Kinh tế Mỹ tăng trưởng vượt kỳ vọng

Nền kinh tế Mỹ tăng trưởng vượt bậc trong quý 3 bất chấp các rào cản về lãi suất cao và áp lực lạm phát đang tồn tại.

Ngày 26/10, Bộ Thương mại Mỹ công bố số liệu cho thấy tăng trưởng kinh tế quý 3/2023 đạt 4,9%, mức cao nhất kể từ năm 2021.

Chi tiêu tiêu dùng, đóng góp hơn 2/3 hoạt động kinh tế của Mỹ, là động lực chính cho tăng trưởng kinh tế. Cụ thể, tốc độ tăng trưởng tích cực do chi tiêu của người tiêu dùng Mỹ đã đóng góp khoảng 68% GDP trong quý III. Chi tiêu tiêu dùng đối với hàng hóa đã tăng 4,8%, còn với dịch vụ tăng 3,6%.

Lạm phát của Mỹ đã giảm xuống mức 3,7%, vẫn cao hơn mục tiêu kỳ vọng 2%, nhưng đã hạ nhiệt trong những tháng gần đây sau khi đạt đỉnh 9,1% vào mùa hè năm 2022.

Mặc dù tốc độ tăng lương đã chậm lại nhưng vẫn tăng nhanh hơn lạm phát, nhờ đó nâng cao sức mua của các hộ gia đình. Một số quan chức Fed thừa nhận trong tuần qua rằng số liệu kinh tế mới nhất cho thấy nền kinh tế đã tăng trưởng vượt mong đợi của họ.

Dù tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ được ghi nhận khó có thể bền vững, nhưng đó là minh chứng cho khả năng phục hồi của nền kinh tế Mỹ, bất chấp việc Cục Dự trữ Liên bang (Fed) tăng lãi suất. Các nhà kinh tế đều có chung quan điểm rằng nền kinh tế số một thế giới có thể vượt qua suy thoái mà không vướng phải bất kỳ cú sốc khó lường nào.

Tăng trưởng kinh tế Mỹ có thể chậm lại trong quý 4/2023 do các cuộc đình công của nghiệp đoàn ôtô (UAW) và việc hàng triệu người Mỹ tiếp tục trả khoản vay sinh viên.

Thị trường tài chính kỳ vọng Fed sẽ giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp chính sách từ ngày 31/10-1/11.

Kể từ tháng 3, Fed đã tăng lãi suất thêm 525 điểm cơ bản, lên mức từ 5,25-5,50% hiện tại để kiềm chế lạm phát.

Mỹ bất ngờ cấm xuất khẩu súng trong 3 tháng

Theo Bộ Thương mại Mỹ, quyết định này nhằm đảm bảo lợi ích của Washington trong cả đối nội và đối ngoại.

Reuters hôm nay (28.10) đưa tin Mỹ đã ngừng cấp giấy phép xuất khẩu cho hầu hết các loại súng và đạn dược dân sự trong 90 ngày. Theo Bộ Thương mại Mỹ, quyết định được đưa ra vào cuối ngày 27.10 nhằm đảm bảo an ninh quốc gia và phục vụ chính sách đối ngoại.

Bộ Thương mại Mỹ không cung cấp thêm thông tin chi tiết về việc tạm dừng, nhưng cho biết một cuộc đánh giá khẩn cấp sẽ tính đến nguy cơ súng được dùng cho các hoạt động gây bất ổn khu vực, vi phạm nhân quyền hoặc thúc đẩy tội phạm.

Bà Johanna Reeves, luật sư chuyên về kiểm soát xuất khẩu và súng ống của công ty luật Reeves & Dola (Mỹ) cho biết lệnh tạm dừng áp dụng đối với hầu hết súng và đạn dược có thể mua được tại một cửa hàng ở Mỹ. Bà cũng cho biết đây lần đầu tiên chính phủ Mỹ siết chặt hoạt động đến mức này.

Việc đóng băng không áp dụng đối với Israel, Ukraine và khoảng 40 quốc gia khác tham gia với Mỹ trong thỏa thuận kiểm soát xuất khẩu đa phương. Tuy nhiên, lệnh mới nhắm một số thị trường lớn nhất của các nhà sản xuất súng Mỹ, bao gồm Brazil, Thái Lan và Guatemala, theo hãng tin Bloomberg.

Bộ Thương mại cho biết việc tạm dừng không ảnh hưởng đến giấy phép xuất khẩu đã cấp trước đó.

Trong thời gian quy định có hiệu lực, các nhà xuất khẩu có thể tiếp tục gửi yêu cầu cấp phép. Tuy nhiên, các đơn này sẽ được "giữ lại mà không có hành động" cho đến khi lệnh tạm dừng được dỡ bỏ.

Vụ thảm sát phơi bày lỗ hổng quản lý súng của bang Mỹ

Nghi phạm Robert Card từng gặp vấn đề tâm thần, nhưng luật bang Maine vẫn cho phép anh ta sở hữu súng, trước khi xả đạn bắn chết 18 người.

Tối 25/10, nghi phạm Robert Card, 40 tuổi, mang theo súng trường tự động xông vào sân chơi bowling Just-In-Time Recreation và nhà hàng Schemengees ở thành phố Lewiston, bang Maine, nã đạn khiến 18 người chết.

Đây là vụ xả súng đẫm máu nhất ở Mỹ kể từ tháng 5/2022, sau thảm kịch ở trường tiểu học Uvalde, bang Texas. 18 người thiệt mạng ở Lewiston đã gây sốc trong cộng đồng bang Maine, nơi chỉ ghi nhận 29 vụ giết người trong năm ngoái.

Bang Maine có văn hóa sử dụng súng lâu đời, gắn liền với truyền thống săn bắn, bắn súng thể thao. Văn hóa súng đạn này phổ biến đến mức giới chức không yêu cầu người mang theo súng phải có giấy phép, không cần kiểm tra lý lịch người mua súng, cũng không có quy định để người nhà trình kiến nghị lên tòa án tước súng khỏi ai đó có nguy cơ phạm tội cao.

"Bang Manie cũng không cấm súng trường tấn công, hoặc các loại có băng đạn mở rộng", Allison Anderman, cố vấn cấp cao về chính sách công tại Trung tâm Luật Phòng chống Bạo lực Súng Giffords, nói. Đây là trung tâm luật quốc gia vì lợi ích công cộng và là tổ chức phi lợi nhuận thúc đẩy luật kiểm soát súng ở Mỹ, cũng như tiến hành các vụ kiện chống lại ngành công nghiệp súng đạn.

Nhiều nhà lập pháp bang Maine đã đề xuất một số dự luật yêu cầu kiểm tra lý lịch người mua súng, cấm sử dụng băng đạn chứa nhiều viên, nhưng đều không được nghị viện bang thông qua, do vấp phải sự phản đối của dư luận cũng như các nghị sĩ.

Luật của bang Maine tuyên bố "mọi công dân đều được quyền mang súng và không ai được phép chất vấn về điều đó". Đây là một trong những lý do Trung tâm Giffords chấm bang Maine điểm "F", thấp nhất trong 5 thang điểm về năng lực quản lý súng đạn của Mỹ.

Những người bang Maine trên 21 tuổi đều được phép giấu súng trong người, độ tuổi này giảm xuống còn 18 đối với người đang phục vụ quân đội Mỹ hoặc Lực lượng Vệ binh Quốc gia.

Robert Card, nghi phạm xả súng tại Lewiston, bang Maine, là trung sĩ dự bị của quân đội Mỹ tại thành phố Saco. Theo người nhà, nghi phạm có vấn đề về tâm thần, từng nói về "giọng nói ở trong đầu" và đã đe dọa xả súng ở căn cứ Saco. Dù vậy, anh ta vẫn được sở hữu súng hợp pháp và thường xuyên tập bắn súng.

Katie Card, chị dâu của Robert Card, ngày 26/10 nói rằng vài tháng trước, trong quá trình cài đặt máy trợ thính vì bị mất thính lực nghiêm trọng do thường xuyên bắn súng, Card bắt đầu nghe thấy những giọng nói trong đầu chỉ trích những "điều khủng khiếp" về anh ta.

"Cậu ấy nghe thấy những giọng nói mà cậu ấy chưa từng nghe thấy. Tâm trí Robert quay cuồng. Cậu ấy cảm thấy bị xúc phạm bởi những lời đó", Katie nói.

Gia đình đã cố trấn an Robert Card, nhưng anh ta tin rằng mọi người đột nhiên chống lại mình. "Nó đã biến thành niềm tin đến mức điên cuồng", Katie cho hay.

Luật Maine chỉ cấm người dưới 18 tuổi mua súng. Những người có tiền án, bệnh y tế, nghiện chất kích thích chỉ bị cấm mua và sở hữu súng nếu bị đánh giá là không phù hợp. Những người có vấn đề về tâm thần chỉ bị cấm sở hữu súng khi các bác sĩ kết luận "có khả năng gây hại nghiêm trọng".

Chưa có thông tin về các đánh giá tâm lý do bệnh viện, quân đội thực hiện đối với Card, dù nghi phạm từng được đưa vào cơ sở chăm sóc sức khỏe tâm thần hai tuần trong mùa hè vừa qua.

Nhiều bang ở Mỹ áp dụng luật "cờ đỏ", cho phép thành viên gia đình, giới hành pháp, giáo viên và các cá nhân được chỉ định được phép kiến nghị lên tòa án nhằm tịch thu súng của ai đó khi xác định người này là mối đe dọa cho chính họ hoặc những người xung quanh.

Nhưng sau nhiều năm vận động kiểm soát súng đạn, bang Maine thông qua luật "cờ vàng" năm 2019, trong đó chỉ cho phép người thuộc giới hành pháp mới có thể đệ trình kiến nghị lên tòa, sau một quy trình kiểm tra y tế bắt buộc.

Hiện chưa rõ có nhân viên hành pháp nào thực thi luật "cờ vàng" trong trường hợp của Robert Card hay không.

"Đáng ra luật cờ vàng phải được kích hoạt trong thời gian nghi phạm điều trị vấn đề tâm thần trong bệnh viện", thượng nghị sĩ Cộng hòa Susan Collins nói. "Đáng ra Card phải bị tước quyền sở hữu súng".

Nhưng theo luật bang Maine, để cấm người từng vào viện tâm thần sở hữu súng, phải có lệnh "nhập viện bắt buộc" của tòa án.

Thẩm phán sẽ cần phê duyệt lệnh này, sau đó gửi đến hệ thống kiểm tra lý lịch tại các đại lý bán súng hợp pháp. Khi có người đến mua súng, chủ cửa hàng có thể từ chối bán súng nếu xác định khách hàng có tên trên hệ thống.

Nhưng hệ thống này bị đánh giá có nhiều bất cập. Cơ quan chức năng có thể không cung cấp thông tin đủ nhanh để gửi đến hệ thống. Ngay cả khi thông tin đã lên hệ thống, chủ cửa hàng bán súng cũng không bắt buộc phải kiểm tra.

"Những người có tiền sử nguy hiểm có thể sở hữu súng quá dễ dàng", Lindsay Nichols, giám đốc chính sách của Trung tâm Giffords, nhận định.

Vụ xả súng ngày 25/10 đã khiến nhiều quan chức, nghị sĩ bang Maine nhận thấy cần phải xem xét lại luật kiểm soát súng đạn của bang. Nghị sĩ Jared Golden, đại diện của bang Maine tại Hạ viện Mỹ, cho biết ông đã thay đổi quan điểm về sở hữu súng đạn sau vụ thảm sát ở quê nhà.

"Tôi từng phản đối các nỗ lực cấm vũ khí gây chết người", nghị sĩ Golden, thành viên đảng Dân chủ, nói tại cuộc họp báo ở thành phố Lewiston. "Nhưng giờ đã đến lúc tôi nhận trách nhiệm về thất bại này, và đó là lý do tôi kêu gọi quốc hội Mỹ ban hành lệnh cấm súng trường tấn công".

Golden, một cựu binh, đã giữ chức nghị sĩ đại diện cho khu vực bầu cử số 2 của bang Maine trong ba nhiệm kỳ và sẽ phải cạnh tranh để giữ ghế trong cuộc bầu cử năm sau. Ông đã nhiều lần phản đối các nỗ lực kiểm soát súng đạn của đảng Dân chủ. Golden là một trong 5 nghị sĩ Dân chủ chống lại luật cấm súng trường tấn công được Hạ viện thông qua năm 2022.

Nhưng giờ đây, khi quê nhà Lewiston đang bị phong tỏa để truy lùng kẻ xả súng, Golden bày tỏ sự hối tiếc. "Tôi mong được người dân Lewiston, gia đình các nạn nhân và những người bị tổn hại tha thứ cho tôi, cũng như giúp tôi chấm dứt những vụ xả súng tồi tệ như vậy".

Mỹ tăng cường hiện diện ở Bắc Cực

Ngày 27/10, Mỹ đã mở văn phòng ngoại giao ở thành phố Tromsoe, miền Bắc Na Uy, nhằm tăng cường sự hiện diện và tạo dấu ấn ngoại giao trên Vòng Cực Bắc.

Thành phố Tromsoe là thành phố lớn nhất ở vùng lãnh thổ Bắc Cực của Na Uy. Đây là nơi đặt trụ sở Hội đồng Bắc Cực với 8 quốc gia thành viên gồm Mỹ, Canada, Nga, Phần Lan, Na Uy, Iceland, Thụy Điển và Đan Mạch. Hợp tác giữa Nga và các quốc gia khác trong khuôn khổ Hội đồng Bắc Cực đã bị đình trệ sau chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine từ tháng 2/2022.

Mỹ từng đặt một văn phòng đại diện tại thành phố Tromsoe tới năm 1994.

Kế hoạch mở lại văn phòng ngoại giao tại Tromsoe được Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken thông báo tại Hội nghị Ngoại trưởng Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ở Oslo, Na Uy, vào tháng 6 vừa qua. Ông tin tưởng việc mở văn phòng ngoại giao tại Tromsoe sẽ giúp Mỹ tạo được một dấu ấn ngoại giao trên Vòng Cực Bắc.

Văn phòng ngoại giao này sẽ không cung cấp dịch vụ lãnh sự mà tập trung vào các hoạt động của Hội đồng Bắc Cực và nghiên cứu khoa học.

Nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện Fridtjof Nansen có trụ sở tại Oslo, ông Andreas Oesthagen, nhận định việc Mỹ mở văn phòng ngoại giao ở Tromsoe cho thấy Mỹ hiện quan tâm đến Bắc Cực hơn so với 5 hoặc 10 năm trước.

Đằng sau việc Mỹ dồn dập không kích Syria

Washington có động thái đáp trả cứng rắn sau khi các lực lượng do Iran hậu thuẫn liên tục tấn công quân đội Mỹ tại Trung Đông.

Trong 10 ngày qua, các căn cứ quân sự của Mỹ ở miền đông Syria và miền tây Iraq liên tục bị tập kích bởi tên lửa và máy bay không người lái. Tính đến hiện tại, lực lượng của Mỹ tại đây trở thành mục tiêu của ít nhất 22 cuộc tấn công.

Các vụ tập kích khiến hơn 20 quân nhân Mỹ bị thương nhẹ và một nhà thầu dân sự thiệt mạng.

Đầu tuần này, Tổng thống Joe Biden tuyên bố sẽ có động thái đáp trả nếu các cuộc tập kích kiểu này tiếp diễn. Tuy nhiên, các vụ tập kích không có dấu hiệu dừng lại.

Washington quyết định đáp trả bằng các cuộc không kích. Các máy bay chiến đấu F-16 của Mỹ đã phá hủy một nhà kho và một boongke chứa vũ khí được cho là của lực lượng do Iran hậu thuẫn ở Syria. Hiện chưa có thông tin về thương vong sau đòn trả đũa của Washington.

Iran đứng sau các vụ tấn công nhằm vào quân đội Mỹ?

Giới quan sát quân sự cho rằng, những vụ tấn công nhằm vào quân đội ở Mỹ có thể do Lực lượng kháng chiến Hồi giáo Iraq tiến hành. Đây là một lực lượng mới nổi tại chiến trường Trung Đông, được tạo ra để hỗ trợ các nhóm vũ trang cực đoan ở Syria và Iraq kết hợp sức mạnh và trở thành một tổ chức quân sự lớn.

Tuy nhiên, lập luận trên vẫn có thể không hoàn toàn chính xác, cũng có ý kiến cho rằng lực lượng này được tạo ra nhằm che giấu vai trò quan trọng thực sự của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.

Đến thời điểm hiện tại, không có bằng chứng trực tiếp hoặc ít nhất là chưa có bằng chứng xác đáng nào được công khai chứng minh mối liên hệ giữa Iran và các cuộc tấn công thời gian qua. Tuy nhiên, các nhóm cực đoan cấu thành Lực lượng Kháng chiến Hồi giáo Iraq đều được thành lập, tài trợ hoặc hỗ trợ bởi Teheran.

Điều này không chứng minh nhóm vũ trang trên luôn nhất thiết phải tuân theo mệnh lệnh của Iran, nó chỉ thể hiện mối liên kết chặt chẽ giữa hai bên với nhau. Do đó, họ được coi là một phần của "trục kháng chiến" do Tehran thiết lập.

Các nhóm này rải rác khắp chảo lửa Trung Đông, từ Yemen đến bờ Địa Trung Hải. Mạng lưới này sở hữu lực lượng tinh nhuệ Hezbollah ở Li Băng, bao trùm tới cả nhóm Houthis ở Yemen cũng như nổi cộm nhất gần đây là Hamas ở Dải Gaza.

Tính toán của Mỹ sau các đòn không kích trả đũa

Mỹ đã di chuyển hai tàu sân bay đến phía đông Địa Trung Hải và triển khai thêm các khí tài quân sự, đặc biệt là hệ thống phòng thủ tên lửa, ở các vùng lân cận xung quanh. Theo tuyên bố của Nhà Trắng, đây là những hành động nhằm răn đe và hạn chế các bên can thiệp quân sự vào khu vực Trung Đông gây đối đầu trực diện và căng thẳng khu vực leo thang.

Bên cạnh đó, động thái này còn nhằm tăng cường bảo vệ cho khoảng 900 binh sĩ Mỹ ở Syria và 2.500 quân ở Iraq. Nhiệm vụ chính cho sự hiện diện của các lực lượng này ở Trung Đông là hỗ trợ cho chiến dịch chống lại Tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng IS.

Sau cuộc tấn công của Mỹ, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin tuyên bố: "Chúng tôi không thể chấp nhận được những cuộc tấn công do Iran hậu thuẫn nhằm vào lực lượng Mỹ và các cuộc tấn công này phải chấm dứt ngay lập tức. Iran muốn chơi trò "ném đá giấu tay" và liên tục phủ nhận trách nhiệm trong các vụ tấn công này nhưng Washington sẽ không làm ngơ".

Người đứng đầu Lầu Năm Góc cảnh báo: "Nếu các cuộc tấn công của lực lượng ủy nhiệm của Iran nhằm vào quân đội Mỹ tiếp diễn, chúng tôi sẽ không ngần ngại thực hiện thêm các biện pháp cần thiết để bảo vệ người dân của mình".

Lời khẳng định mang tính răn đe của Mỹ và tiềm lực không quân nước này khiến Teheran sẽ phải cân nhắc rất nhiều trước khi quyết định có nên để Hezbollah tổ chức một cuộc tấn công lớn nhằm vào Israel hay không.

Liệu xung đột có leo thang?

Kể từ khi căng thẳng ở Trung Đông bùng phát vào ngày 7/10, đây là lần gần nhất Mỹ sử dụng vũ lực trực tiếp. Cùng với tình trạng hỗn loạn tại Dải Gaza hiện tại và chiến dịch trả đũa đang được Israel nung nấu, các nhà phân tích nhận xét khu vực này sẽ sớm chẳng còn gì ngoài mùi thuốc súng.

Tuy nhiên, cách Mỹ phản ứng trong những cuộc tấn công gần đây được điều chỉnh một cách cẩn trọng hơn. Nhà Trắng được cho là đang thực sự nỗ lực răn đe thay vì công kích.

Mỹ đã nêu rõ những lo ngại và khẳng định "các cuộc tấn công chỉ nhằm mục đích tự vệ, bảo vệ cho quân nhân Mỹ ở Iraq và Syria".

Có thể thấy, tuyên bố này đang gửi đi thông điệp "các vị lùi lại một bước, chúng tôi cũng sẽ nhượng bộ".

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ cho biết: "Chúng tôi tiếp tục kêu gọi tất cả các bên tránh hành động có thể khiến cuộc chiến leo thang và trở thành xung đột khu vực".

Nguồn: Người Đưa Tin; Thanh Niên; Vnexpress; Báo Tin Tức; Dân Trí