NHẬT BẢN ĐANG NẮM THẾ CHỦ ĐỘNG

Chuyến công du 6 ngày từ 1/5 tới Pháp, Brazil và Paraguay với lịch trình hoạt động dày đặc, Thủ tướng Kishida Fumio cho thấy nỗ lực và sự chủ động của Tokyo trong giải quyết các vấn đề mang tính toàn cầu và khẳng định vị thế quốc tế của Nhật Bản.

Mở rộng ảnh hưởng

Một trong các hoạt động đầu tiên tại Pháp, Thủ tướng Kishida chủ trì các phiên thảo luận tại Hội nghị Hội đồng Bộ trưởng (MCM) của Tổ chức Hợp tác Kinh tế và Phát triển (OECD) trên cương vị Chủ tịch cùng với đại diện đến từ 58 quốc gia, trong đó có 38 thành viên OECD. Các cuộc thảo luận dưới sự dẫn dắt của Thủ tướng Kishida nhằm tìm ra giải pháp cho các vấn đề mà OECD và thế giới đang phải đối mặt, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu. Giới quan sát đánh giá, thông qua vai trò chủ trì, dẫn dắt tại các cuộc thảo luận, Thủ tướng Kishida cho thấy Nhật Bản tiếp tục thể hiện vai trò nhằm hiện thực hóa mục tiêu “duy trì và củng cố trật tự quốc tế tự do và cởi mở dựa trên quy định của pháp luật” mà Tokyo thúc đẩy trong chính sách đối ngoại của mình.

Tại Paris, Thủ tướng Kishida tuyên bố thành lập khuôn khổ đối thoại cấp Bộ trưởng OECD về khử carbon. Đây được cho là nền tảng quan trọng nhằm cung cấp cho các nước tham gia chia sẻ công nghệ khử carbon và dữ liệu môi trường, qua đó mở rộng hợp tác để đạt được các mục tiêu do mỗi quốc gia đặt ra. Giới chuyên gia kỳ vọng, khuôn khổ mới này sẽ giúp đẩy mạnh các chính sách khử carbon bằng cách thu hút sự tham gia của các khu vực có dân số và tăng trưởng công nghiệp đáng kể, trong đó có các nước khu vực Nam Mỹ.

Cũng tại các hội nghị trong khuôn khổ OECD lần này, Thủ tướng Kishida sẽ tiếp tục thể hiện ủng hộ các quy tắc quốc tế mới bao gồm cả nền kinh tế toàn cầu, trí tuệ nhân tạo sáng tạo và biến đổi khí hậu. Các chuyên gia cho rằng, để thực hiện mục tiêu này, Nhật Bản muốn đưa thêm nhiều nước Đông Nam Á vào khuôn khổ này của OECD nhằm khuyến khích Mỹ và châu Âu tăng cường tham gia vào khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Bên cạnh đó, một điểm nhấn khác trong chặng dừng chân tại Paris của Thủ tướng Kishida là cuộc gặp với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron. Chủ tịch Ủy ban Trao đổi kinh tế Pháp-Nhật (CEFJ) Dominique Restino nhận định, Nhật Bản và Pháp có thể cung cấp “môi trường và khuôn khổ kinh doanh hiệu quả, có thể trở thành một hình mẫu cho quan hệ giữa châu Âu và châu Á". Theo ông Restino, sự ổn định trong quan hệ giữa các quốc gia là quan trọng và để thiết lập các mối quan hệ kinh tế tích cực và chắc chắn, Nhật Bản sẽ cùng với Pháp có thể mang lại sự ổn định này.

Đối với Pháp, hiện Nhật Bản là nhà đầu tư hàng đầu trong số các quốc gia châu Âu và Tokyo là một cánh cửa cho Paris mở lối vào châu Á để từ đó mở rộng sang các nước khác như Hàn Quốc... Đối với Nhật Bản, vai trò trung tâm của Pháp tại châu Âu là yếu tố để thúc đẩy sự hợp tác song phương trên tất cả các lĩnh vực. Đánh giá về quan hệ hai nước, Đại sứ Nhật Bản tại Pháp, Makita Shimokawa cho rằng quan hệ song phương đã phát triển chắc chắn và ổn định trong những năm gần đây với sự hợp tác chặt chẽ và đôi bên cùng có lợi.

Về các vấn đề quốc tế, giới chuyên gia nhận định, Paris và Tokyo cũng có chung quan điểm về hầu hết các vấn đề. Tổng thống Macron và Thủ tướng Kishida từng cam kết “thúc đẩy sự hợp tác song phương về lĩnh vực an ninh tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương”.

Không để chậm chân

Sau Pháp, chặng dừng chân tiếp theo của Thủ tướng Kishida là Brazil và Paraguay với nỗ lực gia tăng quan hệ, hợp tác trong lĩnh vực kinh tế với các nước Nam Mỹ. Đặc biệt, trong bối cảnh Trung Quốc và Nga đã và đang hiện diện ngày càng đậm nét tại khu vực còn tiềm năng hợp tác rất lớn này.

Trước đó, trong chuyến thăm chính thức Mỹ hồi đầu tháng Tư, Thủ tướng Kishida cũng đã khẳng định với giới chức Mỹ rằng Nhật Bản luôn sẵn sàng chia sẻ với Washington trong nhiệm vụ duy trì trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Bởi thế, thuyết phục các nước mới nổi và đang phát triển ở Nam bán cầu là một phần trong các nỗ lực này của Tokyo mà Thủ tướng Kishida đang hiện thực hóa.

Hiện tại, Brazil đang đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) và Peru là Chủ tịch Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) còn Paraquay là Chủ tịch Khối thị trường chung phía Nam (MERCOSUR).

Với vai trò của các nước như thế, các nhà bình luận cho rằng, 2024 chính là năm của Mỹ Latinh và khu vực này là tâm điểm chú ý của thế giới. Bởi vậy, Nhật Bản muốn nắm bắt cơ hội này để tăng cường quan hệ với các nước khu vực, thể hiện vai trò chủ động, tiên phong hơn nữa ở khu vực này.

Tại Brasilia, Thủ tướng Kishida sẽ hội đàm với Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva và chứng kiến hai bên ký kết các thỏa thuận hợp tác trong nhiều lĩnh vực, từ biến đổi khí hậu đến khử carbon và các vấn đề môi trường khác. Giới chuyên gia tại Tokyo đánh giá, Brazil là quốc gia có tiếng nói hàng đầu ở Nam bán cầu và là thành viên của nhóm BRICS cùng với Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi. Nhiều quốc gia Nam Mỹ có mối liên kết kinh tế chặt chẽ với Trung Quốc. Brazil coi Trung Quốc là đối tác lớn nhất cả về xuất khẩu lẫn nhập khẩu. Đó là lý do khiến Nhật Bản đang thúc đẩy các nỗ lực công-tư nhằm khuyến khích các quốc gia này giảm sự phụ thuộc về kinh tế và chuỗi cung ứng vào Bắc Kinh.

Chính vì vậy, tháp tùng Thủ tướng Kishida trong chuyến công du này có một phái đoàn đại diện cho khoảng 40 công ty nhằm đẩy mạnh đầu tư vào Brazil, tăng cường hợp tác song phương về công nghệ xanh. Tháng trước, Toyota, tập đoàn ô tô hàng đầu của Nhật Bản thông báo kế hoạch đầu tư 2,2 tỷ USD để tăng cường sản xuất các dòng xe hybrid ở thị trường tiềm năng bậc nhất Nam Mỹ này.

Tại điểm dừng chân cuối là Paraguay, Thủ tướng Kishida sẽ có cuộc hội đàm với Tổng thống nước chủ nhà Santiago Pena. Hai bên sẽ trao đổi, điểm lại quan hệ song phương, nêu bật các giá trị chung để thúc đẩy mối quan hệ bền chặt hơn giữa Tokyo và Asunción. Paraguay hiện cũng đang giữ chức Chủ tịch luân phiên của MERCOSUR, một liên minh hải quan khu vực gồm năm nước Brazil, Argentina, Paraguay, Uruguay và Bolivia.

Nhật Bản và MERCOSUR cũng đang tiến hành đàm phán để thiết lập thỏa thuận hợp tác kinh tế, nhằm mở rộng xuất khẩu nông sản. Paraguay cũng có ý định tăng cường hợp tác với Nhật Bản trong lĩnh vực năng lượng, công nghệ tái tạo và truyền thông. Giới bình luận nhận định, Paraguay sẽ duy trì chính sách ngoại giao hiện tại, tiếp tục gia tăng mở rộng quan hệ, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ và năng lượng tái tạo với bên ngoài, mà đây là một lĩnh vực thế mạnh của Nhật Bản.

Chủ động nắm bắt cơ hội

Thời gian qua, Tokyo đã tập trung nhiều nỗ lực ngoại giao hơn vào Nam bán cầu, đặc biệt kể từ khi tổ chức hội nghị thượng đỉnh G7 ở Hiroshima năm ngoái. Là chủ nhà G7 2023, Nhật Bản đã mời thêm các nhà lãnh đạo từ các nước như Indonesia và Brazil... tham gia các phiên họp mở rộng. Điều này cũng cho thấy nỗ lực của Thủ tướng Kishida thúc đẩy khái niệm "ngoại giao chủ nghĩa hiện thực cho một kỷ nguyên mới" nhằm xác định lợi ích chung với các nước khác trong các lĩnh vực như năng lượng và cơ sở hạ tầng để tăng cường quan hệ song phương.

Trong một tuyên bố trước khi Thủ tướng Kishida lên đường, Chánh văn phòng Nội các Nhật Bản Hayashi Yoshimasa nhấn mạnh: “Năm nay là năm của Châu Mỹ Latinh, nơi mà thế giới đang ngày càng hướng sự tập trung, với Brazil giữ vai trò Chủ tịch G20 còn Paraquay là Chủ tịch MERCOSUR. Nhật Bản muốn nắm bắt cơ hội này để gia tăng hợp tác chặt chẽ hơn với các nước Mỹ Latinh. Lãnh đạo Nhật Bản cũng cam kết, sẽ thúc đẩy các nỗ lực chống biến đổi khí hậu xuyên biên giới, trở thành ‘bạn đồng hành’ cho sự tăng trưởng và phát triển của các nước mới nổi”.

Với mục đích đặt ra như thế, chuyến công du của người đứng đầu chính phủ Nhật Bản cho thấy, Tokyo đang triển khai hàng loạt các nỗ lực ngoại giao nhằm đẩy mạnh hơn nữa hợp tác với các nước, cả ở châu Âu và khu vực Nam bán cầu. Đồng thời, thể hiện một Nhật Bản ngày càng chủ động, tích cực hơn trong giải quyết các vấn đề của quốc tế, cho thấy vai trò tiên phong, dẫn dắt của Nhật Bản trong xử lý các thách thức toàn cầu.

SAU KHI LIÊN TỤC LẬP ĐÁY, GIÁ YÊN TĂNG VỌT

Sáng nay, giá yen có thời điểm lên 153 JPY một USD, được cho là do giới chức can thiệp vào thị trường tiền tệ.

Sau khi liên tục lập đáy 34 năm, giá yen Nhật Bản sáng nay tăng mạnh so với đôla Mỹ, từ 157,5 lên 153 JPY đổi một USD. Đôla Mỹ mất giá khi thị trường khá yên ắng.

Khi không có lý do rõ ràng, nhà đầu tư và giới phân tích cho rằng diễn biến này do động thái bán USD của Bộ Tài chính Nhật Bản để "cứu" đồng nội tệ.

"Không nghi ngờ gì cả, Bộ Tài chính Nhật Bản đã can thiệp", Daisaku Ueno - chiến lược gia ngoại hối tại Mitsubishi UFJ Morgan Stanley Securities, nhận định trên Reuters. Ông cho rằng mốc 160 yen một USD là "giới hạn cuối cùng" của quan chức Nhật Bản. Hôm 29/4, tỷ giá có thời điểm là 160,2 yen một USD.

"Diễn biến sáng nay là bằng chứng cho thấy Nhật sẽ can thiệp bất kể giờ nào, ngày nào. Họ còn tiếp tục làm việc này", ông nhận định.

Trên Reuters, cựu quan chức Bộ Tài chính Nhật Bản Takatoshi Ito cũng cho rằng việc can thiệp là có khả năng. Giới chức Nhật muốn ra tín hiệu 160 yen đổi một USD là giới hạn cuối cùng của họ.

Yen chịu sức ép gần 2 năm qua, khi Mỹ liên tục nâng lãi suất để kiềm chế lạm phát, còn Nhật duy trì chính sách lãi âm cho đến gần đây. Điều này khiến dòng tiền đầu tư rời yen để tìm đến tài sản khác cho lãi suất cao hơn.

Hôm 1/5, sau phiên họp chính sách kéo dài 2 ngày, Fed quyết định duy trì lãi tiền gửi ở mức 5,25-5,5%, cao nhất 23 năm. Việc này sẽ gây sức ép lên yen, khi chênh lệch lãi suất giữa hai nước là hơn 5%.

Hiện, đà tăng của yen đã hạ nhiệt, khi mỗi USD đổi được 155,9 yen. Tính từ đầu năm, đồng tiền Nhật Bản mất giá 10% so với đôla Mỹ.

Nhà đầu tư cho rằng tuần này, giới chức Nhật chi khoảng 35 tỷ USD để kéo giá nội tệ lên. Lần gần nhất họ can thiệp vào thị trường là năm 2022, với 3 đợt trong tháng 9 và 10, khi tỷ giá là 152 yen đổi một đôla Mỹ.

UKRAINE TĂNG CƯỜNG NHẬP KHẨU ĐIỆN, VÌ SAO?

Ukraine vừa thông báo tăng cường nhập khẩu điện từ 4 nước láng giềng, báo hiệu tình trạng ngày càng khó khăn của nước này trong lĩnh vực năng lượng.

Kế thừa một trong những hệ thống sản xuất điện mạnh mẽ và phức tạp nhất về mặt kỹ thuật trên thế giới từ Liên Xô vào năm 1991, giới lãnh đạo thân phương Tây ở Ukraine đã dần tiêu hao nguồn tài nguyên năng lượng dồi dào của đất nước và giờ đây phải đối mặt với nguy cơ mất đi mạng lưới năng lượng trong cuộc chiến ủy nhiệm với Nga do NATO bảo trợ.

Theo Kyiv Post, nhà điều hành hệ thống truyền tải điện quốc gia Ukrenergo hôm 1/5 báo cáo rằng Ukraine đang nhập khẩu 11.159 MWh điện từ Romania, Moldova, Slovakia và Hungary, với công suất tối đa lên tới 1.500 MWh trong vài giờ.

Ukrenergo xác nhận tình trạng thiếu điện liên tục trong lưới điện vào giờ cao điểm buổi tối và khuyến cáo người dân sử dụng điện tiết kiệm.

Nhà điều hành đổ lỗi cho sự thiếu hụt là do hư hỏng do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa của Nga đối với thiết bị truyền dẫn đường trục.

Vào ban ngày, các hạn chế tiêu dùng được áp dụng ở vùng Kharkov. Trong buổi sáng, khoảng 203.000 hộ tiêu dùng bị cắt điện. Ukrenergo cho biết mức tiêu thụ cho ngành công nghiệp ở Krivoy Rog cũng bị hạn chế suốt ngày đêm, đồng thời cho biết thêm rằng đã xảy ra tình trạng mất điện ở các khu vực Odessa, Kharkov và Kherson.

Người đứng đầu Ukrenergo Volodymyr Kudrytsky đã cảnh báo vào giữa tháng 4 rằng người tiêu dùng nên chuẩn bị cho tình trạng thiếu điện định kỳ.

Ngày 12 tháng 4, Bộ trưởng Năng lượng Ukraine Herman Halushchenko đã yêu cầu người dân chuẩn bị cho tình trạng mất điện vào mùa xuân và mùa hè cũng như mua máy phát điện.

Trước đó, Kudrytsky cho biết Ukraine đã hứng chịu cuộc tấn công lớn nhất mọi thời đại, với thiệt hại nghiêm trọng đối với các nhà máy nhiệt điện và thủy điện, sau khi Nga tiến hành các cuộc tấn công trả đũa các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào các cơ sở năng lượng nằm sâu trong nội địa Nga.

Sản xuất và tiêu thụ điện của Ukraine đã giảm đều đặn trong hơn ba thập kỷ, từ 298,62 TWh sản xuất năm 1990 xuống còn 171,27 TWh năm 2000, 188,82 TWh năm 2010, 148,5 TWh năm 2020 và 114,29 TWh năm 2022.

Ukraine đã chuyển sang đồng bộ hóa lưới điện của mình với Mạng lưới Châu Âu Lục địa của Liên minh Châu Âu vào tháng 3 năm 2022, xuất khẩu lượng điện trị giá kỷ lục 590 triệu USD sang Châu Âu trong năm đó.

Tuy nhiên, có điều gì đó không ổn trong những tháng và năm sau đó, khi công ty tư vấn ExPro Consulting của Ukraine báo cáo vào tháng 1 rằng Ukraine đã chuyển từ xuất khẩu kỷ lục sang nhập khẩu kỷ lục - chỉ riêng trong tháng 12 năm 2023 đã mua 232.950 MWh điện từ nước ngoài.

Sản lượng điện của Ukraine giảm 27,5% vào năm 2022 so với năm 2021 (bao gồm mức giảm 28% về điện do các nhà máy điện hạt nhân tạo ra, 35% về nhiệt điện, 32% về điện từ các nhà máy nhiệt điện kết hợp và 36% về năng lượng tái tạo).

Phần lớn các nhà máy nhiệt điện đều nằm ở Donbass nhưng các lãnh đạo thân Moscow đã tuyên bố sáp nhập vào lãnh thổ liên bang Nga hồi tháng 10 năm 2022.

Nhà máy điện hạt nhân Zaporozhye là nhà máy mạnh nhất ở châu Âu. Mất quyền kiểm soát cơ sở này vào tay Nga vào mùa xuân năm 2022, quân đội Ukraine đã dùng đến cách ném bom liên tục, đe dọa tạo ra thảm họa kiểu Chernobyl.

Phần lớn các cơ sở sản xuất điện chính của Ukraine, bao gồm tất cả các nhà máy điện hạt nhân, than, thủy điện và sử dụng khí đốt tự nhiên (chiếm gần 90% tổng sản lượng điện) đều được xây dựng trong thời kỳ Xô Viết, với một phần của cơ sở hạ tầng dựa trên mối liên kết kinh tế với Nga.

Ngay cả trước khi xung đột leo thang vào năm 2022, nhiều cơ sở trong số này đã rơi vào tình trạng hư hỏng, cần đầu tư hàng trăm triệu đô la để khôi phục lại trạng thái hoạt động.

CẢNH BÁO “CƠN BÃO LỚN” TẠI TORETSK

Các nhà phân tích tại ISW tin rằng, quân đội Nga đã giảm tốc độ tấn công và đang chuẩn bị lực lượng dự bị để cố gắng tiến từ phía bắc Avdiivka tới Toretsk.

Các nhà phân tích tại Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở tại Mỹ nhận định, lực lượng Moscow đã chủ động giảm tốc độ phát triển và đang chuẩn bị lực lượng dự bị để mở một đợt tấn công quy mô lớn tiến từ phía bắc Avdiivka tới Toretsk để bổ sung cho mũi xung kích hoạt động gần Chasov Yar. Đây có thể là khoảng lặng giữa cơn bão lớn.

Vào ngày 30/4, tại khu vực Avdiivka, lần đầu tiên sau nhiều ngày, lực lượng Nga không thực hiện cuộc tấn công nào được xác nhận, trong khi nguồn tin Ukraine cho biết đối phương đã thực hiện nhiều cuộc tấn công trên hướng Bakhmut - Chasov Yar hơn là ở Avdiivka.

Báo cáo sáng và tối ngày 30/4 của Bộ Tổng tham mưu Ukraine cho thấy, chỉ trong một ngày qua, lực lượng Kiev đã đẩy lùi 47 cuộc tấn công của Nga tại Avdiivka và 57 cuộc tấn công của Nga ở Bakhmut, với nhiều cuộc tấn công hơn đáng kể được thực hiện ở Chasov Yar.

Báo cáo một ngày là không đủ để thiết lập một mô hình, nhưng nó có thể chỉ ra rằng lực lượng Nga đang phần nào chủ động giảm tốc độ ở Avdiivka trong khi khôi phục hoạt động tấn công xung quanh Chasov Yar, như ISW dự đoán.

Kể từ khoảng ngày 20/4, lực lượng Moscow đã tập trung giành được những thắng lợi chiến thuật gần Ocheretino (tây bắc Avdiivka) và Novokalinovo (phía bắc Avdiivka), nhưng tính đến ngày 30/4, tốc độ tiến công được xác nhận dường như đã chậm lại.

Lực lượng Moscow có thể quyết định tiến từ phần nhô ra ở phía bắc Avdiivka tới Toretsk để bổ sung hoạt động tấn công gần Chasov Yar, điều này có thể sẽ khiến họ phải tạm dừng chiến thuật để tập trung lực lượng cho hướng chính.

Chasov Yar là một cứ điểm quan trọng vì nó sẽ trở thành bàn đạp để quân đội Nga tiến hành các hoạt động tấn công vào Druzhkovka và Konstantinovka, nơi đóng vai trò là pháo đài bảo vệ cho chuỗi bốn thành phố lớn của Donetsk.

Tuy nhiên, lực lượng Moscow có thể sẽ cần tạm dừng lâu hơn để tăng viện cho các đơn vị hiện có và tái triển khai lực lượng bổ sung tới khu vực Ocheretino nếu họ quyết định cố gắng tiến về phía bắc vào khu vực Toretsk.

Những nhận định đáng chú ý trong báo cáo ngày 30/4 của ISW:

Thứ nhất, lần đầu tiên sau vài ngày, quân đội Nga không có bước tiến nào được xác nhận tại khu vực Avdiivka vào ngày 30/4, trong khi các nguồn tin Ukraine đưa tin rằng lực lượng Moscow đã thực hiện nhiều cuộc tấn công trên trục Bakhmut - Chasov Yar hơn là ở Avdiivka.

Thứ hai, quân đội Nga có thể quyết định tiến từ các vị trí của họ ở phía bắc Avdiivka tới Toretsk để hỗ trợ cho các hoạt động tấn công tại khu vực Chasov Yar, điều này có thể sẽ khiến lực lượng Moscow phải tạm dừng về mặt chiến thuật để tập trung binh lực cho một cuộc tấn công trên hướng chủ yếu.

Thứ ba, các nguồn tin Nga khẳng định, trong đêm 29-30/4, quân đội Ukraine đã tấn công các mục tiêu ở Crimea bằng hệ thống tên lửa chiến thuật tầm ngắn MGM-140 ATACMS.

Thứ tư, quân đội Nga gần đây đã có những bước tiến được xác nhận gần Kremennaya, Chasov Yar và Robotino.

Thứ năm, Bộ Quốc phòng Nga ngày 30/4 đưa tin, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Công thương Nga Denis Manturov và Thứ trưởng thứ nhất Bộ Quốc phòng Ruslan Tsalikov đã thị sát một địa điểm thử nghiệm máy bay không người lái ở khu vực chưa xác định thuộc vùng do Moscow kiểm soát ở Ukraine.

TIỀN ĐỀ QUAN TRỌNG CỦA LIÊN CHÍNH PHỦ TẠI CANADA

Vòng thứ tư của Ủy ban đàm phán liên chính phủ (INC-4) tại Canada đã khép lại với một dự thảo kỹ thuật và một thỏa thuận họp giữa kỳ để các nước tiếp tục thảo luận trước vòng đàm phán cuối cùng (INC-5) dự kiến ở Busan, Hàn Quốc, vào tháng 11 năm nay.

Tuy không trả lời được câu hỏi gây tranh cãi về việc liệu có nên hạn chế sản xuất nhựa hay không, nhưng kết quả này vẫn mở ra cơ hội tiến tới một thỏa thuận pháp lý quốc tế đầy tham vọng nhằm giải quyết vấn đề mà Ban tổ chức hội nghị gọi là “tai họa toàn cầu” về ô nhiễm nhựa. Đây là điều quan trọng nhất và được coi là bước đột phá tạo tiền đề thuận lợi cho thỏa thuận cuối sau những nỗ lực thương thuyết không mệt mỏi và kéo dài của hơn 2.500 đại biểu từ 176 nước cũng như 480 tổ chức quốc tế có mặt tại vòng đàm phán lần này.

Giám đốc điều hành Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) Inger Andersen nhận xét các đại biểu đến Ottawa để thúc đẩy đạt được một bộ công cụ toàn cầu đối phó với ô nhiễm nhựa và hy vọng các thành viên sẽ nhất trí có thêm một cuộc họp giữa kỳ trước khi INC-5 diễn ra. Phiên họp giữa kỳ này được kỳ vọng sẽ giúp các bên có thể đạt được sự nhất trí về các vấn đề chính còn tranh cãi. Ngoài ra, việc nhất trí thành lập nhóm soạn thảo kỹ thuật để xem xét các yếu tố của dự thảo thỏa thuận sửa đổi là cần thiết để đảm bảo về mặt pháp lý.

Giờ đây, các nước đã đạt được cả hai mục tiêu đó và con đường để đạt một thỏa thuận đầy tham vọng ở Busan đang mở ra. Tuy nhiên, công việc vẫn còn nhiều, các thành viên cần tiếp tục thể hiện cam kết và tính linh hoạt để đạt được mục tiêu cuối cùng.

Bộ trưởng Môi trường và Biến đổi khí hậu Canada Steven Guilbeault cho rằng tất cả các phương án để loại bỏ rác thải nhựa đều đã được đưa ra thảo luận, nhưng chưa rõ liệu các bên có thể hoàn tất trong vòng đàm phán sắp tới hay không. Điểm chung thống nhất trong thỏa thuận toàn cầu bao gồm việc loại bỏ nhựa sử dụng một lần, quy định nhãn mác tốt hơn và tăng cường sử dụng nhựa tái chế. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là việc hạn chế sản xuất nhựa chưa chắc đã là giải pháp duy nhất để đối phó với ô nhiễm nhựa.

Trong suốt các phiên họp của INC-4, các đại biểu đã tập trung đàm phán về dự thảo số 0 sửa đổi được xây dựng sau INC-3. Một số vấn đề khác như khí thải và phát thải, sản xuất và thiết kế sản phẩm, quản lý chất thải nhựa, tài chính và chuyển đổi công bằng là những chủ đề được quan tâm.

Các tổ chức về môi trường mong muốn thúc đẩy một cam kết rõ ràng về việc giảm sản xuất nhựa vì họ cho rằng đây là biện pháp quan trọng để giảm rác thải nhựa, vấn đề cải thiện tái chế hay quản lý vòng đời nhựa sẽ không đủ giải quyết ảnh hưởng và quy mô của ô nhiễm nhựa.

Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Ottawa, bà Hellen Kahaso Dena, Trưởng nhóm dự án nhựa Vành đai châu Phi của Greenpeace khu vực châu Phi, cho biết tới phiên bế mạc vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau về đề xuất của Rwanda và Peru liên quan tới việc giảm sản xuất nhựa nguyên sinh. Các bên hy vọng nội dung này sẽ được đưa vào dự thảo cuối cùng, nhưng thực tế lại không phải vậy. Tuy nhiên, giới chuyên gia vẫn hy vọng việc giảm sản xuất nhựa sẽ được cân nhắc cùng với các vấn đề đã được đưa ra như quản lý tốt hơn chất thải nhựa và tái chế nhựa.

Rwanda và Peru đã cùng đưa ra đề xuất yêu cầu các nước tham dự vòng đàm phán này xem xét cắt giảm 40% sản lượng nhựa mới vào năm 2040, trong khi các nhà sản xuất phản đối vì cho rằng làm như vậy sẽ khiến giá thành cao hơn và cản trở việc sản xuất nhựa cần thiết trong các ứng dụng bao gồm quản lý chất thải, chăm sóc sức khỏe và xây dựng. Đây chính là điểm tranh cãi nhiều nhất trong các phiên đàm phán.

Chủ tịch Hội đồng Nhựa thế giới Benny Mermans đã hoan nghênh việc đạt thỏa thuận đàm phán giữa kỳ, nhưng cho rằng nên loại bỏ giới hạn sản xuất. Ông đánh giá việc tùy tiện giới hạn sản xuất, dù có vẻ hợp lý, nhưng sẽ làm giảm đầu tư và đổi mới cần thiết để tạo ra một hệ thống nhựa tuần hoàn và chấm dứt ô nhiễm nhựa.

Số liệu của UNEP cho thấy sản xuất nhựa đã mở rộng theo cấp số nhân trong những thập niên gần đây và thế giới đang sản xuất khoảng 400 triệu tấn nhựa mỗi năm. Trên khắp thế giới, mỗi phút có khoảng 1 triệu chai nhựa được mua và có tới 5.000 tỷ túi nhựa được sử dụng mỗi năm. 50% số nhựa được sản xuất ra trên thế giới là phục vụ cho mục đích sử dụng một lần.

Đánh giá về các cuộc đàm phán, Trưởng đoàn đàm phán của Ecuador, ông Walter Schuldt, cho biết bất chấp những khác biệt, các quốc gia đại diện có chung tầm nhìn để tiến tới tiến trình đàm phán hiệp ước. Ông Stewart Harris, người phát ngôn thuộc Hiệp hội Hóa chất quốc tế, cho biết các thành viên muốn có một hiệp ước tập trung vào việc tái chế và tái sử dụng nhựa, được gọi là “tính tuần hoàn”.

Björn Beeler, điều phối viên quốc tế của Mạng lưới loại bỏ chất ô nhiễm quốc tế, nêu rõ: “Chúng tôi đã đạt được một bước tiến lớn sau 2 năm thảo luận. Bây giờ, chúng tôi có văn bản để đàm phán. Cần có nhiều ý chí chính trị hơn nữa để giải quyết tình trạng sản xuất nhựa leo thang ngoài tầm kiểm soát”.

Ông Lê Ngọc Tuấn, Trưởng đoàn đàm phán Việt Nam, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế Bộ Tài nguyên Môi trường, nhận xét trước khi đến vòng đàm phán này, các bên đều hy vọng sẽ tìm ra điểm chung và thu hẹp các quan điểm còn trái ngược để hướng tới việc có thể giải quyết những vấn đề ở Busan. Tuy nhiên, qua hơn một tuần làm việc, vẫn còn rất nhiều nội dung chưa được thống nhất và nhiều nội dung trong dự thảo vẫn chưa được các bên thảo luận.

Vì vậy sẽ còn những phiên đàm phán căng thẳng ở vòng tới. Các bên vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều về các vấn đề như quản lý sản xuất nhựa nguyên sinh, hóa chất trong sản xuất, sản phẩm nhựa dùng một lần. Các nội dung này sẽ được các bên thống nhất thế nào còn là một câu hỏi lớn mà các thành viên tham gia đàm phán sẽ phải giải quyết ở Busan.

Các chuyên gia cho rằng một thỏa thuận pháp lý toàn cầu về nhựa thành công sẽ dẫn đến một điều tương tự như với Nghị định thư Montreal năm 1987, trong đó các quốc gia đồng ý loại bỏ dần các hóa chất gây tổn hại cho tầng ozone. Hiệp ước này ban đầu được 24 quốc gia ký, nhưng giờ đây đã được 197 quốc gia tham gia. Bởi vậy, có thể nói kết quả của INC-4 chính là tiền đề quan trọng cho một thỏa thuận chống ô nhiễm rác thải nhựa trong tương lai.

Nguồn: Báo Quốc Tế; Vnexpress; CafeF; Dân Trí; Báo Tin Tức