BÁO ĐỘNG 150.000 NGƯỜI ĐỘT NGỘT RỜI BỎ NỀN KINH TẾ LỚN NHẤT THẾ GIỚI: CHUYỆN GÌ ĐÃ XẢY RA?

Phải chăng nước Mỹ không còn là “miền đất hứa” hấp dẫn khi ngày càng nhiều công dân của quốc gia siêu cường này chọn cách xuất ngoại thay vì bám trụ lại “xứ sở cờ hoa”?

Báo động tình trạng 150.000 người Mỹ ra đi, hiện tượng lạ tái hiện sau hơn 9 thập kỷ

Từng có vô số người đổ xô đến Mỹ, nhưng giờ đây cũng có hàng tá người âm thầm rời đi. Trong thời kỳ Đại suy thoái, vào năm 1935, nhiều người Mỹ phải sang Liên Xô (cũ) vì hoàn cảnh bắt buộc để mưu sinh. Còn hơn 90 năm sau, không ít công dân Hoa Kỳ đã lựa chọn “rời khỏi đất nước này” để tìm kiếm một cách sống có phẩm giá hơn. Hai làn sóng di cư này phản ánh một quá trình dài từ hy vọng đến thất vọng của một quốc gia siêu cường của thế giới.

Theo một báo cáo ngày 9/3 của trang tin Observer Network, tờ Nhật báo phố Wall (The Wall Street Journal) đã đăng bài điều tra chuyên sâu quan trọng với tiêu đề “Người Mỹ đang rời khỏi nước Mỹ” khi cho rằng nền kinh tế lớn nhất thế giới có thể chứng kiến tình trạng dòng người di cư ròng - lần đầu tiên kể từ năm 1935.

Điều này không chỉ đơn thuần là sự thay đổi con số, mà còn phản ánh một bức tranh xã hội phức tạp hơn nhiều so với tưởng tượng. Không phải chỉ là sự “thay đổi lối sống” của một số ít người trung lưu; đối với Mỹ - “quốc gia trong mơ” từng thu hút gần 6 triệu người nhập cư mỗi năm, nước này giờ đây lại bắt đầu xuất khẩu dân số của mình.

Theo báo cáo, các tính toán của Viện nghiên cứu Brookings cho thấy năm 2025, có khoảng 150.000 người rời khỏi Mỹ, phần lớn là tầng lớp trung lưu. Do thống kê chính thức của “xứ sở cờ hoa” chưa bao quát toàn bộ số người rời đi, con số thực tế có thể khác so với ước tính. Các nhà phân tích của Viện này cho rằng xu hướng người Mỹ rời khỏi đất nước sẽ tiếp tục gia tăng vào năm 2026.

Vì sao nhiều người “rời bỏ nước Mỹ”?

Vấn đề cốt lõi là tiền bạc. Sau khi Mỹ ban hành Đạo luật Tuân thủ Thuế Tài khoản Nước ngoài (FATCA), cơ chế chia sẻ thông tin giữa các ngân hàng khiến cuộc sống trở nên khó khăn hơn với người dân nước này có thu nhập trung bình và thấp.

Hệ thống thuế của Hoa Kỳ gần như độc nhất: chỉ cần mang hộ chiếu Mỹ thì dù bạn sống ở đâu trên thế giới thì cũng phải kê khai thu nhập toàn cầu của mình. Trong khi đó, ở các nước phát triển khác như Canada, Australia hay Đức, công dân khi rời khỏi quốc gia thì thường không phải nộp thuế như vậy nữa - một quy trình đơn giản và dễ hiểu.

Để rời đi triệt để, nhiều người thuộc tầng lớp trung lưu thậm chí sẵn sàng từ bỏ quốc tịch Mỹ. Năm 2024, số đơn xin từ bỏ quốc tịch nước này đã tăng vọt 48%. Điểm đến phổ biến nhất là Cộng hòa Ireland: năm 2024 có 31.825 người nhận được hộ chiếu Cộng hòa Ireland; đến năm 2025 đã có 10.000 người Mỹ khác nhập quốc tịch nước này, tăng gấp đôi so với năm trước. Tiếp theo là Vương quốc Anh: từ tháng 4 năm 2024 đến tháng 3 năm 2025, số người Mỹ xin quốc tịch Anh đạt mức kỷ lục 6.600 người.

Thực tế, đây không phải là hiện tượng đơn lẻ mà là kết quả của sự so sánh chi phí sống trong bối cảnh toàn cầu hóa. Khi “Giấc mơ Mỹ” được đánh giá lại trên quy mô toàn cầu, phương trình từng được tin tưởng rằng “làm việc chăm chỉ = cuộc sống đàng hoàng” đang đối mặt với khủng hoảng niềm tin. Xu hướng này không chỉ thể hiện qua số liệu mà còn phản ánh những thay đổi sâu sắc trong lối sống, bản sắc và các quyết định gia đình của người Mỹ.

Từ lâu, Mỹ được coi là điểm đến lý tưởng của người nhập cư, nơi nhiều người khao khát có được thẻ xanh hoặc hộ chiếu của nước này. Tuy nhiên, vài năm gần đây, xu hướng này có dấu hiệu đảo chiều. Ngày càng nhiều người Mỹ, đặc biệt là tầng lớp trung lưu, chủ động từ bỏ quốc tịch và chuyển đến sinh sống ở nước khác. Nói cách khác, “Giấc mơ Mỹ” vẫn hấp dẫn giới giàu có và nhân tài toàn cầu, nhưng với chính tầng lớp trung lưu của nước này, giờ đây nó lại trở thành nơi họ muốn rời bỏ.

Nguyên nhân thứ nhất là giá nhà và chi phí sinh hoạt quá cao, đặc biệt trong bối cảnh lạm phát khiến nhiều người khó duy trì cuộc sống. Trước đây, chi phí sống ở châu Âu cao hơn Mỹ, nhưng hiện nay nhiều nơi tại “lục địa già” lại rẻ hơn. Thống kê cho thấy số người Mỹ sống tại Bồ Đào Nha trong 2 năm qua đã tăng 500%. Đồng USD có sức mua mạnh ở Bồ Đào Nha, Albania và Mexico, giúp tầng lớp trung lưu có chi phí sống thấp hơn và dịch vụ công tốt hơn.

Nguyên nhân thứ hai là an ninh và các vấn đề xã hội. Xã hội Mỹ hiện bị chia rẽ sâu sắc, đặc biệt tại các trường Đại học – nơi trở thành “đấu trường” giữa Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến giới trí thức và tầng lớp trung lưu. Ngoài ra, các vụ xả súng ở Mỹ xảy ra thường xuyên khiến nhiều người cảm thấy bất an khi ra đường. Với những gia đình có con nhỏ, nỗi lo càng lớn vì trẻ em phải đến trường.

Tổng thể mà nói, việc các gia đình trung lưu “rời khỏi nước Mỹ” không có nghĩa là quốc gia siêu cường thế giới này hoàn toàn mất sức hút. Nhưng áp lực tổng hợp từ chi phí cao, an ninh thấp, sự phân hóa xã hội sâu sắc và hệ thống bảo hộ yếu kém khiến cuộc sống tại Mỹ ngày càng “không đáng giá” đối với họ. Với những người này, quốc tịch không còn là danh tính duy nhất mà giống như một loại tài sản cần lựa chọn; nếu tài sản đó rủi ro cao và lợi ích ít, họ sẽ tìm nơi ổn định hơn.

Dĩ nhiên, Mỹ vẫn là trung tâm của vốn và nhân tài hàng đầu thế giới. Với giới siêu giàu và tầng lớp tinh hoa, nước Mỹ vẫn rất hấp dẫn. Tuy nhiên, những người trung lưu có khả năng “rời khỏi Mỹ” là những người có đủ điều kiện để lựa chọn quốc tịch. Trong khi đó, phần lớn những người đang cố gắng đến Mỹ lại là những người muốn tìm cơ hội mưu sinh. Sự khác biệt giữa người rời đi và người tìm cách đến nước này vì thế là rất lớn.

LÀN SÓNG NGƯỜI DÂN MỸ VÀ TRUNG ĐÔNG ĐỔ XÔ ĐI MUA HẦM TRÚ ẨN VÌ LO NGẠI XUNG ĐỘT IRAN

Kể từ khi cuộc xung đột Iran nổ ra, nhu cầu về hầm trú ẩn tại Trung Đông và Mỹ đã tăng vọt, trong bối cảnh nhiều người muốn có một biện pháp đề phòng nguy cơ bị không kích.

Theo tờ Telegraph, khách hàng tại Mỹ và các nước Vùng Vịnh như Bahrain, Qatar, Kuwait và Các tiểu vương quốc Ảrập thống nhất (UAE) đang đổ xô đi mua hầm trú ẩn vì lo ngại ảnh hưởng từ cuộc xung đột Iran.

Trong bối cảnh tình hình Trung Đông tiếp tục bất ổn, phần lớn mọi người đều muốn tìm kiếm một biện pháp bảo vệ trong trường hợp xảy ra không kích hoặc thậm chí là xung đột hạt nhân. Nhưng với những người như ông Ron Hubbard, vốn đang điều hành một công ty chuyên xây dựng hầm trú ẩn mang tên Atlas, đây là cơ hội chưa từng có.

"Chúng tôi đang nhận được vô số cuộc gọi trong thời gian gần đây. Số lượng đơn đặt hàng đã tăng gấp 10 lần kể từ khi cuộc xung đột Iran nổ ra vào cuối tháng 2. Khách hàng liên tục hỏi về việc khi nào hầm trú ẩn của họ sẽ hoàn thành", ông Hubbard cho biết.

Tình cờ, công ty của ông Hubbard đã mở một văn phòng tại Dubai chỉ 2 ngày trước khi Iran tiến hành trả đũa các nước Vùng Vịnh. Người đàn ông 63 tuổi tới từ bang Texas, Mỹ mô tả đây là một sự trùng hợp "không may mắn", nhấn mạnh ưu tiên của Atlas là bảo vệ con người chứ không phải lợi nhuận

Đối với khách hàng, Atlas cung cấp rất nhiều phương án tùy theo ngân sách, từ những căn hầm đúc sẵn giá 20.000 USD (khoảng 525 triệu đồng) tới những khu phức hợp ngầm rộng lớn, trị giá hơn 5 triệu USD (hơn 131 tỷ đồng). Công ty này cũng sẵn sàng thiết kế nội thất theo sở thích của khách hàng để tạo ra một không gian thoải mái nhất có thể.

Theo chia sẻ của ông Hubbard, nhu cầu về hầm trú ẩn cũng tăng lên khi cuộc xung đột Nga - Ukraine bùng nổ vào năm 2022 và vụ tấn công của các tay sung Hamas vào Israel ngày 7/10/2023, nhưng không thể so sánh với lần này. "Mọi chuyện đã xảy ra rất gần. Tôi có nhiều bạn bè và đối tác kinh doanh ở Dubai và Abu Dhabi, họ chưa từng nghĩ sẽ gặp nguy hiểm, nhưng giờ họ lại đang chứng kiến tận mắt những cuộc tấn công bằng tên lửa", ông Hubbard nói.

Khi được hỏi về khả năng chống chịu của những căn hầm do Atlas xây dựng, ông Hubbard tự tin rằng sản phẩm của mình có thể đứng vững trước các nguy cơ từ Iran, nhưng tất nhiên vẫn không thể chịu được những quả bom xuyên boongke của quân đội Mỹ.

MỸ PHẠM SAI LẦM NGHIÊM TRỌNG Ở IRAN?

Theo truyền thông Mỹ, Mỹ có thể đã không kích nhầm trường tiểu học ở Iran khiến 175 người chết, nguyên nhân là ngôi trường bị nhầm với căn cứ quân sự.

Theo nguồn tin của tờ The Washington Post, tòa nhà bị xác định sai thành một nhà máy hoặc kho vũ khí đã được phê duyệt tấn công. Hiện vẫn chưa rõ đây là lỗi thao tác thực địa hay do tình báo Mỹ sở hữu dữ liệu sai lệch về vị trí mục tiêu này.

Một nguồn tin nội bộ tiết lộ ban đầu đã có những sự bối rối về lý do tại sao công trình này lại nằm trong danh sách tấn công, nhưng chi tiết cụ thể vẫn được giữ kín do cuộc điều tra quân sự đang diễn ra.

Về phía Israel, nước này khẳng định không đóng vai trò gì trong cuộc không kích. Hai quan chức Israel cho biết mục tiêu này không hề được thảo luận hay kiểm tra chéo với Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) trước khi thực hiện.

Một quan chức Mỹ cùng một nguồn tin am hiểu về quy trình xác định mục tiêu đã xác nhận với The Washington Post rằng theo kết quả điều tra ban đầu của Lầu Năm Góc, cuộc không kích vào trường tiểu học Shajarah Tayyiba vào ngày 28-2 do quân đội Mỹ tiến hành.

Quan chức Mỹ kể trên cho biết thêm vụ tấn công nhầm lẫn có khả năng bắt nguồn từ sai sót tình báo về vị trí của mục tiêu.

Theo phân tích của các chuyên gia dựa trên hình ảnh vệ tinh, dù ngôi trường từng thuộc căn cứ hải quân Iran, song đã được xây tường bao biệt lập và có lối đi riêng từ những năm 2015–2016.

Thậm chí, một khu vui chơi ngoài trời đã xuất hiện trên Google Earth từ năm 2017.

Đến năm 2022, cấu trúc khu phức hợp tiếp tục thay đổi khi các bức tường mới được dựng lên để tách biệt một phòng khám y tế với các tòa nhà xung quanh.

Các chuyên gia khẳng định rằng việc trường học và phòng khám nằm cạnh hoặc bên trong khuôn viên rộng lớn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) không biến chúng thành mục tiêu quân sự hợp lệ.

Vụ tấn công trường tiểu học gây chấn động quốc tế, dấy lên nghi vấn về vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI) khi Mỹ và Israel sử dụng công nghệ này để xác định mục tiêu hàng loạt.

Tính đến ngày 11-3, Israel đánh trúng 3.400 mục tiêu, trong khi Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tấn công 5.500 địa điểm.

Các nguồn tin tiết lộ cả quân đội Israel và Mỹ đều sử dụng nền tảng tình báo chiến trường Maven của công ty Palantir. Phiên bản của Mỹ được hỗ trợ một phần bởi mô hình AI Claude (của công ty Anthropic).

Đô đốc Brad Cooper, lãnh đạo CENTCOM, khẳng định AI giúp sàng lọc dữ liệu khổng lồ chỉ trong vài giây, cho phép đưa ra quyết định nhanh hơn đối thủ.

Dù vậy, ông nhấn mạnh con người luôn là bên đưa ra quyết định cuối cùng về việc khai hỏa.

Cuối tuần trước, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng (Bộ Chiến tranh) Mỹ Pete Hegseth khẳng định không nhắm vào dân thường nhưng từ chối chi tiết vụ việc. Cả văn phòng ông lẫn CENTCOM đều chưa phản hồi về vai trò của AI trong vụ tấn công trường học với lý do đang chờ kết quả điều tra.

CHIẾN TRANH IRAN: BAO NHIÊU CHO ĐỦ?

Tuần đầu tiên của cuộc chiến với Iran đã "đốt" hơn 11,3 tỉ USD từ ngân khố Mỹ, và đó mới chỉ là chi phí súng đạn trực tiếp. Cùng với giá xăng leo thang và lạm phát rình rập, gánh nặng kinh tế đang đè lên cả chiến trường lẫn hậu phương nước Mỹ.

Theo thông tin mà tờ New York Times đăng tải ngày 12-3, con số 11,3 tỉ USD được đưa ra trong một buổi điều trần kín trước quốc hội, khi các quan chức chính phủ trình bày "đánh giá toàn diện nhất về chi phí của sáu ngày đầu tiên của cuộc chiến".

Đáng chú ý, ước tính này chưa bao gồm các khoản như tăng cường khí tài và nhân sự trước khi chiến sự khai màn, đồng nghĩa con số thực tế sẽ còn lớn hơn nhiều khi Lầu Năm Góc hoàn tất hạch toán.

Chi phí trực tiếp

Chỉ riêng hai ngày đầu chiến dịch - giai đoạn được cho là có cường độ không kích ác liệt nhất - quân đội Mỹ đã tiêu tốn 5,6 tỉ USD tiền đạn dược, theo New York Times và Washington Post.

Một tính toán độc lập của Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) ước tính 100 giờ đầu tiên ngốn 3,7 tỉ USD, tương đương gần 891 triệu USD mỗi ngày.

Bộ Chỉ huy trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 10-3 thông báo quân đội đã đánh trúng hơn 5.000 mục tiêu tại Iran trong 10 ngày, với hơn 20 loại khí tài và hệ thống vũ khí khác nhau được huy động.

Chi phí cho từng loại dao động từ 35.000 USD - giá một drone dùng một lần Lucas - đến hàng triệu USD cho mỗi tên lửa Tomahawk.

Tổn thất phần cứng cũng không nhỏ: Mỹ mất 3 chiếc F-15 Strike Eagle trong sự cố bắn nhầm ở Kuwait ngày 1-3, cùng khoảng 11 chiếc MQ-9 Reaper và một số hệ thống radar tiên tiến.

Riêng thiệt hại về máy bay đã lên tới hơn 600 triệu USD.

Theo Washington Post, khoảng 50.000 binh sĩ Mỹ đang tham gia chiến dịch.

Ngay cả trước khi chiến sự nổ ra, công tác vận chuyển lực lượng và khí tài đến khu vực cách nước Mỹ nửa vòng Trái đất đã tiêu tốn ước tính 630 triệu USD, theo bà Elaine McCusker, học giả cao cấp tại Viện Doanh nghiệp Mỹ và cựu quan chức ngân sách Lầu Năm Góc.

Ông Cameron Chell, Giám đốc điều hành Hãng sản xuất drone Draganfly, nói với Fox News rằng riêng cuộc không kích tiêu diệt lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei "có thể tiêu tốn hàng chục triệu USD" do đòi hỏi các drone tấn công cực kỳ chính xác và đắt tiền.

Để đảm bảo an ninh chiến dịch, Mỹ điều hai hạm đội tàu sân bay đến khu vực. Theo ước tính của CSIS từ năm 2013, chi phí vận hành mỗi tàu sân bay ít nhất là 6,5 triệu USD/ngày.

Riêng tàu USS Gerald Ford - hiện đang hoạt động ở vùng biển Iran - được Bloomberg ước tính tiêu tốn khoảng 11,4 triệu USD mỗi ngày (tháng 2-2026).

Những khoản chi phí này sẽ "tăng vọt theo cấp số nhân" nếu Mỹ quyết định đưa bộ binh vào Iran, đại tá đã nghỉ hưu Mark F. Cancian, cố vấn cấp cao tại CSIS, cảnh báo với đài NPR.

Chi phí gián tiếp

Tác động kinh tế của cuộc chiến không dừng lại ở chiến trường. Giá dầu và khí đốt biến động mạnh đang đẩy chi phí đi lại và lạm phát leo thang trên phạm vi toàn cầu, dù ở Mỹ, các con số thường xuất hiện nhanh và đầy đủ nhất.

Tính đến ngày 11-3, giá xăng trung bình toàn quốc tại Mỹ đã vượt mức 3,50 USD/gallon (khoảng 0,92 USD/lít), tăng 21% so với một tháng trước.

Dù giá dầu tiêu chuẩn sau đó có giảm xuống dưới 90 USD/thùng, mức này vẫn cao hơn đáng kể so với mức ổn định khoảng 60 USD/thùng hồi đầu năm.

"Nếu giá dầu duy trì ở mức 100 USD/thùng, giá xăng sẽ tiến gần mức 4 USD/gallon... Lạm phát sẽ nhanh chóng tăng tốc, làm giảm sức mua của người tiêu dùng và ảnh hưởng đến chi tiêu, GDP và việc làm", ông Mark Zandi, kinh tế gia trưởng tại Moody's, nhận định với CNBC.

Nhà phân tích tài chính Stephen Kates của Bankrate cũng chỉ ra với kênh CNBC rằng tác động của giá dầu là tức thì và lan rộng: "Không giống các mức thuế quan cao hơn của năm ngoái, vốn mất nhiều tháng để tác động vào giá cả, giá dầu tăng được phản ánh rất nhanh chóng.

Giá xăng tăng vọt gây áp lực tức thì lên ngân sách hộ gia đình và làm tăng chi phí vận chuyển, vé máy bay và các sản phẩm dựa vào dầu mỏ".

Tất cả những áp lực này đang trở thành thách thức chính trị không nhỏ cho Tổng thống Trump, nhất là khi mùa bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp đến. Mục tiêu lật đổ chế độ thần quyền tại Iran vẫn chưa đạt được, trong khi cánh cửa để Mỹ rút lui êm thấm đang dần khép lại.

Nguồn: Người Quan Sát; Vietnamnet; Soha; Tuổi Trẻ