Vì sao Mỹ khó vỡ nợ?

(Ảnh minh họa).

Với sự phân cực chính trị ngày càng sâu sắc, áp lực nợ công và tăng trần nợ là chủ đề rất nóng ở Mỹ . Dù vậy, thực tế là nền kinh tế lớn nhất thế giới chưa từng vỡ nợ, và các Đảng phái của nước này đều tìm được tiếng nói chung ở những giai đoạn nhạy cảm nhất.

Khi Chính phủ Mỹ chi nhiều hơn số tiền thu vào, họ phải vay tiền để trang trải khoản thâm hụt hàng năm. Và thâm hụt hàng năm làm tăng thêm nợ quốc gia.

Chi tiêu của Chính phủ Mỹ được chia thành hai loại chính: Bắt buộc và tùy ý. Chi tiêu bắt buộc chiếm gần hai phần ba chi tiêu hàng năm, loại chi tiêu này không yêu cầu Quốc hội thông qua hàng năm. Chi tiêu bắt buộc bao gồm tài trợ cho các chương trình y tế như Medicare, an sinh xã hội và các khoản thanh toán khác cho người dân, doanh nghiệp, chính quyền tiểu bang và địa phương.

Chi tiêu tùy ý là tiền được Quốc hội và Tổng thống chính thức phê duyệt trong quá trình phân bổ hàng năm. Nói chung, Quốc hội Mỹ phân bổ hơn một nửa ngân sách tùy ý cho quốc phòng và phần còn lại để tài trợ cho việc quản lý các cơ quan và chương trình khác. Các chương trình này bao gồm các chương trình giao thông, giáo dục, nhà ở và dịch vụ xã hội, cũng như các tổ chức khoa học và môi trường.

Thâm hụt của Mỹ hiện nay chủ yếu là do các yếu tố cấu trúc có thể dự đoán được: Dân số đang già đi, chi phí chăm sóc sức khỏe gia tăng và hệ thống thuế không mang lại đủ tiền để chi trả chi tiêu chính phủ. Khi khoản nợ tăng lên, tiền lãi phải trả cũng tăng theo cấp số nhân và tiền lãi sẽ trở thành phần tăng trưởng nhanh nhất trong ngân sách liên bang.

Để tránh tình trạng nợ công gia tăng không kiểm soát, trần nợ công đã ra đời vào năm 1917 được thiết lập bởi Quốc hội Mỹ. Trần nợ là tổng số tiền mà Chính phủ nước này được phép vay để đáp ứng các nghĩa vụ pháp lý hiện có của mình, bao gồm phúc lợi an sinh xã hội và Medicare (chăm sóc sức khỏe), lương quân nhân, lãi suất nợ quốc gia, hoàn thuế và các khoản thanh toán khác. Trần nợ không cho phép các chi tiêu mới, mà chỉ cho phép chi tiêu theo các nghĩa vụ pháp lý hiện hành mà Quốc hội và Chính phủ đã thông qua. Vào ngày 19/1/2023, Mỹ chạm tới trần nợ 31,4 nghìn tỷ đô la, tương đương 98% GDP.

Tính đến ngày 18/9/2023, nợ công của Mỹ đã vượt mốc 33 nghìn tỷ USD, xác lập kỷ lục mới trong lịch sử. Chính phủ Mỹ đã thâm hụt trung bình gần 1.000 tỷ USD mỗi năm kể từ năm 2001, nghĩa là họ chi nhiều tiền hơn số tiền nhận được từ thuế và các khoản thu khác. Do đó, họ phải vay để tiếp tục tài trợ cho các khoản thanh toán mà Quốc hội đã cho phép.

Những mâu thuẫn, bất đồng đảng phái trong quốc hội Mỹ

Hiện nay Chính phủ Tổng thống Biden không muốn thương lượng về vấn đề nâng trần nợ khi muốn nâng trần nợ vô điều kiện, trong khi các nghị sĩ đảng Cộng hòa sẽ không nhất trí nâng trần nợ nếu không có những nhượng bộ trong vấn đề chi tiêu. Vào năm 2011, với tư cách là Phó Tổng thống của cựu Tổng thống Barack Obama, ông Biden được giao nhiệm vụ dẫn đầu một loạt cuộc đàm phán với các thành viên Quốc hội về vấn đề nâng trần nợ. Chính quyền Obama-Biden đã đàm phán một cách thiện chí nhưng sự bảo thủ của các đảng viên Cộng hòa trong Quốc hội dẫn đến bờ vực của việc vỡ nợ, và đã gây ra suy thoái kinh tế. Đó là lý do tại sao chính quyền không đàm phán vào năm 2013 hoặc sau đó.

Trái ngược lại, các nghị sĩ đảng Cộng hòa sẽ không cắt giảm các chương trình an sinh xã hội và bảo hiểm y tế quốc gia. Các giải pháp còn lại sẽ được đưa ra thảo luận tại các cuộc đàm phán trong vấn đề nâng trần nợ. Hạ viện đã thông qua dự luật đề xuất bởi Đảng Cộng hòa khi tăng trần nợ 1.500 tỷ USD hoặc cho đến ngày 31/3/2024 sẽ cắt giảm chi tiêu so với mức của năm 2022 và tăng trần nợ 1% một năm, hủy bỏ một số sáng kiến thuế về năng lượng sạch và tăng cường quy định về việc làm với một số chương trình chống đói nghèo.

Với việc ông Mike Johnson, cựu Chủ tịch Ủy ban Nghiên cứu Đảng Cộng hòa đã chính thức được chọn là Chủ tịch Hạ viện vào ngày 25/10/2023, sự xung đột giữa các đảng phái chính trị tại Mỹ có khả năng sẽ ngày càng leo thang. Lý do là bởi theo đánh giá, ông Johnson ngay từ đầu đã được coi là thiếu tham vọng khi không ghi tên mình làm ứng cử viên cho Chủ tịch Hạ viện. Do đó, với việc đắc cử, các chuyên gia cho rằng đây là bàn đạp để Đảng Cộng Hòa có thể có ưu thế trong các xung đột chính sách.

Đánh giá về khả năng Mỹ sẽ vỡ nợ trong thời gian tới

Với sự phân cực chính trị của Mỹ ngày càng sâu sắc trong thập kỷ qua, vấn đề tăng trần nợ vẫn còn tiếp tục gây tranh cãi. Vào tháng 4/2023, Hạ viện do Đảng Cộng hòa lãnh đạo đã thông qua dự luật đình chỉ trần nợ để đổi lấy việc cắt giảm chi tiêu liên bang gần 14% trong thập kỷ tới. Các nhà phân tích nói rằng dự luật không có cơ hội thông qua Thượng viện do Đảng Dân chủ lãnh đạo và Tổng thống Biden đã đe dọa sẽ phủ quyết dự luật này.

Quốc hội Mỹ luôn hành động kịp thời khi được kêu gọi tăng giới hạn nợ. Kể từ năm 1960, Quốc hội đã hành động 78 lần riêng biệt để tăng, gia hạn tạm thời hoặc sửa đổi định nghĩa về trần nợ - 49 lần dưới thời các tổng thống Đảng Cộng hòa và 29 lần dưới thời các tổng thống Đảng Dân chủ. Các nhà lãnh đạo Quốc hội ở cả hai bên đã nhận ra rằng điều này là cần thiết.

Các biện pháp Chính phủ Mỹ sẽ sử dụng để ngăn chặn điều này

Bộ Tài chính Mỹ có thẩm quyền để sử dụng các biện pháp đặc biệt: Khi quốc gia tiến gần đến - hoặc đạt đến – trần nợ theo luật định, Bộ trưởng Tài chính có thể tìm cách chuyển tiền xung quanh các tài khoản của Chính phủ để duy trì dưới giới hạn vay, về cơ bản là kéo dài thời gian để Quốc hội tăng mức trần. Điều đó bao gồm việc tìm cách giảm bớt những gì được tính vào giới hạn nợ, chẳng hạn như tạm dừng một số loại đầu tư vào kế hoạch tiết kiệm cho nhân viên chính phủ và kế hoạch y tế cho nhân viên bưu điện đã nghỉ hưu.

Bộ Ngân khố cũng có thể tạm thời chuyển tiền giữa các cơ quan Chính phủ và các phòng ban để thực hiện thanh toán khi đến hạn. Tuy nhiên những giải pháp này chỉ là tạm thời, vì theo dự báo theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ, đến trước ngày 1/6/2023 những biện pháp này sẽ không còn đáp ứng được những khoản nợ phải trả.

Chính quyền Tổng thống Biden và Đảng Cộng hòa đạt được thỏa thuận: Một số chuyên gia cho rằng một thỏa thuận giữa Tổng thống và Đảng Công hòa sẽ là một kết quả tích cực cho thị trường tài chính, nhưng nó sẽ đi kèm với chi phí kinh tế. Có khả năng sẽ có một cuộc tranh luận gay gắt về việc hạn chế các chương trình liên bang. Đảng Dân chủ đã cáo buộc rằng Đảng Cộng hòa muốn cắt giảm an sinh xã hội, Medicare và lợi ích của cựu chiến binh. Hàng triệu cá nhân và hộ gia đình dựa vào các chương trình này và việc cắt giảm có thể làm xói mòn niềm tin của người tiêu dùng và khiến hàng triệu người rơi vào tình trạng bất ổn về kinh tế. Tuy nhiên, nhiều đảng viên Cộng hòa nói rằng họ muốn giữ nguyên các chương trình đó và thay vào đó tập trung vào những thứ như giáo dục, nhà ở và các chương trình môi trường.

Gia hạn thời gian: Quốc hội có thể thông qua dự luật tạm thời "treo" trần nợ trong vài tuần hoặc vài tháng để các nhà lập pháp và Nhà Trắng có thêm thời gian đàm phán một thỏa thuận. Nếu các nhà lập pháp quyết định, họ có thể đình chỉ trần nợ cho đến cuối tháng 9. Cùng với đó, Quốc hội phải thông qua các dự luật chi tiêu mới vào cuối tháng 9, nếu không chính phủ sẽ đóng cửa một phần. Điều đó sẽ cho phép các nhà hoạch định chính sách đưa tất cả những vấn đề này vào một cuộc tranh luận, nhưng nó sẽ làm tăng rủi ro nhiều hơn nếu họ không hành động.

Tuy nhiên, cả đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ đều không muốn đàm phán về trần nợ hai lần trong một khoảng thời gian ngắn, vì sợ rằng họ sẽ bị đổ lỗi cho các cuộc đàm phán kéo dài và không có kết quả với nền kinh tế. Tuy nhiên, với tình hình phức tạp của trần nợ công, Quốc hội Mỹ đã quyết định "treo" trần nợ vào tháng 6/2023. Hiện tại, vẫn chưa có thời gian hiệu lực cho quyết định treo trần nợ này.

Nhà Trắng tự đưa ra biện pháp đặc biệt: Tổng thống Biden có thể ra lệnh cho Cục đúc tiền kim loại Mỹ tạo ra thứ gì đó giống như đồng xu trị giá 1 nghìn tỷ đô la. Sau đó, Nhà Trắng có thể ký gửi đồng xu với Cục Dự trữ Liên bang và sử dụng số tiền đó để thanh toán các hóa đơn của chính phủ.

Nhưng điều đó đặt ra những nhược điểm sau: Thứ nhất là Cục Dự trữ Liên bang sẽ cần phải chấp nhận đồng tiền này và không rõ liệu họ có chấp nhận hay không. Thứ hai là lạm phát. Nếu 1 nghìn tỷ đô la tiền mới đột nhiên xuất hiện, loại tiền tệ khác đang lưu hành sẽ trở nên kém giá trị hơn. Điều đó có thể làm tổn thương người tiêu dùng, những người đã phải đối phó với lạm phát giá cả.

Chính phủ Mỹ vỡ nợ: Nếu điều này xảy ra, các cơ quan xếp hạng tín dụng hạ cấp tín nhiệm của Chính phủ, tăng chi phí vay cho các doanh nghiệp cũng như chủ nhà, và sự sụt giảm niềm tin của người tiêu dùng có thể gây sốc cho thị trường tài chính và đẩy nền kinh tế vào suy thoái. Các nhà kinh tế của Goldman Sachs đã ước tính rằng việc vi phạm trần nợ sẽ ngay lập tức khiến khoảng 1/10 hoạt động kinh tế của Mỹ bị đình trệ, ba triệu người mất việc làm. Ngoài ra, lãi suất cao hơn có thể chuyển tiền của người nộp thuế trong tương lai ra khỏi các khoản đầu tư liên bang rất cần thiết trong các lĩnh vực như cơ sở hạ tầng, giáo dục và chăm sóc sức khỏe.

Hơn một nửa dự trữ ngoại tệ của thế giới được giữ bằng USD, do đó, việc giá trị của đồng tiền này giảm đột ngột có thể ảnh hưởng đến thị trường trái phiếu kho bạc khi giá trị của các khoản dự trữ này giảm xuống. Khi các quốc gia có thu nhập thấp mắc nợ nặng nề phải vật lộn để trả lãi cho các khoản nợ, đồng USD yếu hơn có thể khiến các khoản nợ bằng các loại tiền tệ khác tương đối đắt hơn và có nguy cơ đẩy một số nền kinh tế mới nổi vào khủng hoảng nợ, ví dụ như Sri Lanka và Pakistan.

Nhiều nhà xuất khẩu Mỹ có thể hưởng lợi từ việc đồng đô la giảm giá vì nó sẽ làm tăng nhu cầu nước ngoài đối với hàng hóa khi giá cả hàng hóa giảm. Nói cách khác, các quốc gia phụ thuộc vào xuất khẩu nói chung và xuất khẩu sang Mỹ nói riêng sẽ bị mất đi phần lớn nguồn thu nhập. Sự bất ổn của đồng đô la cũng có thể mang lại lợi ích cho các đối thủ như Trung Quốc. Mặc dù Bắc Kinh từ lâu đã tìm cách định vị đồng Nhân dân tệ của mình như một nguồn dự trữ toàn cầu, nhưng đồng tiền này chỉ chiếm dưới 3% dự trữ ngoại hối được phân bổ của thế giới.

Tính đến tháng 10/2023, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Mỹ đã vượt 80 tỷ USD. Chỉ riêng xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ đã đạt 70,23 tỷ USD, là thị trường lớn nhất của các doanh nghiệp Việt Nam.

Như những quốc gia xuất siêu khác, Việt Nam cũng sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp tới nguồn thu thông qua xuất khẩu. Khi các doanh nghiệp thu được ít lợi nhuận hơn thông qua xuất khẩu sang Mỹ, việc cắt giảm lao động là điều khó tránh khỏi.

Điều này có nghĩa nhân công trong các lĩnh vực xuất khẩu thế mạnh ở Việt Nam như nông sản, thủy hải sản, may mặc,... có khả năng sẽ phải đứng trước nguy cơ mất việc làm với số lượng lớn. Giống như các quốc gia khác, dự trữ ngoại hối của Việt Nam chủ yếu là đồng USD, với dự kiến lên đến mức 98,7 tỷ USD vào cuối năm 2023. Do đó, khi đồng USD mất giá vì vỡ nợ, dự trữ ngoại hối của Việt Nam cũng sẽ bị giảm giá trị, trực tiếp cản trở hoạt động nhập khẩu.

Đằng sau quyết định bỏ cuộc tranh cử Nhà Trắng của cựu Phó Tổng thống Mike Pence

Một cựu phó tổng thống luôn được coi là một thách thức đáng gờm trong bất kỳ cuộc bầu cử sơ bộ nào, nhưng Mike Pence đã phải vật lộn để tìm được cơ sở ủng hộ.

Cựu Phó Tổng thống Mike Pence ngày 28/10 đã từ bỏ nỗ lực tranh cử ứng cử viên tổng thống của Đảng Cộng hòa, kết thúc chiến dịch tranh cử vào Nhà Trắng sau khi gặp khó khăn trong việc huy động tiền và giành được sự ủng hộ trong các cuộc thăm dò.

“Tôi thấy rõ: Đây không phải là thời điểm của mình”, ông Pence nói tại một hội nghị thường niên của Liên minh Do Thái Cộng hòa ở Las Vegas. “Vì vậy, sau nhiều lời cầu nguyện và cân nhắc, tôi đã quyết định dừng chiến dịch tranh cử tổng thống có hiệu lực từ ngày hôm nay.”

“Chúng tôi luôn biết đây sẽ là một trận chiến khó khăn, nhưng tôi không hối tiếc", cựu Phó tổng thống Mỹ chia sẻ với các khán giả thân thiện, những người vẫn đang bất ngờ trước thông báo nhưng dành cho ông sự ủng hộ nhiệt liệt.

Theo hãng tin AP, Mike Pence là ứng cử viên quan trọng đầu tiên rời khỏi đường đua vốn bị thống trị bởi đối thủ cũ, Donald Trump, và nỗ lực của ông cho thấy, ông Trump đã thay đổi đảng Cộng hòa đến mức nào. Một cựu phó tổng thống thường được coi là một thách thức đáng gờm trong bất kỳ cuộc bầu cử sơ bộ nào, nhưng Mike Pence đã phải vật lộn để tìm được cơ sở ủng hộ.

Ông Pence đã chọn sự kiện ở Las Vegas để công bố quyết định của mình, một phần để ông có thể tiếp tục lên tiếng ủng hộ Israel và đưa ra quan điểm cuối cùng của mình với tư cách là một ứng cử viên rằng, làn sóng chủ nghĩa biệt lập và dân túy đã quét qua Đảng Cộng hòa và gây nguy hiểm cho tương lai của đảng của ông.

Quyết định của ông Pence, được công bố hơn hai tháng trước cuộc bầu cử sơ bộ đầu tiên của đảng Cộng hòa ở Iowa (vào tháng 1/2024), đã cứu ông khỏi việc chất thêm nợ, cũng như nguy cơ mất thêm uy tín nếu không đủ điều kiện tham gia cuộc tranh luận sơ bộ lần thứ ba của Đảng Cộng hòa, vào ngày 8/11 tại Miami.

Tuy nhiên, quyết định bỏ cuộc vẫn là một đòn giáng mạnh đối với một chính trị gia đã từng có nhiều năm làm phụ tá trung thành nhất của cựu Tổng thống Trump, nhưng mối quan hệ lại đổi chiều trong những ngày cuối cùng tại nhiệm. Khi đó, ông Trump tin rằng, ông Pence, với tư cách chủ tịch Thượng viện, có quyền lật ngược kết quả cuộc bầu cử năm 2020 (mà ông đang thua trước đối thủ Joe Biden) và giữ cho cả hai người ở lại Nhà Trắng - điều mà ông Pence đã không làm.

Do Pence ngăn chặn một cuộc khủng hoảng hiến pháp bằng cách bác bỏ kế hoạch đó, ông đã hứng chịu sự giận dữ của cựu Tổng thống Trump cũng như nhiều người ủng hộ ông Trump, coi Pence là "kẻ phản bội".

Trong khi đó, ông Pence được coi là người luôn bảo vệ cựu tổng thống và từ chối chỉ trích ngay cả với những hành động khó bào chữa nhất của ông Trump.

Kết quả là, thăm dò do Associated Press-Trung tâm nghiên cứu các vấn đề công cộng NORC tiến hành từ tháng 8 đã phát hiện ra rằng phần lớn người trưởng thành ở Mỹ, 57%, nhìn nhận ông Pence một cách tiêu cực, chỉ có 28% có quan điểm tích cực.

Trong chiến dịch tranh cử của mình, ông Pence đã đặt cược vào Iowa, một tiểu bang có đông đảo người theo đạo Tin lành da trắng có lịch sử lâu đời trong việc đề cao các ứng cử viên bảo thủ về tôn giáo và xã hội như cựu Thống đốc bang Arkansas Mike Huckabee và cựu Thống đốc bang Pennsylvania Rick Santorum. Ông thường vận động tranh cử cùng với vợ mình, Karen, một giáo viên trường Cơ đốc giáo, và nhấn mạnh quan điểm cứng rắn về các vấn đề như phá thai. Ông liên tục kêu gọi các ứng cử viên cùng đảng ủng hộ một lệnh cấm phá thai từ tối thiểu 15 tuần trên toàn quốc và thúc đẩy cấm các loại thuốc được sử dụng thay thế cho các thủ tục phẫu thuật.

Nhưng ngay cả ở Iowa, Mike Pence vẫn rất chật vật để giành được sự chú ý. Ông đã có một chặng đường khó khăn không kém để quyên góp tiền, dù có mối quan hệ lâu năm với các nhà tài trợ. Theo hồ sơ tranh cử gần đây nhất, ông Pence kết thúc tháng 9 với chỉ 1,18 triệu USD trong ngân hàng và 621.000 USD nợ. Khoản nợ đó đã tiếp tục tăng lên trong những tuần kể từ đó.

Hãng tin AP lần đầu tiên đưa tin vào đầu tháng này rằng những người thân cận với ông Pence đã bắt đầu cảm thấy rằng việc tiếp tục là một ứng cử viên có nguy cơ làm giảm vị thế lâu dài của ông trong đảng, do ông Trump đang dẫn đầu trong cuộc đua giành đề cử năm 2024. Họ nói rằng Mike Pence có thể kiên trì cho đến cuộc bầu cử sơ bộ kín ở Iowa vào ngày 15/1/2024 - trong bối cảnh ngân sách eo hẹp và nợ chồng chất - nhưng ông sẽ phải xem xét điều đó có thể ảnh hưởng như thế nào đến khả năng duy trì tiếng nói hàng đầu của mình trong phong trào bảo thủ.

Mỹ tính phát triển bom hạt nhân mới

(Ảnh minh họa).

Chính quyền Mỹ lên kế hoạch sản xuất bom hạt nhân phiên bản mới trong nỗ lực thay thế kho vũ khí chiến thuật để nâng cao khả năng răn đe đối thủ.

Lầu Năm Góc ngày 27/10 thông báo đang theo đuổi kế hoạch phát triển một biến thể mới của bom B61, một loại vũ khí được sản xuất lần đầu tiên vào những năm 1960, thời kỳ đỉnh điểm của Chiến tranh Lạnh.

Các loại vũ khí thuộc dòng B61 được gọi là bom "chiến thuật", loại vũ khí không điều khiển được thiết kế để phát nổ tại các mục tiêu sau khi được thả ra khỏi máy bay.

Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết biến thể mới, B61-13, là cần thiết "để đảm bảo khả năng răn đe của Mỹ và các mục tiêu khác".

"B61-13 sẽ tăng cường khả năng răn đe đối phương và đảm bảo cho các đồng minh và đối tác bằng cách cung cấp cho tổng thống Mỹ các phương án chống lại một số mục tiêu quân sự khó khăn và trên diện rộng", thông báo nêu rõ.

Lầu Năm Góc cho biết, biến thể mới sẽ thừa hưởng đặc tính "an toàn, hiện đại, tính năng bảo mật và chính xác" như B61-12 - biến thể gần nhất của B61 mà Mỹ sản xuất.

B61-12 đã được bổ sung thêm bộ phận đuôi có khả năng điều hướng có hướng dẫn nhằm cải thiện độ chính xác của vũ khí. Giống như các loại vũ khí hạt nhân khác do Mỹ sản xuất kể từ khi kết thúc Chiến tranh Lạnh, B61-13 dự kiến sẽ được chế tạo với đầu đạn được tái sử dụng từ những quả bom cũ.

Lầu Năm Góc cho biết, B61-13 sẽ có sức nổ "tương tự" biến thể B61-7, loại bom có sức công phá tối đa 360 kiloton, theo Liên đoàn các nhà khoa học Mỹ.

"B61-13 sẽ không làm tăng tổng số vũ khí trong kho dự trữ của Mỹ", Lầu Năm Góc cho hay, nhấn mạnh khi B61-13 được sản xuất, Mỹ sẽ giảm số lượng B61-12 được chế tạo xuống tương ứng.

Phép thử Israel : Mỹ có thể chiến đấu ở cả Trung Đông, Ukraina và Đài Loan ?

Theo The Economist, cách mà ông Joe Biden xử trí cuộc chiến giữa Israel với Hamas sẽ xác định vai trò toàn cầu của nước Mỹ. Tuần báo đặt vấn đề, liệu Hoa Kỳ có thể đối phó với cả ba cuộc chiến tranh ở Trung Đông, Ukraina và Đài Loan hay không.

Tình hình nóng bỏng ở Trung Đông là hồ sơ của tất cả các tuần báo kỳ này, kể cả nguyệt san Le Monde Diplomatique. Courrier International đưa tít trang bìa « Chiến tranh Israel-Hamas : Một sự rạn nứt của thế giới ». The Economist đăng hình tổng thống Joe Biden, chạy tựa « Trắc nghiệm của Mỹ ». L’Obs dành nhiều trang báo cho cuộc tranh luận giữa giáo sĩ Do Thái Delphine Horvilleur và nhà văn Kamel Daoud.

Cuộc chiến cuối cùng ở Gaza ?

Bộ trưởng quốc phòng Israel, Yoav Gallant khẳng định : « Đây sẽ là cuộc chiến cuối cùng ở Gaza, vì lý do đơn giản là sẽ không còn Hamas ». Đối với L’Express, sự can thiệp của quân đội Israel vào Gaza là đầy nguy hiểm vì dù mạnh hơn rất nhiều, nhưng Hamas có ưu thế sân nhà.

Theo nhà nghiên cứu Héloïse Fayet của IFRI, Tsahal có thể tấn công từ ba mặt : bộ binh tiến vào đất liền, tiếp tục oanh tạc, và xâm nhập Gaza bằng đường biển. Đó là ưu thế quý giá trong bối cảnh những trận đánh đô thị không thuận lợi cho phía tấn công. Tướng Nicolas Richoux, cựu chỉ huy một lữ đoàn thiết giáp nói thêm, do khó thể dùng xe tăng, phải dựa vào lục quân và như vậy tốn rất nhiều đạn dược, thời gian và nhân mạng.

Chuyên gia David Khalfa của Fondation Jean-Jaurès cho biết, từ 2014 lực lượng đặc biệt Israel đã tập luyện về chiến tranh dưới lòng đất với sự trợ giúp của các cảm biến, robot và quân khuyển ; từ 2005 đã xây dựng thành phố nhân tạo Baladia có cùng khung cảnh như Gaza ở sa mạc Neguev. Tuần báo cho rằng rủi ro lớn nhất của Israel là về chính trị thay vì quân sự.

Giấc mơ hòa bình nào cho Trung Đông

L’Obs cho rằng giấc mơ của Martin Luther King ở Washington năm 1963 tuy khá viển vông, nhưng hãy cứ mơ một chút. Rằng dù không thể không đáp trả vụ khủng bố hôm 07/10, một ngày nào đó có thể tái thúc đẩy tiến trình hòa bình.

Tổng thống Joe Biden đã cảnh báo không nên để cho sự phẫn nộ lấn át, nhưng kèm theo đó là hỗ trợ quân sự quan trọng. Dù việc oanh kích vào Dải Gaza ngày càng tăng, nhưng khác với mọi dự đoán, chính phủ Netanyahou không vội vã. Từ mười mấy ngày qua, Israel liên tục rải truyền đơn và gởi tin nhắn vào điện thoại di động của dân Gaza, yêu cầu rời khỏi khu vực phía bắc, để họ có thời gian sơ tán. Tuy thận trọng nhưng khó tránh được thiệt hại cho thường dân trong cuộc tấn công lịch sử của quân đội Israel.

Phía Hamas, theo chuyên gia Michel Goya, đã chuyên nghiệp hóa bộ binh, thậm chí có cả lực lượng đặc biệt là Nukhba. Nhưng nếu Israel khẳng định chiến đấu với những kẻ khủng bố cuồng tín nhân danh các giá trị dân chủ, theo L’Obs cũng phải tôn trọng một số nguyên tắc, để sau này còn có thể ngồi vào bàn đàm phán.

Hamas lũng đoạn thông tin, Nga và Trung Quốc tiếp tay

Mặt trận truyền thông cũng quan trọng không kém quân sự. Về vụ nổ ở bệnh viện Gaza, L’Express đặt câu hỏi « Làm thế nào mà những cơ quan báo chí lớn lại có thể lầm lẫn đến như vậy ? ». Le Point giải thích « Phương Tây đã thua trong cuộc chiến thông tin ra sao ».Tối thứ Ba tuần trước, Hamas tố cáo Israel oanh tạc bệnh viện Al-Ahli làm gần 500 thường dân thiệt mạng. Truyền thông quốc tế vội vã loan tin dù các chi tiết rất mơ hồ, không thể biết được ai đã gây ra vụ nổ và bao nhiêu người chết.

Cả BBC, CNN lẫn New York Times đều nói rằng đó là do « Israel không kích », không hề nói rằng chính quyền Dải Gaza hoàn toàn do Hamas kiểm soát - tổ chức Hồi giáo vừa thảm sát trên 1.400 thường dân Israel trong vụ đột kích. Tin theo tuyên truyền của Hamas, dân Ả Rập phẫn nộ và chính quyền các nước này không dám nói ngược lại. Sự hèn nhát của họ giúp ông chủ Iran thọc gậy bánh xe quá trình bình thường hóa của Ả Rập Xê Út với Israel.

Nếu việc tuyên truyền này hiệu quả như thế, là nhờ Nga và Trung Quốc tiếp tay thổi phồng, gieo rắc nghi ngờ bằng cách trộn lẫn giả với thật . Hình ảnh do trí thông minh nhân tạo (AI) dựng lên : một em bé khóc thét trong đống gạch vụn ở Gaza, được những người biểu tình giận dữ giơ cao tại các nước Ả Rập. Ngược lại, bức ảnh thật của một bé sơ sinh bị bọn khủng bố thiêu sống trong một kibboutz Israel, do chính phủ Jerusalem công bố, lại bị mạng xã hội cho là do AI tạo ra. Cẩm nang tuyên truyền của tổ chức Nhà Nước Hồi Giáo năm 2017 nhấn mạnh « Vũ khí truyền thông có thể còn mãnh liệt hơn bom nguyên tử ».

Chẳng lẽ X, tức Twitter, lại khả tín hơn New York Times ? Dù rất bất toàn, nhưng thực tế là trong mấy tuần qua, mạng xã hội và đặc biệt là X trở thành nguồn tin quan trọng. Theo giáo sư Yascha Mounk của đại học Johns Hopkins, trong những giờ sau vụ nổ ở bệnh viện, một độc giả thông minh có thể hiểu rõ hơn sự kiện khi dành 10 phút cho mạng X thay vì 10 phút để đọc những tờ báo nổi tiếng nhất. Năm ngày sau sự kiện, New York Times mới đăng lời xin lỗi độc giả, và tiếp đó Le Monde của Pháp cũng có bài viết trần tình.

Sức mạnh vô địch của Hoa Kỳ

The Economist đặt vấn đề « Sức mạnh Mỹ là cần thiết hay không hiệu quả ? ». Theo tuần báo, cách mà ông Joe Biden xử trí cuộc chiến giữa Israel với Hamas sẽ xác định vai trò toàn cầu của nước Mỹ. Đồng thời khẳng định « Hoa Kỳ có thể đối phó với cả ba cuộc chiến tranh ở Trung Đông, Ukraina và Đài Loan ».

Trong khi các đội quân Israel đang chờ lệnh tiến vào Gaza, chỉ ba ngày sau vụ thảm sát, hai hàng không mẫu hạm đã được gởi đến để răn đe. Không có quốc gia nào trên thế giới làm được điều đó. Hai chiếc mẫu hạm là « lời tuyên bố nặng 200.000 tấn » về sức mạnh Mỹ, vào lúc mà nhiều nơi ngỡ rằng đang suy tàn, chứng minh Hoa Kỳ có thể triển khai uy lực từ rất xa. Sự biểu dương này gởi đi hai thông điệp. Với Iran và các phe nhóm tay sai : Hãy tránh ra xa ! Với Israel : Các bạn không đơn độc. Joe Biden bỗng trở thành một tổng thống thời chiến. Le Point nhắc lại, Biden bắt đầu nhiệm kỳ bằng việc rút quân khỏi Afghanistan, không còn muốn cam kết ở Trung Đông để tập trung đối phó với Trung Quốc.

Lần đầu tiên từ khi Liên Xô sụp đổ, Hoa Kỳ phải đối phó với phe chống đối có tổ chức do Trung Quốc lãnh đạo. Mối đe dọa đầu tiên là sự hỗn loạn do Iran gieo rắc ở Trung Đông và Nga ở Ukraina, ảnh hưởng đến nguồn lực chính trị, tài chánh và quân sự Mỹ. Thứ hai là tính chất phức tạp. Một nhóm nước trong đó có Ấn Độ, Ả Rập Xê Út tuy không muốn rối loạn như Iran và Nga, nhưng cũng không nghe theo Washington. Thứ ba và trầm trọng nhất : Trung Quốc có tham vọng thay đổi trật tự thế giới, diễn dịch lại các quan điểm dân chủ, tự do, nhân quyền theo lợi ích của chính mình.

Mối nguy này càng tăng thêm với xu hướng biệt lập trong chính giới Mỹ, bác bỏ trách nhiệm quốc tế. Cần nhớ rằng cần phải xảy ra trận Trân Châu Cảng, nước Mỹ mới tham chiến năm 1941. Chẳng hạn trong hồ sơ Ukraina, phe Cộng Hòa thân Trump muốn ngưng viện trợ cho Kiev. Điều này thật vô nghĩa vì chẳng khác mời gọi Nga tấn công tiếp vào các nước NATO, khiến Mỹ tốn thêm người và của, cho thấy thấy Washington không còn là đồng minh đáng tin cậy ; khuyến khích Trung Quốc chiếm Đài Loan.

Mỹ có thể tham gia ba cuộc chiến cùng lúc

Bên cạnh những trở ngại trên đây, Hoa Kỳ có những ưu thế tuyệt vời, trước hết là quân sự. Không chỉ triển khai hàng không mẫu hạm, Washington còn cung cấp vũ khí, tin tình báo và chuyên gia cho Israel. Trung Quốc tăng cao chi quốc phòng, nhưng chi tiêu của Mỹ vẫn bằng mười nước đứng sau cộng lại, và đa số nước này là các đồng minh. Trọng lượng kinh tế của Hoa Kỳ cũng vô cùng lớn, chiếm 1/4 sản lượng thế giới tuy dân số chỉ bằng 1/20, tỉ lệ này không thay đổi suốt bốn thập niên qua, với sức mạnh công nghệ và tính năng động. Một thế mạnh nữa là ngoại giao. Chiến tranh Ukraina đã chứng tỏ giá trị của NATO, tại châu Á, Mỹ lập liên minh AUKUS và củng cố quan hệ với nhiều nước trong đó có Nhật Bản, Philippines, Hàn Quốc.

Hoa Kỳ chi viện nhiều loại vũ khí khác nhau cho Ukraina, Đài Loan và nay là Israel. Một số đang thiếu như đạn pháo 155 ly thay vì gởi cho Ukraina đã chuyển sang Israel, nên người ta cho rằng nếu chiến tranh xảy ra với Đài Loan, sẽ thiếu hỏa tiễn chống hạm tầm xa. Khi siết chặt Israel trong vòng tay để ngăn cản một cuộc chiến tranh rộng lớn hơn, một số người cho rằng siêu cường già nua lại bị Trung Đông giữ chân sau 15 năm cố gắng rút khỏi.

Dù vậy cuộc khủng hoảng này không đến nỗi thảm họa như chiến tranh Afghanistan và Irak. Công thức của ông Biden còn tốt hơn, đó là thử xem nước Mỹ có thích ứng được với một thế giới phức tạp hơn và đầy đe dọa. Những giá trị Mỹ dù không hoàn hảo nhưng vẫn thu hút người dân khắp thế giới, ngược với Trung Quốc cộng sản. Nếu Biden thành công trong việc xử lý cuộc khủng hoảng Gaza, sẽ tốt cho nước Mỹ, cho Trung Đông và cho thế giới.

Hamas và những « kẻ ngốc hữu dụng »

Triết gia Bernard-Henri Lévy trên Le Point cảm thán « Lại thêm ‘chủ nghĩa Hamas’ của những tên đần ». Đối với mấy chục ngàn người hôm Chủ nhật 22/10 biểu tình tại nhiều thành phố Pháp và châu Âu để ủng hộ « chính nghĩa Palestine », ông muốn hỏi, họ ở đâu khi Hamas – chứ không phải Israel – tra tấn, thảm sát những người Palestine có cái tội là mong muốn hòa bình, tự do ? Vì sao họ không hăng hái phản đối khi 380.000 người thiệt mạng trong chiến tranh Yemen, 400.000 nạn nhân Syria, hay những người Hồi giáo Duy Ngô Nhĩ bị Trung Quốc diệt chủng ?

Thực tế là đối với họ, những cái chết ấy chẳng có nghĩa lý gì. Họ cũng chẳng xuống đường khi 1.400 người dân ở các kibboutz Israel bị chặt đầu, mổ bụng, thiêu sống. Chưa kể nguyên nhân biểu tình của những người này là vụ nổ ở một bệnh viện Gaza, do một quả đạn của phía Palestine chứ không phải Israel. Ông nhắc lại, xưa kia người ta vẫn nói, bài Do Thái là chủ nghĩa xã hội của những kẻ ngốc.

Tác giả Peggy Sastre thì tỏ ra kinh ngạc khi nhiều nhà đấu tranh cho quyền của người đồng tính (LGBT) lại ủng hộ Hamas, những kẻ Hồi giáo cực đoan chỉ muốn tiêu diệt Nhà nước Do Thái. Theo báo cáo của William Institute về việc chấp nhận thiểu số đồng tính trên thế giới, tập hợp dữ liệu của 40 năm, Palestine xếp thứ 130/175 quốc gia và vùng lãnh thổ, sau cả Nga và Ả Rập Xê Út. Về công lý và an ninh cho phụ nữ, Palestine ở hạng 160/170. Năm ngoái, khoảng 100 người Palestine LGBT đã phải sang Israel tị nạn vì bị đàn áp. Trong số các nạn nhân có Ahmad Abou Marhia, 25 tuổi, bị bắt cóc và sát hại ở Cisjordanie, các hung thủ còn đăng lên mạng xã hội, cả cảnh bị Marhia bị chặt đầu.

Ukraina : Những làn sóng tấn công 24/24 ở Avdiivka

Trung tâm chú ý của thế giới chuyển sang Trung Đông : không có gì đáng mừng hơn cho Vladimir Putin. Mặt trận Ukraina lại bốc lửa ở Avdiivka, chỉ cách Donetsk 12 kilomet, nhưng không mấy ai nhận thấy thành phố này đang trở thành một Bakhmut hay Mariupol mới. Courrier International dẫn lời thị trưởng Vitaliy Barabach trên Kyiv Post : « Địch oanh kích thành phố cả ngày lẫn đêm, dùng đại bác, moọc-chê, súng phóng rốc-kết đa nòng, không kích ». Trên kênh thông tin 24, nhà phân tích Vladislav Selezniov lo ngại quân Nga sẽ biến Avdiivka thành « Mariupol 2.0 », khi cố gắng bao vây thành phố.

Từ khi bắt đầu chuyển sang thế công ngày 10/10, thiệt hại của quân Nga đã tăng gấp đôi, gấp ba. Chẳng hạn hôm 19/10 Nga đã « nướng » đến 1.380 quân, nhiều nhất kể từ đầu năm nay. Chuyên gia Oleh Jdanov mô tả : « Nga lâm chiến như hồi năm 1941, họ tràn ngập các vị trí của chúng tôi bằng hàng loạt xác chết. Những đợt tấn công diễn ra liên tục 24/24, dù với xe bọc thép hay không ». Cũng theo trang 24, dường như có liên hệ với việc Bắc Triều Tiên cung cấp đạn dược. Còn theo chuyên gia Mykhailo Samus, chiến dịch này mang tính chính trị, là món quà cho Putin trước cuộc bầu cử tổng thống tháng 3/2024 – quân đội chỉ là công cụ của chế độ.

Trả lời Le Point, tác giả Timothy Snyder cho rằng « Nếu muốn hòa bình, hãy mong Ukraina chiến thắng ». Theo ông, cuộc chiến tranh này đơn giản hơn nhiều người vẫn nghĩ. Những ai kêu gọi hòa bình bằng mọi giá tốt nhất nên kêu gọi chiến thắng cho Ukraina : bị thống trị không phải là một dạng hòa bình có thể chấp nhận được. Người Tây Âu thường quên rằng hòa bình mà họ có được sau năm 1945 là kết quả của một chiến thắng quân sự, thắng rồi mới có được hòa bình.

Vết nhơ của cực tả Pháp

Là nước có cộng đồng người Do Thái và Hồi giáo đông đảo nhất châu Âu, nước Pháp không tránh khỏi những xáo trộn trước tình hình Trung Đông, chính giới chia rẽ. Le Point nói về « Bi kịch Pháp », L’Express đăng chân dung thủ lãnh đảng cực tả với tựa lớn « Mélenchon, thảm họa ».

Từ vài ngày qua, nhiều người Pháp đã bỏ phiếu cho đảng Nước Pháp Bất Khuất (LFI) nói rằng họ sẽ không ủng hộ nữa. Sự ngụy biện của đảng này, nhất định từ chối coi vụ Hamas tấn công vào thường dân Israel là khủng bố, đã khiến cho nhiều cử tri sững sờ. Đã nhiều năm LFI ve vãn cử tri Hồi giáo và bài Do Thái, nhưng sự man rợ và tầm cỡ của vụ thảm sát khiến lần này sai lầm của Jean-Luc Mélenchon là lịch sử, là vết nhơ không thể xóa nhòa. Theo L’Express, rõ ràng đối với cánh tả Pháp, trước và sau ngày 07/10 đã hoàn toàn khác.

Trung Quốc : Lý Khắc Cường đột tử, hồi kết của thời kỳ mở cửa

Nhìn sang Trung Quốc, cái chết đột ngột của cựu thủ tướng Lý Khắc Cường là sự kiện rất được chú ý. Le Figaro cuối tuần cho biết « Bắc Kinh thương tiếc Lý Khắc Cường, địch thủ bị rơi đài của Tập Cận Bình » còn Courrier International nhận xét ông Lý là nhân vật trái ngược với ông Tập. Trong hơn 12 tiếng đồng hồ, báo chí nhà nước lúng túng về cách đưa tin vụ đột tử của thủ tướng chỉ mới rời chức vụ hồi tháng Ba. Tin Lý Khắc Cường « bất ngờ qua đời vì đau tim » có đến 2 tỉ lượt đọc trên Vi Bác, mạng xã hội nở rộ những bông hoa cúc tưởng niệm. « Ông ấy còn quá trẻ », « Một thủ tướng giỏi của nhân dân », « Người có học cuối cùng đã chết » … Thậm chí có cư dân mạng còn dám viết « Đáng tiếc không phải là anh », câu nói « phạm thượng » mượn nhan đề một bài hát nổi tiếng.

Mới hôm 30/08 Lý Khắc Cường còn đăng hình đi nghỉ mát trông rất trẻ khỏe, từ khi bị cho về hưu. Nhà kỹ trị xuất thân từ một gia đình bình dân, là một trong những quan chức cao cấp cuối cùng còn quảng bá cho kỷ nguyên cải cách. Một nhà quan sát nhận xét : « Cái chết của ông ấy là một cú sốc, đánh dấu hồi kết của 40 năm mở cửa ». Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh bộ trưởng quốc phòng Lý Thượng Phúc (Li Shangfu) và ngoại trưởng Tần Cương (Qin Gang) bị thanh trừng, tỉ lệ tăng trưởng giảm còn phân nửa.

Lý Khắc Cường là người đầu tiên đến Vũ Hán để thanh sát và chỉ đạo khi đại dịch vừa khởi phát, trong khi Tập Cận Bình cả tháng sau mới thấy xuất hiện. Được người dân yêu mến có lẽ là một trong những bi kịch của ông Lý. Trong chế độ độc đảng Trung Quốc, cái chết của một nhà lãnh đạo là cơ hội hiếm hoi để bày tỏ bất mãn dưới bề ngoài tưởng niệm, như đám tang nhà cải cách Hồ Diệu Bang (Hu Yaobang) kéo theo phong trào biểu tình Thiên An Môn năm 1989. Một kịch bản khó thể diễn ra trong Trung Quốc bị ông Tập khóa kín, một mình một chợ, nhưng đối mặt với thách thức tế nhị là tổ chức tang lễ long trọng cho đối thủ nhưng không để biến thành biểu tượng của một thời kỳ vàng son đã mất.

Nguồn: Soha; Báo Tin Tức; Dân Trí; RFI