dụng đất công và nhà đất tại Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT).

Theo đó, Sở NN&MT Cà Mau đang theo dõi 43 khu nhà, đất công, tổng diện tích trên 2,8 triệu m2. Trong số này, nhiều diện tích đất thu hồi từ các doanh nghiệp. Cùng với đó, Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh Cà Mau (trước đây trực thuộc Sở NN&MT, từ tháng 4/2025 trực thuộc UBND tỉnh) tiếp nhận 31 khu nhà, đất công, diện tích hơn 2,7 triệu m2.

Tuy vậy, nhiều khu đất trên trong tình trạng bỏ hoang , tranh chấp hoặc thủ tục kéo dài, khiến khai thác gần như "đóng băng". Điển hình, sau nhiều năm thu hồi, khu "đất vàng" tại 12 Phan Chu Trinh (phường An Xuyên) từng thuộc Công ty CP Văn hóa tổng hợp Cà Mau vẫn chưa cho thuê và chưa có ai sử dụng.

Năm 2017, Trung tâm Phát triển quỹ đất được giao quản lý khu đất hơn 41.000 m2 sau khi thu hồi từ Công ty TNHH xử lý môi trường Quang Bến. Hiện, khu đất cũng rơi vào tình cảnh cỏ mọc um tùm.

Tương tự, khu quy hoạch chợ nổi ở P.7, TP.Cà Mau (cũ), hiện cũng để hoang hơn 1,6ha, không cho thuê và không ai sử dụng. Còn khu "đất vàng" rộng 6,2ha thu hồi của của Tổng công ty Phân bón và hóa chất Dầu khí nằm trên đường Trần Hưng Đạo (phường Tân Thành), Trung tâm quỹ đất thông báo cho thuê, nhưng không có ai thuê.

Các khu đất công khác cũng hoang hoá, nhà cửa xuống cấp do nhiều không sử dụng, như: Trụ sở Công ty Hải Đăng (4.313m2, phường An Xuyên); chợ nông sản thực phẩm Năm Căn (1.151m2, xã Năm Căn)...

Đáng chú ý, khu đất 138ha của Công ty CP Nuôi trồng và Chế biến thủy hải sản Mỏ Ó - Sóc Trăng tại xã Tân Thuận, sau nhiều năm tranh chấp, dù đã được giải quyết, nhưng không mời gọi được nhà đầu tư. Hiện, khu đất chỉ cho thuê ngắn hạn, giá thuê 658 triệu đồng/năm.

Để xảy ra tình trạng trên, Thanh tra xác định trách nhiệm thuộc về nguyên Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh khi chưa đề xuất cắm mốc giới, không theo dõi chặt để xảy ra tình trạng chiếm, tái chiếm đất công; biên bản vi phạm thiếu diện tích cụ thể; không báo cáo kịp thời cho Sở TN&MT (cũ); đồng thời buông lỏng quản lý, để mốc giới bị vùi lấp, đất bị bốc dỡ sai quy định...

Ngoài ra, bộ phận tham mưu cho Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh để xảy ra những thiếu sót tại khu đất thu hồi của Công ty cổ phần Văn hóa Tổng hợp Cà Mau; Khu đất thu hồi của Công ty TNHH Xử lý môi trường Quang Bến; Khu đất quy hoạch Chợ nổi phường 7, TP.Cà Mau; Khu đất thu hồi của Công ty TNHH Hải Đăng.

Từ những tồn tại trên, Thanh tra tỉnh Cà Mau kiến nghị cấp thẩm quyền chỉ đạo rút kinh nghiệm đối với các tổ chức, cá nhân liên quan.

HỒI SINH ĐÔ THỊ SÔNG NƯỚC

Ghe thuyền chật sông, ngày đêm đi lại không ngớt - ký ức của người Sài Gòn hàng trăm năm trước đã gắn liền với thuyền bè sông nước, nơi những bến đò ngang xuôi ngược tấp nập sáng đêm.

Dần dà, đô thị phát triển, đường nối cầu, cầu nối sông, những tuyến đò ngang chỉ còn lại trong hoài niệm. Song, vẫn còn một hồn đô thị sông nước đang chờ được hồi sinh giữa thành phố hoa lệ.

Mòn mỏi chờ bến phà xưa

Gần 1 tháng qua kể từ khi cầu Bình Triệu 1 điều chỉnh lưu thông để phục vụ thi công dự án nâng tĩnh không, cửa ngõ phía đông TP.HCM ngập trong ùn tắc đến nghẹt thở. Sở Xây dựng TP.HCM liên tục điều chỉnh phương án điều tiết theo thực trạng nhưng ùn ứ vẫn diễn biến phức tạp, chuyển từ cầu Bình Triệu sang cầu Bình Lợi, rồi lại dồn tới đường Phạm Văn Đồng và đổ về QL13 vốn đã quá tải nghiêm trọng hơn 2 thập kỷ qua. Hàng loạt tuyến đường lân cận hướng vào nội đô như Đặng Thùy Trâm, ngã tư Hàng Xanh, cả hai chiều đường Xô Viết Nghệ Tĩnh và Đinh Bộ Lĩnh đều đặc kín xe từ sáng tới tối.

Mỗi lần len giữa dòng xe cộ chen chúc, người dân TP lại nhớ và mong phà Bình Quới - Thanh Đa sớm hoạt động trở lại để "lấy sông cứu đường". Đã hơn 1 năm, người dân từ hướng TP.Thủ Đức đi Q.Bình Thạnh (cũ) và ngược lại hằng ngày phải đi vòng hơn 10 km qua các tuyến đường Xô Viết Nghệ Tĩnh, Ung Văn Khiêm, cầu Bình Triệu, Phạm Văn Đồng… thay vì khoảng 10 phút đi phà vượt sông. Giờ đây khi những tuyến đường vòng ngày càng nghẹt thở, khao khát được trở lại đi phà càng thêm bức bách.

"TP cứ nói phà sẽ hoạt động lại, nhưng chờ mãi không thấy đâu. Đến giờ này, thỉnh thoảng vẫn có nhiều người cầu may chạy tới đây xem phà đã chạy lại chưa. Biết bao nhiêu học sinh lớp 2 - 3 trường Bình Quới ngay đây, nhà ngay bên đó mà hàng ngày bố mẹ phải đưa đón chen chúc đi đường vòng cả tiếng đồng hồ chưa tới. Sáng nào tới cũng nhễ nhại mồ hôi vì kẹt xe. Giờ cầu Bình Triệu xây dựng lại càng kẹt dữ nữa. Chỉ mong vướng mắc ở đâu thì thành phố sớm tháo gỡ cho tuyến phà chạy chở lại càng sớm càng tốt. Dân mong lắm rồi", bà Nhan Kim Cúc (ngụ P.Bình Quới) chia sẻ.

Không chỉ ảnh hưởng tới cuộc sống hằng ngày của người dân, bến phà Bình Quới tạm ngưng còn thay đổi cả "kế sinh nhai" của nhiều phận đời. Ông Trần Văn Bảy (66 tuổi, ở Thủ Đức) là 1 trong số đó. Hơn 10 năm mưu sinh bằng nghề bán vé số dạo, trước đây ngày nào bán ế quá, ông Bảy lại tranh thủ đón chuyến phà muộn qua khu Thanh Đa, túc tắc cũng kiếm thêm được chút đỉnh cho bữa tối. Từ ngày bến phà ngừng chạy, đi vòng xa quá, người đàn ông gần tới tuổi thất thập không còn đủ sức đạp xe hơn 10 km nên đành quẩn quanh ở "địa bàn" cũ. Thu nhập vì thế cũng bị ảnh hưởng khá nhiều.

Với những người con sinh ra và lớn lên trên bán đảo Thanh Đa, hình ảnh phà Bình Quới nằm trong hàng rào sắt giăng ngang không khỏi khiến họ thấy nao lòng. Đây từng là tuyến giao thông huyết mạch nối Bắc - Nam cách đây gần 300 năm - tuyến "quan lộ" nối Sài Gòn với Huế, Tây Ninh và Vĩnh Long từ thời triều đình nhà Nguyễn. Trong giai đoạn chiến tranh, chính bến đò này cũng là nơi những chiếc phà miệt mài rời bến đưa cán bộ cách mạng vượt sông từ Thanh Đa sang bờ bên kia Thủ Đức làm nhiệm vụ. Ngay tại bến đò còn dựng một bia tưởng niệm liệt sĩ Bình Quới như minh chứng của một thời lịch sử oanh liệt. Nhiều thế kỷ trôi qua, trong khi từng bến phà đã lần lượt trôi vào dĩ vãng để nhường chỗ cho những cây cầu to đẹp, phà Bình Quới - Thanh Đa vẫn còn giữ nguyên giá trị là tuyến vận tải quan trọng phục vụ người dân đôi bờ sông Sài Gòn, nối bán đảo duy nhất giữa lòng thành phố với đô thị sáng tạo sầm uất khu Đông.

"Hòn ngọc" Thanh Đa vẫn chưa thể xóa phà

Theo lãnh đạo UBND phường Bình Quới, kể từ khi tạm ngưng phà Bình Quới - Thanh Đa vào tháng 7.2024, địa phương đã ghi nhận nhu cầu sử dụng phà của người dân là rất lớn. Trước yêu cầu cấp thiết, địa phương đã rất nhiều lần liên hệ tới Công ty TNHH TMDV Vận tải Bến Đò Bình Quới - đơn vị khai thác phà - để hướng dẫn cụ thể quy trình hoàn thành các thủ tục liên quan để phà được hoạt động trở lại. Trong đó, điều quan trọng là phải có giấy tờ pháp lý liên quan đến chỗ đất để phà cập bờ, bến phà hai đầu bến. Sở Xây dựng cũng đã nhiều lần có văn bản thúc giục và gia hạn. Tuy nhiên, đến nay phía công ty vẫn chưa hoàn thiện đủ hồ sơ pháp lý nên chưa thể công bố hoạt động lại bến phà.

Trong khi đó, phía doanh nghiệp (DN) cho biết thời gian qua đã chủ động thực hiện các hướng dẫn của cơ quan chức năng để tháo gỡ vướng mắc, sớm đưa phà trở lại hoạt động. Song, khó khăn lớn nhất hiện nay nằm ở thủ tục pháp lý liên quan đến đất đai vẫn chưa được tháo gỡ. Phía DN khẳng định đây là bến phục vụ nhu cầu đi lại dân sinh, không mang tính chất thương mại hay du lịch, vì vậy đã gửi đơn xin cứu xét kiến nghị các đơn vị liên quan xem xét, hỗ trợ.

DN chờ chính quyền, chính quyền lại chờ DN, cứ như vậy đã hơn 1 năm trôi qua, còn người dân thì chờ phà mòn mỏi. TSKH-KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng TP.HCM cần nhanh chóng đưa phương án giải quyết triệt để những khó khăn, tháo gỡ vướng mắc để cấp bách mở lại phà Bình Quới. Bởi, đây là tuyến giao thông vô cùng quan trọng, không chỉ giảm tải ùn tắc giao thông cho cửa ngõ phía đông TP mà còn tác động lớn tới quy hoạch khu vực bán đảo Thanh Đa - Bình Quới.

Ông Nam Sơn phân tích: Bình Quới - Thanh Đa là bán đảo có vị trí rất đẹp, diện tích lớn, có mặt sông, nhưng điểm yếu lớn nhất là vùng đất thấp, đòi hỏi chi phí xây dựng lớn vì phải gia cố móng, nâng nền… tốn kém. TP đang muốn khai phá "hòn ngọc giữa hòn ngọc" và xác định quy hoạch không thể chỉ nhìn hạn hẹp trong ranh giới Thanh Đa mà phải nhìn rộng hơn trong tương quan tổng thể không gian đô thị bên này bán đảo và bên kia sông. Ranh giới quy hoạch không chỉ là bờ sông của Thanh Đa, mà cần phải tính từ các trục giao thông huyết mạch xung quanh, ở bên kia sông, bao gồm: trục QL52 - xa lộ Hà Nội hướng về phía bắc và nối ra biển, trục QL13 nối lên Bình Dương cũ, trục Phạm Văn Đồng nối đến sân bay Tân Sơn Nhất và Đồng Nai.

Trong khi đó, bán đảo hiện chỉ có một con đường kết nối, kéo dài từ Xô Viết Nghệ Tĩnh tới QL13 thường xuyên ùn tắc. Mặt khác, khi đã sáp nhập với Bình Dương, tuyến đường huyết mạch này kẹt sẽ tác động rất lớn tới kinh tế, xã hội của TP.HCM.

Vì thế, để phát triển bán đảo Thanh Đa đồng bộ với bờ bên kia sông, TP phải xác định không chỉ nâng tĩnh không hay mở rộng mặt cầu Bình Triệu mà còn phải cần tới 3 - 4 cây cầu nữa nối thẳng sang khu cảng Trường Thọ, khu đô thị An Phú, khu đô thị Linh Đông…

"Từ nay đến lúc xây xong hết cầu, phà Bình Quới vẫn là phương tiện di chuyển chủ đạo và cấp thiết mở lại càng sớm càng tốt. Thậm chí TP có thể rà soát lại thực trạng để kết nối thêm phà tại vị trí khác 2 bên bờ sông - nơi vừa tiện cho lưu thông của người dân, vừa giảm tải kẹt xe. Đây là nhu cầu cấp bách phục vụ đời sống người dân và giao thông TP, nên nếu trường hợp các vướng mắc khó giải quyết, TP nên tính phương án trao ngân sách, giao về 1 mối cho cơ quan phụ trách hạ tầng giao thông quản lý. Không cần hợp tác công - tư, để ngân sách chủ động cho nhanh", KTS Ngô Viết Nam Sơn nêu quan điểm.

Giữ hồn cốt đô thị sông nước

Dọc ngang những kênh rạch nối chằng chịt, địa hình sông nước thì thuở sơ khai đã hình thành nên cho TP.HCM hàng trăm tuyến đò, phà dọc đôi bờ sông Sài Gòn. Cùng với quá trình đô thị hóa, hiện đại hóa, những tuyến đò ngang cũng dần biến mất.

Ước tính, trên địa bàn TP hiện còn 2 bến phà lớn là Cát Lái, Bình Khánh và khoảng 25 bến khách ngang sông tập trung tại các quận/huyện (cũ) như 8, 9, 12, Gò Vấp, Bình Thạnh, Thủ Đức; Nhà Bè, Hóc Môn, Củ Chi, Cần Giờ. Trong quy hoạch tương lai về mạng lưới đường thủy và cảng bến TP.HCM, các bến đò, bến phà sẽ dần được xây cầu thay thế.

Chuyên gia quy hoạch Ngô Viết Nam Sơn nhìn nhận, đây là xu thế tất yếu vì bến phà, đò ngang phục vụ nhu cầu vận chuyển lưu lượng lớn cả người và xe, kết nối đôi bờ sông. Khi có cầu, người dân di chuyển qua cầu sẽ nhanh hơn, tiện hơn, an toàn hơn. Một cách tự nhiên thì nhu cầu di chuyển bằng phà cũng sẽ không còn nữa. Chỉ tại những khu vực chưa đủ điều kiện làm cầu, phà mới phát huy được tác dụng. Vì thế, thực chất một tuyến phà có thể hoạt động và duy trì được hay không phụ thuộc vào nhu cầu của người dân, chứ không phải do quy hoạch bến bãi phát triển giao thông thủy. Tuy nhiên, khi những tuyến phà ngang ngưng hoạt động, TP không nên đóng luôn cả bến mà cần nghiên cứu sử dụng bến đó làm điểm nối cho những tuyến giao thông thủy dọc sông hoặc đến đậu của taxi, buýt đường sông.

"Đò ngang có thể không giữ, nhưng đô thị sông nước vẫn luôn là hồn cốt của TP.HCM. TP đang phát triển đô thị theo hướng đa trung tâm bao gồm khu lõi và các khu vệ tinh. Lấy trung tâm TP.HCM làm lõi thì cần phát triển đô thị về mọi phía, bao gồm cả phía biển. Tuy nhiên, quy hoạch đô thị về phía biển không phải đơn giản, có những đặc thù riêng. Đơn cử, càng về phía đất thấp, quy hoạch càng phải tăng diện tích cây xanh, giữ lại nhiều diện tích mặt nước và hạn chế diện tích đô thị. Tức là, các vùng đất thấp vẫn cho phép phát triển đô thị nhưng yêu cầu phải dành ít nhất 50% diện tích cho cây xanh  và mặt nước, như vậy mới có thể phát triển bền vững", KTS Ngô Viết Nam Sơn nhấn mạnh.

Nguồn: Vietnamnet; Người Đưa Tin; CafeF; Thanh Niên