Thuế carbon của EU tác động thế nào đến châu Á?

Cơ chế đánh thuế carbon mới của EU có tác động nhẹ tới châu Á trong khi ảnh hưởng tiêu cực đến sản lượng của một số nhà sản xuất trên chính “lục địa già”.

Phí nhập khẩu của Liên minh châu Âu (EU) đối với các sản phẩm thâm dụng carbon được kỳ vọng có tác động hạn chế tới biến đổi khí hậu và chỉ có tác động tiêu cực nhẹ tới các nền kinh tế ở châu Á và Thái Bình Dương, theo một nghiên cứu của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB).

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU, dự kiến có hiệu lực vào năm 2026, sẽ áp phí nhập khẩu đối với các sản phẩm như thép, xi măng và điện, dựa trên lượng phát thải CO2 trong quá trình sản xuất chúng.

Các khoản phí này nhằm mục đích hạn chế “rò rỉ carbon”, là kết quả của việc những đối tượng gây ô nhiễm chuyển sản xuất từ các quốc gia có quy định nghiêm ngặt hoặc giá carbon cao sang những quốc gia có quy định ít nghiêm ngặt hơn hoặc giá thấp hơn.

Tuy nhiên, mô hình thống kê cho thấy CBAM có khả năng giảm lượng phát thải carbon toàn cầu ít hơn 0,2% so với một cơ chế mua bán khí thải với giá carbon là 100 Euro (108 USD) mỗi tấn và không có thuế carbon.

Đồng thời, các khoản phí này có thể làm giảm khoảng 0,4% kim ngạch xuất khẩu toàn cầu tới EU và khoảng 1,1% xuất khẩu của châu Á sang EU, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến sản lượng của một số nhà sản xuất trong EU, theo Báo cáo Hội nhập Kinh tế Châu Á (AEIR) 2024 được công bố hôm 26/2.

“Bản chất phân tán của những sáng kiến định giá carbon theo các lĩnh vực và vùng miền, bao gồm cả CBAM, chỉ có thể hạn chế một phần rò rỉ carbon”, chuyên gia kinh tế trưởng của ADB, ông Albert Park, nhận định.

“Để giảm đáng kể lượng phát thải carbon trên toàn cầu, đồng thời bảo đảm những nỗ lực về khí hậu có hiệu quả và bền vững hơn, các sáng kiến định giá carbon cần được mở rộng sang các khu vực khác ngoài EU, đặc biệt là châu Á”, ông Park nói.

Các tiểu vùng của châu Á có tỉ trọng hàng xuất khẩu thâm dụng carbon sang châu Âu lớn hơn, nhất là Trung và Tây Á, sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực hơn bởi cơ chế CBAM và hệ thống mua bán khí thải của EU.

Theo báo cáo, với những tác động về phân phối dự kiến, đặc biệt là đối với các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á, cần có các cơ chế khuyến khích phù hợp để thúc đẩy áp dụng rộng rãi việc định giá carbon.

Báo cáo cũng khuyến nghị các biện pháp khử carbon trong thương mại quốc tế và chuỗi giá trị toàn cầu. Lượng phát thải carbon từ những nguồn này đang tăng nhanh hơn so với các nguồn khác và cũng đang tăng nhanh hơn ở châu Á so với các khu vực khác.

Một trong số những khuyến nghị là việc thực hiện các chính sách mục tiêu nhằm khuyến khích mua bán các sản phẩm và dịch vụ thân thiện với khí hậu; hỗ trợ các quy định và tiêu chuẩn môi trường; tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển giao công nghệ xanh; và hỗ trợ các chính phủ và tổ chức quốc tế thúc đẩy đầu tư và cơ sở hạ tầng xanh.

Báo cáo tiếp tục kêu gọi hợp tác toàn cầu để xây dựng các khuôn khổ kế toán được chấp nhận rộng rãi nhằm có thể theo dõi lượng phát thải trong các sản phẩm và dịch vụ một cách hiệu quả.

Trong số những kết luận quan trọng khác, AEIR 2024 cho thấy bất chấp những lo ngại về nguy cơ phân tán toàn cầu, các chuỗi giá trị toàn cầu ở châu Á đã phục hồi tốt sau đại dịch Covid-19.

Trong khi quá trình khu vực hóa các chuỗi giá trị toàn cầu đã tiến triển trong những năm gần đây ở châu Á, báo cáo không nhận thấy dấu hiệu rõ ràng nào cho thấy việc “hồi hương sản xuất” (reshoring) đang thu hút sự chú ý ở châu Á hoặc trên toàn cầu

Chính sách nông nghiệp xanh của EU gặp khó trước làn sóng biểu tình

Giới chính trị gia EU đã có một số bước nhượng bộ trong việc triển khai chính sách Thoả thuận Xanh được đề ra để đạt mục tiêu phát thải ròng khí nhà kính bằng 0 nhằm xoa dịu cơn giận dữ của nông dân.

Trong những tuần gần đây, nông dân lái máy kéo đã tràn ra các tuyến đường lớn ở các thành phố trọng điểm châu Âu, từ Warsaw đến Madrid, từ Athens đến Brussels. Nhóm nông dân này yêu cầu giới chức các nước phải hủy bỏ một số biện pháp hướng tới nông nghiệp xanh, cho rằng các quy tắc này và nạn quan liêu đang gây tổn hại đến sinh kế của họ.

Theo hãng tin AFP, các cuộc biểu tình đã gây tác động đáng kể. Làn sóng biểu tình của nông dân đã ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của người dân trên khắp liên minh 27 quốc gia, khiến các doanh nghiệp thiệt hại hàng chục triệu euro do chậm trễ trong vấn đề vận chuyển. Tình trạng gián đoạn còn khiến một số nước EU phải nhượng bộ, cam kết huỷ bỏ chính sách đã gây dựng trong nhiều năm trong việc cấm và hạn chế lượng thuốc trừ sâu, phân bón trên đồng ruộng.

Tuy nhiên, mọi việc không dừng lại ở đó. Sau khi hàng trăm máy kéo xuất hiện làm gián đoạn hội nghị thượng đỉnh EU tại Brussels vào đầu tháng này, nông dân dự định quay trở lại vào ngày 26/2 khi các bộ trưởng nông nghiệp tập trung thảo luận về việc đơn giản hóa các quy định nghiêm ngặt về nông nghiệp và giảm bớt kiểm tra tại các trang trại. Đây cũng là điều mà các nhà môi trường lo ngại có thể khiến các tiêu chuẩn an toàn về nông sản ngày càng giảm. Họ lo ngại gói chính sách Thỏa thuận xanh hàng đầu của EU đang bị đe dọa. Gói này nhằm mục đích làm cho lục địa này trung hòa lượng carbon vào năm 2050.

Các quan chức cũng chia sẻ những áp lực trước tiếng ồn từ những chiếc máy kéo và lượng phân bón bị đổ bên ngoài các tòa nhà hành chính EU. “Những thứ đó gây thêm áp lực cho các bộ trưởng bên trong. Tôi tin rằng các bộ trưởng sẽ quyết tâm hơn một chút, đưa ra kết quả cụ thể”, một quan chức cấp cao EU giấu tên chia sẻ.

Trước thềm cuộc biểu tình của nông dân và cuộc họp của các bộ trưởng nông nghiệp trong ngày 26/2, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen đã nhấn mạnh rằng bà vẫn hoàn toàn cam kết đưa ra các giải pháp để giảm bớt sức ép hiện nay đối với nền nông nghiệp của châu lục.

Sự thay đổi của bà Von der Leyen diễn ra trước cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu vào tháng 6 tới. Đảng Nhân dân châu Âu của bà hy vọng với mục tiêu chuyển hướng ưu tiên sang nông dân và ngành nông nghiệp, đây sẽ là chìa khoá giúp bà duy trì vị trí lãnh đạo EC.

Đầu tháng này, Ủy ban châu Âu đã gác lại một đề xuất quan trọng về chống thuốc trừ sâu, nhấn mạnh cần có một cách tiếp cận khác. Bà cũng cho phép nông dân tiếp tục sử dụng một số diện tích đất mà vốn dĩ những mảnh đất này cần được bỏ trống để thúc đẩy đa dạng sinh học. Dự kiến các đề xuất thảo luận cho cuộc họp ngày 26/2 về việc đơn giản hóa thủ tục giấy tờ cũng đi theo hướng tương tự.

Ở cấp độ quốc gia, các chính trị gia từ Pháp đến Tây Ban Nha và Bỉ cũng đang đi theo con đường nhượng bộ để xoa dịu cơn giận dữ của nông dân.

Nhà bảo vệ môi trường Maes làm việc cho nhóm bảo trợ Liên đoàn Môi trường Tốt hơn của Bỉ nói: “Các nhà hoạch định chính sách thực sự không nên đánh mất tầm nhìn dài hạn, tầm nhìn về tương lai. Họ không nên giải quyết với các vấn đề trong ngày bằng cách gạt bỏ các quy định quan trọng đã được thảo luận, xem xét nghiêm túc trước đó. Các quy định này cũng đã được phê duyệt một cách dân chủ”.

Chưa có mới nên cứ tiếp cũ

Vào đúng dịp tròn 2 năm ngày Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraina, Liên minh châu Âu (EU) thực thi gói thứ 13 những biện pháp chính sách trừng phạt Nga. Đại diện của EU quả quyết rằng, lần trừng phạt Nga này "bao trùm sâu rộng" hơn tất cả những lần trừng phạt Nga trước đấy. Trên thực tế không hẳn hoàn toàn đúng như vậy.

Gói các biện pháp chính sách trừng phạt Nga lần thứ 13 này thật ra không phải là trừng phạt kinh tế nhằm trực tiếp vào Nga mà thiên lệch về cấm xuất khẩu sang Nga, cấm các đối tác bên ngoài hợp tác về kinh tế đối ngoại với Nga.

Trong tầm ngắm của EU là những doanh nghiệp đến từ Trung Quốc, Iran, Uzbekistan, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Triều Tiên... Việc EU bắt đầu trừng phạt trực tiếp cả những doanh nghiệp Trung Quốc với gói các biện pháp trừng phạt Nga lần thứ 13 này là điều được bên ngoài rất quan tâm lưu ý và chắc chắn sẽ ảnh hưởng tiêu cực tới mối quan hệ giữa EU và Trung Quốc.

Ngoài ra, EU còn lập danh sách hơn 200 cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp trên thế giới bị EU phong toả tài sản, cấm nhập cảnh vào EU và EU cấm các doanh nghiệp của EU hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư với họ.

Đương nhiên là Nga không thể không bị ảnh hưởng tiêu cực gì bởi những biện pháp chính sách này, nhất là khi chúng tác động đồng thời với việc EU tịch thu tài sản của Nga ở nước ngoài và Mỹ áp dụng thêm 500 biện pháp trừng phạt Nga, nhưng cũng chỉ gián tiếp chứ không trực tiếp. Vì thế, từ giác độ Nga mà nói thì gói các biện pháp chính sách trừng phạt Nga thứ 13 của EU nặng về hình thức và danh nghĩa. Nó cho thấy EU tiếp tục cạn kiệt ý tưởng về tiếp tục trừng phạt Nga nên vẫn cứ phải sử dụng phương cách cũ và tiếp tục hành xử theo cách cũ là mở rộng diện đối tượng và lĩnh vực trừng phạt ở bên trong cũng như bên ngoài nước Nga.

Gói các biện pháp chính sách trừng phạt Nga lần thứ 13 này tuy không thật sự thực chất nhưng lại rất quan trọng về danh nghĩa đối với EU và Ukraina. Có thể coi đấy là thông điệp của EU vào dịp tròn 2 năm ngày Nga khai chiến với Ukraina.

EU phải hành xử như vậy vì tình thế của Ukraina sau 2 năm xung đột không được tốt đẹp, đáng bi quan hơn là lạc quan đối với Ukraina, EU và những đồng minh của phe này. Ukraina gặp khó khăn lớn trên thực địa ở cuộc xung đột với Nga, không được Mỹ, NATO, EU và đồng minh đáp ứng đầy đủ mọi yêu cầu, đòi hỏi về viện trợ quân sự và tài chính mà Ukraina cho rằng, cần phải nhận được để đánh thắng Nga.

Trong khi đó, Nga dường như đã bắt đầu thời kỳ tăng cường chủ động tấn công quân sự trên diện rộng ở Ukraina. Mức độ sẵn sàng và khả năng tài chính cũng như quân sự của các nước trong khối phương Tây hậu thuẫn Ukraina bắt đầu có dấu hiệu suy giảm và sắp đến giới hạn. Ukraina và EU bắt đầu phải lo ngại thật sự về khả năng cựu Tổng thống Donald Trump tái đắc cử trong cuộc bầu cử tổng thống sắp tới ở nước Mỹ với hệ lụy là ông Trump không mặn mà với việc Mỹ tiếp tục hậu thuẫn Ukraina chiến đấu với Nga đến cùng.

Vì thế, khi chưa có được cách mới hữu dụng hơn, EU buộc phải tiếp tục cách thức cũ là lại tiếp tục trừng phạt Nga để trấn an tinh thần Ukraina, khích lệ Ukraina tiếp tục kiên trì chiến đấu với Nga cũng như để tiếp tục gây khó khăn, phức tạp cho Nga, vớt vát hiệu ứng càng gây khó cho Nga thì càng giúp Ukraina được thêm nhiều hơn.

Cách cũ này chắc rồi sẽ còn được EU sử dụng thêm nhiều lần nữa trong thời gian tới.

Nỗi lo về "thế hệ mất mát" ở nước Anh

Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ về một "thế hệ mất mát" ở nước Anh, khi cuộc khủng hoảng sức khỏe tinh thần đang ảnh hưởng sâu sắc tới người trẻ ở quốc gia châu Âu.

Tổ chức Resolution Foundation đăng tải một nghiên cứu mới trong đó chỉ ra rằng cuộc khủng hoảng về sức khỏe tinh thần đang tác động tiêu cực tới những người trẻ tuổi ở Anh và khiến nhiều người không thể tham gia lực lượng lao động.

Diễn biến này có thể đe dọa tới triển vọng phát triển của một thế hệ, biến họ trở thành "thế hệ mất mát". Các chuyên gia kêu gọi chính phủ cần có hành động khẩn cấp.

Báo cáo cảnh báo rằng những người lao động ở độ tuổi đầu 20 hiện có nguy cơ không thể tham gia vào nền kinh tế do sức khỏe tinh thần kém.

Hơn 1/3 số thanh niên từ 18 đến 24 tuổi cho biết có các triệu chứng của tình trạng sức khỏe tâm thần như trầm cảm, lo lắng và rối loạn lưỡng cực từ năm 2021 đến năm 2022, tăng từ mức chưa đến 1/4 vào năm 2000. Hơn nửa triệu người được kê đơn thuốc chống trầm cảm.

Các phát hiện cho thấy cuộc khủng hoảng sức khỏe tinh thần dẫn đến tình trạng thiếu lao động trầm trọng kể từ đại dịch Covid-19 có thể trở thành trở ngại lâu dài cho nền kinh tế Anh và gây thêm áp lực lên chi tiêu của chính phủ.

Lao động trong tình trạng "không hoạt động" - ám chỉ những người không đi làm cũng như không tìm việc - tăng hơn 700.000 so với trước đại dịch, thắt chặt thị trường lao động và gây áp lực lạm phát khiến Ngân hàng Anh (BOE) phải tăng lãi suất lên mức cao nhất trong hơn một thập niên.

Tiến sĩ Jo Bibby, giám đốc y tế của Health Foundation, tổ chức tài trợ cho nghiên cứu, cho biết: "Tình trạng trên thể hiện một thách thức lớn đối với chi tiêu kinh tế và công cộng thông qua hệ thống an sinh xã hội và áp lực lên Dịch vụ Y tế Quốc gia".

"Nếu không có hành động phối hợp giữa các cơ quan chính phủ, chúng ta có nguy cơ tạo ra một "thế hệ mất mát" do sức khỏe kém", chuyên gia trên cảnh báo.

Resolution Foundation cho biết số thanh niên không có việc làm do sức khỏe không đảm bảo đã tăng hơn gấp đôi trong thập niên qua lên 190.000 người.

Từ năm 2018 đến năm 2022, 1/5 số thanh niên từ 18 đến 24 tuổi gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần không có việc làm, so với 13% những người không mắc bệnh.

Phần lớn những người thất nghiệp có vấn đề về sức khỏe tâm thần chỉ có Chứng chỉ giáo dục trung học phổ thông (GCSE) trở xuống, nghĩa là họ đã rời trường học ở tuổi 16.

Nông dân Ba Lan phá tàu, đổ ngô Ukraine xuống đường ray

Nông dân Ba Lan chặn đường, đổ 160 tấn ngô của Ukraine xuống đường ray, trong cuộc biểu tình phản đối nông sản quá cảnh của Kiev.

"Sáng nay, chúng tôi nhận được cuộc gọi thông báo số ngô trên 8 toa tàu đã bị đổ xuống đường ray gần làng Kotomierz", Lidia Kowalska, phát ngôn viên cảnh sát thành phố Bydgoszcz, miền bắc Ba Lan, cho biết ngày 25/2, thêm rằng cảnh sát đang điều tra sự việc.

Phó thủ tướng Ukraine Oleksandr Kubrakov thông báo trên mạng xã hội X rằng đây là 160 tấn ngô của Ukraine bị phá hoại khi đang được vận chuyển bằng tàu hỏa tới cảng Gdansk để xuất sang các quốc gia khác. Ông thêm rằng đây là vụ phá hoại nông sản thứ tư tại các ga tàu Ba Lan.

Ông Kubrakov chỉ trích giới chức Ba Lan vô trách nhiệm khi không xử lý những hành động phá hoại này. "Số nông sản đó được vận chuyển trên toa tàu có niêm phong và đang trên đường đến nước khác. Chúng tôi tuân thủ luật pháp nghiêm ngặt. Còn các bạn thì sao?", ông viết.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho rằng "thật bất công khi dùng Ukraine để gây áp lực lên các tổ chức châu Âu".

"Bảo vệ sự đoàn kết với Ba Lan là điều rất quan trọng với chúng tôi. Nhưng nếu không có biện pháp ứng phó nào được triển khai, chúng tôi sẽ bảo vệ các doanh nghiệp của mình", ông Zelensky nói.

Bộ trưởng Nông nghiệp Ba Lan Czeslaw Siekierski thừa nhận việc biểu tình bằng cách đổ ngũ cốc là điều không hay. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng phản ứng từ phía Ukraine đôi khi thái quá.

Ba Lan là một trong những nước tích cực ủng hộ Ukraine khi xảy ra xung đột hồi tháng 2/2022. Tuy nhiên, vấn đề ngũ cốc giá rẻ Ukraine đã ảnh hưởng tới thị trường nội địa Ba Lan cùng một số nước châu Âu. Lãnh đạo Ba Lan - Ukraine cũng có phát ngôn chỉ trích đối phương.

Sau khi xung đột bùng phát tháng 2/2022, xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine qua Biển Đen bị gián đoạn. EU đã tạo điều kiện cho ngũ cốc Ukraine vận chuyển qua liên minh đến các quốc gia khác, nhưng một phần ngũ cốc Ukraine kẹt lại ở các nước Đông Âu, gây ảnh hưởng nghiêm trọng thị trường nội địa.

Nông dân Ba Lan ngày 25/2 còn chặn cả hai chiều cao tốc A2, đoạn gần thị trấn Slubice, miền tây Ba Lan. Đây là tuyến cao tốc quan trọng, nối Warsaw với thủ đô Berlin của Đức. Họ ban đầu lên kế hoạch phong tỏa cao tốc trong 25 ngày, nhưng có thể kết thúc trong hôm nay, sau các cuộc đàm phán với đại diện chính quyền, doanh nghiệp và hãng vận tải địa phương.

Nông dân Ba Lan đang nhắm vào cái gọi là Thỏa thuận Xanh của EU về năng lượng, vận tải và thuế, trong nỗ lực của liên minh nhằm giảm phát thải khí nhà kính. Họ cho biết phải chịu ảnh hưởng nặng nề từ việc tăng thuế và các quy định khác đối với nông sản do nước này sản xuất.

Nguồn: Người Đưa Tin; Báo Tin Tức; Lao Động; Dân Trí; Vnexpress