Khó khăn chồng chất, Trung Quốc trông cậy vào con đường duy nhất để vực dậy nền kinh tế

(Ảnh minh họa).

Trên thế giới, có lẽ không có quốc gia nào thành công hơn Trung Quốc trong hoạt động xuất khẩu. Tờ New York Times nhận định xuất khẩu sẽ là con đường mà Trung Quốc lựa chọn để thoát khỏi những khó khăn mà nước này đang phải đối mặt.

Trung Quốc là nước xuất khẩu tấm pin năng lượng mặt trời nhiều nhất thế giới. Nước này cũng đuổi kịp Nhật Bản để trở thành nhà xuất khẩu xe hơi lớn nhất thế giới. Và trên hết, lâu nay những sản phẩm đơn giản, cần ít công nghệ hơn như đồ dệt may, da giày “Made in China” vẫn nổi tiếng trên khắp thế giới với mức giá siêu rẻ.

Giờ đây, Bắc Kinh đang cân nhắc có nên sử dụng sức mạnh xuất khẩu của mình để ổn định lại nền kinh tế hay không. Kinh tế Trung Quốc đang phải đối mặt với nhiều vấn đề, từ cuộc khủng hoảng bất động sản cho đến sức mua yếu ớt do người tiêu dùng vẫn thận trọng sau 3 năm đại dịch.

Những vấn đề của thị trường bất động sản Trung Quốc đã ăn sâu bén rễ và do đó rất khó giải quyết. Với một lượng lớn những ngôi nhà đã xây xong nhưng không có người mua hoặc thậm chí vẫn còn dang dở vì chủ đầu tư gặp rắc rối tài chính, ngành xây dựng của Trung Quốc đã lao dốc mạnh trong khi từng là ngành đóng góp nhiều nhất trong tăng trưởng GDP. Nhiều nhà phát triển bất động sản chìm trong nợ.

Vấn đề của ngành bất động sản còn lan sang toàn bộ nền kinh tế. Bởi nhà ở là tài sản chính của rất nhiều hộ gia đình Trung Quốc, giá nhà giảm sâu khiến hàng trăm triệu hộ gia đình phải siết chặt hầu bao và chi tiêu thận trọng hơn.

Xuất khẩu là giải pháp hữu hiệu nhất?

Gần đây, các quan chức cấp cao trong chính phủ Trung Quốc đã nói về kế hoạch tăng cường đầu tư để tăng năng suất và thúc đẩy thương mại nội địa. Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế nhận định với kinh nghiệm từ những nước có vấn đề về tiêu dùng, có lẽ Trung Quốc vẫn sẽ quay về giải pháp thúc đẩy xuất khẩu.

Dựa vào xuất khẩu để tạo ra tăng trưởng là công thức thực sự hiệu quả đối với kinh tế Trung Quốc. Hơn nữa, Bắc Kinh luôn có 1 vũ khí đắc lực là đồng nội tể. Kể từ giữa tháng 1 tới nay, nhân dân tệ đã giảm khoảng 7% so với USD, giúp gia tăng đáng kể sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu từ Trung Quốc.

Trong quá khứ, Thái Lan và các quốc gia Đông Nam Á đã thoát khỏi khủng hoảng tài chính châu Á bằng cách đẩy mạnh xuất khẩu. Ireland và Tây Ban Nha có động thái tương tự sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008.

Đối với Trung Quốc, chính sách này sẽ khiến nhiều nước phản ứng vì lo ngại hàng hóa nhập khẩu giá rẻ tràn ngập thị trường sẽ làm suy yếu nền kinh tế của chính họ, cướp đi việc làm và cả thị phần của các công ty nội địa.

Tại châu Âu, quan chức chính phủ và các lãnh đạo doanh nghiệp của một số nước đã phát tín hiệu lo ngại về tình trạng thâm hụt thương mại với Trung Quốc đang ngày càng gia tăng. Ví dụ mới nhất là những chiếc xe hơi của Trung Quốc khiến ngành ô tô châu Âu lao đao.

Theo nhận định của Eswar Prasad, chuyên gia kinh tế tại ĐH Cornell, khi mà nền kinh tế lớn thứ hai thế giới phải phụ thuộc vào các nước còn lại để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đó sẽ là tín hiệu xấu cho triển vọng của kinh tế toàn cầu.

Deborah Elms, giám đốc 1 công ty tư vấn thương mại châu Á ở Singapore, Trung Quốc đang đẩy mạnh xuất khẩu sang Đông Nam Á. Các nước này sẽ xử lý thêm và sau đó lại xuất khẩu những hàng hóa này sang châu Âu và phương Tây.

Tuy nhiên, chặng đường “giải cứu” nền kinh tế bằng xuất khẩu của Trung Quốc vẫn phải đối mặt với 1 thách thức: thặng dư thương mại trong lĩnh vực chế tạo quá lớn – chiếm 1/10 GDP. Do đó khó có thể mở rộng thêm.

Hơn nữa, sức mua tại một số thị trường xuất khẩu lớn nhất của Trung Quốc cũng đang suy yếu sau khi tăng lãi suất để chống lại lạm phát.

Năng lượng xanh và công nghệ mới

Giới phân tích nhận định, mặc dù có nguy cơ gây ra rủi ro chính trị, vẫn có 1 lĩnh vực mà Trung Quốc vẫn còn dư địa để tăng kim ngạch xuất khẩu: các công nghệ mới. Chỉ trong 2 năm, kim ngạch xuất khẩu ô tô của nước này đã tăng gấp 4 lần, lên hơn 6 tỷ USD mỗi tháng nhờ thế mạnh về xe điện. Tháng trước, lần đầu tiên kim ngạch xuất khẩu ô tô vượt cả smartphone.

Trung Quốc cũng có lợi thế lớn về năng lượng xanh. Kim ngạch xuất khẩu tấm pin năng lượng mặt trời đã tăng gấp 3 lần trong 3 năm qua, lên gần 5 tỷ USD mỗi tháng. Mặc dù các quốc gia ở EU, Bắc Mỹ và nhiều nơi khác đang tăng sản lượng, Trung Quốc vẫn đang bỏ xa các đối thủ.

Các chuyên gia của World Bank và nhiều tổ chức khuyến nghị Trung Quốc nên thúc đẩy nền kinh tế nội địa bằng cách củng cố mạng lưới an sinh xã hội để các hộ gia đình cảm thấy tự tin hơn và tăng chi tiêu. Tuy nhiên, đó là 1 giải pháp tốn kém thời gian.

Với Trung Quốc ở thời điểm hiện tại, đầu tư thật nhiều tiền vào cơ sở hạ tầng và cả các nhà máy vẫn là lựa chọn tối ưu nhất. Đầu tư sẽ tạo ra việc làm, việc làm tạo ra thu nhập và tiền lương, và cuối cùng thu nhập và tiền lương sẽ tạo ra tiêu dùng.

Nghịch lý từ làn sóng sa thải vì AI

Ngày càng nhiều công ty công nghệ dẫn lý do "trí tuệ nhân tạo" để cắt giảm việc làm. Làn sóng sa thải bắt đầu từ chính ngành công nghiệp đã phát triển AI.

Theo CNN, nhiều người từng lo ngại về việc trí tuệ nhân tạo thay thế người lao động trong những năm tới. Nhưng điều đó đã xảy ra ở chính ngành công nghiệp đã tạo ra nó: Công nghệ.

Một số công ty công nghệ bắt đầu coi AI là lý do sa thải nhân viên và trì hoãn tuyển dụng trong những tháng gần đây. Thung lũng Silicon đang chạy đua để thích ứng với những tiến bộ thần tốc của công nghệ do chính họ phát triển.

Đồng loạt cắt giảm

Tháng trước, công ty công nghệ giáo dục Chegg cho biết đang cắt giảm 4% lực lượng lao động nhằm "chuẩn bị tốt hơn cho việc triển khai chiến lược AI và tạo ra giá trị lâu dài, bền vững cho sinh viên và nhà đầu tư".

Trong một cuộc phỏng vấn với Bloomberg vào tháng 5, CEO Arvind Krishna của IBM tiết lộ công ty sẽ tạm dừng tuyển dụng những vị trí mà họ tin rằng sẽ bị AI thay thế trong những năm tới.

Cuối tháng 4, Dropbox cho biết đang cắt giảm khoảng 16% lực lượng lao động, tương đương 500 người, và cũng dẫn lý do là AI.

Công ty nghiên cứu Challenger, Grey & Christmas cho biết 3.900 người đã bị sa thải trong tháng 5 vì AI, tất cả đều diễn ra ở lĩnh vực công nghệ.

Như vậy, Thung lũng Silicon không chỉ dẫn đầu trong việc phát triển AI, mà còn phác thảo bức tranh của toàn bộ cộng đồng doanh nghiệp với những công cụ mới.

Các kỹ năng của người lao động sẽ không trở nên lỗi thời chỉ sau một đêm. Nhưng loạt công cụ AI mới có thể buộc doanh nghiệp phải phân bổ lại nguồn lực để tận dụng công nghệ mới một cách hiệu quả hơn, và ưu tiên những lao động có chuyên môn về AI.

Nguy cơ mất việc làm và cơ hội thăng tiến

Nói với CNN, ông Dan Wang - Giáo sư tại Trường Kinh doanh Columbia - cho rằng AI “sẽ khiến các tổ chức phải tái cơ cấu”. Nhưng những công cụ này không thể thay thế con người.

"Theo tôi, AI không nhất thiết phải thay thế con người, mà sẽ hỗ trợ công việc của con người. Do đó, các chuyên gia con người sẽ bị thay thế bởi những chuyên gia con người có thể tận dụng công cụ AI hiệu quả", ông nhận định.

Các đợt sa thải diễn ra trong bối cảnh làn sóng cắt giảm việc làm đã nhấn chìm Thung lũng Silicon thời gian qua. Nhiều công ty công nghệ thắt lưng buộc bụng trong bối cảnh môi trường kinh tế bất ổn và nhu cầu sụt giảm sau đại dịch.

Theo dữ liệu từ Layoffs.fyi, khoảng 212.294 nhân viên trong ngành công nghệ đã bị sa thải kể từ đầu năm. Hồi năm ngoái, con số này là 164.709 người.

Nhưng các công cụ AI mới cũng là bước ngoặt đối với ngành công nghệ.

Vào tháng 1, chỉ vài ngày sau khi công bố kế hoạch sa thải 10.000 nhân viên, Microsoft xác nhận đang đầu tư hàng tỷ USD vào OpenAI - công ty đứng sau AI chatbot ChatGPT.

Vào tháng 3, trong cùng một bức thư gửi nhân viên, Mark Zuckerberg, CEO Meta Platforms - công ty mẹ Facebook - vừa thông báo về kế hoạch sa thải thêm 10.000 nhân viên sau khi cắt giảm 11.000 việc làm vào cuối năm ngoái, vừa vạch ra kế hoạch đầu tư mạnh vào AI.

Ngay cả các kỹ sư phần mềm ở Thung lũng Silicon cũng đang hoang mang. Họ có thể bị sa thải hoặc mất cơ hội thăng tiến vào tay những người có chuyên môn về AI hơn.

Ông Roger Lee là người đứng sau trang web Layoffs.fyi và Comprehensive.io - chuyên theo dõi các vị trí trống và lương thưởng tại khoảng 3.000 công ty công nghệ. Nói với CNN, ông cho biết dữ liệu chỉ ra mức lương trung bình cho một kỹ sư phần mềm chuyên về trí tuệ nhân tạo hoặc máy học cao hơn tới 12% so với các lĩnh vực khác.

Ông cho biết thu nhập trung bình của một kỹ sư phần mềm cấp cao chuyên về AI hoặc máy học cũng đã tăng khoảng 4% kể từ đầu năm, trong khi mức lương trung bình của các kỹ sư phần mềm cấp cao nói chung không thay đổi.

Khoảng trống lính đánh thuê

(Ảnh minh họa).

Giới phân tích từng lo ngại cuộc binh biến của Wagner sẽ để lại một khoảng trống khó lấp trong chiến dịch quân sự của Nga ở Ukraine.

Lực lượng đánh thuê Wagner vốn đóng vai trò quan trọng trong cuộc xung đột ở Ukraine, nhưng đã thoái lui khỏi chiến trường này sau cuộc binh biến bất thành tại Nga và rút sang Belarus.

Giới phân tích từng lo ngại diễn biến trên sẽ để lại một khoảng trống khó lấp đầy trong chiến dịch quân sự của Nga ở Ukraine. Tuy nhiên, Chủ tịch Ủy ban Quốc phòng Hạ viện Nga Andrey Kartapolov ngày 4/7 khẳng định, nước này có đầy đủ nguồn lực để thay thế số binh sĩ của tập đoàn quân sự tư nhân Wagner.

Quan chức Nga khẳng định điều này đã được chứng minh từ trước khi cuộc binh biến bất thành xảy ra hồi cuối tháng 6. Lý do là vào thời điểm đó không có binh sĩ Wagner nào ở tiền tuyến vì họ đều đóng quân trong các trại dã chiến, trong khi quân đội Nga đẩy lui các cuộc phản công của Ukraine trên chiến trường.

Quân đội Nga cũng tự tin có đầy đủ quân dự bị thay thế lính Wagner mà không cần phải có thêm một lệnh động viên mới. Điều này giúp tầm nhìn quân sự của Nga tại Ukraine sẽ không bị tác động.

Với tiềm lực quân sự của Nga, tuyên bố này hoàn toàn có cơ sở, nhưng với vai trò của Wagner kể từ đầu cuộc xung đột thì sự rút lui của họ ít nhiều để lại khoảng trống trên chiến trường.

Kể từ khi cuộc xung đột Nga - Ukraine bùng nổ hồi tháng 2/2022, lực lượng của tập đoàn quân sự tư nhân Wagner đã tham gia chiến đấu tại nhiều mặt trận. Trong đó, các binh sĩ Wagner đã đóng vai trò chủ chốt trong các cuộc giao tranh ác liệt nhiều tháng nhằm giành quyền kiểm soát thành phố chiến lược Bakhmut ở miền Đông Ukraine.

Chính lực lượng Wagner đã kiểm soát Bakhmut ngày 20/5 trước khi bàn giao vị trí chiến lược trong cuộc xung đột cho phía quân đội Nga. Nhưng ngay sau đó, quan hệ giữa lãnh đạo Wagner là Yevgeny Prigozhin với Bộ Quốc phòng Nga bị rạn nứt. Ông này cáo buộc Bộ Quốc phòng Nga không cung ứng đầy đủ vũ khí và đạn dược khiến Wagner bị thương vong lớn tại mặt trận này.

Đỉnh điểm căng thẳng là ngày 23/6, khi ông Prigozhin cáo buộc Bộ Quốc phòng Nga tiến hành một cuộc tấn công bằng tên lửa nhắm vào trại quân sự của Wagner. Ông này trả đũa bằng việc cho 25.000 binh sĩ Wagner hành quân và chiếm giữ cơ sở quân sự ở hai thành phố Rostov-on-Don và Voronezh ở miền Nam nước Nga chỉ trong một đêm.

Lực lượng Wagner sau đó tuyên bố sẽ kéo về Moscow, nhưng đến đêm 24/6 thì trùm Wagner quyết định chấm dứt cuộc binh biến sau khi đạt được thỏa thuận với Moscow thông qua trung gian là Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko. Cá nhân ông Prigozhin và lực lượng Wagner được Nga đảm bảo an toàn tính mạng và có thể rút sang Belarus.

Nhưng chính tình huống này đã dẫn đến một diễn biến mới khó lường trong cuộc xung đột Ukraine. Nhiều chuyên gia phương Tây đặt nghi vấn việc rút sang Belarus khiến lực lượng Wagner có thể có mặt ở gần Kiev hơn. Trong khi đó, với việc tiếp nhận lực lượng Wagner thiện chiến, quân đội Belarus được cho là sẽ gia tăng được vị thế quân sự sau khi tiếp nhận vũ khí hạt nhân chiến thuật từ Nga trước đó hai tuần.

Tuy nhiên, việc mở cửa chào đón Wagner cũng tiềm ẩn không ít rủi ro cho Belarus, do tính chất khó đoán của lực lượng quân sự tư nhân này. Trong khi đó, lực lượng Wagner ra đời từ năm 2014 hiện đã mở rộng cả về sức mạnh quân sự lẫn tài lực sau gần một thập kỷ phát triển.

Họ hoàn toàn có thể là con dao hai lưỡi với bất cứ quốc gia nào tiếp nhận sự hiện diện. Cuộc binh biến vừa qua của Wagner tại Nga chính là một ví dụ của rủi ro tiềm ẩn này.

Cú bắt tay của Nga và Ả Rập Saudi

Bộ trưởng Năng lượng Ả Rập Saudi, Hoàng tử Abdulaziz bin Salman hôm 5-7 cho biết sự hợp tác về dầu mỏ giữa Nga - Ả Rập Saudi vẫn đang phát triển mạnh mẽ trong nỗ lực thúc đẩy giá dầu.

Liên minh giữa Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) và các nước sản xuất bên ngoài gồm Nga (gọi tắt là OPEC+) cung cấp khoảng 40% lượng dầu thô của thế giới. OPEC+ đã cắt giảm sản lượng dầu kể từ tháng 11-2022 do giá dầu giảm.

Theo hãng tin Reuters, Ả Rập Saudi và Nga, các nước xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới, đã cắt giảm mạnh nguồn cung dầu hôm 3-7 trong nỗ lực đẩy giá dầu cao hơn.

Tuy nhiên, động thái này chỉ nâng đỡ thị trường trong một thời gian ngắn. Giá dầu Brent tương lai gần như không thay đổi ở mức 76,30 USD/thùng hôm 5-7, duy trì dưới mức 80-100 USD/thùng mà hầu hết các quốc gia OPEC cần để cân bằng ngân sách của họ.

OPEC cho biết họ không có mục tiêu về giá và đang tìm cách duy trì một thị trường dầu cân bằng để đáp ứng lợi ích của cả người tiêu dùng và nhà sản xuất.

Trong khi đó, Mỹ, nhà sản xuất dầu lớn nhất bên ngoài OPEC+, đã nhiều lần kêu gọi nhóm này tăng cường sản xuất để hỗ trợ nền kinh tế toàn cầu và chỉ trích sự hợp tác của Ả Rập Saudi với Nga sau chiến dịch quân sự tại Ukraine.

Tuy nhiên, Riyadh nhiều lần từ chối lời kêu gọi của Mỹ và Hoàng tử Abdulaziz hôm 5-7 cho biết việc cắt giảm sản lượng dầu chung mới được Nga và Ả Rập Saudi nhất trí trong tuần này một lần nữa chứng minh cho sự hợp tác chặt chẽ giữa Riyadh và Moscow.

Hoàng tử Abdulaziz nhấn mạnh: "Một phần những gì chúng tôi đã làm với sự giúp đỡ của các đồng nghiệp từ Nga cũng là để giảm bớt sự hoài nghi về những gì đang diễn ra giữa Ả Rập Saudi và Nga về vấn đề cụ thể này".

Bộ trưởng Năng lượng Ả Rập Saudi cũng khẳng định rằng OPEC+ sẽ làm "bất cứ điều gì cần thiết" để hỗ trợ thị trường, theo nguồn tin tham dự cuộc họp. Bộ trưởng năng lượng Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất Suhail Al Mazrouei cũng cho rằng việc cắt giảm sản lượng dầu bổ sung là đủ để giúp cân bằng thị trường dầu mỏ.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo thị trường dầu mỏ sẽ thắt chặt vào nửa cuối năm 2023, một phần do sự cắt giảm sản lượng của OPEC+.

Fukushima: Lo âu và giận dữ về kế hoạch xả nước thải nhiễm phóng xạ của Nhật Bản

(Ảnh minh họa).

Kế hoạch xả nước thải qua xử lý từ nhà máy điện hạt nhân Fukushima gây tranh cãi của Nhật Bản làm bùng phát sự lo lắng và tức giận trong và ngoài nước.

Kể từ khi xảy ra thảm họa kép động sóng thần năm 2011 khiến nhà máy điện hạt nhân Fukushima bị hư hại nghiêm trọng, cho đến nay đã có hơn một triệu tấn nước thải qua xử lý tại đây. Nhật Bản hiện muốn bắt đầu xả lượng nước thải này ra Thái Bình Dương.

Cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hiệp Quốc, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), đã công bố một báo cáo ủng hộ kế hoạch của Nhật Bản.

Nhưng kể từ khi được công bố cách đây hai năm, kế hoạch này đã gây nên tranh cãi sâu sắc ở Nhật Bản khi cộng đồng địa phương bày tỏ lo ngại về khả năng nhiễm xạ.

Các nhóm công nghiệp đánh bắt và ngành hải sản ở Nhật Bản và rộng hơn là trong khu vực cũng bày tỏ quan ngại về sinh kế của họ, vì lo sợ người tiêu dùng sẽ tránh mua hải sản.

Các nước láng giềng của Tokyo cũng bất đồng. Trung Quốc là quốc gia lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ nhất, cáo buộc Nhật Bản coi đại dương là "cống rãnh riêng" của mình.

Hôm thứ Ba 05/07, Bắc Kinh chỉ trích báo cáo của IAEA, cho rằng kết luận này là "mang tính một chiều".

Vậy kế hoạch của Nhật Bản là gì và chính xác đã gây 'dậy sóng' ra sao?

Nhật Bản định làm gì với chất thải hạt nhân?

Kể từ sau thảm họa, công ty điện Tepco đã bơm nước để làm mát các thanh nhiên liệu của lò phản ứng hạt nhân tại nhà máy điện Fukushima. Điều này có nghĩa là mỗi ngày nhà máy này tạo ra lượng nước bị nhiễm chất phóng xạ, và chúng được trữ trong các bể chứa lớn.

Hơn 1.000 bể chứa đã đầy và Nhật Bản cho biết đây không phải là giải pháp lâu dài mang tính bền vững. Tokyo muốn xả dần lượng nước này ra Thái Bình Dương trong vòng 30 năm tới, khẳng định độ an toàn của nước được xả ra.

Xả nước thải đã qua xử lý ra đại dương là một hoạt động bình thường đối với các nhà máy điện hạt nhân - nhưng do đây là sản phẩm thứ yếu sau sự cố nên không phải là loại chất thải hạt nhân thông thường.

Tepco lọc nước ở Fukushima thông qua Hệ thống xử lý chất lỏng tiên tiến (ALPS), giúp giảm hầu hết các chất phóng xạ xuống những tiêu chuẩn an toàn có thể chấp nhận được, ngoại trừ tritium và carbon-14.

Tritium và carbon-14 lần lượt là các đồng vị phóng xạ của hydro và carbon, rất khó tách khỏi nước. Chúng có ở khắp nơi trong môi trường tự nhiên, nước và cả trong con người, do chúng được hình thành trong bầu khí quyển của Trái Đất và có thể đi vào vòng tuần hoàn nước.

Cả hai đồng vị này đều có nồng độ phóng xạ rất thấp nhưng có thể gây rủi ro nếu được hấp thụ với số lượng lớn.

Nước được lọc phải đi qua một quy trình xử lý khác, sau đó được pha loãng với nước biển để giảm nồng độ của các chất còn lại trước khi thải ra đại dương. Tepco cho biết hệ thống van của họ sẽ đảm bảo không có nước thải chưa pha loãng nào vô tình bị xả ra ngoài.

Chính phủ Nhật Bản cho biết mức tritium cuối cùng - khoảng 1.500 becquerel/lít - an toàn hơn nhiều so với mức mà các cơ quan quản lý yêu cầu đối với việc xả chất thải hạt nhân hoặc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đòi hỏi đối với nước uống. Tepco cho biết mức carbon-14 cũng sẽ đáp ứng các tiêu chuẩn.

Tepco và chính phủ Nhật Bản đã tiến hành các nghiên cứu để chỉ ra rằng nước thải ra sẽ ít gây rủi ro cho con người và sinh vật biển.

Nhiều nhà khoa học cũng đã ủng hộ kế hoạch này. "Nước thải ra sẽ là một giọt nước trong đại dương, cả về thể tích và nồng độ phóng xạ. Không có bằng chứng nào cho thấy nồng độ phóng xạ cực thấp này gây ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe", theo chuyên gia bệnh học phân tử Gerry Thomas, người đã làm việc với các nhà khoa học Nhật Bản về nghiên cứu chất phóng xạ và tư vấn cho IAEA liên quan đến các báo cáo của Fukushima.

Giới chỉ trích nói gì?

Các chuyên gia nhân quyền do Liên Hiệp Quốc bổ nhiệm, cũng như các nhà hoạt động môi trường, đã phản đối kế hoạch này. Tổ chức Greenpeace đã công bố các báo cáo nghi ngờ về quy trình xử lý của Tepco, cáo buộc rằng nhà máy này không đi đủ xa trong quy trình loại bỏ các chất phóng xạ.

Những người chỉ trích cho rằng, vào thời điểm hiện tại, Nhật Bản nên giữ nước đã qua xử lý trong các bể chứa. Họ lập luận rằng điều này kéo dài thời gian để phát triển các công nghệ xử lý mới và cho phép nồng độ phóng xạ còn sót lại giảm đi một cách tự nhiên.

Cũng có một số nhà khoa học không thấy thoải mái với kế hoạch này. Họ nói rằng cần có nhiều nghiên cứu hơn về tác động của việc xả thải đối với đáy đại dương và sinh vật biển.

"Chúng tôi đã thấy một bản đánh giá tác động sinh thái, phóng xạ không đầy đủ khiến chúng tôi rất lo ngại rằng Nhật Bản không những không thể phát hiện những gì đang đi vào nước, lớp trầm tích và sinh vật, mà nếu có, sẽ không có cách nào để loại bỏ chúng... không có cách nào cứu vãn tình hình trở lại như trước," nhà sinh vật biển Robert Richmond, Giáo sư Đại học Hawaii, nói trong chương trình Newsday của BBC.

Tatsujiro Suzuki, Giáo sư công nghệ hạt nhân từ Trung tâm Nghiên cứu Bãi bỏ Vũ khí Hạt nhân của Đại học Nagasaki, nói với BBC rằng kế hoạch "không phải lúc nào cũng dẫn đến nạn ô nhiễm trầm trọng hoặc dễ dàng gây hại cho công chúng - nếu mọi việc diễn ra suôn sẻ".

Nhưng xét đến việc Tepco thất bại trong việc ngăn chặn thảm họa kép năm 2011, ông cho biết mình vẫn lo ngại về vấn đề có thể xảy ra liên quan đến lượng nước bị nhiễm xạ.

Các nước láng giềng của Nhật Bản nói gì?

Trung Quốc đã yêu cầu Nhật Bản phải đạt được thỏa thuận với các nước trong khu vực và các tổ chức quốc tế trước khi xả lượng nước này.

Bắc Kinh cũng cáo buộc Tokyo vi phạm "các nghĩa vụ pháp lý và đạo đức quốc tế", đồng thời cảnh báo nếu tiến hành kế hoạch thì "phải gánh chịu mọi hậu quả".

Hai nước hiện đang có mối quan hệ không êm đẹp khi Nhật Bản gần đây tăng cường quân sự và các động thái mang tính khiêu khích của Trung Quốc quanh hòn đảo Đài Loan đã làm gia tăng căng thẳng.

Tokyo đàm phán với các nước láng giềng và tổ chức một đoàn chuyên gia Hàn Quốc đến thăm nhà máy Fukushima vào tháng Năm.

Nhưng không chắc Nhật Bản cam kết xa đến mức nào để có được sự chấp thuận từ các nước láng giềng trước khi tiến hành kế hoạch.

Trái ngược với Trung Quốc, Seoul - vốn rất muốn xây dựng quan hệ với Nhật Bản - đã giảm nhẹ những lo ngại của mình và hôm thứ Ba 05/07 và cho biết họ "tôn trọng" những kết quả đánh giá của IAEA.

Nhưng cách tiếp cận này đã khiến công chúng Hàn Quốc giận dữ, 80% người dân lo lắng về việc xả nước, theo một cuộc thăm dò gần đây.

"Chính phủ thực thi mạnh mẽ chính sách không xả rác trên biển... Nhưng giờ đây chính phủ không nói lời nào (với Nhật Bản) về việc nước thải đổ ra biển," Park Hee-jun, một ngư dân Hàn Quốc nói với BBC Tiếng Hàn.

"Một số quan chức nói rằng chúng ta nên giữ im lặng nếu không muốn khiến người tiêu dùng thêm lo lắng. Tôi nghĩ điều này thật vớ vẩn."

Hàng nghìn người đã tham gia các cuộc biểu tình ở Seoul, kêu gọi chính phủ hành động, vì một số người mua sắm lo sợ nguồn cung thực phẩm bị gián đoạn đã dự trữ muối và các loại thực phẩm khác.

Đáp lại, Quốc hội Hàn Quốc tuần trước đã thông qua một nghị quyết phản đối kế hoạch xả nước - dù không rõ điều này sẽ có tác động gì đối với quyết định của Nhật Bản.

Các quan chức cũng đang tiến hành "kiểm tra gắt gao" hải sản và tuân thủ lệnh cấm nhập khẩu hải sản hiện có của Nhật Bản từ các khu vực quanh nhà máy Fukushima.

Để xoa dịu nỗi sợ hãi của công chúng, Thủ tướng Han Duck-soo cho biết ông sẵn sàng uống nước từ Fukushima để chứng minh rằng nó an toàn, trong khi một quan chức tuần trước cho biết, chỉ một lượng nhỏ chất thải sẽ chảy vào vùng biển Hàn Quốc.

Ở những nơi khác trong khu vực, một số quốc đảo cũng bày tỏ lo ngại với nhóm Pacific Islands Forum (Diễn đàn Quần đảo Thái Bình Dương) gọi kế hoạch này là một "thảm họa ô nhiễm hạt nhân lớn".

Nhật Bản phản ứng thế nào?

Chính quyền Nhật Bản và Tepco đã tìm cách thuyết phục những người chỉ trích bằng cách giải thích tính khoa học đằng sau quá trình xử lý và họ sẽ tiếp tục làm như vậy với "mức độ minh bạch cao", Thủ tướng Fumio Kishida hứa hôm thứ Ba 05/07.

Trong các tài liệu được công bố trên trang web của Bộ Ngoại giao Nhật Bản, Nhật Bản cũng chỉ ra rằng các nhà máy hạt nhân khác trong khu vực - đặc biệt là ở Trung Quốc - thải ra nước có hàm lượng tritium cao hơn nhiều.

BBC đã xác minh được một vài con số này với dữ liệu có sẵn công khai từ các nhà máy hạt nhân của Trung Quốc.

Nhưng minh chứng rõ ràng nhất có thể nằm ở báo cáo của IAEA, được người đứng đầu cơ quan này, ông Rafael Grossi, công bố khi đến thăm Nhật Bản.

Báo cáo, được công bố sau hai năm điều tra, cho thấy Tepco và chính quyền Nhật Bản đang đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn quốc tế về một số khía cạnh bao gồm cơ sở vật chất, thanh tra và thực thi, giám sát môi trường và đánh giá phóng xạ.

Hôm thứ Ba, ông Grossi cho biết kế hoạch xả nước thải sẽ có "tác động phóng xạ có thể bỏ qua đối với con người và môi trường".

Theo một số báo cáo, việc cơ quan giám sát hạt nhân của thế giới đã chấp thuận, Nhật Bản có thể bắt đầu xả nước từ nhà máy điện hạt nhân Fukushima vào đầu tháng Tám - tạo nguy cơ xảy ra một màn đối đầu gay gắt với những tiếng nói chỉ trích.

Nguồn: CafeF; Zing News; Soha; Người Lao Động; BBC