LÀN SÓNG SA THẢI TẤN CÔNG DỒN DẬP: MỘT ĐẾ CHẾ MỸ PHẨM SA THẢI 95% NHÂN SỰ VÌ ĐÃ CÓ AI THAY THẾ?

Những "nạn nhân" đầu tiên của DeepSeek đã xuất hiện?

DeepSeek, mô hình ngôn ngữ AI được phát triển tại Trung Quốc với chi phí thấp, đang tạo nên cơn sốt trên toàn cầu nhờ khả năng được đồn đoán là tương đương ChatGPT. Chỉ trong thời gian rất ngắn chưa đầy 1 tháng kể từ khi ra mắt, nhiều công ty Trung Quốc đã nhanh chóng ứng dụng DeepSeek, làm dấy lên nỗi lo sợ về việc AI sẽ thay thế con người.

Mới đây, thông tin tập đoàn mỹ phẩm Thượng Hải Thượng Mỹ (Shanghai Shangmei, niêm yết tại Hồng Kông, Trung Quốc) dự định cắt giảm tới 95% nhân viên chăm sóc khách hàng, thay thế bằng AI, đã gây xôn xao dư luận.

Sự việc bắt nguồn từ một đoạn chat nội bộ bị rò rỉ trên mạng, cho thấy Thượng Mỹ có kế hoạch cắt giảm nhân sự ở nhiều phòng ban khác nhau. Cụ thể, phòng pháp chế sẽ giảm 50% nhân sự, trung tâm đổi mới sản phẩm 70%, phòng nội dung sáng tạo 80% và đặc biệt là phòng chăm sóc khách hàng lên đến 95%. Tất cả vị trí bị cắt giảm này được cho là sẽ được thay thế bằng công nghệ AI.

Trước làn sóng phản ứng dữ dội từ dư luận, ông Lữ Nghĩa Hùng, nhà sáng lập kiêm chủ tịch Thượng Mỹ, đã lên tiếng đính chính. Ông khẳng định đây không phải là sa thải nhân viên mà là tái cấu trúc lại tổ chức, nhằm tối ưu hóa hiệu quả hoạt động. Một số phòng ban sẽ được bổ sung nhân sự, trong khi một số khác sẽ được tinh giản. Thượng Mỹ cũng cho biết, tổng số nhân viên của công ty dự kiến sẽ tăng thêm 800 người trong năm nay.

Về phía Thượng Mỹ, đại diện công ty cho biết họ coi AI là tương lai tất yếu cần được đón nhận. Động thái này là một phần trong chiến lược hướng tới mục tiêu doanh thu 30 tỷ Nhân dân tệ vào năm 2030. "Trong quá trình này, nhân tài vẫn là nền tảng cho sự phát triển bền vững của Thượng Mỹ. Chúng tôi sẽ tiếp tục coi trọng và ưu đãi mỗi nhân viên, đồng thời không ngừng tối ưu hóa chiến lược nhân tài", đại diện tập đoàn khẳng định.

Sự xuất hiện của DeepSeek đã thu hút sự chú ý của nhiều ông lớn công nghệ Trung Quốc như Baidu, Tencent và Alibaba. Họ đã và đang tích hợp DeepSeek vào các ứng dụng của mình. Tuy nhiên, nhiều quốc gia khác như Mỹ, Ý, Úc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc đã bày tỏ lo ngại về vấn đề an ninh mạng và đã áp đặt các hạn chế hoặc cấm sử dụng DeepSeek. Liệu DeepSeek có thể vượt ra khỏi biên giới Trung Quốc hay không vẫn là một câu hỏi còn bỏ ngỏ.

TỶ PHÚ TRUNG QUỐC ĐỔ TIỀN VÀO CHỨNG KHOÁN

Đối với các tỷ phú Trung Quốc, đây không chỉ là cơ hội kiếm tiền mà còn mang đến nhiều lợi ích sâu xa.

Ngay cả với người giàu nhất Trung Quốc, đây cũng là một khoản đầu tư táo bạo. Tháng trước, tỷ phú nước khoáng đóng chai Zhong Shanshan đã gây chú ý khi công bố kế hoạch chi 40 tỷ nhân dân tệ (5,5 tỷ USD) trong thập kỷ tới để thành lập một trường đại học tư thục có tên Qiantang University.

Ông Zhong, người sáng lập công ty đồ uống Nongfu Spring, cho biết tầm nhìn của tổ chức mới này là thúc đẩy nghiên cứu khoa học, thúc đẩy ứng dụng các công nghệ mới và bồi dưỡng nhân tài hàng đầu trong các lĩnh vực chiến lược.

Đây là sáng kiến mới nhất trong làn sóng doanh nhân tài trợ cho các trường đại học đang rộ lên tại Trung Quốc. Giới nhà giàu của nước này đang thay đổi cách phân bố tài sản trong bối cảnh Bắc Kinh tăng cường thúc đẩy khả năng tự cung tự cấp của quốc gia trong lĩnh vực công nghiệp và công nghệ cao.

Chỉ vài ngày trước thông báo của tỷ phú Zhong, Bộ Giáo dục Trung Quốc đã chấp thuận thành lập Đại học Khoa học và Công nghệ Fuyao (FYUST) với khoản tài trợ 10 tỷ USD từ tỷ phú Cao Dewang. Ông là chủ tịch nhà sản xuất thuỷ tinh lớn nhất thế giới Fuyao Group.

Trong khi đó, Viện Công nghệ Phương Đông (EIT) ở Ninh Ba do ông trùm bán dẫn Yu Renrong tài trợ, đang chuẩn bị chào đón những sinh viên đại học đầu tiên vào cuối năm nay.

Theo báo cáo từ Viện Nghiên cứu Hurun, trong danh sách từ thiện của người giàu Trung Quốc năm 2024, 70% trong số họ ưu tiên cho giáo dục, tăng so với con số 58% của năm 2023.

Các tổ chức có tỷ phú hậu thuẫn khác như Beijing Geely University và Westlake University đã mở đường cho xu hướng này. Mục tiêu chung của các cơ sở giáo dục và đào tạo này là hỗ trợ chiến lược quốc gia, giải quyết các nút thắt công nghệ và đào tạo nhân tài có thể thúc đẩy các ngành công nghiệp của Trung Quốc.

Phó khoa Li Mingbo tại viện Guangzhou Institute cho biết Trung Quốc đang rất cần nhân tài trong lĩnh vực khoa học và công nghệ để thúc đẩy quá trình chuyển đổi công nghiệp. Vì hệ thống đại học truyền thống đang phải chật vật để theo kịp các ngành đang phát triển nhanh chóng.

"Nếu không có thế hệ chuyên gia mới, Trung Quốc có nguy cơ tụt hậu trong cuộc đua công nghệ toàn cầu", Li cảnh báo.

Nhà kinh tế học Ma Guangyuan cũng đưa ra quan điểm tương tự. Vị chuyên gia này cho biết Trung Quốc cần nhiều trường đại học do doanh nhân hậu thuẫn hơn để thúc đẩy đổi mới.

Đối với các tỷ phú Trung Quốc, việc thành lập một trường đại học là một khoản đầu tư tương đối tốt vì tình hình kinh tế của Trung Quốc vẫn còn bất ổn và các cơ hội đầu tư truyền thống có nhiều rủi ro.

"Việc thành lập các trường đại học đã trở thành giải pháp đôi bên cùng có lợi. Nó phù hợp với các mục tiêu chiến lược quốc gia đồng thời mang lại lợi ích kinh tế và xã hội lâu dài", Phó khoa Simon Zhao tại Beijing Normal University cho biết.

Giám đốc điều hành Donald Dai tại một công ty công nghệ có trụ sở tại Thâm Quyến tin rằng những khoản đóng góp này cũng có sức ảnh hưởng về mặt chính trị.

"Đầu tư vào khoa học và công nghệ là điều đúng đắn về mặt chính trị. Lãnh đạo cấp cao sẽ không quên những người đóng góp cho sự phát triển chiến lược của quốc gia", ông Dai cho biết.

TRUNG QUỐC QUYẾT “CHƠI TỚI CÙNG” VỚI MỸ

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tuyên bố Bắc Kinh sẽ phản ứng kiên quyết với các hành vi 'bắt nạt đơn phương' và cảnh báo Trung Quốc sẽ 'chơi đến cùng' nếu Mỹ quyết tâm chèn ép. Căng thẳng kinh tế đã lên tới mức nào?

Theo SCMP, tại Hội nghị an ninh Munich ở Đức hôm 14/2, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã có những tuyên bố mạnh mẽ nhắm tới Mỹ sau khi Tổng thống Donald Trump ra những đòn thuế đầu tiên áp lên hàng hóa Trung Quốc.

Ông Vương Nghị tuyên bố Trung Quốc sẽ "chơi đến cùng" nếu Mỹ kiên quyết gây sức ép dù Bắc Kinh không muốn xung đột với Washington.

Tuyên bố được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định áp 10% thuế đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc hồi đầu tháng 2. Trung Quốc sau đó cũng tung đòn đáp trả: áp mức thuế 15% đối với than và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) của Mỹ, 10% đối với dầu thô, thiết bị nông nghiệp và một số xe nhập khẩu...

Sự trỗi dậy rúng động của Trung Quốc

Trong vài thập kỷ qua, Trung Quốc đã vươn lên trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, chỉ đứng sau Mỹ. Sự trỗi dậy của Trung Quốc rất mạnh mẽ, tăng trưởng thường xuyên duy trì ở mức hai con số trong nhiều năm.

Trung Quốc đã trở thành “công xưởng sản xuất của thế giới” và có những chuỗi cung ứng hoàn thiện. Công nghệ của quốc gia này đổi mới chóng mặt, với tham vọng vượt Mỹ về đổi mới sáng tạo.

Sự trỗi dậy của Trung Quốc gây chú ý với cả thế giới.

Ông Donald Trump ngay nhiệm kỳ 1 đã khởi động một loạt hành động từ thương mại, tiền tệ cho tới công nghệ. Mỹ áp đặt nhiều biện pháp trừng phạt, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ. Huawei, TikTok và các tập đoàn công nghệ Trung Quốc khác liên tục bị kiểm soát gắt gao tại thị trường Mỹ. Mỹ và nhiều nước phương Tây đang đa dạng hóa chuỗi cung ứng để giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc.

Ảnh hưởng toàn cầu của Trung Quốc về kinh tế và chính trị cũng gia tăng với sáng kiến "Vành đai và Con đường" (BRI).

Gần đây, sự phát triển của Trung Quốc mới khiến thế giới thực sự quan ngại. Chỉ khoảng hai tuần sau khi ông Trump nhậm chức (hôm 20/1), Trung Quốc đã làm rúng động thế giới công nghệ, khiến các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ bốc hơi cả nghìn tỷ USD sau khi DeepSeek và Alibaba ra mắt hai nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI) DeepSeek R1 và Alibaba Qwen.

Hai nền tảng này được xem là “cơn địa chấn”, có nhiều điểm được đánh giá vượt trội so với những nền tảng của Mỹ vốn làm mưa làm gió trên thị trường AI khoảng 2 năm trước đó. Đó là khả năng suy luận không thua kém, mã nguồn mở đầy linh hoạt và chi phí cực thấp, chỉ bằng phần lẻ so với những gì mà các tập đoàn Mỹ đã bỏ ra. Niềm tin rằng công nghệ AI của Mỹ bỏ xa Trung Quốc đang bị lung lay hơn bao giờ hết.

Các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ dồn dập họp để đánh giá tình hình. Tổng thống Mỹ Donald Trump ngay lập tức đưa ra lời khẳng định sự trỗi dậy bất ngờ của ứng dụng trí tuệ nhân tạo DeepSeek từ Trung Quốc "nên là lời cảnh tỉnh" (wakeup call) đối với các công ty công nghệ Mỹ.

Tại Hội nghị an ninh Munich ở Đức hôm 14/2, ông Vương Nghị đã dẫn lại câu nói nổi tiếng của Trung Quốc "Trời dịch chuyển mạnh mẽ, người quân tử tự cường phấn đấu vươn lên không ngừng nghỉ"... và gợi ý nếu thấy khó dịch hiểu ý nghĩa câu này thì “có thể nhờ DeepSeek” của Trung Quốc giúp đỡ.

Căng thẳng lên cao chưa từng có, ông Trump sắp có cuộc đối đầu quyết định?

Trước đó, trong nhiệm kỳ 1 của ông Trump và thời ông Joe Biden làm tổng thống, Mỹ đã liên tiếp có những biện pháp hạn chế các công nghệ tiên tiến có thể bán sang Trung Quốc nhằm ngăn chặn các công ty Trung Quốc phát triển chip công nghệ cao, trong đó có cả các chip dùng cho các ứng dụng quân sự của Bắc Kinh.

Bắc Kinh cho rằng các biện pháp hạn chế như vậy là một phần kế hoạch lâu dài nhằm kiềm chế tiến bộ công nghệ của Trung Quốc.

Giờ đây, căng thẳng dường như dữ dội hơn. Và rất có thể nước Mỹ dưới thời ông Trump đang chuẩn bị cho cuộc đối đầu quyết định, qua đó xác định ai sẽ dẫn dắt trật tự thế giới mới. Công nghệ được xem là cuộc chiến khốc liệt nhất.

Trong tuần qua, Hội nghị an ninh Munich đã chứng kiến những sự kiện chấn động. Đó là những chỉ trích từ Phó Tổng thống Mỹ, ông JD Vance, đối với các nước đồng minh châu Âu. Thứ hai là đề xuất của Mỹ về việc Ukraine cung cấp 50% khoáng sản đất hiếm như một hình thức trả nợ cho viện trợ quân sự. Đó còn là thông tin về một cuộc đàm phán hòa bình giữa Nga và Ukraine mà không có sự tham gia trực tiếp của châu Âu.

Hôm 15/2, Keith Kellogg - đặc phái viên của ông Trump - thông báo rõ ràng rằng Mỹ sẽ đàm phán với Nga nhằm tìm một giải pháp cho cuộc khủng hoảng ở Ukraine mà không có các quan chức châu Âu và Ukraine.

Bên cạnh nỗ lực thúc đẩy thỏa thuận khoáng sản với Ukraine, Mỹ cũng tính tới việc gia tăng ảnh hưởng các vùng đất giàu tài nguyên và có vị trí chiến lược như kênh đào Panama, đảo Greenland...

Trước đó, hôm 12/2, ông Trump cho biết đã có cuộc điện đàm "dài và hiệu quả cao" với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Trong đó, đã thảo luận về vấn đề Ukraine, Trung Đông, năng lượng, AI, sức mạnh của đồng USD và các vấn đề khác.

Vậy điều gì đang diễn ra?

Những động thái mới nhất cho thấy ông Trump cũng đang giảm bớt những cam kết ở EU, tại Ukraine cũng như ở Trung Đông. Nhà Trắng cũng xem xét lại việc hợp tác với Nga như một đối tác chiến lược nhằm cân bằng quyền lực trước sự trỗi dậy của Trung Quốc.

Chính sách thương mại không khoan nhượng cho thấy Mỹ có vẻ như đang nỗ lực tái cấu trúc nền kinh tế, để giảm sự lệ thuộc vào các nền kinh tế khác, đẩy mạnh phải tự chủ và chi phối chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nỗ lực của chính quyền ông Trump nhằm chấm dứt xung đột tại Ukraine sẽ giúp Mỹ giảm ngân sách viện trợ, đồng thời có thể có những lợi ích về kinh tế, đặc biệt khoáng sản quan trọng như đất hiếm - mà vốn Mỹ phải nhập khoảng 70% từ Trung Quốc.

Xung đột Nga-Ukraine nếu chấm dứt sẽ giúp châu Âu và Nga thoát áp lực và giá cả hàng hóa, nhiên liệu, lương thực... có thể giảm mạnh. Nhiều chuỗi cung ứng được nối lại. Lạm phát hạ nhiệt, mở ra dư địa cho Washington đẩy mạnh cuộc chiến thương mại toàn cầu, hướng tới một hệ thống liên minh mới để đối phó hiệu quả nhất với Trung Quốc. Hiện Mỹ coi Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh chiến lược, là mối đe dọa an ninh, đặc biệt trong các lĩnh vực kinh tế, công nghệ và ảnh hưởng toàn cầu.

Cuộc chiến kinh tế Mỹ-Trung ở nhiều phương diện đang diễn ra. Cuộc cạnh tranh này có thể kéo dài trong nhiều thập kỷ, định hình trật tự thế giới trong thế kỷ 21. Nó cũng rất khó đoán do những thay đổi và khác biệt ở chính nội tại các nước (như Mỹ), giữa các đồng minh và giữa các đối thủ.

THAM VỌNG UAV CỦA ĐÀI LOAN

Từ thực tế chiến trường Ukraine, Đài Loan đang đẩy mạnh phát triển máy bay không người lái nhằm tăng cường năng lực phòng thủ trong bối cảnh tình hình eo biển không ngừng căng thẳng.

Mới đây, tờ Nikkei Asia có bài ghi nhận các chương trình phát triển máy bay không người lái (UAV) mà Đài Loan đang theo đuổi.

UAV lưỡng dụng

Bài báo dẫn lời ông Daniel Chou, Giám đốc điều hành HY Tech, cho biết công ty ông đang phát triển các dòng UAV để sử dụng trong các trường hợp thiên tai. Tuy nhiên, để đối phó các lo ngại thảm họa phi tự nhiên - như Trung Quốc đại lục tấn công - là động cơ lớn nhất để Đài Loan tăng cường các chương trình UAV như vậy.

Kể từ năm 2023, chính quyền Đài Loan đã thúc đẩy khái niệm "UAV dân sự dùng trong quân sự". Các công ty như HY Tech là một phần của hệ sinh thái sản xuất UAV như vậy, nhằm đáp ứng tham vọng của Đài Loan trong cuộc chạy đua tăng cường năng lực phòng vệ. Trong bài phát biểu nhậm chức vào tháng 5.2025, nhà lãnh đạo Đài Loan Lại Thanh Đức tuyên bố sẽ biến đảo này trở thành "trung tâm châu Á của chuỗi cung ứng UAV cho các nền dân chủ toàn cầu".

Sau khi bùng nổ xung đột Ukraine, đảng Dân Tiến của ông Lại xem UAV đóng vai trò quan trọng để thiết lập một chiến lược quân sự bất đối xứng. Theo tờ Politico, vào năm 2022, chính quyền Đài Bắc đã thành lập nhóm chuyên trách để tập hợp các nhà sản xuất địa phương nhằm thúc đẩy triển khai UAV cho cả mục đích thương mại lẫn quân sự. Mục tiêu đặt ra là các nhà sản xuất của Đài Loan đến năm 2028 có thể cho ra 15.000 chiếc UAV mỗi tháng.

Hồi tháng 9.2024, Bộ Thương mại Mỹ cử một phái đoàn đến Đài Loan bao gồm 26 nhà sản xuất UAV và hệ thống chống UAV bao gồm Northrop Grumman, Shield AI và Textron Systems. Mục đích của chuyến đi là thúc đẩy sự hợp tác giữa cả hai bên trong sản xuất UAV.

Từ nhiều năm qua, Đài Loan được xem là "cái rốn" của ngành công nghiệp bán dẫn. Các công ty Đài Loan chiếm đến gần 90% thị trường sản xuất chip tiên tiến. Nhờ đó, Đài Loan có khả năng tự chủ cao trong việc sản xuất UAV nên mục tiêu trên được đánh giá là hoàn toàn khả thi.

Chiến lược then chốt

Trả lời Thanh Niên ngày 17.2, TS Satoru Nagao (Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ) phân tích: "Trong bối cảnh căng thẳng quanh eo biển Đài Loan dâng cao thì Đài Bắc đang có sự bất lợi về mặt quân sự. Khoảng cách hai bên cơ bản chỉ khoảng 160 km, nên nếu xảy ra xung đột thì hỏa lực của Bắc Kinh có thể bao trùm Đài Loan. Nhiều năm qua, Đài Loan đã nỗ lực thiết lập các căn cứ không quân được núi che chở. Tuy nhiên, ngoài một số căn cứ kiên cố thì các căn cứ còn lại đều dễ bị tấn công. Trong phạm vi 800 km từ Đài Loan, có hơn 30 căn cứ không quân của Trung Quốc, nhưng Mỹ chỉ có một căn cứ ở Okinawa, Nhật Bản (cách Đài Loan 770 km). Do đó, Đài Loan không thể dựa vào sức mạnh không quân truyền thống và cần tìm hỏa lực thay thế trong trường hợp bị tấn công".

TS Nago phân tích tiếp: "Trong bối cảnh như vậy, UAV là "đồ chơi" hứa hẹn khả năng tác chiến hiệu quả cho Đài Loan. Nhìn từ chiến trường ở Ukraine, UAV đóng vai trò toàn diện từ trinh sát và giám sát, tấn công như nhiều loại tên lửa tầm xa có cảm biến chính xác… Ở Ukraine, hệ thống gây nhiễu chống lại UAV cũng được sử dụng hiệu quả. Tuy nhiên, nếu công nghệ tự động phát triển đủ, UAV có thể vượt qua các hệ thống gây nhiễu".

"Ngoài ra, cơ sở để sản xuất UAV có thể thiết lập dễ dàng, không cần các cơ sở quy mô. Như Iran đã phát triển và bảo dưỡng UAV trong các hang động nhỏ. Vì thế, ngay cả khi bị Bắc Kinh kiểm soát bầu trời, Đài Loan vẫn có thể sản xuất, bảo dưỡng và vận hành UAV. Do đó, chính quyền Đài Loan đang tập trung vào UAV là dễ hiểu", TS Nagao nhấn mạnh.

Cũng trả lời Thanh Niên, GS Stephen Robert Nagy (Đại học Cơ Đốc giáo quốc tế - Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật) phân tích: "Tham vọng UAV của Đài Loan dựa trên bài học kinh nghiệm từ cuộc xung đột Ukraine. Đài Bắc hiểu rằng Bắc Kinh có lợi thế áp đảo về nguồn lực và sức mạnh quân sự. Đây cũng chính là tương quan giữa Nga và Ukraine. Bất chấp tương quan này, Ukraine đã sử dụng UAV để ngăn chặn quân đội và các cuộc tấn công của Nga. Qua đó, Đài Bắc hiểu rằng UAV là một công cụ giá rẻ và hiệu quả để ứng phó các cuộc tấn công hoặc phong tỏa mà Trung Quốc có thể thực hiện. Cụ thể, UAV có thể tấn công, đồng thời áp đảo các hệ thống radar. Khi gặp các cuộc tấn công bất ngờ, UAV có thể giúp Đài Loan kéo dài thời gian để chờ đồng minh hỗ trợ".

ĐÀM PHÁN VỀ UKRAINE: CÁC BÊN MUỐN GÌ?

Đây có thể là một tuần mang tính quyết định đối với cuộc chiến ở Ukraine với hai chuỗi đàm phán được sắp xếp vội vã sẽ diễn ra tại Paris (Pháp) và Riyadh (Ả Rập Xê Út).

Các nhà lãnh đạo châu Âu đang họp tại Pháp khi họ tranh cãi về cách phản ứng đối với kế hoạch của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc mở các cuộc đàm phán với Tổng thống Nga Vladimir Putin để chấm dứt xung đột.

Vào thứ Ba 18/2, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio gặp nhau tại thủ đô của Ả Rập Xê Út .

Ukraine không tham dự bất kỳ chuỗi đàm phán nào.

Nga đã phát động một cuộc xâm lược toàn diện vào Ukraine vào tháng 2/2022 và hiện kiểm soát hơn một phần năm lãnh thổ của nước này, chủ yếu ở miền nam và miền đông.

Các phóng viên BBC phân tích những gì mà những bên liên quan mong muốn đạt được từ hai ngày ngoại giao căng thẳng.

Thứ Hai: Lãnh đạo châu Âu ở Paris

Vương quốc Anh

Bài phân tích của phóng viên chuyên về chính trị Harry Farley từ London:

Thủ tướng Anh Keir Starmer hy vọng sẽ trở thành cầu nối giữa các nhà lãnh đạo châu Âu và Nhà Trắng - bên chỉ trích châu Âu về chi tiêu quốc phòng.

Đề xuất của ông Starmer về việc đưa quân đội Anh đến Ukraine là một phần trong vai trò mà ông muốn đảm nhận.

Chính phủ Anh từng nói rằng các điều khoản của bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào đều tùy thuộc vào Ukraine. Điều đó đã thay đổi khi chính quyền mới của Mỹ ra tín hiệu rằng việc vẽ lại biên giới như năm 2014 là "không thực tế".

Thay vào đó, Thủ tướng Starmer hy vọng nhiều quốc gia châu Âu trong cuộc họp tại Paris sẽ tham gia cùng ông trong việc cung cấp lực lượng của họ hơn, để đảm bảo thỏa thuận diễn ra thành công cũng như ngăn chặn Nga xâm lược một lần nữa.

Nhưng trong khi thủ tướng ở Paris thì tại Westminster, cuộc tranh luận vẫn tiếp diễn về việc nước Anh nên chi bao nhiêu cho quốc phòng.

Đảng Lao động đã hứa sẽ "đề ra một con đường" để tăng chi tiêu quốc phòng từ 2,3% GDP hiện nay lên 2,5%. Các nguồn tin quốc phòng cho rằng đó sẽ là một sự gia tăng đáng kể.

Nhưng họ không đưa ra thời điểm cụ thể để hiện thực hóa lời hứa dù nhiều người cho rằng điều này đang rất cấp bách.

Đức

Bài phân tích của phóng viên chuyên về Đức Damien McGuinness từ Berlin:

Đây là dấu hiệu cho thấy các nhà lãnh đạo Đức lo lắng như thế nào về cách tiếp cận của ông Trump đối với Ukraine vào thời điểm chỉ vài ngày nữa là tới cuộc tổng tuyển cử. Thủ tướng Đức Olaf Scholz cũng có mặt tại Paris.

Tất cả chính đảng đều lên án các đề xuất của Mỹ về việc đàm phán một thỏa thuận hòa bình mà không có Ukraine hoặc Liên minh châu Âu (EU). Các chính trị gia cực hữu và dân túy cánh tả hoan nghênh các cuộc đàm phán với ông Putin và muốn ngừng cung cấp vũ khí cho Kyiv. Nhưng các đảng này sẽ không lên nắm quyền.

Vì vậy, bất kể chính phủ Đức tiếp theo trông như thế nào, sự ủng hộ của Berlin đối với Ukraine sẽ vẫn mạnh mẽ. Đó là vì giới tinh hoa chính trị của Berlin thừa nhận rằng một thỏa thuận tồi tệ - thứ làm suy yếu chủ quyền của Ukraine - sẽ là thảm họa đối với Đức.

Nhưng với ký ức về thế kỷ 20 đầy rẫy chiến tranh của Đức, cử tri nước này cảnh giác với quân sự hóa.

Trong ba năm qua, Đức đã thành công trong việc thoát khỏi phụ thuộc năng lượng của Nga và tăng mạnh chi tiêu quốc phòng. Nhưng điều này đã giáng một đòn mạnh vào nền kinh tế Đức và các cuộc tranh cãi về ngân sách sau đó đã châm ngòi cho sự sụp đổ của chính phủ Đức.

Vì vậy, các chính trị gia đang cố gắng tránh thảo luận công khai về các vấn đề khó khăn, chẳng hạn như mục tiêu chi cao hơn của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) hay quân đội gìn giữ hòa bình của Đức ở Ukraine — ít nhất là cho đến sau cuộc bầu cử.

Ba Lan

Bài phân tích của phóng viên chuyên về Đông Âu Sarah Rainsford từ Warsaw:

Ba Lan là nước ủng hộ chính cho Ukraine kể từ khi Nga bắt đầu cuộc xâm lược toàn diện và là trung tâm hậu cần chính để viện trợ quân sự và nhân đạo cho nước này.

Ba Lan cũng là một tiếng nói lớn cho rằng không thể cho phép Nga giành chiến thắng trong cuộc chiến mà họ đã phát động vì toàn bộ an ninh của châu Âu đang bị đe dọa. Vì vậy, có sự lo lắng rằng Mỹ dường như đang nhượng bộ các yêu cầu chính của Moscow, ngay cả trước khi các cuộc đàm phán bắt đầu, trong khi Ba Lan hoàn toàn coi Nga là kẻ xâm lược và nguy hiểm.

Nga là lý do khiến Ba Lan chi tiêu lớn cho quân đội của mình - lên tới gần 5% GDP hiện nay - và đồng ý với Mỹ rằng phần còn lại của châu Âu cũng nên làm như vậy.

Trên đường đến các cuộc đàm phán ở Paris, Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk đã viết trên X:

"Nếu chúng ta, những người châu Âu, không chi mạnh tay cho quốc phòng ngay bây giờ, chúng ta sẽ buộc phải chi gấp 10 lần nếu không ngăn chặn được một cuộc chiến tranh lan rộng."

Về vấn đề liệu quân đội Ba Lan có được điều tới Ukraine để giúp thực thi lệnh ngừng bắn hay không, các quan chức chính phủ vẫn thận trọng và hiện tại vẫn chưa đưa ra quyết định.

Các nước Bắc Âu và Baltic

Bài phân tích của phóng viên chuyên về châu Âu Nick Beake ở Copenhagen:

Đan Mạch là quốc gia Bắc Âu duy nhất tham dự cuộc họp hôm 17/2. Nhưng các nhà ngoại giao châu Âu cho biết nước này cũng sẽ đại diện cho lợi ích của các nước láng giềng Baltic ở phía đông – Estonia, Latvia và Lithuania – tất cả đều giáp biên giới với Nga và cảm thấy đặc biệt dễ bị tổn thương trước bất kỳ cuộc tấn công nào trong tương lai của ông Putin.

Những làn sóng chấn động do nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump tạo ra đã lan rộng khắp Đan Mạch.

Mong muốn của ông Trump trong việc tiếp quản Greenland – một vùng lãnh thổ tự trị phụ thuộc vào Đan Mạch – đã thúc đẩy Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen thực hiện chuyến công du chớp nhoáng tới các đồng minh châu Âu vào tháng trước để tăng cường sự ủng hộ.

Vào ngày 17/2 tại Paris, bà Frederiksen một lần nữa tham gia một cuộc họp được triệu tập vội vã để phản ứng lại với động thái định hình lại an ninh xuyên Đại Tây Dương của ông Trump.

Thủ tướng Frederiksen vẫn chưa theo bước của Thủ tướng Starmer để cam kết triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình trên thực địa ở Ukraine.

Các phương tiện truyền thông Đan Mạch trích dẫn lời Bộ trưởng Quốc phòng Troels Lund Poulsen rằng ông không loại trừ khả năng này – nhưng vẫn còn quá sớm để nói về điều đó.

Pháp

Bài phân tích của phóng viên Andrew Harding từ Paris:

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã đề nghị cuộc họp không chính thức hôm thứ Hai 18/2 – cuộc họp mà theo các quan chức của ông Macron nhấn mạnh không phải là "hội nghị thượng đỉnh" – là để giúp châu Âu phối hợp phản ứng trước thái độ ngày càng thiếu thiện cảm của Washington đối với châu lục này và trước bất kỳ điều gì phát sinh từ các cuộc đàm phán chóng vánh của Nhà Trắng với Điện Kremlin.

"Hiện tại, châu Âu vẫn chưa có sự phối hợp chặt chẽ. Nhưng đó có lẽ chính là mục đích của hội nghị thượng đỉnh Paris này: khởi đầu cho sự phối hợp ấy... Chúng ta đã sẵn sàng chưa? Câu trả lời là chưa. Nhưng chúng ta có thể sẵn sàng không? Câu trả lời là có," ông Francois Heisbourg, một chuyên gia quân sự kỳ cựu của Pháp, nhận định về nhu cầu hợp tác của châu Âu để chuẩn bị một lực lượng gìn giữ hòa bình tiềm năng cho Ukraine.

"Một làn gió thống nhất đang thổi khắp châu Âu, điều chưa từng thấy kể từ thời kỳ Covid," ông Jean-Noël Barrot, nhà ngoại giao cấp cao nhất của Pháp, cho biết.

Tâm trạng chung ở Pháp – một quốc gia luôn cảnh giác với những động thái địa chính trị của Mỹ – đặc biệt căng thẳng vào lúc này, với các tiêu đề báo chí cảnh báo về một "trục Trump-Putin" mới sẽ gạt châu Âu sang một bên hoặc "bỏ rơi" châu lục này trong cuộc chiến ở Ukraine.

"Chúng ta nên ở trong tình trạng khẩn cấp trên toàn châu Âu," cựu Thủ tướng Dominique De Villepin cảnh báo trong một cuộc họp báo gần đây, cho rằng một ông Trump "ngạo mạn" đang cố gắng "thống trị thế giới mà không có nguyên tắc hay sự tôn trọng."

Thứ Ba: Nga và Mỹ ở Ả Rập Xê Út

Nga

Bài phân tích của Liza Fokht từ BBC Tiếng Nga tại Paris:

Kể từ mùa hè 2024, ông Putin đã tuyên bố rằng các điều kiện chính của ông để bắt đầu đàm phán chấm dứt chiến tranh là công nhận các vùng lãnh thổ Ukraine do Nga chiếm đóng, dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với Nga và từ chối yêu cầu gia nhập NATO của Ukraine.

Hầu hết các nước châu Âu đều kiên quyết từ chối những yêu cầu này. Mỹ đã rất thận trọng khi thảo luận về những nhượng bộ mà Nga có thể phải thực hiện, mặc dù cả Nhà Trắng và Lầu Năm Góc đều cho biết họ mong đợi sự thỏa hiệp từ "cả hai bên".

Ưu tiên của Moscow rõ ràng là cuộc họp ở Ả Rập Xê Út. Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov đã nói rằng ông "trước hết và quan trọng nhất là muốn lắng nghe" các đề xuất của Mỹ về việc chấm dứt xung đột ở Ukraine.

Đối với châu Âu, Moscow thấy không có lý do gì để mời họ vào bàn đàm phán.

Không có gì bí mật khi trong nhiều năm, ông Putin đã tìm cách đối thoại cụ thể với Mỹ - một quốc gia mà ông vừa đổ lỗi cho việc bắt đầu chiến tranh ở Ukraine vừa coi là cường quốc duy nhất ngang hàng với Nga.

Moscow có thể chú tâm đến tuyên bố của Thủ tướng Starmer về việc sẵn sàng điều lực lượng gìn giữ hòa bình đến Ukraine – lần đầu tiên trong một tuần, cuộc thảo luận là về những nhượng bộ tiềm năng của Nga, chứ không phải của Ukraine.

Nhưng liệu Nga có sẵn sàng cho bất kỳ sự thỏa hiệp nào hay không vẫn là một câu hỏi bỏ ngỏ.

Mỹ

Bài phân tích của Bernd Debusmann Jr từ dinh thự Mar-a-Lago, bang Florida:

Ngoại trưởng Marco Rubio và Đặc phái viên Trung Đông Steve Witkoff sẽ là đại diện công khai của nhóm đàm phán Mỹ tại Riyadh - nhưng có lẽ tiếng nói chính tại bàn đàm phán cách xa hơn 11.900 km, tại Palm Beach, Florida.

Bất chấp những cam kết công khai của ông Trump trong những ngày gần đây, rõ ràng là các cuộc đàm phán với Nga về số phận của Ukraine là trọng tâm đằng sau hậu trường của ông.

Vào ngày 16/2, Tổng thống Trump nói với các phóng viên rằng ông đã được cập nhật những diễn biến mới nhất và các cuộc đàm phán đang "tiến triển".

Mục tiêu ngắn hạn của ông là ngăn chặn giao tranh ở Ukraine. Về lâu dài, ông dường như muốn Mỹ ít can dự hơn vì nước này đã gửi hàng chục tỷ đô la tiền vũ khí cho Kyiv.

Ông Trump cũng thúc đẩy việc tiếp cận các khoáng sản quý hiếm ở Ukraine để đổi lấy viện trợ hay thậm chí là bồi thường cho sự hỗ trợ mà Mỹ đã cung cấp.

Nhưng ông vẫn chưa nói Ukraine sau chiến tranh sẽ như thế nào, điều này đã gây ra hồi chuông báo động ở châu Âu.

Ông cũng đặc biệt nói rằng ông mong đợi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky sẽ tham gia vào "cuộc đối thoại", nhưng không phải là các cuộc đàm phán ở Riyadh. Ngoại trưởng Rubio nói rằng các cuộc đàm phán ở Ả Rập Xê Út chỉ là khởi đầu của một quá trình dài hơn mà "dĩ nhiên" sẽ bao gồm cả châu Âu và Ukraine.

Những nhận xét đó có thể sẽ không mang lại nhiều sự an ủi cho các đồng minh của Mỹ, những người đã lắng nghe những bình luận từ ông Trump trong vài ngày qua.

Trả lời một câu hỏi của BBC vào ngày 12/2, ông Trump tin rằng mình có xu hướng đồng ý với đánh giá của Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth rằng việc vẽ lại biên giới trước năm 2014 là không thực tế đối với Ukraine, mặc dù ông hy vọng Ukraine có thể lấy lại "một phần" vùng đất đó.

Cho đến nay, có vẻ như giải pháp đó không phải là giải pháp mà ông Zelensky và phần còn lại của ban lãnh đạo Ukraine có thể chấp nhận được.

Không có trong đàm phán: Ukraine

Bài phân tích của Mariana Matveichuk từ BBC Ukraine tại Kyiv:

Người dân Ukraine cảm thấy tương lai của họ vẫn bất định như hồi tháng 2/2022.

Người dân Ukraine muốn hòa bình - để không phải thức giấc vì tiếng còi báo động và không mất đi những người thân yêu trên chiến trường và ở các thành phố tiền tuyến.

Nga đang chiếm gần 25% lãnh thổ Ukraine. Việc phòng thủ của Ukraine đã khiến hàng chục ngàn công dân nước này thiệt mạng.

Trước đây, quốc gia này đã nhấn mạnh rằng bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng bao gồm việc rút toàn bộ quân đội Nga khỏi lãnh thổ Ukraine. Điều đó không chỉ bao gồm các khu vực mà Nga đã chiếm giữ trong cuộc tấn công toàn diện mà còn bao gồm cả bán đảo Crimea ở Biển Đen, nơi Nga đã sáp nhập vào năm 2014, và các khu vực Donetsk và Luhansk, nơi Nga đã hậu thuẫn cho phe ly khai trong cuộc chiến, cũng vào năm 2014.

Người dân Ukraine lo sợ về một thỏa thuận hòa bình như thỏa thuận năm 2014 hoặc 2015 - giao tranh ác liệt đã dừng lại, nhưng giao tranh chéo ở biên giới vẫn tiếp tục gây ra tổn thất.

Nếu không có bảo đảm an ninh, điều đó cũng có nghĩa là có khả năng xảy ra một làn sóng chiến tranh mới trong khoảng một thập kỷ nữa.

"Ukraine coi bất kỳ cuộc đàm phán nào về Ukraine mà không có Ukraine là không có kết quả, và chúng tôi không thể công nhận... các thỏa thuận về chúng tôi mà không có chúng tôi," Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky phát biểu về cuộc gặp giữa Hoa Kỳ và Nga.

Bất kể hình thức đàm phán hòa bình nào diễn ra, người dân Ukraine đều muốn có quyền quyết định tương lai của chính mình.

Nhiều người coi các thỏa thuận hòa bình trước đây với Nga chỉ đơn giản là mở đường cho cuộc xâm lược toàn diện của nước này. Vì vậy, nỗi sợ của người Ukraine là bất kỳ thỏa thuận nào được thống nhất mà không có họ đều có thể dẫn đến một cuộc chiến thứ ba.

Nguồn: CafeF; Soha; Vietnamnet; Thanh Niên; BBC