NỘI CHIẾN CHỐNG THUẾ QUAN TRONG LÒNG NƯỚC MỸ

Việc 24 bang ở Mỹ đồng loạt đệ đơn kiện mức thuế nhập khẩu 15% mới của Tổng thống Donald Trump đã mở ra một cuộc đối đầu pháp lý mới, thách thức lớn chính sách thương mại trọng tâm trong nhiệm kỳ hai của ông.

Khi Tòa án tối cao Mỹ bác bỏ phần lớn các mức thuế quan mà Tổng thống Trump áp đặt theo Đạo luật quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế năm 1977 (IEEPA), nhiều người cho rằng chính sách thuế quan diện rộng của ông sẽ buộc phải chững lại.

Nhưng chỉ vài ngày sau phán quyết, Nhà Trắng lập tức chuyển sang một cơ sở pháp lý khác để áp thuế 10% đối với hầu hết hàng hóa nhập khẩu - và dự kiến nâng lên 15% ngay trong tuần này.

Quyền hạn tổng thống đến đâu?

Ngày 20-2, Tòa án tối cao đã ra phán quyết với sáu phiếu thuận và ba phiếu chống, nhấn mạnh IEEPA không trao quyền cho tổng thống đánh thuế nhập khẩu trên diện rộng như ông Trump tuyên bố. Đây được xem là một thất bại pháp lý nặng nề đối với chính quyền ông Trump.

Và như phong cách thường thấy của mình, ông Trump ngay lập tức đáp trả. Ngày 25-2, vị tổng thống 79 tuổi đã viện dẫn điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để áp mức thuế tạm thời 10% đối với tất cả hàng nhập khẩu, với thời hạn tối đa 150 ngày và cần sự chấp thuận của Quốc hội nếu muốn kéo dài hơn thời hạn trên.

Điều khoản 122 được thiết kế để xử lý "các vấn đề nghiêm trọng về cán cân thanh toán" - khái niệm gắn với bối cảnh những năm 1960-1970 khi đồng USD còn neo vào vàng. Trong đơn kiện ngày 5-3, 24 bang Dân chủ - gồm các bang Oregon, California và New York - lập luận rằng điều khoản này nhằm xử lý các khủng hoảng tiền tệ đặc thù chứ không để giải quyết tình trạng thâm hụt thương mại thông thường - tức việc Mỹ nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu.

Theo các thống đốc và tổng chưởng lý của các bang, việc Tổng thống Trump sử dụng điều khoản 122 để áp mức thuế mới là "bất hợp pháp" và đang "lách luật", nhằm né tránh phán quyết của Tòa án tối cao cũng như tránh phải làm việc với Quốc hội như Hiến pháp yêu cầu. 24 bang yêu cầu Tòa án thương mại quốc tế chặn mức thuế mới và hoàn trả các khoản thu đã thu theo cơ sở pháp lý này.

Ở chiều ngược lại, Nhà Trắng khẳng định tổng thống đang sử dụng đúng thẩm quyền mà Quốc hội trao trong điều khoản 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Không giống IEEPA, điều khoản 122 là một quy định cụ thể trong luật thương mại, cho phép áp thuế tối đa 15% trong 150 ngày. Một số chuyên gia vì vậy cho rằng tòa án có thể sẽ dành cho chính quyền ông Trump khoảng không gian pháp lý rộng hơn khi xem xét vụ kiện lần này.

Tuy nhiên, một chi tiết đáng chú ý là chính Bộ Tư pháp của ông Trump năm ngoái từng lập luận với tòa án rằng điều khoản 122 "không có ứng dụng rõ ràng" trong việc xử lý thâm hụt thương mại. Lập trường khi đó được đưa ra nhằm bảo vệ việc sử dụng IEEPA. Nay khi chính quyền chuyển sang điều khoản 122, lập luận cũ có thể bị phía nguyên đơn sử dụng để chất vấn tính nhất quán trong cách diễn giải luật.

Dù kết luận có như thế nào, điều khoản 122 cũng chỉ cho phép ông Trump áp thuế tối đa 150 ngày nếu không có Quốc hội gia hạn. Điều đó đồng nghĩa rằng ngay cả khi vượt qua được thách thức tại tòa, chính sách thuế toàn cầu 15% của ông Trump sớm muộn cũng phải đối mặt với "bài kiểm tra" tại Quốc hội.

Sức ép tứ phía

Nhìn từ góc độ phản ứng của người dân, có thể thấy chính sách thuế quan đang tạo ra những áp lực chính trị không nhỏ đối với chính quyền ông Trump, nhất là khi cuộc bầu cử giữa kỳ diễn ra tháng 11 năm nay.

Theo khảo sát của YouGov vào cuối tháng 2, 60% người Mỹ ủng hộ quyết định của Tòa án tối cao bác bỏ các mức thuế được áp dụng theo Đạo luật IEEPA của ông Trump, trong khi chỉ 23% phản đối. Đáng chú ý, ngay cả trong nội bộ Đảng Cộng hòa cũng có tới 1/3 cử tri ủng hộ phán quyết.

Sự ủng hộ này gắn chặt với cách người dân cảm nhận tác động của thuế quan đến túi tiền của mình. Có tới 41% người Mỹ cho rằng thuế quan đã khiến họ phải chi trả giá tiền nhiều hơn, trong khi 25% nói họ cảm thấy giá cả chỉ tăng nhẹ. Chỉ 5% cho rằng giá giảm. Trong số cử tri Cộng hòa thừa nhận giá tăng nhiều, gần 70% ủng hộ quyết định của tòa.

Điều này cho thấy mối liên hệ trực tiếp giữa thuế quan và chi phí sinh hoạt trong nhận thức của cử tri. Khi giá thực phẩm, thuê nhà và hàng tiêu dùng vốn đã nhạy cảm, việc áp thuế 10% - và có thể lên 15% - dễ bị nhìn nhận như một gánh nặng bổ sung hơn là một công cụ bảo hộ chiến lược như cách ông Trump vẫn hay lập luận.

Với doanh nghiệp, phán quyết của Tòa án tối cao không mang lại sự nhẹ nhõm rõ ràng. Nhiều công ty đã tăng giá, cắt giảm chi phí hoặc đa dạng hóa chuỗi cung ứng để bù đắp chi phí thuế quan. Nay khi phán quyết được công bố, việc ông Trump tuyên bố sẽ áp dụng mức thuế mới theo luật khác lập tức kéo dài tình trạng bất định, khiến họ không biết nên điều chỉnh phương hướng kinh doanh tiếp theo ra sao.

Các hiệp hội doanh nghiệp lớn, từ bán lẻ đến công nghệ và nông nghiệp, đồng loạt kêu gọi chính quyền giới hạn thuế quan vào các hành vi thương mại không công bằng cụ thể, thay vì áp trên diện rộng như hiện nay. Ngành bán lẻ cho biết họ buộc phải chuyển một phần chi phí sang người tiêu dùng.

2.000 vụ kiện

Bên cạnh vụ kiện của 24 bang, chính quyền ông Trump còn đang đối mặt với khoảng 2.000 vụ kiện từ doanh nghiệp yêu cầu hoàn trả hơn 130 tỉ USD tiền thuế đã thu theo cơ sở pháp lý bị Tòa án tối cao bác bỏ. Ngày 4-3, tòa đã yêu cầu Cơ quan Hải quan Mỹ bắt đầu tiến hành quy trình hoàn trả thuế.

MỸ HỨNG RỦI RO 3.000 TỶ USD TỪ CÁC NƯỚC GIÀU NHẤT VÙNG VỊNH

Chỉ 1 năm trước, những quốc gia giàu nhất vùng Vịnh đã cam kết bơm hàng nghìn tỷ USD vào nền kinh tế Mỹ. Dẫu vậy, mối quan hệ này đang đứng trước rủi ro lớn.

“Ai cho ông quyền kéo cả khu vực của chúng tôi vào cuộc xung đột này?”, doanh nhân Dubai Khalaf Al Habtoor viết trên X hôm thứ Năm. Ông chỉ trích ông Trump sau loạt không kích vào Iran. Theo ông, các nước vùng Vịnh đang bị đẩy “vào tâm điểm của một hiểm họa mà họ không lựa chọn”.

Khi Iran đáp trả bằng mưa tên lửa và UAV xuống các nước láng giềng Ả Rập, triển vọng bất ổn kéo dài tại những quốc gia giàu tài nguyên năng lượng này đang phủ bóng lên mối quan hệ kinh tế vốn ngày càng sâu sắc với Mỹ.

Trước khi chiến sự bùng nổ, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Ả Rập Xê Út và Qatar chính là những đầu tàu trong làn sóng rót vốn vào Mỹ. Các nước này công khai thắt chặt quan hệ với ông Trump hơn bất kỳ đời tổng thống Mỹ nào gần đây.

Hơn 3.000 tỷ USD cam kết đầu tư từ 3 nước này được ông Trump dùng như minh chứng cho “cơn thủy triều tiền tệ” chảy vào nước Mỹ. Từ trí tuệ nhân tạo đến kế hoạch tái thiết Gaza, giờ đây vùng Vịnh đã trở thành điểm huy động vốn quan trọng cho nhiều ưu tiên của ông Trump.

Nhưng theo Rachel Ziemba, chuyên gia tại Trung tâm An ninh Mỹ Mới (CNAS), cuộc xung đột “đặt ra câu hỏi mới về khả năng và sự sẵn lòng của các nước vùng Vịnh trong việc tiếp tục đầu tư vào Mỹ”.

Bà cảnh báo, nếu chiến sự kéo dài, tình hình tài chính của các quốc gia này cũng bị ảnh hưởng khi doanh thu dầu khí giảm, chi tiêu quốc phòng tăng, khiến lượng tiền dư để đầu tư ra nước ngoài thu hẹp đáng kể.

Bài đăng của Al Habtoor, tỷ phú Dubai sở hữu tập đoàn đa ngành từ khách sạn, ô tô đến xuất bản, là điều hiếm thấy vì giới tinh hoa UAE rất hiếm khi công khai bày tỏ bất bình.

Dù vậy, chính phủ UAE, Ả Rập Xê Út và Qatar vẫn giữ lập trường chỉ trích Iran, cáo buộc các cuộc tấn công nhằm vào cảng và sân bay là hành vi vi phạm chủ quyền và đe dọa dân thường. Song, trước khi Mỹ phát động không kích, phần lớn các chính quyền vùng Vịnh đều lo ngại hành động này có thể châm ngòi cho một cuộc chiến khu vực mà họ sẽ bị cuốn vào.

Nhà Trắng phản bác, nói rằng các hành động của Iran không chỉ gây hại cho Mỹ mà còn cho chính các nước vùng Vịnh. Một phát ngôn viên nhấn mạnh chiến dịch của Mỹ “nhằm bảo vệ ổn định và thương mại trong khu vực”.

Chuyến công du lớn đầu tiên của ông Trump sau khi tái đắc cử là đến UAE, Ả Rập Xê Út và Qatar vào mùa xuân 2025, nơi các cam kết đầu tư được đưa ra giữa thảm đỏ tím và những buổi chiêu đãi thịnh soạn.

Kể từ đó, dòng vốn giữa hai bên ngày càng mở rộng, với kế hoạch xây Disneyland tại Abu Dhabi. Ngoài ra, việc Qatar tặng một chiếc máy bay phản lực hạng sang cho Mỹ và hàng loạt thỏa thuận thương mại - đầu tư khác.

Tại Diễn đàn Đầu tư Mỹ - Ả Rập Xê Út ở Washington năm ngoái, Blackstone và Cisco đã cam kết đầu tư vào các trung tâm dữ liệu tại vùng Vịnh. Gia đình Trump và các cộng sự thân cận cũng thúc đẩy nhiều thương vụ huy động vốn cho tiền mã hóa và quỹ đầu tư tư nhân. Các tòa nhà mang thương hiệu Trump và sân golf xa hoa đang chuẩn bị xuất hiện tại Qatar, Jeddah, Riyadh và Dubai.

Đồng thời, các quỹ tài sản quốc gia của vùng Vịnh đã liên tiếp thực hiện các thương vụ mua lại đình đám, bao gồm thương vụ 55 tỷ USD của Ả Rập Xê Út để thâu tóm hãng game Electronic Arts, Abu Dhabi mua hãng quảng cáo Clear Channel Outdoor. Chưa dừng ở đó, cả ba nước cùng tham gia hỗ trợ Paramount Skydance trong nỗ lực mua lại Warner Bros. Discovery.

Trong bối cảnh đó, tác động của cuộc xung đột lên dòng vốn vào Mỹ phụ thuộc vào mức độ leo thang. Nhưng các nhà kinh tế đã bắt đầu điều chỉnh lại dự báo. Capital Economics cho biết họ sẽ hạ tăng trưởng GDP của khu vực vùng Vịnh đến 1 điểm phần trăm nếu chiến sự kéo dài chỉ vài tuần, vì giới doanh nghiệp có thể hoãn các quyết định đầu tư lớn.

Dù vậy, không phải tất cả nhà đầu tư đều bi quan. Jon Gray, Chủ tịch Blackstone, chia sẻ: “Cảm nhận của tôi là cuối cùng mọi chuyện sẽ được giải quyết. Mỹ và các đồng minh sẽ chiến thắng.”

Ngay cả khi phần lớn dòng vốn không biến mất, sự kiện lần này đã phơi bày một thực tế nhạy cảm: mối quan hệ tài chính giữa Mỹ và vùng Vịnh tưởng chừng vững chắc nhưng có thể trở nên mong manh chỉ sau 1 đêm khi xung đột địa chính trị bùng nổ.

TẤN CÔNG IRAN VÀ CANH BẠC CỦA ÔNG TRUMP

Tổng thống Trump tin sẽ nhanh chóng đạt được mục tiêu của mình tại Iran, trong khi đó, chiến dịch tiềm ẩn những rủi ro nghiêm trọng với ông.

Tại sao Tổng thống Donald Trump lại quyết định dấn thân vào cuộc phiêu lưu này và những hậu quả có thể xảy ra là gì, tất cả đều có trong bài viết của hãng Novosti.

Những tối hậu thư định mệnh

Năm 2015, Tổng thống Mỹ thuộc đảng Dân chủ Barack Obama đã ký kết một thỏa thuận hạt nhân với Tehran, qua đó dỡ bỏ một phần các lệnh trừng phạt đối với Iran.

Ngoài Iran và Mỹ, Nga, Anh, Đức, Trung Quốc và Pháp cũng tham gia thỏa thuận này, được gọi là Kế hoạch Hành động Toàn diện chung (JCPOA). Đây được coi là một thắng lợi ngoại giao quốc tế lớn.

Năm 2017, ông Trump nhậm chức Tổng thống. Là một người kiên quyết phản đối đảng Dân chủ, ông ngay lập tức tuyên bố sẽ xóa bỏ di sản của Obama, bao gồm cả thỏa thuận hạt nhân Iran, mà ông cho là một sự sỉ nhục đối với Mỹ.

Năm 2018, Washington rút khỏi thỏa thuận. Đổi lại, Tehran cũng từ bỏ một số cam kết của mình.

Đại dịch virus corona đã tạm thời gác lại vấn đề này. Sau đó, ông Trump được thay thế bởi ông Joe Biden, cựu phó tổng thống của ông Obama. Ông Biden đã cố gắng đưa vấn đề Iran trở lại khuôn khổ JCPOA. Nhưng một lần nữa, Iran không còn sẵn lòng làm như vậy.

Các điều khoản sẽ phải được đàm phán lại, và những người ủng hộ ông Trump trong Quốc hội Mỹ đã không giúp đỡ gì cho ông Biden.

Trở lại Nhà Trắng, ông Trump một lần nữa lại đối đầu với Iran. Ông đưa ra những tối hậu thư ngày càng gay gắt: Giờ đây ông không chỉ yêu cầu chấm dứt làm giàu uranium, mà còn phải cắt giảm chương trình tên lửa và công nhận chính thức Israel. Các cuộc đàm phán rơi vào bế tắc.

Sự leo thang mới

Trong giai đoạn 2020-2021, nhờ có Tổng thống Trump, cái gọi là Hiệp định Abraham đã được ký kết - bình thường hóa quan hệ giữa Israel và một số quốc gia Ả Rập.

Con rể kiêm cố vấn cấp cao của Tổng thống, Jared Kushner, đã đóng vai trò chủ chốt, trở thành hiện thân của phe ủng hộ Israel.

Tháng 6/2025, Mỹ can thiệp vào cuộc xung đột giữa Israel và Iran. Mọi chuyện kết thúc nhanh chóng.

Nhưng bắt đầu từ tháng 12/2025, Thủ tướng Benjamin Netanyahu, trong các cuộc đàm phán với ông Trump, đã thúc giục ông chủ Nhà Trắng phát động một cuộc "tấn công phủ đầu" quy mô lớn nhằm vào Iran.

Rõ ràng, sự kiện gần đây ở Venezuela - cuộc đảo chính chớp nhoáng lật đổ Tổng thống Nicolas Maduro đã ảnh hưởng đến Nhà Trắng. Nhưng Trung Đông không phải là Mỹ Latinh.

Dĩ nhiên, các quốc gia quân chủ vùng Vịnh Ba Tư có rất nhiều vấn đề với Tehran, nhưng họ lại đổ lỗi cho Israel và Mỹ về những sự kiện hiện tại. Trong khi đó, khu vực này đang dần rơi vào hỗn loạn.

Đàm phán là vô ích

Các cuộc thăm dò cho thấy đa số người Mỹ phản đối cuộc chiến này. Ví dụ, theo CNN, 59% người dân phản đối.

"Tôi không quan tâm đến các cuộc thăm dò dư luận. Tôi cần làm điều đúng đắn. Việc này đáng lẽ phải được thực hiện từ lâu rồi", Tổng thống Trump khẳng định. Tuy nhiên, hành động gây hấn với Iran chắc chắn sẽ tạo ra hàng loạt vấn đề cho đảng Cộng hòa.

Nhưng Tehran không có ý định nhượng bộ, đặc biệt là sau khi Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei bị sát hại. Đại diện thường trực của Cộng hòa Hồi giáo Iran tại Liên Hợp Quốc tuyên bố rằng các cuộc đàm phán đã trở nên vô nghĩa.

Tháng 11 tới, Mỹ sẽ tổ chức bầu cử giữa nhiệm kỳ. Hiện tại, đảng Cộng hòa đang kiểm soát cả hai viện. Giờ đây, mọi thứ có thể thay đổi.

Trái ngược với kỳ vọng của cử tri

Nhà khoa học chính trị người Mỹ Pavel Svyatenkov, trả lời phỏng vấn hãng thông tấn RIA Novosti, chỉ ra rằng ông Trump chủ yếu đã mâu thuẫn với lời hứa tranh cử của chính mình về việc chấm dứt xung đột.

"Cho đến gần đây, ông ấy đã giữ được lời hứa đó. Ông ấy đã phát động các cuộc tấn công ở nước ngoài, nhưng chúng đều có mục tiêu rõ ràng. Như trường hợp của Venezuela, những cuộc tấn công này có thể được tận dụng để có lợi cho ông ấy", chuyên gia này nói.

Tình hình hiện nay đã khác: Việc đánh bại Iran khó khăn hơn nhiều, nếu không muốn nói là bất khả thi. Và một cuộc xung đột kéo dài chắc chắn sẽ không hấp dẫn những người ủng hộ tầm nhìn MAGA (Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại) của chính Tổng thống Trump.

"Những người này tin rằng họ nên tập trung vào các vấn đề trong nước, chứ không phải những cuộc phiêu lưu chính sách đối ngoại. Vấn đề đối với ông Trump là vào tháng 11/2026, nhóm cử tri cốt lõi của ông có thể sẽ ở nhà. Ngược lại, những người ủng hộ Đảng Dân chủ sẽ ra ngoài và bỏ phiếu cho các ứng cử viên của họ", Svyatenkov nhận xét.

Đúng vậy, đảng Dân chủ không có nhân vật nổi bật nào cho cuộc bầu cử tổng thống năm 2028, nhưng họ lại có rất nhiều người có tầm ảnh hưởng ở cấp địa phương.

"Một Quốc hội do đảng Dân chủ chiếm đa số có khả năng đối phó hiệu quả với ông Trump. Thất bại của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ dĩ nhiên sẽ gây tổn hại cho cả Phó Tổng thống J.D. Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio, người, với vị trí thứ hai của mình (cố vấn an ninh quốc gia), về cơ bản giám sát toàn bộ chính sách đối ngoại của Mỹ", nhà khoa học chính trị này nói thêm.

Chuyển giao trách nhiệm

Cả ông Rubio và Vance được coi là những ứng cử viên hàng đầu cho chức tổng thống năm 2028. Tổng thống Trump có lợi ích thiết thực trong việc đảm bảo kế hoạch chọn một người kế nhiệm trung thành với đảng Cộng hòa thành công. Nếu không, chính ông sẽ gặp rắc rối.

"Ông Trump hiện đang nghiêm túc truy tố những người đã xúc phạm ông, chẳng hạn như cựu Giám đốc FBI James Comey. Gần đây, vợ chồng Clinton đã bị chất vấn tại Quốc hội liên quan đến vụ Epstein.

Tương tự, một tổng thống Dân chủ mới, dù là ai đi nữa, cũng có thể mở ra hàng loạt cuộc điều tra chống lại người tiền nhiệm của mình, những cuộc điều tra hiện đang bị tạm dừng do vị thế của ông ta.

Do đó, tình hình xung quanh Iran, tất nhiên, là một thách thức rất khó khăn đối với cả người đang nắm giữ chức vụ Tổng thống và những người ủng hộ ông ấy", Svyatenkov kết luận.

Vladimir Vasiliev, nhà nghiên cứu chính tại Viện Nghiên cứu Mỹ và Canada thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, nhấn mạnh rằng việc chính quyền Tổng thống Trump thiếu một kế hoạch rõ ràng để đối phó với Iran đã gây bất lợi cho họ.

"Dựa trên các tuyên bố của các quan chức, dường như không có chiến lược quân sự-chính trị nào. Theo như tôi hiểu, Nhà Trắng phụ thuộc rất nhiều vào tình báo Israel. Do đó, rất khó để nói chính xác điều gì đang xảy ra sai sót hiện nay; không có gì để so sánh và cũng không có kế hoạch nào cả", chuyên gia này lập luận.

Thực tế, Washington đột nhiên bắt đầu phủ nhận sự liên quan của mình đến cái chết của lãnh tụ Khamenei, đổ lỗi cho Israel. Ví dụ, ông Rubio tuyên bố rằng việc ám sát Đại giáo chủ không phải là mục tiêu của Mỹ. Nhưng điều đó sẽ không giúp ích gì. Tehran sẽ đáp trả.

SAU IRAN, ÔNG TRUMP NHẮM VÀO MỘT CUBA ĐANG CHỊU KHỦNG HOẢNG

Một ngày sau khi Cuba bị tê liệt do lại có thêm một đợt mất điện trên toàn quốc kéo dài suốt 24 giờ, Tổng thống Mỹ Donald Trump ám chỉ rằng quốc gia này có thể là mục tiêu tiếp theo trong chương trình nghị sự của chính quyền ông, khi nói rằng "chỉ còn là vấn đề thời gian" cho đến khi hòn đảo này có những thay đổi.

Đứng trước các ngôi sao của đội bóng Inter Miami CF – trong đó có Lionel Messi, Luis Suárez – trong một khung cảnh có phần gượng gạo hôm thứ 5/3, ông Trump nói với chủ sở hữu đội bóng, tỷ phú gốc Cuba Jorge Mas, rằng họ sẽ sớm "ăn mừng những gì đang diễn ra ở Cuba". Ông cũng khẳng định giới chức Cuba "rất muốn đạt được một thỏa thuận – muốn nhiều tới mức mà bạn không thể tưởng tượng được".

"Đó sẽ là một ngày tuyệt vời," ông Mas đáp lại.

Trong cuộc trò chuyện với kênh CNN hôm thứ Sáu 6/3, ông Trump nói: "Cuba sẽ sụp đổ khá sớm".

Ông nói thêm rằng ban lãnh đạo Cuba đang đàm phán một thỏa thuận và ông "sẽ cử Marco [Rubio] sang đó để xem mọi việc diễn ra thế nào".

Ông nói rằng hiện tại sự chú ý vẫn tập trung vào Iran, nhưng nhấn mạnh: "Chúng tôi có nhiều thời gian. Cuba đã sẵn sàng – sau 50 năm."

Mặc dù chưa rõ khung thời gian cụ thể, những phát biểu mới nhất của ông Trump cho thấy việc ông và chính quyền của mình có ý định tiếp tục gia tăng sức ép đối với Cuba như một phần quan trọng trong kế hoạch của Mỹ tại khu vực.

Việc nhắc đến khả năng đưa Ngoại trưởng Mỹ sang Cuba có thể ám chỉ một chuyến đi nhằm tiến hành đàm phán trực tiếp.

Thoạt nhìn điều này có vẻ khó xảy ra, nhưng năm nay đã chứng kiến nhiều sự kiện bất ngờ tại châu Mỹ, bắt đầu với việc nhà lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro bị kéo khỏi chiếc ghế quyền lực vào ngày 3/1.

Sau hành động quân sự của Mỹ tại Venezuela, Cuba – đồng minh thân cận nhất của Venezuela trong khu vực – đã mất nguồn cung dầu thô chủ yếu.

Dưới sức ép từ chính quyền Trump, các đối tác năng lượng khác của Cuba, đặc biệt là Mexico, đã không thể bù đắp khoảng thiếu hụt nguồn dầu do Venezuela để lại.

Những dấu hiệu của cuộc khủng hoảng nhiên liệu ngày càng rõ rệt trên khắp hòn đảo.

Chỉ một phần nhỏ lượng xe chở rác của chính quyền còn hoạt động, khiến rác thải chất đống trên đường phố. Trước lo ngại về một cuộc khủng hoảng y tế công cộng diện rộng, một số cư dân đã bắt đầu đốt các đống rác vào ban đêm, khiến những làn khói cay nồng bao phủ đường phố.

Ngay cả ở những khu vực khá giả hơn của thủ đô Havana, người dân cũng phải nấu ăn bằng củi khi không có điện.

Thiếu nhiên liệu không chỉ khiến ô tô mà cả máy phát điện khó vận hành.

Rất ít cư dân có tấm pin mặt trời hay lựa chọn thay thế nào khác ngoài hệ thống điện cũ kỹ từ thời Liên Xô. Các nhà máy nhiệt điện của đảo quốc đơn giản là không thể sản xuất đủ điện cho nhu cầu trong nước nếu không có thêm dầu thô.

Trong bối cảnh đó, ông Trump và Ngoại trưởng Mỹ Rubio nhiều lần cho thấy họ không có ý định nới lỏng sức ép đối với Cuba.

Chiến lược này có thể là nhằm khiến Cuba có vị thế đàm phán yếu hơn.

Những người chỉ trích cho rằng chính người dân Cuba bình thường mới là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ chính sách này – chứ không phải ban lãnh đạo – và đặt câu hỏi liệu chiến lược đó có nhằm kích động một cuộc nổi dậy ở Cuba hay không.

Về phần mình, chính phủ Cuba chưa xác nhận các cuộc đàm phán được đồn đoán giữa chính quyền Trump và lãnh đạo cấp cao của hòn đảo.

Có thông tin cho rằng đầu mối liên hệ tại Havana là Raúl Guillermo Rodríguez Castro, cháu trai của lãnh tụ cách mạng cao tuổi Raúl Castro.

Trước những khó khăn mà người dân Cuba đang phải đối mặt, chính phủ đã cho phép tư nhân nhập khẩu nhiên liệu cần thiết với một hạn ngạch hạn chế nhằm duy trì hoạt động kinh doanh.

Tuy nhiên, người dân Cuba vẫn hoài nghi liệu điều này có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể nào cho cuộc khủng hoảng hay không, bởi lượng nhập khẩu đó chỉ chiếm một phần rất nhỏ so với nhu cầu thực tế của cả quốc gia.

Trong khi đó, ngành du lịch – động lực kinh tế chính của hòn đảo – cũng bị ảnh hưởng khi các máy bay không thể tiếp nhiên liệu tại Havana. Air France là hãng hàng không quốc tế mới nhất tạm dừng các chuyến bay tới Cuba do những khó khăn này.

Hiện thời tiết tại Cuba vẫn còn mát mẻ nên người dân ít nhất vẫn có thể ngủ được khi mất điện.

Tuy nhiên, nhiều người lo ngại về phản ứng của xã hội khi phải chịu đựng cái nóng của mùa hè mà không có điều hòa hay quạt.

Nguồn: Tuổi Trẻ; CafeF; Soha; BBC