Một quốc gia đua với Nga bán dầu giá rẻ cho Trung Quốc với mức chiết khấu “khủng” - chất lượng cực tốt, xuất khẩu lập kỷ lục trong 10 tháng đầu năm

Trung Quốc đang mạnh tay gom dầu từ quốc gia này do mức giá quá hấp dẫn.

Theo dữ liệu theo dõi tàu biển Vortexa, Trung Quốc - nhà nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới và là khách hàng hàng đầu của Iran, đã mua trung bình 1,05 triệu thùng dầu mỗi ngày (bpd) từ Iran trong 10 tháng đầu năm 2023. Con số này cao hơn 60% so với mức đỉnh trước khi bị trừng phạt mà hải quan Trung Quốc ghi nhận vào năm 2017. Nguyên nhân là bởi sản lượng của quốc gia này đang tăng vọt và đưa ra mức chiết khấu cao.

Một cuộc khảo sát của Reuters cho thấy sản lượng tháng 10 của Tehran tăng lên tới 3,17 triệu thùng/ngày, cao nhất kể từ năm 2018 khi Washington tái áp đặt các lệnh trừng phạt đối với Iran.

Dữ liệu của Vortexa cho thấy, nhập khẩu tháng 10 của Trung Quốc từ Iran ước tính đạt khoảng 1,45 triệu thùng/ngày, mức hàng tháng cao nhất từ ​​trước đến nay.

Ngoại trừ hai lô hàng tháng 12/2021 và tháng 1/2022, hải quan Trung Quốc không ghi nhận bất kỳ lô hàng nào nhập khẩu trực tiếp từ Iran kể từ tháng 12/2020.

Hầu như toàn bộ dầu Iran vào Trung Quốc đều mang nhãn hiệu có nguồn gốc từ Malaysia hoặc các nước Trung Đông khác. Dầu được vận chuyển bởi một "hạm đội đen tối" gồm các tàu chở dầu cũ thường tắt bộ tiếp sóng khi chất hàng tại các cảng của Iran để tránh bị phát hiện.

Các chiến thuật khác được các tàu này sử dụng bao gồm giả mạo địa điểm và tiến hành các hoạt động chuyển tàu (STS) tại các địa điểm bên ngoài khu vực chuyển giao được ủy quyền và đôi khi trong thời tiết xấu để che giấu các hoạt động, làm dấy lên lo ngại giữa các quốc gia về khả năng ô nhiễm.

Theo Vortexa và Kpler, những con tàu này đôi khi có thể được theo dõi thông qua vệ tinh gần các cảng ở Oman, UAE và nổi bật nhất là Malaysia - một trung tâm trung chuyển hàng đầu trước khi dỡ hàng tại các cảng ở tỉnh Sơn Đông của Trung Quốc.

Trung Quốc quản lý nhập khẩu dầu thô bằng cách ban hành hạn ngạch. Đầu năm nay khi hạn ngạch bị thắt chặt, các thương nhân đã dán nhãn một số lô hàng dầu thô nặng của Iran là hỗn hợp bitum, khiến chính quyền Trung Quốc tăng cường kiểm tra tàu chở dầu.

Các nhà máy lọc dầu lớn như Sinopec và PetroChina từng là khách hàng dầu mỏ quan trọng của Iran, với các khoản đầu tư vào các mỏ dầu ở nước này. Nhưng họ đã ngừng mua dầu của Iran kể từ cuối năm 2019 sau khi Tổng thống Donald Trump tái áp đặt các lệnh trừng phạt đối với xuất khẩu xăng dầu của Tehran.

Các biện pháp trừng phạt ban đầu khiến lượng dầu chảy sang Trung Quốc giảm mạnh, nhưng khối lượng đã phục hồi khi có nhiều nhà máy lọc dầu độc lập tham gia mua hàng.

Theo các thương nhân Trung Quốc, hầu hết trong số hơn 40 nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc (Teapot) đều xử lý dầu của Iran. Các Teapot ít tiếp xúc với hệ thống tài chính toàn cầu dựa trên đồng USD và không cần hợp tác với các công ty phương Tây về công nghệ. Hầu hết các giao dịch được cho là được thanh toán bằng Nhân dân tệ.

Theo Reuters, nguyên nhân dầu thô của Iran hấp dẫn chủ yếu là vì dầu rẻ và chất lượng tốt.

Dầu Iran Light, loại dầu xuất khẩu chính, được giao dịch ở mức chiết khấu khoảng 13 USD/thùng so với dầu Brent ICE trên cơ sở giao hàng xuất xưởng tại Sơn Đông cho kỳ hạn tháng 12. Điều đó so sánh với mức chênh lệch khoảng 5 USD/thùng đối với dầu thô Oman có chất lượng tương tự.

Trung Quốc cũng mua dầu thô từ Nga và Venezuela - những nước phải đối mặt với lệnh trừng phạt khác.

Tuy nhiên, lô hàng dầu Iran cuối cùng của Trung Quốc được hải quan chính thức ghi nhận là vào đầu năm 2022, được đưa vào kho dự trữ nhà nước.

Dù có giá cực kỳ rẻ nhưng rủi ro từ những lô hàng này cũng cực kỳ lớn. Kể từ năm 2021, Washington đã trừng phạt hơn 180 cá nhân và tổ chức liên quan đến lĩnh vực dầu khí và hóa dầu của Iran hoặc liên quan đến vận chuyển và rửa tiền bất hợp pháp.

Hơn 40 tàu được xác định là tài sản bị phong tỏa của các đối tượng bị xử phạt. Bộ Ngoại giao Mỹ cũng chia sẻ với Reuters vào tháng 10 rằng chính phủ Mỹ cũng thường xuyên hợp tác với các nước khác để ngăn cản họ thực hiện các bước đi trái với lệnh trừng phạt đối với Iran.

Căng thẳng thương mại gia tăng từ việc Trung Quốc đẩy mạnh xuất khẩu ‘hàng ế’

Sản xuất quá nhiều nhưng nhu cầu trong nước yếu, các nhà máy ở Trung Quốc đang đẩy mạnh xuất khẩu với các mức giá thấp, làm gia tăng các căng thẳng thương mại mới ở khắp nơi trên thế giới.

Hàng giá rẻ của Trung Quốc bị điều tra

Nhiều nhà máy Trung Quốc đang chứng kiến tình trạng dư thừa công suất trong nền kinh tế đang gặp khó khăn do vậy, họ buộc phải tìm cách mở rộng thị phần ở nước ngoài. Các nhà sản xuất xe điện, tấm pin mặt trời và các sản phẩm khác ở Trung Quốc đang giảm giá bán và tăng cường nỗ lực thâm nhập thị trường nước ngoài trong bối cảnh nhu cầu suy yếu trong nước. Động thái này làm gây lo lắng cho các đối thủ cạnh tranh ở nước ngoài khi lợi nhuận của họ có nguy cơ giảm mạnh.

Căng thẳng bộc lộ gay gắt nhất ở châu Âu, nơi các cơ quan quản lý của Liên minh châu Âu (EU) hồi tháng 9 công bố cuộc điều tra chống trợ cấp nhằm vào ngành xe điện Trung Quốc, vốn đang làm đang tràn ngập thị trường khu vực bằng các mẫu xe chạy pin giá rẻ.

Gần đây, Mỹ công bố áp thuế phạt lên đến 122,52% đối với các sản phẩm thép tấm mạ thiếc của Trung Quốc, sau khi xác định rằng các nhà sản xuất thép của nước này đang bán với giá thấp không công bằng.

Ấn Độ đang điều tra xem liệu Trung Quốc có bán phá giá nhiều loại hàng hóa, từ hóa chất đến đồ nội thất vào nước này với mức giá không công bằng hay không. Hồi cuối tháng 9, Bộ Công thương của Việt Nam công bố quyết định về điều tra áp dụng biện pháp chống bán phá giá đối với sản phẩm tháp điện gió từ Trung Quốc.

Bắc Kinh cáo buộc cuộc điều tra xe điện của EU là “hành động bảo hộ trắng trợn”, đe dọa làm gián đoạn chuỗi cung ứng ô tô toàn cầu.

Theo ngân hàng đầu tư ABN AMRO, giá hàng hóa xuất khẩu từ Trung Quốc đã giảm trung bình khoảng 20% trong năm nay. Theo các nhà kinh tế, dù mức giảm đó phản ánh thực tế các tắc nghẽn trong chuỗi cung ứng đã giảm bớt, nhưng cũng là dấu hiệu cho thấy các nhà xuất khẩu của Trung Quốc đang giảm giá để bảo vệ hoặc mở rộng thị phần trong thời kỳ nhu cầu toàn cầu yếu hơn.

Bắc Kinh tăng cường hỗ trợ lĩnh vực sản xuất

Trong thời gian gần đây, các chính quyền địa phương ở Trung Quốc đã tài trợ các chuyến đi nước ngoài để quảng bá và giới thiệu sản phẩm của các doanh nghiệp, bao gồm cả việc thuê chuyến bay cho họ. Họ đang kêu gọi các ngân hàng trong nước ưu tiên cho vay đối với doanh nghiệp muốn mở rộng hoạt động kinh doanh ở các nước tham gia chương trình Vành đai và Con đường của Trung Quốc. Bắc Kinh cũng kêu gọi các tổ chức tài chính cung cấp tín dụng trực tiếp cho lĩnh vực sản xuất.

Ngoài ra, các nhà xuất khẩu của Trung Quốc được được hưởng lợi nhờ đồng tiền yếu, với đồng nhân dân tệ đang ở mức thấp nhất so với đồng đô la Mỹ trong hơn 15 năm, khiến hàng hóa của họ rẻ hơn ở nước ngoài.

Một báo cáo của ngân hàng Goldman Sachs hồi tháng 8 đã chỉ ra một số sản phẩm đang chứng kiến tình trạng dư cung ở Trung Quốc, bao gồm pin, máy đào và một số hóa chất.

Weltmeister, một hãng ô tô điện Trung Quốc thuộc sở hữu của WM Motor Technology, có trụ sở ở Thượng Hải, hoạt động thua lỗ trong nhiều năm và có thời điểm ngừng sản xuất tại một trong số các nhà máy của hãng. Weltmeister tiết lộ, nhà máy đó đã khởi động lại hồi tháng 6 sau khi nhận được sự hỗ trợ tài chính từ quyền địa phương. Kang Yun, đại diện của Weltmeister, cho biết nhà máy này hoạt động trở lại để tăng tốc giao các đơn đặt hàng ở nước ngoài và mở rộng thị phần toàn cầu.

“Với nền kinh tế suy yếu, Trung Quốc đương nhiên tìm cách đẩy mạnh xuất khẩu. Nhưng bất kỳ sự mở rộng đáng kể nào của xuất khẩu Trung Quốc vượt quá mức hiện tại sẽ đè bẹp hoạt động sản xuất ở những nơi khác”, Brad Setser, nhà nghiên cứu ở Hội đồng Quan hệ đối ngoại (CFR), một tổ chức tư vấn chính sách ở Mỹ, bình luận.

Tình trạng dư cung của Trung Quốc từng gây căng thẳng

Trước đây, việc Trung Quốc tăng cường xuất khẩu để giải quyết tình trạng dư thừa công suất từng gây căng thẳng.

Vào thập niên 2000, các sản phẩm quang điện giá rẻ của Trung Quốc tràn ngập thị trường châu Âu và Mỹ, khiến một số nhà sản xuất địa phương phá sản. Tình trạng đó đã dẫn đến các cuộc điều tra kéo dài nhiều năm về việc liệu trợ cấp của nhà nước có giúp các công ty trong ngành công nghiệp năng lượng mặt trời của Trung Quốc cạnh tranh không công bằng hay không. Sản lượng dư thừa tại các nhà máy thép ở Trung Quốc cũng từng gây ra làn sóng đóng cửa ở các nhà máy thép ở các nước phương Tây.

Theo các nhà kinh tế, hiện tại, căng thẳng thương mại do nguồn cung dư thừa ở Trung Quốc có thể trở nên tồi tệ hơn vì quy mô khổng lồ của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, hiện chiếm khoảng 1/5 tổng sản lượng toàn cầu. Một yếu tố đáng lo ngại nữa là niềm tin giữa Trung Quốc và các nước phương Tây đang quá thấp.

Ngoài ra, triển vọng dài hạn kinh tế của Trung Quốc có thể còn tồi tệ hơn, với dân số già, nợ công khổng lồ và lĩnh vực bất động sản khó có thể phục hồi mạnh mẽ.

Nhiều nhà kinh tế kêu gọi Bắc Kinh hành động nhiều hơn nữa để khuyến khích chi tiêu của người tiêu dùng trong nước. Điều này có thể giúp giải quyết tình trạng sản xuất dư thừa. Thay vào đó, giới lãnh đạo Trung Quốc tập trung bơm thêm tín dụng vào lĩnh vực công nghiệp và làm bất cứ điều gì có thể để kích thích xuất khẩu.

“Các nhà hoạch định chính sách của Trung Quốc dường như đã quyết định rằng tốt hơn hết là tập trung nguồn lực cho mô hình tăng trưởng dựa vào sản xuất và đầu tư vốn mang lại tăng trưởng nhanh chóng trong quá khứ”, Adam Wolfe, chuyên gia kinh tế về thị trường mới nổi của Absolute Strategy Researc, có trụ sở tại London, cho biết.

Ông cảnh báo, phần còn lại của thế giới có thể không thể hấp thụ thêm hàng xuất khẩu của Trung Quốc.

Ô tô là chiến trường

Theo một báo cáo gần đây của hãng nghiên cứu Rhodium Group, với hơn 100 thương hiệu ô tô, nhiều trong số đó không có lợi nhuận và tốc độ tăng trưởng doanh số trong nước chậm lại, ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc có động cơ mạnh mẽ để tìm kiếm các thị trường sinh lợi hơn ở nước ngoài. Báo cáo cho biết, thị phần xuất khẩu xe điện toàn cầu của Trung Quốc đã tăng từ 4% vào năm 2020 lên 21% vào năm 2022.

Theo Schmidt Automotive Research, thị phần của các thương hiệu Trung Quốc trong tổng doanh số xe điện tại EU tăng từ 0,5% vào năm 2019 lên hơn 8% cho đến năm 2023.

Andrew Batson, nhà phân tích của Gavekal, nhận định Trung Quốc cần tìm thêm thị trường cho ô tô truyền thống chạy bằng xăng khi người tiêu dùng trong nước chuyển sang xe điện. Theo Batson, xuất khẩu ô tô chạy xăng của Trung Quốc đã tăng gấp sáu lần trong ba năm qua.

Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc có năng lực sản xuất ô tô động cơ đốt trong rất lớn. Nếu nhu cầu trong nước suy yếu, các nhà máy sản xuất ô tô chạy xăng có nguy cơ dừng hoạt động.

Batson nói: “Để duy trì duy trì năng lực đó, họ ngày càng thúc đẩy mạnh mẽ xuất khẩu với giá thấp”.

Căng thẳng trong lĩnh vực năng lượng tái tạo

Gần đây, các nhà sản xuất phương Tây bày tỏ lo ngại về các sản phẩm năng lượng tái tạo giá rẻ, bao gồm tuốc-bin gió và tấm pin mặt trời của Trung Quốc

Theo Ember, một tổ chức tư vấn năng lượng độc lập ở Anh, trong nửa đầu năm nay, xuất khẩu tấm pin mặt trời của Trung Quốc tăng khoảng 1/3 so với cùng kỳ năm ngoái, lên 114 GW, tương đương với tổng công suất lắp đặt tấm pin mặt trời của Mỹ.

Gunter Erfurt, CEO của Meyer Burger Technology, nhà sản xuất pin mặt trời và tấm mô-đun năng lượng mặt trời, trụ sở ở Thụy Sĩ, cho biết, tại châu Âu, giá tấm mô-đun năng lượng mặt trời giảm đến 50% trong vòng 4 tuần bắt đầu từ cuối năm ngoái, dù các yếu tố cơ bản của thị trường hầu như không thay đổi trong thời gian đó. Đối với Erfurt, đó là dấu hiệu cho thấy các nhà xuất khẩu Trung Quốc đang giảm giá sản phẩm này với “tốc độ chưa từng có” để giành thị phần.

Longi Green Energy Technology, một công ty thiết bị năng lượng mặt trời ở tỉnh Thiểm Tây, miền bắc Trung Quốc, đã giảm giá hơn 50% cho một loại tấm nền silicon của pin mặt trời khoảng thời gian từ tháng 3 đến tháng 9.

Li Zhenguo, chủ tịch của công ty này, thừa nhận, giá của một số sản phẩm đã trở nên bất hợp lý và đang giảm xuống mức khiến ngành này không có lãi. Li Zhenguo nói với các nhà đầu tư rằng công ty đã tiếp tục tăng trưởng từ 20%-30% ở nước ngoài trong những năm gần đây và dự kiến sẽ tiếp tục mở rộng trong năm tới.

Hồi tháng 9, các nhà sản xuất thiết bị năng lượng mặt trời châu Âu đã gửi thư cho giới chức trách ở các nước EU, kêu gọi họ mua hết hàng tồn kho để ngăn chặn làn sóng phá sản mới do sự cạnh tranh ngày càng gay gắt của Trung Quốc và nhu cầu chậm lại ở châu Âu.

Nỗi lo của ngành thép

Thép là là một ngành khác đang dư thừa công suất ở Trung Quốc và được các nhà kinh tế theo dõi chặt chẽ.

Theo dự báo của Hiệp hội Sắt thép Trung Quốc hồi tháng 7, Trung Quốc, nhà sản xuất thép lớn nhất thế giới, có thể chứng kiến nhu cầu giảm 1,1% trong năm nay so với một năm trước đó, một phần do hoạt động xây dựng nhà ở bị đình trệ. Trong khi đó, hoạt động sản xuất thép của nước này vẫn tiếp tục tăng

Theo Frederic Neumann, nhà kinh tế trưởng châu Á ở ngân hàng HSBC, giá xuất khẩu thép của Trung Quốc giảm khoảng 60% so với một năm trước đó, trong khi khối lượng xuất khẩu thép của nước này tăng 53% trong tháng 10 so với năm 2022.

Để đáp lại kiến nghị từ ngành thép Mỹ, hồi tháng 8, Washington đã công bố mức thuế gần 123% đối với thép tấm mạ thiếc sử dụng để sản xuất hộp thiếc, nhập khẩu từ Trung Quốc, cùng với mức thuế dưới 10% đối với các công ty ở Đức và Canada sản xuất vật liệu này.

Trong một tuyên bố hồi tháng 9, Ulf Zumkley, Chủ tịch Ủy ban thép của Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD), cảnh báo, tình trạng dư thừa công suất ở Trung Quốc, kết hợp với việc sản xuất quá nhiều ở nơi khác, “có thể gây ra khủng hoảng sâu sắc ở ngành thép trong tương lai”.

Thủ đô Kiev bị không kích, có nhiều tiếng nổ lớn

Thị trưởng Kiev, ông Vitali Klitschko cho biết, hôm nay (11/11), thủ đô của Ukraine bị không kích và nhiều tiếng nổ lớn đã vang lên, song chưa có thông tin nào về thương vong.

Theo Reuters, đây là cuộc tấn công đầu tiên mà Kiev phải hứng chịu kể từ cuối tháng 9. Nhà chức trách Kiev đã kêu gọi người dân ở trong nơi trú ẩn.

Ông Klitschko đăng tin trên ứng dụng Telegram như sau: "Có tiếng nổ lớn ở tả ngạn của thủ đô". Quan chức này đề cập tới tả ngạn sông Dnipro. "Theo thông tin sơ bộ, lực lượng tên lửa đạn đạo chống máy bay đang hoạt động. Lo lắng chưa dứt. Hãy ở trong nơi trú ẩn".

Cảnh báo trên không với Kiev và khu vực lân cận đã được công bố chỉ vài phút trước khi tiếng nổ vang lên.

Thông tin về vụ tấn công được đưa ra sau khi Nga tuyên bố bắn hạ hai máy bay không người lái (UAV) của Ukraine trên lãnh thổ nước này. Bộ Quốc phòng Nga cho biết: "Các đơn vị phòng không đã chặn các UAV gây sát thương trên bầu trời vùng Smolensk và Moscow".

Cũng trong sáng nay, cơ quan quản lý quân sự thành phố Kiev cho biết, không quân Ukraine đã bắn hạ mọi mục tiêu trên không định tiếp cận Kiev vào đêm 10-11/11.

Các báo cáo cho biết, các UAV tiến gần Kiev được phóng đi từ phía nam nước này. Báo Pravda nhận định, có nhiều khả năng Nga dùng cách này để tìm kiếm hệ thống phòng không của Kiev.

Quan chức Palestine: Israel không kích các bệnh viện ở Gaza

Các quan chức Palestine nói Israel oanh kích bệnh viện Al Shifa, bệnh viện lớn nhất Gaza, hôm thứ Sáu 10/11, giết chết một người và làm bị thương mấy người khác đang trú ẩn ở đó, và một số bệnh viện khác cũng bị trúng đạn pháo trong lúc quân đội Israel giao chiến với Hamas trong trung tâm Gaza.

Các quan chức Palestine nói các cuộc tấn công khác đã gây hư hại một phần của Bệnh viện Indonesia, và bệnh viện nhi và ung thư Rantissi ở bắc Gaza bị bốc cháy. Israel nói các chiến binh Hamas tập trung ở đó.

Nhân viên y tế cho biết xe tăng của Israel tiến đến phía bắc Gaza trong gần hai tuần qua đã chiếm các vị trí xung quanh các bệnh viện nhi Rantissi, Al-Quds và Nasser, gây lo ngại cho bệnh nhân, bác sĩ và những người sơ tán ở đó.

Ông Mohammad Abu Selmeyah, giám đốc bệnh viện Shifa chính của Gaza, nói với Reuters: “Israel đang tấn công vào các bệnh viện ở thành phố Gaza”.

Israel không bình luận ngay lập tức nhưng cho biết họ không nhắm mục tiêu vào dân thường và cố gắng hết sức để tránh đánh trúng thường dây. Israel nói Hamas có các trung tâm chỉ huy và đường hầm bên dưới bệnh viện Shifa và các bệnh viện khác, những cáo buộc mà Hamas phủ nhận.

Quân đội Israel nói: “Trong khi thế giới nhìn thấy các khu dân cư có trường học, bệnh viện, sân chơi trẻ em và nhà thờ Hồi giáo thì Hamas lại nhìn thấy cơ hội để khai thác”.

Cánh vũ trang của Hamas hôm thứ Sáu nói rằng họ vẫn bắn rốc-két và đạn pháo vào Israel và tiếp tục chống trả quân Israel ở Gaza.

Còi báo động vang lên ở Tel Aviv và các vùng phụ cận, báo động rốc-két của Hamas bắn đến. Các bác sĩ cho biết có hai phụ nữ ở Tel Aviv bị thương do trúng mảnh đạn pháo kích.

Ngay cả trước khi xung đột xảy ra, các bệnh viện ở Gaza đã phải chật vật đối phó khi nguồn cung cấp y tế, nước sạch và nhiên liệu cho máy phát điện cạn kiệt và các ca phẫu thuật được thực hiện mà không có thuốc gây mê.

Người phát ngôn của Cơ quan Y tế Gaza Ashraf Al-Qidra cho biết Israel đã ném bom các tòa nhà của bệnh viện Shifa 5 lần kể từ tối thứ Năm 9/10.

Ông nói: “Họ pháo kích vào khoa hộ sinh và khu ngoại trú. Một người Palestine thiệt mạng và một số người bị thương trong vụ tấn công vào sáng sớm”.

Sau vụ nổ, các nhân chứng cho biết nhiều người bắt đầu rời khỏi khuôn viên bệnh viện vì lo ngại sẽ có thêm các cuộc tấn công khác.

Israel đã cảnh báo người dân sơ tán nhưng ông Qidra nói rằng điều đó là không thể.

Ông nói: “Chúng ta đang nói về 45 trẻ sơ sinh trong lồng ấp, 52 trẻ em trong phòng chăm sóc đặc biệt, hàng trăm người bị thương và các bệnh nhân, cùng hàng chục nghìn người sơ tán”.

Cơ quan Y tế Gaza cho biết 18 trong số 35 bệnh viện ở Gaza và 40 trung tâm y tế khác đã ngừng hoạt động do bị hư hại vì pháo kích hoặc thiếu nhiên liệu.

Các quan chức Palestine cho biết 10.812 cư dân Gaza đã thiệt mạng tính đến hôm 9/11, khoảng 40% trong số đó là trẻ em, và nhiều người khác bị thương trong các cuộc không kích và pháo kích.

Israel nói 1.400 người đã thiệt mạng, chủ yếu là dân thường và khoảng 240 người bị Hamas bắt làm con tin vào ngày 7 tháng 10, và 39 binh sĩ đã thiệt mạng trong trận chiến kể từ đó.

Dân Gaza nương nhờ biển cả để tắm giặt

Andaleeb al-Zaq biết ơn biển cả vì nó giúp gia đình tạm thoát khỏi cảnh đông đúc, chật đội và thiếu vệ sinh trong điểm trú ẩn ở miền trung Gaza.

"Lũ trẻ vui vẻ như thể đang trong chuyến dã ngoại", Andaleeb al-Zaq, 48 tuổi, nói khi cùng con cháu ra biển tắm và giặt quần áo.

Gia đình cô, tổng cộng 16 thành viên, đã phải rời nhà ở Shujaiya, phía đông Gaza City, ngay sau khi chiến sự bùng phát.

Họ hướng tới Deir al-Balah ở miền trung Dải Gaza, tìm đường đến trường tiểu học nam sinh Alif hiện là nơi tị nạn của 8.000 người, điều hành bởi Liên Hợp Quốc. Các lớp học chật kín gia đình trú ẩn. Có khoảng 80 người mỗi lớp, lều bạt phủ kín sân trường.

Ngôi trường hoàn toàn không còn nước sạch. Vì nó nằm gần Địa Trung Hải, nhiều gia đình trú ẩn ở trường đưa con cái đến bờ biển bơi, tắm và giặt giũ.

Israel phong tỏa hoàn toàn Gaza sau khi chiến sự bùng phát. Một số hàng viện trợ đã được phép đi qua cửa khẩu Rafah với Ai Cập từ cuối tháng 10, song nhiên liệu vẫn bị cấm do Tel Aviv lo ngại lực lượng Hamas kiểm soát dải đất có thể dùng chúng với mục đích quân sự.

Thiếu nhiên liệu, nhà máy khử muối duy nhất ở Gaza đã ngừng hoạt động. "Chúng tôi không có nước, hệ thống vệ sinh, xử lý nước thải. Với tình trạng thiếu vệ sinh cơ bản này, người lớn và trẻ em đều khổ sở", Imm Mahmoud, bà mẹ 52 tuổi trú tại trường Alif, nói.

Bà không còn lựa chọn nào khác, buộc phải ra biển giặt quần áo cho gia đình. Nhưng ngay cả nước biển cũng bị ô nhiễm.

"Trẻ em bị tiêu chảy, ho và cảm lạnh do bơi ở biển ô nhiễm. Nhưng chúng tôi có thể làm gì? Lũ trẻ cần ra ngoài giải phóng năng lượng. Nhốt mình trong trường học có thể khiến chúng la hét, nổi cáu với gia đình", Imm nói thêm.

Nước biển Gaza vốn ô nhiễm trước khi chiến sự bùng phát. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), dải đất mỗi ngày đổ ra biển khoảng 100-108 triệu lít nước thải chưa xử lý, do cơ sở hạ tầng vệ sinh lạc hậu và thiếu điện. Đây là nguyên nhân của hơn 1/4 ca bệnh ở dải đất và là tác nhân gây bệnh chính ở trẻ em.

Sau khi chiến sự bùng phát, 130 triệu lít nước thải chưa xử lý đổ ra biển do các nhà máy nước thải trên dải đất đóng cửa hoàn toàn, theo ước tính của Tổ chức Tị nạn Na Uy (NRC).

Ba đường ống dẫn nước sạch lớn ở Dải Gaza đều do Israel kiểm soát. Tel Aviv đóng cửa đường ống từ Israel tới bắc Gaza kể từ ngày 8/10. Ở miền nam, Israel đã nối lại nguồn nước cho Khan Younis từ ngày 15/10, nhưng cắt hai tuần sau đó.

Isreal khẳng định sẽ nối lại nguồn nước ở trung tâm Gaza từ ngày 29/10, nhưng người địa phương nói điều này không xảy ra. Nước chảy từ vòi có vị mặn hoặc hàm lượng clo cao.

"Tình trạng bệnh tật, nhiễm trùng bùng phát mạnh ở khu vực. Thiếu điện và nước sạch khiến tình hình thêm trầm trọng. Do thiếu nước, nhiều người phải liều mạng ra biển tắm giặt dưới nguy cơ không kích", Khalil al-Degran, bác sĩ tại bệnh viện al-Aqsa ở Deir al-Balah, cho biết.

Al-Degran nói rằng ngày 5/11, ba trẻ em đang tắm biển ở phía tây Deir al-Balah đã thiệt mạng trong một cuộc không kích của Israel, 7 em khác bị thương.

Nhưng các gia đình tị nạn khẳng định phải tiếp tục tắm biển vì "không còn lựa chọn nào khác". "Bên trong các trường học cực kỳ bẩn thỉu và không có nước sinh hoạt. Tôi buộc phải ra biển tắm hai ngày một lần, nếu không cả ngày chỉ ngồi trong lớp học", Nasser Zayed, 60 tuổi, nói.

"Nhà vệ sinh trong trường hôi thối nồng nặc. Mùi kinh khủng bốc khắp khuôn viên do rác ở khắp nơi", Rima Zaqqout, 17 tuổi, cho biết.

Gia đình Rima đã di tản sau khi nhà của họ ở bắc Gaza bị phá hủy. Họ đến nhà dì của Rima, nhưng ngôi nhà bị hư hại trong một trận không kích. Họ tiếp tục đến nhà chú Rima, nhưng ngôi nhà cũng chung số phận không lâu sau đó.

Bất chấp nguy hiểm, biển là nơi nương tựa tạm thời mỗi trưa cho Rima và các anh chị em. "Chúng tôi mang theo dầu gội để tắm cho lũ trẻ và thi thoảng cũng bơi. Chúng tôi đang cố sống qua quãng thời gian khó khăn này", cô nói.

Nguồn: Soha; The Saigon Times; Vietnamnet; VOA; Vnexpress