'Cú lừa' phát triển kinh tế lớn nhất lịch sử Mỹ

(Ảnh minh họa).

Cơ sở mới của Tesla ở Buffalo được cho là nơi sản xuất pin Mặt Trời khổng lồ, song dự án đã không diễn ra như kế hoạch.

Trong thập kỷ qua, New York đã chi gần 1 tỷ USD cho kế hoạch đầy tham vọng với nhà máy sản xuất pin mặt trời lớn nhất Tây bán cầu - Buffalo - của tỷ phú Elon Musk.

“Có lẽ các bạn phải tự cấu mình để chắc bản thân không nằm mơ, phải không? Thật khó tin đây là sự thật”, Thống đốc New York lúc bấy giờ, ông Andrew Cuomo, phát biểu tại buổi lễ khánh thành xây dựng nhà máy năm 2015.

Tám năm sau, thực tế dường như đã chứng minh đánh giá của ông Cuomo.

New York chi tiền xây dựng một cơ sở dài 400 m với không gian công nghiệp rộng hơn 111.000 m2 cho Tesla sở hữu và thuê lại với giá chỉ 1 USD/năm. Ông Musk từng hứa đến năm 2020, nhà máy Buffalo mỗi tuần sẽ sản xuất đủ pin năng lượng Mặt Trời che phủ 1.000 mái nhà.

Tuy nhiên, Tesla hiện chỉ đạt trung bình 21 lượt lắp đặt mỗi tuần, theo các nhà phân tích tại Wood Mackenzie. Hầu hết thiết bị sản xuất pin Mặt Trời do nhà nước trang bị cho nhà máy hiện cũng được bán giảm giá hoặc loại bỏ.

Kết quả kiểm toán cho thấy mỗi USD trợ cấp cho dự án này chỉ mang lại 54 xu lợi ích kinh tế.

“Đó là một thỏa thuận tồi. Một ví dụ cảnh báo rằng chúng ta không thể trao cho các thống đốc quá nhiều quyền lực để họ kết nối với các tỷ phú tự cao tự đại”, Thượng nghị sĩ Sean Ryan, đảng viên Dân chủ đại diện cho thành phố Buffalo, chỉ trích.

"Cú lừa" của tỷ phú Elon Musk

Người phát ngôn của cựu thống đốc Cuomo đã bảo vệ dự án, nói rằng nhà máy hiện tạo ra nhiều việc làm hơn trong khu vực.

Mặc dù không tạo ra nhiều việc làm như dự đoán, Tesla báo cáo họ đã cung cấp 1.700 việc làm tại cơ sở này, đủ đáp ứng các nghĩa vụ với tiểu bang và tránh bị phạt 41 triệu USD hàng năm.

Tuy nhiên trước đó, New York đã đồng ý sửa đổi các điều khoản trợ cấp 12 lần, bao gồm cả việc giảm yêu cầu về số lượng việc làm và gia hạn thời gian phù hợp với công ty.

Tỷ phú Musk và Tesla không trả lời các yêu cầu bình luận của Wall Street Journal. Ông Cuomo cũng từ chối phỏng vấn.

Các thống đốc của Mỹ bị cuốn vào một cuộc đua thu hút siêu dự án công nghiệp bằng trợ cấp thuế, đặc biệt là với các nhà máy bán dẫn và pin xe điện.

Năm 2022, các bang đã trợ cấp cho mỗi cơ sở trong số 8 cơ sở tư nhân hơn 1 tỷ USD giảm thuế và các khoản hỗ trợ khác, theo Good Jobs First.

Tại Wisconsin, nhà máy của Foxconn (Đài Loan) hứa hẹn tạo ra 13.000 việc làm để đổi lấy khoảng 3 tỷ USD trợ cấp nhà nước, nhưng hiện gần như trống rỗng. Vùng ngoại ô Virginia cũng đề nghị giảm thuế để cạnh tranh giành “trụ sở thứ hai” của Amazon, song phần lớn dự án đang bị đình trệ.

Ở Buffalo, tiểu bang New York đã chi tiền xây dựng nhà máy, thay vì đưa ra các khoản giảm thuế kéo dài trong nhiều năm.

“Khi xây dựng và mua sắm trang thiết bị cho nhà máy sản xuất pin Mặt Trời Tesla, nhà nước đã trở thành nhà đầu tư trực tiếp với những điều khoản tồi tệ nhất”, ông E.J. McMahon, thành viên cấp cao tại Trung tâm Chính sách công Empire, nhận định.

“Đây có thể là cú lừa phát triển kinh tế lớn nhất trong lịch sử Mỹ, xét về chi phí trực tiếp tuyệt đối với người nộp thuế”, ông nói thêm.

Bên cạnh đó, nhà máy Buffalo không tạo ra việc làm cho các công nhân công nghệ cao như kế hoạch. Hơn 700 nhân viên đang làm việc tại cơ sở này là các nhà phân tích dữ liệu, có nhiệm vụ xem xét “dữ liệu lái xe theo thời gian thực để đào tạo AI” cho phần mềm của Tesla.

Sao nhãng

Trên thực tế, nhà máy sản xuất pin năng lượng Mặt Trời Buffalo ban đầu không thuộc sở hữu của Tesla, thậm chí dự án này còn nằm trong kế hoạch ươm tạo công ty khởi nghiệp nhỏ và tránh viện trợ quá nhiều cho các tập đoàn lớn.

Vào năm 2012, Thống đốc Cuomo tuyên bố muốn chi 1 tỷ USD để xoay chuyển tình trạng đình trệ trong sản xuất ở thành phố Buffalo và các nhà lãnh đạo khu vực đã nhờ Viện nghiên cứu Brookings vạch ra một chiến lược đầu tư.

Trọng tâm của chiến lược này là ươm tạo một số ít công ty khởi nghiệp nhỏ trong các lĩnh vực kinh tế đầy hứa hẹn. Cố vấn của ông Cuomo trong dự án Buffalo, giáo sư Alain Kaloyeros từ Đại học bang New York, đã đề xuất công ty khởi nghiệp về tấm pin Mặt Trời Silevo và công ty đèn LED Soraa tham gia trung tâm công nghệ cao ở Buffalo.

Tiểu bang cho biết sẽ chi 100 triệu USD để xây dựng nhà máy của Silevo, đổi lại công ty sẽ tạo ra 1.300 việc làm.

Tuy nhiên, khi đang hoàn tất thỏa thuận, giáo sư Kaloyeros phát hiện SolarCity - công ty lắp đặt pin Mặt Trời hàng đầu - đang xem xét mua lại Silevo. Tỷ phú Musk là chủ tịch và nhà đầu tư lớn nhất của SolarCity, trong khi anh em họ của ông điều hành công ty.

Đến tháng 9/2014, New York đồng ý chi 750 triệu USD cho dự án năng lượng Mặt Trời, gấp hơn 7 lần so với cam kết ban đầu. Vì dự án SolarCity quá lớn, New York đã đề nghị tìm một địa điểm khác cho Soraa.

Vào tháng 10/2015, SolarCity thuyết phục tiểu bang loại bỏ thuật ngữ “công nghệ cao” khỏi thỏa thuận việc làm và giảm số lượng việc làm bắt buộc trong “hoạt động sản xuất” tại nhà máy Buffalo từ 900 xuống 500.

Đến mùa hè năm 2016, SolarCity nợ khoảng 3 tỷ USD và gần như cạn kiệt tiền mặt. Tesla đã mua lại công ty này.

Tỷ phú Musk kỳ vọng nhà máy sẽ tạo ra một loại sản phẩm năng lượng Mặt Trời mới. “Đó không phải là thứ đặt trên mái nhà, mà là mái nhà. Tôi khá hào hứng với những gì chúng tôi đang làm ở Buffalo”, ông nói trong hội nghị báo cáo tài chính trực tuyến tháng 8/2016 của SolarCity.

Nhiều nhân viên cũng như các chủ ngân hàng tư vấn cho Tesla về thương vụ SolarCity khi đó cũng mờ mắt vì tham vọng của vị tỷ phú với ngói lợp năng lượng Mặt Trời, dù sản phẩm mới chỉ ở giai đoạn thiết kế ban đầu.

Đến tháng 4/ 2017, Thống đốc Cuomo phân bổ thêm khoảng 250 triệu USD cho cơ sở của Tesla, nâng tổng vốn đầu tư của New York vào nhà máy lên 959 triệu USD.

Song kết quả không như mong đợi. Trong một vài năm, hoạt động sản xuất ở Buffalo khá nhộn nhịp, nhưng là nhờ Panasonic - nhà cung cấp pin Mặt Trời của Tesla. Công ty Nhật Bản này đã tuyển dụng khoảng 400 người ở Buffalo trước khi quyết định rút lui vào đầu năm 2020.

Tháng 6/2019, ông Musk từng thừa nhận đã không tập trung vào năng lượng Mặt Trời trong hai năm trước đó vì áp lực sản xuất hàng loạt xe điện Model 3. Vị tỷ phú đã bố trí lại các công nhân trong nhà máy để tập trung vào Model 3 dù công việc này vốn không được thực hiện ở Buffalo.

“Chỉ một chút nữa thôi và sau đó chúng ta có thể tập trung vào năng lượng Mặt Trời. Bạn sẽ thấy một sự thay đổi đáng kể”, ông nói.

Nhận thấy thực trạng tại Buffalo, nhiều chính trị gia đã chỉ trích dự án. Thượng nghị sĩ bang New York Liz Krueger cho biết tiểu bang lẽ ra nên đầu tư vào cơ sở hạ tầng và đào tạo công nhân thay vì “chi hàng tỷ USD tiền thuế để giả vờ rằng chúng ta có thể trở thành nhà đầu tư thiên thần (angel investor)”.

Thượng nghị sĩ Ryan cũng đến thăm địa điểm này lần cuối ngay trước đại dịch Covid-19. Ông đánh giá những gì được chứng kiến không giống hoạt động sản xuất quy mô lớn.

“Chúng ta vẫn muốn thức dậy vào ngày mai và thấy rằng Tesla thực sự đầu tư vào nhà máy này, tạo ra việc làm và động lực kinh tế như hứa hẹn. Mọi người chưa dám thừa nhận thất bại của Tesla vì vẫn muốn điều đó xảy ra”, ông Ryan nói.

Đầu tư nước ngoài vào Mỹ giảm mạnh

Bất ổn kinh tế và chi phí đi vay gia tăng khiến các công ty cắt giảm đầu tư vào thị trường Mỹ, theo báo cáo của Liên hợp quốc.

Tuy vậy, Mỹ vẫn là điểm đến hàng đầu cho các doanh nghiệp muốn mở rộng đầu tư ra nước ngoài trong năm 2022. Đầu tư nước ngoài vào Mỹ đã giảm còn 285 tỷ USD trong năm 2022, từ mức 388 tỷ USD của năm 2021, theo Báo cáo đầu tư thế giới vừa được Hội nghị thương mại và phát triển thuộc Liên hợp quốc (UNCTAD) công bố.

Mỹ có thể đón dòng vốn ngoại nhiều hơn trong thời gian tới khi các công ty nước ngoài tận dụng cơ hội từ Đạo luật giảm lạm phát (IRA), trong đó cung cấp các khoản trợ cấp đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo và sản xuất năng lượng từ các nguồn tái tạo. Tuy nhiên, Liên hợp quốc cho biết còn quá sớm để đánh giá tác động của đạo luật trong báo cáo đầu tư lần này.

Trên toàn cầu, các khoản đầu tư mới ra nước ngoài của doanh nghiệp năm 2022 đã giảm 12% so với năm 2021, xuống còn 1.300 tỷ USD. Dòng vốn này khó có khả năng phục hồi mạnh mẽ trong năm 2023 do các giám đốc điều hành "không chắc chắn và không thích rủi ro", Liên hợp quốc nhận định.

Với kết quả trên, năm 2022 trở thành năm tồi tệ nhất đối với đầu tư nước ngoài kể từ năm 2009, ngoại trừ năm 2020 khi đại dịch Covid-19 bùng phát mạnh mẽ. Mặc dù vậy, mức giảm này vẫn nhỏ hơn so với lo ngại của Liên hợp quốc về tác động của những bất ổn kinh tế mà các doanh nghiệp phải đối mặt, bao gồm cả những tác động kéo dài của đại dịch Covid-19, giá lương thực và năng lượng tăng cao cũng như sự cạnh tranh kinh tế giữa Mỹ và Trung Quốc.

Bà Rebeca Grynspan, Tổng thư ký UNCTAD cho biết: "Triển vọng đầu tư quốc tế năm ngoái có vẻ vô cùng ảm đạm".

"Cuối cùng, dòng đầu tư quốc tế đã bị ảnh hưởng, nhưng vẫn tỏ ra kiên cường hơn dự kiến", bà Grynspan nhận xét.

Dòng vốn ngoại chảy vào các nền kinh tế phát triển đã giảm 37% trong năm 2022. Đặc biệt, Liên minh châu Âu (EU) chứng kiến một lượng lớn đầu tư nước ngoài rời khối này, nhưng Liên hợp quốc cho biết kết quả này đã bị "bóp méo" bởi các biến động lớn liên quan đến Luxembourg, vốn được nhiều doanh nghiệp lựa chọn để giảm hóa đơn thuế.

Liên hợp quốc cho biết các khoản đầu tư mới vào EU, nếu không kể Luxembourg, đã tăng từ 127 tỷ USD lên 197 tỷ USD trong năm 2022.

Trung Quốc, dù vẫn đứng sau Mỹ, nhưng đã chứng kiến dòng vốn đầu tư nước ngoài chảy vào nhiều nhất từ trước đến nay với mức tăng 5% lên 189 tỷ USD. Phần lớn mức tăng này đến từ các doanh nghiệp châu Âu. Tuy nhiên, chiều hướng này cũng có thể thay đổi bởi giới chức châu Âu đã trở nên cảnh giác hơn với tham vọng kinh tế và sự thống trị của Trung Quốc trong một số chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong tháng 3 vừa qua, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC), bà Ursula von der Leyen, đã đề cập đến khả năng kiểm soát đầu tư ra nước ngoài của khối này vào thị trường Trung Quốc.

Theo Liên hợp quốc, ngày càng có nhiều quốc gia sàng lọc đầu tư nước ngoài để đề phòng các mối đe dọa tiềm ẩn đối với an ninh quốc gia ở một số lĩnh vực. Năm 2022, tổng số quốc gia sàng lọc đầu tư nước ngoài đã tăng từ 35 lên 37 quốc gia, trong khi 9 quốc gia đang xem xét mở rộng phạm vi sàng lọc.

Cần lưu ý rằng năm 2006, chỉ có ba quốc gia sàng lọc đầu tư nước ngoài vì lý do an ninh.

Liên hợp quốc ước tính rằng số lượng các giao dịch mua bán và sáp nhập xuyên biên giới bị sụt giảm vì những lo ngại về pháp lý hoặc chính trị đã tăng 1/3 kể từ năm 2021.

Những dấu hiệu khác cho thấy một số chính phủ đã thận trọng hơn với chuỗi cung ứng toàn cầu, khi vài thập kỷ gần đây các doanh nghiệp phân chia sản xuất ở một số quốc gia nhất định để hưởng lợi từ chi phí trả lương thấp hơn hoặc tiết kiệm chi phí khác.

Mỹ và một số quốc gia khác đang đặt ra nhiều yêu cầu cao hơn về đảm bảo an ninh cho việc cung cấp các linh kiện/thiết bị quan trọng, chẳng hạn như chip máy tính; đồng thời giảm sự phụ thuộc vào các nhà cung ứng ở các quốc gia thù địch tiềm ẩn.

Liên hợp quốc lưu ý rằng mức đầu tư vào các ngành công nghiệp đang "gặp áp lực tái cơ cấu chuỗi cung ứng" đã tăng lên cả về giá trị và số lượng, đi ngược lại xu hướng toàn cầu. Đơn cử, ba trong số năm dự án đầu tư lớn nhất được công bố là thuộc về ngành công nghiệp bán dẫn.

Trong một báo cáo khác được công bố vào tháng trước, Liên hợp quốc cho biết trong những quý gần đây, ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy các quốc gia đang giao dịch nhiều hơn với các đối tác mà họ có liên kết chính trị và xu hướng này sẽ tăng lên.

Các nền kinh tế đang phát triển đã chiếm tỷ trọng kỷ lục trong tổng dòng vốn đầu tư toàn cầu khi tăng 4% lên mức 916 tỷ USD. Đáng chú ý, dòng vốn chảy vào Mỹ Latinh và vùng Caribe ghi nhận mức tăng mạnh nhất với 51%, lên 208 tỷ USD. Kết quả này phản ánh nhu cầu cao đối với hàng hóa và khoáng sản quan trọng ở khu vực này.

Ngược lại, đầu tư nước ngoài vào Nga sụt giảm 19 tỷ USD do các doanh nghiệp rút khỏi nước này sau khi Điện Kremlin mở chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine vào cuối tháng 2/2022.

Thiên tài kinh doanh Elon Musk: ‘Mở lòng’ cho Ford, GM dùng chung sạc là có chủ ý, thứ mang về có thể tạo ra lợi nhuận béo bở hơn cả làm xe hơi

(Ảnh minh họa).

Lý do Tesla quyết định cho đối thủ dùng chung Supercharger không phải vì tiền mà là vì rất nhiều tiền.

Bất cứ người sở hữu xe Mustasng Mach-E hay Chevy Bolt nào từng phải lái những chiếc xe sắp hết điện lướt qua những trạm Supercharger của Tesla trong sự thèm muốn thì giờ chắc hẳn cảm thấy rất hài lòng. Lý do là bởi vào tuần trước, Ford và GM tuyên bố rằng họ đã ký được thỏa thuận được tiếp cận với Hệ thống sạc Bắc Mỹ (NACS) của Tesla.

Thỏa thuận này được cho là sẽ hình thành nên tiêu chuẩn mở rộng mới cho toàn bộ lĩnh vực sạc xe điện. So với những mạng lưới sạc công công, sử dụng những loại sạc “Mức 2” thì hệ thống NACS của Tesla nhanh hơn đáng kể, có 20.000 ổ cắm tại gần 1.800 trạm trên khắp nước Mỹ.

Nhưng câu hỏi là: Tại sao Tesla lại quyết định mở cửa cho đối thủ vào tất cả các trạm Supercharger. Lý do dĩ nhiên có vẻ không phải vì tiền bởi GM và Ford không phải trả 1 đồng nào cho thỏa thuận hợp tác này. “Tesla rất vui vì được hỗ trợ những xe điện khác thông qua trạm Supercharger của mình”, Elon Musk tweet, trả lời ngay dưới bài đăng của Tổng thống Joe Biden. Vậy tại sao công ty xe hơi giá trị nhất thế giới lại bỗng dưng “mở lòng” hoàn toàn miễn phí như vậy?

Hãy nhìn vào bộ phận chủ yếu của NACS và câu trả lời sẽ hiện lên ngay lập tức. Bộ 3 lỗ lớn hơn của sạc là dùng để nạp điện. Nhưng 2 lỗ nhỏ hơn là cho cổng dữ liệu. Tesla nổi tiếng sử dụng dữ liệu và wifi để thu thập thứ gọi là “kho dự trữ dữ liệu” về bản thân chiếc xe và người dùng. Họ theo dõi mọi thứ từ hiệu quả hệ thống phanh tới cách người lái xe thường sử dụng sạc. Và những cổng sạc này sẽ thu về nhiều thông tin hơn.

Hiện tại, bằng việc cho phép Ford và GM được tiếp cận mạng lưới sạc, có thể Tesla cũng đang muốn thu thập dữ liệu từ những chiếc xe hơi của đối thủ. Điều này không chỉ tạo cho họ lợi thế thị trường trong ngành ô tô mà còn cung cấp cho công ty lượng dữ liệu dồi dào mà họ có thể bán cho bên khác.

CỔNG SẠC KHÔNG CHỈ ĐỂ SẠC

Những tay cầm bơm xăng không cần biết bất cứ thứ gì về xe hơi của bạn, nhiệm vụ của chúng chỉ là làm sao để đưa xăng vào đầy bình. Hoạt động bơm xăng được thực hiện nhanh chóng trong vài phút. Tuy nhiên, việc sạc xe điện lại khác. Việc đảm bảo “sức khỏe”, hiệu xuất của những chiếc pin lithium-ion vốn là cốt lõi tạo nên kỹ thuật kỳ công của ô tô điện.

Hiện tại, khi Ford và Buick và Chryslers cũng như Volvo bắt đầu được tiếp cận trạm sạc của Tesla, các chuyên gia nói rằng công ty gần như chắc chắn có thể thu dữ liệu từ những xe điện của đối thủ. Ban đầu, họ sẽ thu thập trạng thái và tốc độ sạc của các pin xe hơi. Sau đó, họ cũng có thể lấy và xử lý dữ liệu thẻ tín dụng mà tài xế dùng.

“Tôi nghĩ rằng cả Ford và GM đều đã tính tới cách làm sao tránh để Tesla thu thập trực tiếp thông tin người dùng. Nhưng Tesla vẫn có thể làm bằng những phương tiện khác. Dữ liệu có giá trị nội bộ với Tesla về mặt lợi thế cạnh tranh”, chuyên gia Mike Ramsey nói.

Thậm chí với những dữ liệu cơ bản của một trạm sạc cũng có thể trở thành dữ liệu có ích khổng lồ, đặc biệt là khi chúng kết hợp với dữ liệu khác cần thiết khi thanh toán.

TƯƠNG LAI CỦA TESLA

Về mặt kỹ thuật mà nói, không hề có sự bí mật nào ở đây cả. Ford thừa hiểu cách xe Tesla hoạt động. Tesla cũng biết xe Ford hoạt động như thế nào. Đó là những vấn đề cơ bản. Tuy nhiên, nếu có thêm được khối dữ liệu tiềm năng khổng lồ qua việc sạc và cách dữ liệu đó thay đổi qua thời gian, bạn có thể thấy chúng thực sự hữu dụng.

Bản thân Elon Musk từng nói rằng dữ liệu là yếu tố quan trọng đối với hệ thống tự tái trên những xe Tesla. Với Musk, hay nhiều người ở thung lũng Silicon, không có gì lớn hơn Big Data.

Dĩ nhiên, các công ty khác cũng có thể xây dựng mạng lưới NACS của riêng họ, họ sẽ có thể lấy dữ liệu từ những xe Tesla theo cách tương tự. Nhưng không ai trong số đó làm hiệu quả bằng Tesla. Trong khi các chủ xe Ford và GM tỏ ra khó tính thì các chủ xe Tesla lại đối xử rất tốt với công ty, cho phép họ thu thập thông tin về mình bất kể lúc nào khi khởi động máy.

Nhiều năm nay, Tesla thường hay bị trêu đùa là một công ty tín chỉ carbon chứ không phải công ty xe hơi. Có lúc, họ lai như thể 1 công ty bảo hiểm “đội lốt” công ty xe hơi… Và giờ đây, tờ BI nhận định rằng, rất có thể, Tesla sẽ là một công ty dữ liệu.

Tesla đang thu thập dữ liệu từ những chủ xe của họ để phục vụ phần mềm tự lái. Việc có thêm dữ liệu từ xe đối thủ có thể giúp công ty cải thiện hiệu quả pin của chính xe Tesla và bởi vậy cải thiện phạm vi mà xe có thể đi được – một lợi thế cạnh tranh chính. Ngoài ra, thị trường với dữ liệu ô tô rất lớn và màu mỡ. Theo The Markup, có khoảng 12 công ty với một vài trong số đó trị giá 800 tỷ USD tính tới cuối thập kỷ này.

Chưa kể mọi chuyện mới chỉ vừa bắt đầu mà thôi. Các chuyên gia phân tích nói rằng dữ liệu trên pin xe điện có thể mở ra một cơ sở khách hàng mới: Tiện ích đi kèm điện. Việc sạc nhanh với xe điện làm tăng nhu cầu điện và việc quản lý mạng lưới điện hiện liên quan tới các mô hình toán học và dữ liệu công. Số liệu của Tesla có thể là nhân tố chủ đạo để tìm xem liệu khi nào và bao giờ các tài xế sẽ cần điện và nơi nào có lợi nhất để đặt trạm sạc mới.

Điều này trong dài hạn có thể mang về lợi nhuận nhiều hơn cả việc sản xuất và bán xe hơi. Mặc cho những lời nói hoa mỹ sẽ lấn sân làm xe tải và roadster mới nhưng Tesla vẫn chưa ra mắt một mẫu xe mới nào kể từ năm 2020. Nếu có được lượng dữ liệu mới và sử dụng đúng cách, tờ BI nhận định có lẽ Tesla chẳng cần phải ra mắt thêm mẫu xe mới.

Đảng Cộng hòa chia rẽ về xung đột ở Ukraine và mức độ liên quan của Mỹ

Hầu như rất ít vấn đề gây chia rẽ giữa các ứng viên tranh cử tổng thống đảng Cộng hòa như cuộc xung đột ở Ukraine cũng như mức độ liên quan của Mỹ.

Cuộc xung đột này đã làm sâu sắc một trong những sự chia rẽ ý thức hệ lớn nhất trong đảng Cộng hòa: Đó là sự chia rẽ giữa các thành viên có quan điểm truyền thống coi Mỹ có vai trò quan trọng trong các vấn đề quốc tế và các thành viên có quan điểm không can thiệp khi coi việc can dự vào các vấn đề nước ngoài sẽ làm xao lãng các vấn đề quan trọng trong nước.

Những ứng viên tranh cử tổng thống Mỹ 2024 có quan điểm thứ nhất bao gồm bà Nikki Haley, ông Mike Pence và ông Tim Scott. Đây cũng là những người ủng hộ việc cung cấp phương tiện quân sự và vũ khí cho Ukraine, song từ chối điều động quân đội. Lập trường này cũng nhất quán với chiến lược của Tổng thống Biden mặc dù họ cho rằng ông Biden đang thực hiện sai cách.

Tuy nhiên, bên có lập trường không can thiệp lại đang có ảnh hưởng lớn hơn với hai thành viên Donald Trump và Ron DeSantis, những ứng viên dẫn trước đáng kể so với các ứng viên khác trong các cuộc thăm dò dư luận. Chỉ có một ứng viên của đảng Cộng hòa là ông Will Hurd muốn mở rộng đáng kể sự can thiệp của Mỹ trong cuộc xung đột ở Ukraine. Dưới đây là lập trường của các ứng viên tranh cử tổng thống trong đảng Cộng hòa về cuộc xung đột ở Ukraine cũng như mức độ can thiệp của Mỹ.

Phe phản đối can thiệp

Donald Trump

Cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump từng nhận định cuộc xung đột ở Ukraine không có tầm quan trọng thiết yếu với Mỹ. Trong một sự kiện của CNN, ông Trump không đưa ra câu trả lời trực tiếp khi được hỏi liệu ông có tiếp tục cung cấp hỗ trợ quân sự cho Ukraine hay không mà thay vào đó tuyên bố rằng ông sẽ chấm dứt cuộc xung đột này "trong 24h" bằng cách gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Ông cũng cho rằng Mỹ đang cung cấp quá nhiều thiết bị quân sự cho Ukraine trong khi "chúng ta không có đạn dược cho chính mình".

Ông Trump cũng từng bình luận trên Fox News rằng ông có thể ngăn cản cuộc xung đột này bằng cách nhượng bộ lãnh thổ của Ukraine cho Nga.

Ron DeSantis

Thống đốc bang Florida Ron DeSantis đã gọi cuộc xung đột ở Ukraine là "tranh chấp lãnh thổ" và kết quả của nó không ảnh hưởng trực tiếp đến Mỹ.

"Trong khi Mỹ có nhiều lợi ích cốt lõi như đảm bảo an ninh biên giới, giải quyết cuộc khủng hoảng về mức độ sẵn sàng của quân đội, đảm bảo sự độc lập và an ninh về năng lượng, đồng thời cản trở ảnh hưởng về kinh tế, văn hóa và quân sự của Trung Quốc thì việc vướng vào tranh chấp lãnh thổ giữa Nga và Ukraine không nằm trong những lợi ích đó", ông Ron DeSantis nhận định với Fox News hồi tháng 3.

Sau khi vấp phải chỉ trích từ chính các thành viên đảng Cộng hòa, ông đã rút lại tuyên bố trên, nói rằng những nhận định của ông đã bị hiểu sai và chiến dịch quân sự của Nga là "sai trái". Ông cũng chỉ trích Tổng thống Putin và cho rằng nhà lãnh đạo Nga phải “chịu trách nhiệm” về các hành động của mình.

Thống đốc bang Florida cũng ủng hộ một lệnh ngừng bắn, nói rằng ông muốn tránh viễn cảnh xảy ra nhiều thương vong, tổn thất và tình hình đi vào bế tắc. Ông duy trì quan điểm Mỹ không nên can thiệp sâu hơn vào cuộc xung đột ở Ukraine.

Vivek Ramaswamy

Doanh nhân Vivek Ramaswamy phản đối việc hỗ trợ cho Ukraine. Ông Ramaswamy đã cam kết rằng, nếu đắc cử, ông sẽ "không dành thêm một đồng tiền nào của Mỹ cho cuộc xung đột không ảnh hưởng đến các lợi ích của chúng ta".

Ông cho biết sẽ đảm bảo thỏa thuận với một số thỏa hiệp cho Tổng thống Putin, trong đó nhượng bộ hầu hết khu vực Donbass cho Nga, dỡ bỏ trừng phạt, đóng cửa tất cả căn cứ quân sự Mỹ tại Đông Âu và cấm Ukraine gia nhập NATO. Đổi lại, ông sẽ yêu cầu Nga phải chấm dứt liên minh quân sự với Trung Quốc và tái gia nhập Hiệp ước START.

Ông cũng cho rằng cuộc xung đột ở Ukraine không phải là "ưu tiên chính sách đối ngoại hàng đầu" của Mỹ. Thay vào đó, ứng viên đảng Cộng hòa nhận định, nếu trở thành tổng thống, ông sẽ tập trung vào mối quan hệ liên minh giữa Nga và Trung Quốc, điều mà ông coi là "mối đe dọa quân sự hàng đầu của chúng ta". Theo ông Ramaswamy, việc Washington hỗ trợ vũ khí cho Kiev chỉ đang đẩy Nga về phía Trung Quốc và "liên minh Nga - Trung là mối đe dọa hàng đầu mà Mỹ đang đối mặt".

"Điều mà tôi nghĩ chúng ta cần làm là chấm dứt cuộc xung đột ở Ukraine theo các điều khoản hòa bình, trao cho Nga một số nhượng bộ quan trọng, trong đó bao gồm việc đóng băng các đường kiểm soát hiện nay - điều mà Ukraine không muốn và một cam kết vĩnh viễn không cho phép Kiev gia nhập NATO. Đổi lại, Nga sẽ phải rời khỏi hiệp ước và thỏa thuận quân sự chung với Trung Quốc", ứng viên tranh cử tổng thống đảng Cộng hòa nói.

Phe giữ quan điểm truyền thống

Nikki Haley

Cựu Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Nikki Haley cho rằng lợi ích lớn nhất của Mỹ tại Ukraine là đẩy lùi chiến dịch quân sự của Nga. Bà tuyên bố sẽ ủng hộ việc tiếp tục cung cấp vũ khí và đạn dược cho Kiev.

"Chiến thắng cho Ukraine là chiến thắng cho tất cả chúng ta", bà Nikki Haley nói. Theo bà, chiến thắng cho Ukraine sẽ gửi thông điệp cho nhiều quốc gia khác, chẳng hạn như nỗ lực chế tạo bom hạt nhân của Iran hay việc Triều Tiên thử tên lửa đạn đạo. Còn với Nga, bà cho rằng điều đó là tín hiệu cho thấy mọi thứ đã kết thúc.

Trong một bài phát biểu tại Viện Doanh nhân Mỹ, bà Nikki Haley nhận định, Tổng thống Biden đang hành động "quá chậm chạp và yếu đuối trong việc hỗ trợ Ukraine".

Mike Pence

Cựu Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence cũng ủng hộ việc cung cấp hỗ trợ cho Ukraine và cáo buộc chính quyền Tổng thống Biden không hành động đủ nhanh chóng. Hồi tháng 6, ông là ứng viên đảng Cộng hòa đầu tiên tới Ukraine và gặp Tổng thống Zelensky.

Ông cũng có lập trường giống bà Nikki khi cho rằng việc hỗ trợ Ukraine là một cách để gửi thông điệp tới các nước khác.

Dù vậy, ông Mike Pence nhấn mạnh sẽ "không bao giờ" điều động quân đội Mỹ tới Ukraine và không chấp nhận việc Kiev gia nhập NATO bởi ông muốn ngăn cản Mỹ khỏi nghĩa vụ cử quân đội tham gia chiến đấu. Tuy nhiên, ông cho biết sẽ có thái độ cởi mở với nỗ lực gia nhập NATO của Ukraine sau khi xung đột chấm dứt.

Tim Scott

Thượng nghị sĩ bang Nam Carolina Tim Scott ủng hộ việc hỗ trợ cho Ukraine và nhận định với NBC News rằng chính quyền Tổng thống Biden đã không làm tốt trong việc giải thích và truyền đạt rõ ràng cho người dân Mỹ về các lợi ích của Washington.

Hồi tháng 5, ông từng bỏ phiếu cho một gói ngân sách khẩn cấp nằm ngoài những gì Tổng thống Biden đề xuất. Ông cũng cáo buộc ông Biden đã "chờ đợi quá lâu" để cung cấp "hầu như rất ít sự hỗ trợ" cho Ukraine.

Chris Christie

Cựu Thống đốc bang New Jersey Chris Christie thì cho rằng Mỹ nên tiếp tục ủng hộ Ukraine cho tới khi cuộc xung đột này "được giải quyết". Ông cho rằng "một vài hình thức nhượng bộ" Nga cuối cùng có lẽ cần được đưa ra và Mỹ nên hỗ trợ đàm phán khi Ukraine "có thể bảo vệ lãnh thổ bị Nga kiểm soát trong cuộc xung đột này".

Asa Hutchinson

Cựu Thống đốc bang Arkansas Asa Hutchinson cũng ủng hộ việc hỗ trợ cho Ukraine. Ông nói rằng sự lãnh đạo của Mỹ đóng vai trò quan trọng trong việc ủng hộ Ukraine và đưa các đồng minh châu Âu xích lại gần nhau nhằm chống lại Nga. Ông cũng phản đối lập trường của ông Trump và ông DeSantis. Ông cho rằng việc để Nga giành chiến thắng sẽ đưa Moscow đến gần "cửa ngõ" của NATO.

Doug Burgum

Thống đốc bang Bắc Dakota Doug Burgum khẳng định ông ủng hộ việc hỗ trợ quân sự với "trách nhiệm trên từng đồng USD".

"Nga không thể giành chiến thắng", ông Burgum nói, đồng thời cho biết ông muốn châu Âu kề vai sát cánh nhiều hơn để cùng chia sẻ gánh nặng tài chính. Ông kêu gọi cung cấp cho Ukraine "những gì họ cần. Hãy để cuộc xung đột này kết thúc hiện nay thay vì khiến nó kéo dài".

Francis Suarez

Thị trưởng Miami Francis X. Suarez cũng ủng hộ việc hỗ trợ cho Ukraine song muốn gắn nó với những quy tắc mới trong NATO, theo đó yêu cầu châu Âu chia sẻ gánh nặng tài chính bình đẳng hơn. Ngoài ra, ông Francis X. Suarez đã chỉ trích lập trường của ông DeSantis khi Thống đốc bang Florida gọi cuộc xung đột ở Ukraine là "tranh chấp lãnh thổ".

Phe cứng rắn

Will Hurd

Cựu nghị sĩ bang Texas Will Hurd, người từng cho rằng Mỹ nên cung cấp cho Ukraine "nhiều vũ khí nhất có thể" đã ủng hộ một chính sách cứng rắn hơn so với các ứng viên khác. Theo ông, Mỹ nên đi xa hơn trong việc hỗ trợ phương tiện và vũ khí cho Kiev.

Ông Hurd ủng hộ việc thiết lập vùng cấm bay ở Ukraine – điều mà các nhà lãnh đạo NATO và các nghị sĩ Mỹ trước đó đều bác bỏ do lo ngại leo thang căng thẳng. Ông cho rằng Washington nên hỗ trợ Kiev giành lại không chỉ các vùng lãnh thổ mà Moscow kiểm soát năm 2022 mà còn cả Bán đảo Crimea được sáp nhập vào Nga năm 2014.

Tiết lộ vai trò của CIA ở Ukraine

(Ảnh minh họa).

Tạp chí Newsweek trích dẫn các nguồn thạo tin tiết lộ, Cục tình báo trung ương Mỹ (CIA) đã điều nhân sự tới Ukraine và vận hành một mạng lưới cung ứng bí mật giúp Kiev chống lại Nga.

“CIA đã ở trung tâm của cuộc xung đột trước cả khi nó bắt đầu”, trích bài viết của tác giả William Arkin đăng tải trên tạp chí Newsweek hôm 5/7.

Theo đài RT, Giám đốc CIA William Burns đã tới Moscow hồi tháng 1/2022. Mặc dù không thể thuyết phục Nga không mở chiến dịch quân sự đặc biệt ở nước láng giềng, ông Burns đã khiến Điện Kremlin chấp nhận “các quy tắc” của Mỹ, ít nhất theo tác giả Arkin và các nguồn tin ẩn danh của ông trong Chính phủ Mỹ.

Các quy tắc do Tổng thống Mỹ Joe Biden phê duyệt, có nội dung nêu rõ Washington và Kiev “sẽ không thực hiện bất kỳ hành động nào có khả năng đe dọa Nga hoặc sự tồn vong của nhà nước Nga”. Đổi lại, Moscow “sẽ không leo thang xung đột ra bên ngoài Ukraine hoặc sử dụng vũ khí hạt nhân”.

Newsweek dẫn lời một quan chức tình báo quốc phòng cấp cao nói, “Mỹ phải thực thi những cam kết đó”.

Theo tác giả Arkin, ông đã trò chuyện với “hơn một chục” quan chức và chuyên gia tình báo Mỹ trong quá trình thu thập dữ liệu cho bài viết kéo dài 3 tháng. Những người này thừa nhận, CIA đang triển khai một chiến dịch hỗ trợ Ukraine từ Ba Lan, trong đó có một "phi đội xám" gồm các máy bay thương mại vận chuyển vũ khí và các trang thiết bị khác qua Trung và Đông Âu. Các điệp viên CIA cũng “ra vào Ukraine trong các sứ mệnh bí mật, hỗ trợ vận hành các vũ khí và hệ thống mới”, nhưng luôn cố gắng “tránh đối đầu trực tiếp với quân đội Nga”.

“CIA có hoạt động bên trong Ukraine không? Có, nhưng việc đó cũng không phải là bất chính”, một sĩ quan tình báo cấp cao khác nhấn mạnh. Người này coi đó là một phần trong nỗ lực của chính quyền Biden nhằm “giữ cho Mỹ tránh xa nguy hiểm và trấn an Nga không cần phải leo thang tình hình”.

Tuy nhiên, vấn đề dường như là Ukraine không tuân theo “các quy tắc” của ông Biden. Newsweek đổ lỗi cho Kiev về vụ tấn công vào các đường ống dẫn khí đốt tự nhiên Dòng chảy phương Bắc của Nga, vụ đánh bom cầu Kerch ở bán đảo Crưm và các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) vào những căn cứ không quân của Nga và Điện Kremlin. Các vụ việc này đã “đặt ra câu hỏi” liệu CIA có biết đủ về những kế hoạch của Kiev “để vừa tác động, vừa buộc họ phải tuân thủ thỏa thuận bí mật với Moscow hay không”.

Theo các nguồn tin, CIA hiện “không chắc chắn về suy nghĩ và ý định của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng như của Tổng thống Nga Vladimir Putin”.

“Qua vụ tấn công cầu ở Crưm, CIA hiểu rằng, ông Zelensky hoặc không có toàn quyền kiểm soát quân đội hoặc không muốn biết về một số hành động nhất định”, quan chức tình báo quân sự Mỹ cho hay.

Trong khi đó, chính Tổng thống Ukraine đã có phát biểu mâu thuẫn với bài báo của ông Arkin 2 ngày trước thời điểm được xuất bản. “Chúng tôi không giữ bất kỳ bí mật nào với CIA”, ông Zelensky tuyên bố trên đài CNN hôm 3/7 khi bình luận về chuyến công du Kiev gần đây của giám đốc CIA.

Nguồn: Zing News; Báo Đầu Tư; CafeF; Soha; Vietnamnet