Hệ lụy khi thế giới thừa pin mặt trời

(Ảnh minh họa).

Dư thừa nguồn cung pin mặt trời Trung Quốc khiến chúng rẻ chỉ bằng một nửa giá thành hàng châu Âu, gây nguy cơ phá sản cho nhà sản xuất.

Những nhà sản xuất thiết bị năng lượng mặt trời mới nhất của Trung Quốc gần đây là một công ty chăn nuôi bò sữa và hãng đồ chơi. Họ là ví dụ về việc nước này chi tiêu quá mức vào tài trợ ngành năng lượng tái tạo, gây ra tình trạng dư thừa nguồn cung không chỉ ở nội địa mà lan sang châu Âu.

Theo công ty theo dõi dữ liệu OPIS - thuộc sở hữu của Dow Jones, từ đầu năm đến nay tại Trung Quốc, giá polysilicon - vật liệu làm ra các tấm pin mặt trời - đã giảm 50% và các tấm pin hoàn thiện giảm 40%. Đã bắt đầu có lo ngại vỡ "bong bóng xanh", ám chỉ sụp đổ giá thiết bị năng lượng xanh do cung vượt cầu.

BloombergNEF ước tính Bắc Kinh đã chi gần 80 tỷ USD, chiếm khoảng 90% tổng số đầu tư vào sản xuất thiết bị năng lượng sạch toàn thế giới. Cơ quan Năng lượng Quốc tế cho biết tổng chi tiêu hàng năm của nước này cho năng lượng xanh đã tăng hơn 180 tỷ USD mỗi năm kể từ năm 2019.

Tiền tài trợ dồi dào đã thu hút nhiều công ty ngoài ngành nhảy vào. Mùa hè năm ngoái, tập đoàn sữa Royal Group công bố kế hoạch xây nhà máy trị giá 1,5 tỷ USD sản xuất pin mặt trời. "Tiềm năng thị trường là rất lớn", Royal Group đánh giá.

Không chỉ có hãng sữa, theo công ty tình báo dữ liệu InfoLink, hơn 70 công ty niêm yết - từ thời trang, hóa chất, bất động sản đến thiết bị điện - đã gia nhập lĩnh vực năng lượng mặt trời vào năm 2022.

Ví dụ Zhejiang Ming Jewelry điều hành 1.000 cửa hàng trang sức. Hồi tháng 2, họ công bố đầu tư 1,5 tỷ USD để xây dựng nhà máy sản xuất pin mặt trời. Trước đó, công ty đồ chơi Mubang High-Tech lập liên doanh xây dựng cơ sở sản xuất pin mặt trời 660 triệu USD.

Ồ ạt đầu tư sản xuất gây dư thừa nguồn cung và giá bán lao dốc. Nhiều công ty lâu năm cảnh báo hậu quả có thể rất nghiêm trọng, với nguy cơ thua lỗ hoặc phá sản. "Toàn ngành này đang sắp bước vào vòng đấu loại trực tiếp (knockout)", Longi Green Energy Technology, một trong những công ty sản xuất năng lượng mặt trời lớn nhất Trung Quốc, cho biết trong báo cáo tài chính hồi tháng 8.

Ít nhất 13 công ty, trong đó có các công ty dẫn đầu ngành này ở Trung Quốc như Jinko Solar, Trina Solar và Canadian đã tạm dừng kế hoạch mở rộng công suất, theo công ty tình báo thị trường TrendForce trụ sở tại Đài Loan.

Đồng thời, nhiều nhà sản xuất Trung Quốc đang cố gắng xả hàng tồn kho với giá hời đến châu Âu - một trong số ít thị trường lớn không có thuế quan hoặc các rào cản khác đối với nhập khẩu tấm pin. Điều này giúp các nhà phát triển năng lượng mặt trời châu Âu vui mừng nhưng doanh nghiệp sản xuất sở tại thì lao đao.

Pin mặt trời rẻ đến mức đang được bán với giá khoảng một nửa chi phí sản xuất của các thành viên thuộc Hiệp hội sản xuất năng lượng mặt trời châu Âu, theo Tổng thư ký Johan Lindahl. Khoảng 40% số tấm pin sản xuất năm nay bởi các thành viên hiệp hội đang nằm trong kho.

Một nhà sản xuất tấm pin năng lượng mặt trời ở Na Uy đã phá sản vào tháng 8. Carsten Rohr, Giám đốc thương mại NorSun - đối thủ châu Âu duy nhất còn lại của công ty vừa phá sản, cho hay đã ngừng sản xuất những tuần gần đây vì ế.

Với tình hình này, sự phụ thuộc của châu Âu vào thiết bị năng lượng mặt trời Trung Quốc đang tăng lên, theo Gunter Erfurt, CEO nhà sản xuất pin mặt trời Meyer Burger (Thụy Sĩ). Công ty đã hoãn kế hoạch mở rộng ở châu Âu và chuyển sản xuất đến nhà máy mới ở Mỹ, nơi được nhận trợ cấp lớn của chính phủ.

Châu Âu thành nơi "chịu trận" một phần cũng vì pin mặt trời Trung Quốc khó thâm nhập vào Mỹ và Ấn Độ. Các rào cản của hai thị trường này khiến dự báo tiêu thụ của các nhà sản xuất sai lệch và các tấm pin của họ phải ì ạch nằm ở các cảng và kho hàng. Mỹ đặc biệt khó lường trước việc đe dọa áp thuế chống bán phá giá pin mặt trời Trung Quốc.

Ngoài ra, một phần lý do của dư cung cũng từ châu Âu. Gián đoạn chuỗi cung ứng trong đại dịch khiến pin mặt trời khan hiếm và giá lên cao. Khi ấy, khách Âu đặt số lượng lớn và nhiều nhà sản xuất Trung Quốc đánh giá quá cao về nhu cầu, theo Matthias Taft, CEO BayWa r.e., nhà phân phối thiết bị năng lượng mặt trời lớn nhất châu Âu. "Chúng tôi và các công ty khác đã đặt hàng ồ ạt trong nửa cuối 2022", ông thừa nhận.

Các nhà quan sát cho biết việc giải quyết tình trạng dư cung có thể sẽ nhanh hơn dự kiến, vì một số công ty có khả năng hủy bỏ hoặc hoãn kế hoạch mở rộng, trong khi các công ty khác đang đóng cửa các nhà máy cũ để thay bằng nhà máy mới.

Tại Trung Quốc, Liu Yiyang, Phó tổng thư ký Hiệp hội quang điện đang kêu gọi chính quyền địa phương hãm phanh đầu tư công nghệ xanh. Hồi tháng 1, Sở giao dịch chứng khoán Thâm Quyến đã đưa ra thư quan ngại đối với Suzhou Shijing Technology, công ty sản xuất thiết bị kiểm soát ô nhiễm. Sở hỏi Shijing huy động 1,5 tỷ USD từ đâu để xây dựng nhà máy, khi tổng tài sản chỉ 450 triệu USD.

Trong thư trả lời, Shijing cho biết 60% vốn sẽ do chính quyền địa phương cung cấp. Trong báo cáo hàng quý mới nhất vào tháng 10, công ty lưu ý rằng đang triển khai dự án này một cách có trật tự.

Kinh tế Trung Quốc đón 'tin vui', động lực tăng trưởng xuất hiện 'dồn dập' chỉ trong 1 tháng

Theo số liệu mới công bố, hoạt động chi tiêu tiêu dùng của Trung Quốc đã tăng vượt dự báo trong tháng 10.

Theo số liệu mới công bố, hoạt động chi tiêu tiêu dùng của Trung Quốc đã tăng vượt dự báo trong tháng 10. Điều này mang lại động lực cần thiết cho nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới, trong bối cảnh các nhà hoạch định chính sách cân nhắc thực hiện nhiều biện pháp kích thích hơn để thúc đẩy đà hồi phục trước thềm năm mới.

Cụ thể, Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc (NBS) cho biết, doanh số bán lẻ tháng 10 tăng 7,6% so với 1 năm trước, cao hơn dự báo một phần là do mức nền thấp của năm 2022. Tháng 10 cũng là thời điểm diễn ra kỳ nghỉ Tuần lễ vàng kéo dài 1 tuần. Ngoài ra, hoạt động sản xuất công nghiệp cũng tăng 4,6%, cao hơn dự báo.

Dẫu vậy, một số lĩnh vực khác lại cho thấy những con số không mấy khả quan. Tăng trưởng đầu tư tài sản cố định chỉ tăng 2,9% trong 10 tháng đầu năm nay, thấp hơn dự báo và so với giai đoạn 9 tháng đầu năm. Đà sụt giảm ngày càng lớn trong hoạt động đầu tư bất động sản đã ảnh hưởng đến lĩnh vực nói trên.

Carlos Casanova, chuyên gia kinh tế cấp cao về châu Á tại Union Bancaire Privee, nhận định: “Kinh tế Trung Quốc dường như đã tránh được mối lo ngại về đợt sụt giảm kéo dài.”

Ông cho biết rằng vẫn có một số yếu tố kém lạc quan, lưu ý đến lực cản trong đầu tư bất động sản và nói thêm các chiến lược nhằm tái cơ cấu nợ trong lĩnh vực này sẽ mất vài năm để giải quyết. Theo ông, Bắc Kinh vẫn cần đưa ra sự hỗ trợ về chính sách để ổn định tâm lý trong nước và cả nhu cầu nhà ở.

Dù nền kinh tế đã cho thấy chuyển biến tích cực trong khoảng thời gian từ tháng 7 đến tháng 9, song các chỉ báo gần đây lại cho thấy động lực và nhu cầu dần suy yếu, khi bước vào quý cuối năm. Các cuộc khảo sát cho thấy hoạt động của nhà máy ở Trung Quốc đang sụt giảm và tốc độ tăng trưởng của lĩnh vực dịch vụ chậm lại. Hoạt động xuất khẩu cũng kém khả quan, tình trạng giảm phát xảy ra, cùng với đó là hoạt động đi vay của các hộ gia đình và doanh nghiệp diễn ra ảm đạm.

Trong bối cảnh đó, các nhà hoạch định chính sách của Trung Quốc đang đưa ra các bước để kích thích nhằm hỗ trợ nền kinh tế, bao gồm việc thông qua sửa đổi ngân sách giữa năm và phê duyệt khoản phát hành trái phiếu chính phủ 1 nghìn NDT để đầu tư cơ sở hạ tầng hồi tháng trước.

Ngay trước khi số liệu mới được công bố, PBOC đã thực hiện động thái bơm nhiều tiền mặt chưa từng có kể từ năm 2016 thông qua các khoản vay cơ sở cho vay trung hạn (MLF) để hỗ trợ đà tăng trưởng.

Chưa dừng ở đó, Bắc Kinh cũng có kế hoạch cung cấp ít nhất 1 nghìn tỷ USD các khoản vay chi phí thấp để tài trợ cho các dự án cải tạo đô thị và nhà ở giá rẻ qua đó thúc đẩy thị trường bất động sản.

Sau khi công bố số liệu mới, NBS nhấn mạnh sự cải thiện của các chỉ báo chính, đồng thời nói thêm rằng nền kinh tế về tổng thể đang ổn định. Tuy nhiên, cơ quan này cũng lưu ý những thách thức từ bên ngoài và nhu cầu trong nước vẫn còn yếu, do đó “nền tảng của đà hồi phục vẫn cần được củng cố”.

Trong khi đó, một số nhà kinh tế cảnh báo rằng tâm lý người tiêu dùng Trung Quốc vẫn chưa hoàn toàn ổn định. Theo Zhang Zhiwei, nhà kinh tế trưởng tại Pinpoint Asset Management Ltd., doanh số bán lẻ tháng 10 với tốc độ tương tự so với tháng 9 và chỉ ra nhu cầu trong nước vẫn còn yếu.

Jacqueline Rong, nhà kinh tế trưởng về Trung Quốc tại BNP Paribas, nhận định hoạt động tiêu dùng của Trung Quốc vẫn chưa thực sự lạc quan, do tâm lý tiêu dùng ảm đạm và tác động của thị trường bất động sản.

Dẫu vậy, Rong cho biết số liệu này thể hiện rõ rằng Trung Quốc “chắc chắn đang trong giai đoạn kinh tế dần hồi phục” và chỉ ra Trung Quốc có thể vượt mục tiêu tăng trưởng 5% trong năm nay.

Đối với các nhà đầu tư và nhà phân tích, họ đang chú ý nhiều hơn đến động lực thực sự của nền kinh tế và các triển vọng dài hạn hơn. Đà sụt giảm của lĩnh vực bất động sản, dân số già hoá và tốc độ tăng trưởng thấp trong hoạt động kinh doanh vẫn là mối lo ngại lớn nhất.

Lý do nào khiến các hãng rút hàng tỷ đô la lợi nhuận ra khỏi Trung Quốc?

(Ảnh minh họa).

Các doanh nghiệp nước ngoài đang rút tiền ra khỏi Trung Quốc với tốc độ nhanh hơn mức họ đưa vào, dữ liệu chính thức cho thấy.

Kinh tế đang chững lại, lãi suất thấp và cuộc tranh chấp địa chính trị với Hoa Kỳ đã làm dấy lên nghi ngờ về tiềm năng kinh tế của Trung Quốc.

Mọi ánh mắt sẽ đổ dồn vào cuộc gặp quan trọng giữa nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden trong tuần này ở Thượng đỉnh APEC tại California, Hoa Kỳ.

“Những lo lắng xung quanh rủi ro địa chính trị, sự không chắc chắn về chính sách trong nước và tốc độ tăng trưởng chậm hơn đang thúc đẩy các công ty nghĩ về các thị trường thay thế,” Nick Marro từ bộ phận phân tích tin tức tình báo kinh tế Economist Inteligence Unit (EIU) thuộc tờ The Economist nói.

Trung Quốc ghi nhận mức thâm hụt 11,8 tỷ USD trong đầu tư nước ngoài trong ba tháng tính đến cuối tháng 9 - lần đầu tiên kể từ khi việc ghi chép bắt đầu được thực hiện, năm 1998.

Điều này cho thấy các công ty nước ngoài không tái đầu tư lợi nhuận của họ vào Trung Quốc mà đang chuyển tiền ra khỏi nước này.

Trung Quốc cần “sửa sai”

“Trung Quốc hiện đang phải đối mặt với mức tăng trưởng chậm hơn và cần thực hiện một số điều chỉnh,” người phát ngôn của hãng sản xuất máy móc công nghiệp Thụy Sĩ Oerlikon cho biết.

“Vào năm 2022, chúng tôi là một trong những công ty đầu tiên nêu ra một cách minh bạch rằng chúng tôi dự đoán sự suy thoái kinh tế ở Trung Quốc sẽ ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của chúng tôi,” phát ngôn nhân của hãng nói thêm. "Do đó, chúng tôi bắt đầu sớm thực hiện các hành động và biện pháp nhằm giảm thiểu những tác động này.”

Trung Quốc vẫn là thị trường trọng điểm của hãng. Hãng có gần 2.000 nhân viên trên toàn quốc, chiếm hơn một phần ba doanh số bán hàng của mình.

Oerlikon lưu ý rằng nền kinh tế Trung Quốc vẫn được kỳ vọng sẽ đạt mức tăng trưởng khoảng 5% trong vài năm tới, “là một trong những mức cao nhất trên thế giới”.

Kể từ khi đại dịch bắt đầu, các doanh nghiệp như Oerlikon đã phải đối mặt với những thách thức khi hoạt động tại thị trường lớn nhất thế giới này.

Trung Quốc đã thực hiện một trong những biện pháp phong tỏa đại dịch nghiêm ngặt nhất thế giới thông qua chính sách “không Covid”.

Điều này gây ra sự gián đoạn đối với chuỗi cung ứng của nhiều công ty, chẳng hạn như hãng khổng lồ công nghệ Apple, vốn sản xuất phần lớn iPhone tại Trung Quốc. Kể từ đó, công ty đã đa dạng hóa chuỗi cung ứng của mình bằng cách chuyển một số hoạt động sản xuất sang Ấn Độ.

Ông Marro tin rằng nhiều công ty đã chú ý đến lời kêu gọi đa dạng hóa trong năm nay, khi căng thẳng giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ gia tăng với những hạn chế xuất khẩu mới đối với nguyên liệu thô và công nghệ cần thiết để sản xuất chip tiên tiến.

“Chúng tôi không thấy nhiều công ty rút khỏi Trung Quốc. Nhiều công ty đa quốc gia lớn đã có mặt trên thị trườngnày từ hàng thập kỷ và họ không sẵn sàng từ bỏ thị phần mà họ đã dành 20, 30 hoặc 40 năm để vun đắp. Nhưng về mặt đầu tư mới thì chúng tôi thấy rằng các hãng đang đánh giá lại."

Lãi suất thấp

Các doanh nghiệp cũng đang xem xét tác động của lãi suất. Trung Quốc đi ngược lại xu hướng này khi nhiều nước trên thế giới tăng lãi suất mạnh vào năm ngoái.

Nhiều ngân hàng trung ương lớn, bao gồm Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ và Ngân hàng Trung ương châu Âu, đã tăng lãi suất để khống chế lạm phát. Chi phí vay cao hơn, vốn hứa hẹn mang lại lợi nhuận cao hơn, cũng sẽ thu hút vốn nước ngoài.

Trong khi đó, giới soạn chính sách ở Trung Quốc lại cắt giảm chi phí vay để hỗ trợ nền kinh tế và ngành bất động sản đang gặp khó khăn. Đồng nhân dân tệ đã mất giá hơn 5% so với đồng đô la và đồng euro trong năm nay.

Thay vì tái đầu tư thu nhập từ Trung Quốc vào nước này, các công ty đang quay sang chi tiêu, Phòng Thương mại Liên minh Châu Âu tại Trung Quốc cho biết.

"Những công ty có tiền mặt và thu nhập dư thừa ở Trung Quốc đang ngày càng chuyển càng nhiều các khoản này ra nước ngoài, nơi họ sẽ kiếm được lợi tức đầu tư cao hơn so với đầu tư vào Trung Quốc.

"Một số công ty đã rút thu nhập từ Trung Quốc ra như khoản lợi nhuận trong 'một phần trong chu kỳ dài hạn' một khi các dự án của họ đạt đến quy mô và lợi nhuận cụ thể," Michael Hart, chủ tịch Phòng Thương mại Hoa Kỳ tại Trung Quốc, nhận xét.

“Việc rút lợi nhuận không nhất thiết cho thấy các công ty không hài lòng với Trung Quốc, mà đúng hơn là họ thấy khoản đầu tư của họ ở đây đã đến lúc gặt hái kết quả.”

Ông Hart nói rằng điều này “đáng khích lệ vì điều đó có nghĩa là các công ty có thể tích hợp hoạt động tại Trung Quốc vào hoạt động toàn cầu của họ”.

Công ty điện tử hàng không vũ trụ Firan Technology Group có trụ sở tại Canada đã đầu tư tới 10 triệu đô la Canada (7,2 triệu đô la Mỹ) vào Trung Quốc trong thập kỷ qua, và đã rút 2,2 triệu đô la Canada khỏi quốc gia này vào năm ngoái và trong quý đầu tiên của năm 2023.

“Chúng tôi hoàn toàn không rời khỏi Trung Quốc. Chúng tôi đang đầu tư và phát triển hoạt động kinh doanh của mình ở đó và rút hết tiền mặt dư thừa để đầu tư vào nơi khác trên thế giới,” Chủ tịch kiêm giám đốc điều hành của công ty Brad Bourne nói.

“Chúng tôi có tiền mặt dư thừa ở Trung Quốc và việc mang số tiền đó về để tài trợ cho các thương vụ mua lại gần đây ở Mỹ của chúng tôi chỉ là cách quản lý tiền mặt thận trọng,” ông nói thêm.

Trước mắt là tình trạng không chắc chắn

Các nhà phân tích cho rằng có nhiều điều không chắc chắn về những gì đang ở phía trước - cả về lãi suất và mối quan hệ Trung-Mỹ.

Ngân hàng trung ương Trung Quốc có thể tiếp tục hạ lãi suất trong năm nay để hỗ trợ nền kinh tế, Dan Wang, trưởng kinh tế gia của Hang Seng Bank China, nói.

Việc giảm lãi suất có thể gây thêm áp lực lên đồng nhân dân tệ vốn đã yếu đi. “Hiện tại dư địa cho việc nới lỏng tiền tệ là rất hạn chế vì áp lực mất giá của đồng tiền,” bà nói.

“Nếu tâm lý kinh tế cải thiện vào tháng tới, có thể nói rằng Trung Quốc sẽ hạ lãi suất. Nhưng nếu tâm lý không cải thiện, ngân hàng trung ương sẽ phải đưa ra một quyết định rất khó khăn.”

Ông Marro từ EIU cho biết các doanh nghiệp lạc quan một cách thận trọng về cuộc gặp sắp tới giữa Chủ tịch Tập và ông Biden.

"Các cuộc gặp trực tiếp giữa ông chủ tịch và ông tổng thống có xu hướng tạo ra lực ổn định cho quan hệ song phương. Chúng tôi cũng đã chứng kiến ​​một loạt các cam kết ngoại giao Mỹ-Trung trong vài tháng qua, điều này góp phần tạo nên cảm giác rằng cả hai bên đều đang hướng tới việc thiết lập bệ đỡ cho mối quan hệ," ông nói.

“Nói vậy, nhưng sẽ không mất nhiều thời gian để mọi thứ lại sụp đổ lần nữa. Cho đến khi các công ty và nhà đầu tư cảm thấy họ có thể điều hướng một cách chắc chắn hơn, thì lực cản đầu tư nước ngoài vào Trung Quốc sẽ vẫn tiếp tục.”

Cuộc chạy đua tên lửa ở Trung Đông

Ở Trung Đông, các chính phủ không còn sở hữu độc quyền tên lửa tầm xa. Nhiều nhóm vũ trang cũng nắm trong tay số lượng lớn thứ vũ khí đáng gờm này.

Những quả tên lửa đạn đạo phóng từ Yemen về phía Israel vào ngày 31/10 đã lập nhiều kỷ lục. Với quãng đường ít nhất 1.600 km, chúng dường như bay nhất trong mọi tên lửa đạn đạo được phóng đi vì mục đích tấn công. Chúng đã bị hệ thống phòng thủ tên lửa Arrow của Israel đánh chặn trên sa mạc Negev.

Đây là lần đầu tiên Arrow bắn hạ một tên lửa đất đối đất sau 23 năm triển khai. Theo hai quan chức Israel, nó cũng là vụ đánh chặn tên lửa đầu tiên xảy ra trong không gian. Vụ việc này là một ví dụ cho thấy thực trạng các loại tên lửa với tầm bắn và độ chính xác ngày càng tăng được phổ biến rộng rãi đang làm thay đổi cục diện quân sự ở Trung Đông như thế nào.

Tên lửa đã được sử dụng trong chiến tranh ở khu vực này hơn 50 năm. Tên lửa Scud của Liên Xô - con ngựa thồ của thế giới tên lửa - lần đầu khai hỏa vào giai đoạn cuối của cuộc chiến Yom Kippur năm 1973 chống lại Israel. Iran và Iraq đã phóng lượng lớn tên lửa Scud trong cuộc chiến vào những năm 1980. Theo một ước tính, 90% trong số 5.000 tên lửa được phóng đi trong chiến đấu từ năm 1945 đến năm 2017 là được bắn ở Trung Đông. Bây giờ mối đe dọa này đang nhân rộng theo hai hướng. Nhiều người có thể sở hữu tên lửa hơn. Và chất lượng của tên lửa đang được cải tiến.

Đối với vấn đề tên lửa xuất hiện ngày càng phổ biến, vào những năm 1950, Ai Cập bắt đầu chế tạo tên lửa đạn đạo với sự giúp đỡ của các nhà khoa học Đức Quốc xã. Israel làm theo với sự giúp đỡ của Pháp. Từ những năm 1960 đến những năm 1980, tên lửa của Liên Xô đã tràn vào Ai Cập, Iraq, Libya, Syria và các quốc gia khác. Trung Quốc cung cấp tên lửa cho Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ. Triều Tiên đã giúp đỡ Iran, Yemen và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Sau đó, Mỹ, Anh và Pháp lại tiếp tục gửi tên lửa tiên tiến của riêng họ. Theo ông Hassan Elbahtimy chuyên gia tại Đại học King’s College London, kết quả là 11 quốc gia trong khu vực hiện có tên lửa đạn đạo (bay theo hình cung parabol) hoặc tên lửa hành trình (sử dụng động cơ giống máy bay để bay theo quỹ đạo phẳng hơn) với tầm bắn hơn 250 km.

Một điều quan trọng không kém là thực tế là các quốc gia không còn độc quyền về công nghệ nữa. Theo ước tính của Israel, năm 2007, phong trào Hồi giáo Hamas ở Gaza có vài trăm quả tên lửa. Con số này đã tăng lên 10.000 tên lửa vào năm 2014 và sau đó tăng gấp ba lên 30.000 tên lửa vào năm 2021. Kho vũ khí tinh vi hơn của Hezbollah đã tăng từ khoảng 15.000 tên lửa vào năm 2006 - thời điểm lực lượng này bắt đầu giao chiến với Israel - lên khoảng 150.000 tên lửa như hiện nay. Khoảng 400 trong số đó là tên lửa tầm xa có thể vươn tới bất cứ nơi nào ở Israel.

Do đó, các nhóm vũ trang đang đặt ra mối đe dọa quân sự mà chỉ có các quốc gia mới có thể làm được cách đây 20 năm. Ông Bruce Hoffman tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại lập luận: “Mối nguy hiểm của một cuộc chiến tranh hai mặt trận đối với Israel bắt đầu hiện rõ”. Kho dự trữ lớn hơn cho phép các loạt đạn lớn hơn và kéo dài hơn. Trong cuộc chiến tranh vùng Vịnh đầu tiên, Iraq đã bắn trung bình khoảng một quả Scud mỗi ngày vào Israel trong hơn một tháng. Hamas, mặc dù được trang rocket nhỏ hơn, đã tăng từ mức 192 lần phóng mỗi ngày trong cuộc chiến năm 2014 lên 470 lần vào ngày đầu tiên xảy ra vụ tấn công vào năm 2021 (không tính đạn cối nhỏ hơn). Chỉ riêng ngày 7/10 Hamas đã bắn ít nhất 2.200 quả rocket.

Tuy nhiên, những con số không phải là vấn đề chính. Hamas chỉ phóng được số ít đầu đạn vào lãnh thổ của Israel. Điều đó cho thấy hệ thống phòng thủ tên lửa tầm ngắn Vòm Sắt vẫn đang đánh chặn được khoảng 90% mục tiêu. Theo một sĩ quan cấp cao của IDF, trong số 1.200 người Israel ở thiệt mạng trong vụ tấn công ngày 7/10 chỉ có 4 nạn nhân liên quun đến các cuộc tấn công bằng tên lửa. Hệ thống phòng thủ tên lửa của Israel thuộc đẳng cấp thế giới, song vấn đề là tên lửa đang được cải thiện theo thời gian.

Trong một bài báo năm 2021, Michael Horowitz, hiện là quan chức cấp cao của Lầu Năm Góc và Lauren Kahn tại Đại học Georgetown đã chỉ ra rằng vào năm 1990, chỉ có 9 quốc gia sở hữu bom dẫn đường chính xác “thông minh” - sử dụng kết hợp dẫn đường quán tính, dẫn đường bằng laser và tín hiệu vệ tinh để tìm mục tiêu. Ngay cả những cường quốc lớn như Trung Quốc, Ấn Độ và hầu hết các nước NATO cũng thiếu khả năng này. Sau đó, công nghệ này đã lan rộng ra toàn cầu. Năm 2000, đã có 22 quốc gia sở hữu nó và con số này đã tăng lên 56 vào năm 2017.

Trong số đó có Iran. Tên lửa Shahab-1, phiên bản tương tự Scud, mà Iran sử dụng để tấn công các tay súng ở Iraq vào những năm 1990 và đầu những năm 2000 có sai số khoảng nửa km. Ngày nay, tên lửa Fateh-110 do Iran thiết kế được cho là có sai số dưới 35 mét và có lẽ là 5 mét khi có tín hiệu vệ tinh đáng tin cậy.

Sau cùng, độ chính xác cao cũng đặt ra thách thức sâu sắc đối với hệ thống phòng thủ tên lửa. Vòm Sắt và các hệ thống phòng thủ khác của Israel hoạt động bằng cách tính toán nơi tên lửa hướng tới và chỉ đánh chặn nếu nó hạ cánh ở nơi quan trọng, như khu dân cư hoặc căn cứ quân sự. Năm 2006, kho vũ khí của Hezbollah hầu như không có công nghệ dẫn đường nên Vòm Sắt có thể bỏ qua an toàn. Nhưng trong thập kỷ qua, Hezbollah đã được nâng cấp tiềm lực đáng kể.

Điều đó có nghĩa là, trong một cuộc chiến tranh trong tương lai, có tỷ lệ lớn hơn các tên lửa được phóng nhắm về Israel sẽ có cả mục tiêu cụ thể cùng với khả năng bắn trúng mục tiêu cao. Hậu quả là Israel sẽ phải sử dụng nhiều tên lửa đánh chặn hơn. Mỗi tên lửa đánh chặn của Vòm Sắt có giá khoảng 100.000 USD. Tên lửa của hệ thống David's Sling nhằm chống lại các quả tên lửa lớn hơn còn đắt gấp nhiều lần. Israel có thể phải tập trung bảo vệ các cơ sở chiến lược như trụ sở và căn cứ không quân, thay vì các thành phố.

Có ba cách để Israel đối phó với kịch bản trên. Một là tiết kiệm vũ khí đánh chặn bằng cách tinh chỉnh thuật toán dự đoán nơi tên lửa có khả năng hạ cánh. Một cách khác là sử dụng chiến tranh điện tử để gây nhiễu tín hiệu điều hướng, như Israel đã làm. Thứ ba là tập trung vào các phương tiện đánh chặn rẻ hơn. Israel đã tiến hành một số thử nghiệm hệ thống dựa trên tia laser được gọi là Tia Sắt. Tuy nhiên, việc tích hợp nó vào các khẩu đội phòng thủ tên lửa hiện có sẽ không kịp triển khai trong cuộc chiến này. Ngoài ra, nhược điểm của Tia Sắt là hệ thống máy móc cồng kềnh và bị hạn chế trong điều kiện thời tiết u ám.

Israel cũng có thể kêu gọi đồng minh giúp. Mỹ có radar băng tần X cỡ lớn ở sa mạc Negev của Israel và tàu chiến của nước này đã bắn hạ một tên lửa bay từ Yemen vào ngày 19/10. Một tên lửa trong đợt tấn công đó còn bị đánh chặn bởi Saudi Arabia, quốc gia không có quan hệ ngoại giao với Israel nhưng dùng chung radar qua Mỹ. Tháng 6 năm ngoái, Israel thông báo đã gia nhập Liên minh phòng không Trung Đông (MEAD - chương trình phòng thủ do Mỹ dẫn đầu cùng với các nước Arab.

Kỹ sư người Israel Yair Ramati, một trong những nhà phát triển ban đầu của hệ thống phòng thủ Arrow, đã đưa ra kết luận rằng: “Trong hơn 30 năm, đã xảy ra một cuộc chạy đua vũ trang, trong đó kẻ thù của Israel không ngừng xây dựng kho vũ khí của họ còn chúng tôi thì phát triển hệ thống phòng thủ của mình. Cuộc đua đó không có dấu hiệu chậm lại”.

Không có nơi nào ở Gaza là “nơi an toàn”

(Ảnh minh họa).

UNRWA hôm 14/11 lên tiếng cảnh báo “không nơi nào ở Gaza được coi là an toàn”. Các nhân viên nhân đạo của Liên Hợp Quốc làm việc tại Dải Gaza đang phải đối mặt với thảm họa nhân đạo sắp xảy ra, với tổng số 101 nhân viên đã bị thiệt mạng.

Trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình hôm nay, ông Adnan Abu Hasna – Người phát ngôn của Cơ quan Liên Hợp Quốc về Người tị nạn Palestine cho biết: “không có nơi nào an toàn ở Gaza”, khi ngay cả các nhân viên Liên Hợp Quốc cũng đang phải đối mặt với nguy cơ tử vong rất cao.

Ông Hasna cho biết, con số thương vong của các nhân viên gần như là lớn nhất chỉ trong vòng 1 tháng. Cơ quan Liên Hợp Quốc về Người tị nạn Palestine sẽ tiếp tục làm việc để phục vụ những người tị nạn bất chấp mọi nguy hiểm và thương vong đang rình rập xung quanh.

"60 cơ sở và nơi trú ẩn của chúng tôi đã bị ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp, 66 người phải di dời đã thiệt mạng và 600 người bị thương. 70% cơ sở hạ tầng của chúng tôi đã bị ảnh hưởng bởi pháo kích. Phía nam của Gaza được coi là vùng an toàn, tuy nhiên điều này hoàn toàn không đúng.” - ông Hasna nói.

Ông Hasna cũng cho biết rằng trong vòng chưa đầy 48 giờ nữa, các hoạt động của cơ quan tị nạn Palestine của Liên Hợp Quốc tại Gaza sẽ phải ngừng hoạt động do thiếu nhiên liệu.

Chiến sự hiện vẫn tiếp diễn tại vùng lãnh thổ Gaza, nơi hơn một nửa trong số 2,4 triệu dân phải di chuyển chỗ ở và hoàn toàn phụ thuộc vào viện trợ nhân đạo để sinh sống. Các hoạt động cứu trợ nhân đạo đang diễn ra hết sức khó khăn do khu vực này bị phong tỏa.

Trong khi đó, Giám đốc Bệnh viện Shifa lớn nhất ở Dải Gaza, ông Mohammad Abu Salmiya, cùng ngày hôm nay cho biết bệnh viện này đang là nơi trú ẩn của khoảng 7.000 người dân, chưa kể 1.500 bệnh nhân và nhân viên y tế, trong khi tình hình tại đây đã xuống mức "thảm khốc" do bị ảnh hưởng bởi bom đạn.

Nguồn: Vnexpress; CafeF; BBC; Soha; VOV