Ngôi nhà mới các em đặt chân tới sau một tuần đi tầu hoả xuyên qua lục điạ Trung Quốc và các nước Đông Âu là trường phổ thông và dạy nghề Käthe-Kollwitz-Heim tại Moritzburg, Dresden. Đây vốn là một cô nhi viện, được xây dựng từ năm 1897 gồm 12 dãy nhà, thành một quần thể giảng đường, ký túc xá, nhà ăn, bệnh xá, xưởng trường, khu vực hành chính và nhà ở giáo viên. 149 trẻ em được chia làm 2 lớp số I và II, do 8 giáo viên người Đức và 5 giáo viên Việt Nam đi cùng phụ trách.

Diễn văn đón nhận những vị khách tí hon của thầy hiệu trưởng lúc đó là Dr. Hans Haubenschild, bắt đầu và kết thúc bằng những câu thật chân tình và giản dị: „Các em Việt Nam thân mến! Sau một chuyến đi dài ngày, các em đã đến đích. Địa danh Moritzburg này sẽ là quê hương thứ 2 của các em trong những năm tới. Các anh chị người Đức đã đợi đón các em, họ sẽ luôn bên cạnh các em để giúp các em học tập... Thay mặt tất cả thầy cô giáo và nhân viên nhà trường, tôi xin nhiệt liệt chào mừng các em, chúc các em những năm tháng ở Moritzburg của CHDC Đức mọi điều tốt đẹp“.

Năm 1959, các em kết thúc chương trình, tất cả trở về quê hương, học tiếp phổ thông. 16 năm tiếp theo cũng chỉ vài trăm người Việt rải rác trên cả 2 miền Tây và Đông Đức, chủ yếu du học. Ở Đông Đức, sau khi tốt nghiệp tuyệt đại bộ phận đều trở về nước, trong khi số học ở Tây Đức, nhiều người xin ở lại tỵ nạn, không đủ làm nên một cộng đồng. Phải tới cột mốc năm 1975, kết thúc 30 năm chiến tranh mới khởi đầu cho 2 làn sóng người Việt sang Đức, lực lượng thuyền nhân vào Tây Đức từ năm 1975 đến khoảng 1986, và lao động hợp tác tới Đông Đức vào những thập kỷ 80, tạo nên một lịch sử tha hương đặc biệt của người Việt, để đạt tới con số chính thức 92.485 người quốc tịch Việt vào năm 2017.

PHẦN I

Dân số sắc tộc Việt ở Đức

Theo số liệu thống kê cách đây 10 năm và gần đây nhất cách 2 năm trước, người quốc tịch Việt di dân phân bố ở Đức, xếp thứ tự theo số lượng người, như sau: - Bayern: 12.082 người (năm 2007), 13.636 người (năm 2015), - Berlin: 11.695 (2007), 18.129 (2015), - Sachsen: 7.768 (2007), 7.902 (2015), - Niedersachsen: 9.666 (2007), 8.116 (2015), - Baden-Württemberg: 6.145 (2007), 7.114 (2015), - Nordrhein-Westfalen: 5.987 (2007), 7.618 (2015), - Sachsen-Anhalt: 5.285 (2007), 3.828 (2015), - Brandenburg: 5.125 (2007), 3.344 (2015), - Rheinland-Pfalz: 4.274 (2007), 3.655 (2015), - Hessen: 4.024 (2007), 4.808 (2015), - Thüringen: 3.335 (2007), 2.834 (2015), - Mecklenburg-Vorpommern: 2.780 (2007), 1.958 (2015), - Hamburg: 1.259 (2007), 2.063 (2015), -Schleswig-Holstein: 932 (2007), 1.149 (2015), - Saarland: 556 (2007), 490 (2015), - Bremen: 533 (2007), 541 (2015).

Tổng cộng người quốc tịch Việt ở Đức năm 2015 là 87.214 người. Nếu cộng thêm 41.499 người Việt nhập quốc tịch Đức từ năm 1981-2007, và 16.610 người Việt nhập quốc tịch từ năm 2008-2015, (không tính trẻ em Việt tự động có quốc tịch Đức và những người không giấy tờ), thì tổng cộng người quốc tịch Việt và gốc Việt sống ở Đức năm 2015 là 145.323 người. Tính ra cứ 10.000 người Đức có ít nhất 16 người Việt. Người quốc tịch Việt độ tuổi từ 20 (tuổi bình quân vào nghề) đến 65 (tuổi chính thức nghỉ hưu) tổng cộng tới 72.240 người trên tổng số 87.214 người, chiếm tới 82,83 %. Số người dưới 20 tuổi tổng cộng 13.031 người, chiếm 14,95%. Tính ra bình quân 5,5 người người lao động nuôi chưa đến 1 người (trẻ nhỏ, đang đi học), nói cách khác gần 3 gia đình mới nuôi 1 người. Số liệu trên cho thấy khả năng lao động tạo thu nhập của gia đình quốc tịch Việt rất cao, tạo điều kiện cho cuộc sống gia đình khá giả và chuyển nhiều kiều hối về trong nước.

So sánh với các sắc tộc khác (số liệu gần nhất)

Tổng số người quốc tịch Việt ở Đức 87.214 người vào năm 2015, tới năm 2016 lên 89.965, đến năm 2017 tăng tiếp tới 92.485 người, đứng vị trí thứ 28 về số lượng người của các sắc tộc nước ngoài ở Đức (xem bảng dưới đây).

(Còn tiếp – Đón xem toàn tập tại chuyên mục Ấn phẩm chuyên đề)

Dr. Nguyễn Sỹ Phương