CÚ SỐC LỚN CỦA 'VUA CHIP': TRUNG QUỐC KÊU GỌI DOANH NGHIỆP TRÁNH XA NVIDIA, VỊ THẾ XÂY DỰNG NHIỀU NĂM SẮP SỤP ĐỔ?

Nvidia đang rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan chưa từng có!

Nvidia đang bị kéo sâu hơn vào cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung sau khi cơ quan quản lý an ninh mạng hàng đầu Bắc Kinh kêu gọi các công ty công nghệ lớn không mua một trong những chip mới nhất của hãng.

Cụ thể, hướng dẫn từ Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc đã đưa chip RTX Pro 6000D của Nvidia vào danh sách đen, vốn được thiết kế cho các ứng dụng trí tuệ nhân tạo công nghiệp. Đây là động thái mới nhất trong một loạt các hành động nhắm vào Nvidia, công ty có giá trị nhất thế giới.

Trung Quốc đang phát đi tín hiệu rằng họ không cần những chip AI kém tiên tiến hơn mà Mỹ cho phép Nvidia bán cho khách hàng Trung Quốc, nhưng họ vẫn muốn các sản phẩm hàng đầu của Nvidia.

Khi được hỏi về sự giám sát của Trung Quốc, Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang cho biết tại London rằng công ty chỉ có thể phục vụ một thị trường “nếu một quốc gia muốn chúng tôi” và sẽ kiên nhẫn trong các tranh chấp thương mại Mỹ-Trung.

“Tôi thất vọng với những gì tôi thấy nhưng họ có những chương trình nghị sự lớn hơn cần giải quyết, giữa Trung Quốc và Mỹ”, Huang nói.

Sét đánh ngang tai

Hướng dẫn được ví như 'sét đánh ngang tai' này xuất hiện sau chỉ thị trước đó của các cơ quan quản lý Trung Quốc. Theo đó, các công ty không nên mua chip AI phổ biến của Nvidia, được thiết kế đặc biệt cho thị trường Trung Quốc, có tên gọi là H20, do lo ngại về an ninh mạng. Tuần này, cơ quan quản lý chống độc quyền của Trung Quốc cho biết một cuộc điều tra sơ bộ đã phát hiện ra rằng Nvidia đã vi phạm luật chống độc quyền của nước này liên quan đến một thương vụ mua lại hoàn tất vào năm 2020.

Nhiều nhà phân tích hiện dự đoán Nvidia sẽ không ghi nhận bất kỳ doanh thu nào từ hai con chip này hoặc các đợt chào bán dự kiến khác trong năm nay tại Trung Quốc. Cổ phiếu của Nvidia đã giảm 2,5% trong phiên giao dịch sáng thứ Tư.

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đã gặp người đồng cấp Trung Quốc tại Madrid trong tuần này, và cả hai bên cho biết họ đã đạt được khuôn khổ thỏa thuận để giữ cho ứng dụng mạng xã hội TikTok do Trung Quốc sở hữu tiếp tục hoạt động tại Mỹ. Tuy nhiên, Bắc Kinh đang thúc đẩy các yêu cầu khác mà họ coi là cốt lõi hơn đối với lợi ích chiến lược của mình - đặc biệt là quyền tiếp cận các công nghệ AI và bán dẫn tiên tiến nhất, nhiều trong số đó đã bị Mỹ ngăn cản Trung Quốc mua lại.

Trước đó, Mỹ đã cho phép Nvidia bán một số con chip nhất định tại Trung Quốc mà các quan chức chính quyền Donald Trump mô tả là công nghệ kém tiên tiến hơn. Với hướng dẫn không mua RTX Pro 6000D của Nvidia, Bắc Kinh đang cho thấy họ không thích nhận được thứ công nghệ tương đương với “đồ cũ”.

Ngay cả trước khi có hướng dẫn, các công ty công nghệ lớn của Trung Quốc đã tỏ ra thờ ơ với chip RTX Pro 6000D. Kỹ sư tại các công ty này cho biết kết quả thử nghiệm ban đầu không mấy ấn tượng, trong khi họ có thể dễ dàng tiếp cận các sản phẩm RTX cũ hơn nhưng vẫn hữu ích của Nvidia, bao gồm một số sản phẩm bị kiểm soát bởi các quy định xuất khẩu của Mỹ.

“Thị trường rất cạnh tranh—chúng tôi cung cấp những sản phẩm tốt nhất có thể”, một đại diện của Nvidia cho biết.

Trong những tuần gần đây, một số cơ quan chính phủ Trung Quốc đã thực hiện khảo sát các công ty công nghệ trong nước để tìm hiểu khoảng cách giữa chip của Nvidia và các sản phẩm thay thế của Trung Quốc. Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường cũng đã đến thăm một trung tâm dữ liệu ở miền tây Trung Quốc và được xem slide so sánh chip của Trung Quốc với H20 và A800 của Nvidia. Thông tin cho thấy các chip do các công ty Trung Quốc như Alibaba phát triển có khả năng cạnh tranh với các sản phẩm của Nvidia trên nhiều chỉ số khác nhau.

Trung Quốc hiện đang khuyến khích các công ty trong nước chuyển sang phần cứng nội địa. China Unicom, một nhà mạng viễn thông nhà nước, đã sử dụng khoảng 23.000 chip AI của Trung Quốc trong một cơ sở điện toán. Các khách hàng lâu năm của Nvidia như Alibaba, ByteDance và Tencent thì tăng cường sử dụng chip nội địa để lấp đầy khoảng trống mà Nvidia để lại.

Một số quan chức Trung Quốc coi chip nội địa là lựa chọn thay thế mạnh mẽ cho những sản phẩm mà Nvidia được phép bán tại Trung Quốc. Họ cảm thấy bất an trước lập luận mà Huang đã nói với Tổng thống Donald Trump - rằng doanh số bán công nghệ của Nvidia tại Trung Quốc sẽ khiến nước này phụ thuộc vào công nghệ Mỹ.

Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở chất lượng chip. Số lượng cũng quan trọng không kém và Trung Quốc đã gặp khó khăn trong việc tăng cường sản xuất những con chip tốt nhất của mình. Một phần là do Mỹ đã chặn quyền tiếp cận các linh kiện và thiết bị sản xuất chip tiên tiến của nước này.

Tiến thoái lưỡng nan

Trong nhiều năm qua, Trung Quốc luôn được coi là một trong những thị trường chiến lược quan trọng nhất của Nvidia. Trong giai đoạn bùng nổ trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là năm 2023, các con số cho thấy hơn 20% tổng doanh thu theo quý của hãng đến từ thị trường này. Giới phân tích quốc tế từng ước tính riêng mảng trung tâm dữ liệu, tỷ lệ đóng góp của Trung Quốc dao động từ 20 đến 25% – một mức đủ để biến Bắc Kinh thành thị trường mang tính sống còn đối với Nvidia.

Tuy nhiên, các vòng kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, đi kèm sự phản ứng ngày càng quyết liệt từ Bắc Kinh, đang nhanh chóng biến mối quan hệ vốn là trụ cột doanh thu thành một trong những thách thức địa chính trị lớn nhất với nhà sản xuất chip Mỹ. Theo Reuters, trong năm tài chính gần nhất, tỷ lệ doanh thu của Nvidia đến từ Trung Quốc đã giảm xuống còn khoảng 13%, phản ánh sức ép ngày càng rõ rệt từ môi trường chính sách song phương.

Từ cuối năm 2022, chính phủ Mỹ liên tục cập nhật các quy định kiểm soát nhằm hạn chế khả năng tiếp cận của Trung Quốc với chip AI hiệu năng cao. Để thích ứng, Nvidia tung ra những phiên bản tuỳ biến như A800 và H800, sau đó tiếp tục điều chỉnh với RTX Pro 6000D để đáp ứng ngưỡng kỹ thuật mới. Song giải pháp tình thế này không giúp hãng thoát khỏi rủi ro dài hạn.

Đầu năm 2025, Financial Times tiết lộ Nvidia cùng AMD phải đồng ý chia tới 15% doanh thu từ chip AI bán tại Trung Quốc cho chính phủ Mỹ như một điều kiện để được cấp phép. Đây được coi là một “loại thuế chính sách” chưa từng có tiền lệ, làm giảm trực tiếp sức hấp dẫn lợi nhuận của bất kỳ hợp đồng nào tại thị trường này.

Nếu như trước đây Nvidia đối mặt chủ yếu với những hạn chế từ phía Mỹ, thì nay thách thức còn đến ngay từ Bắc Kinh khi giới chức nước này mở cuộc điều tra chống độc quyền. Động thái kép cho thấy Trung Quốc không chỉ chấp nhận giảm phụ thuộc vào công nghệ Mỹ mà còn sẵn sàng sử dụng công cụ pháp lý để tạo sức ép, trong bối cảnh các công ty bán dẫn nội địa như Biren hay Enflame đang được thúc đẩy mạnh mẽ.

Tất cả những yếu tố này đặt Nvidia vào thế tiến thoái lưỡng nan. Một mặt, nhu cầu AI toàn cầu vẫn tăng trưởng nóng, giúp hãng duy trì vị trí dẫn đầu và mức định giá kỷ lục trên thị trường chứng khoán. Mặt khác, sự phụ thuộc từng có vào Trung Quốc – nơi chiếm tới hơn 20% doanh thu vào đỉnh năm 2023 – đang trở thành gánh nặng. Việc tỷ lệ sụt xuống chỉ còn khoảng 13% có thể làm bức tranh tài chính bớt lệ thuộc hơn, nhưng đồng thời phản ánh nguy cơ mất hẳn một thị trường từng đem lại nguồn thu khổng lồ.

NỖ LỰC VÔ ÍCH CỦA THẾ GIỚI Ả-RẬP TRƯỚC ISRAEL

Các nhà lãnh đạo của Liên đoàn Ả-rập và Tổ chức Hợp tác Hồi giáo vừa dự hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp tại Doha, để thể hiện sự ủng hộ Qatar sau cuộc không kích của Israel vào quốc gia này. Tuy nhiên, ngoài những lời lẽ cứng rắn, họ không có hành động cụ thể nào để trừng phạt Israel.

Khi hội nghị kết thúc, các nhà lãnh đạo ra tuyên bố lên án Israel và tái khẳng định tình đoàn kết với Qatar. Tuy nhiên, thông cáo không nêu bất kỳ hành động cụ thể nào, vì vậy được coi là một nỗ lực vô ích, cho thấy của cải không thể chuyển hóa thành sức mạnh thực sự.

Dường như những quốc gia như Qatar, Ả-rập Xê-út và UAE không thể hoặc không muốn làm bất cứ điều gì gây áp lực với Israel và Mỹ, để có thể chấm dứt xung đột ở Dải Gaza.

Cách đây 50 năm, vào tháng 10/1973, bộ trưởng của các quốc gia thành viên Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ Ả-rập (OAPEC) họp tại Kuwait, trong bối cảnh đang xảy ra cuộc chiến ác liệt giữa Israel, Syria và Ai Cập, và thế giới đứng bên bờ vực một cuộc chiến tranh hạt nhân giữa Mỹ và Liên Xô.

Tại Kuwait, dưới sự dẫn dắt của Ả-rập Xê-út, các bộ trưởng OAPEC quyết định cắt giảm sản lượng khai thác dầu, áp hạn chế xuất khẩu với Mỹ và các nước khác ủng hộ Israel trong cuộc chiến. Đây là khởi đầu của lệnh cấm vận dầu mỏ từ thế giới Ả-rập, góp phần đẩy các nền kinh tế phương Tây vào suy thoái.

Cuộc chiến bắt đầu vào ngày 6/10/1973, với cuộc tấn công phối hợp của Ai Cập và Syria vào lực lượng Israel đang chiếm đóng bán đảo Sinai của Ai Cập và Cao nguyên Golan của Syria, kết thúc sau 19 ngày. Công cụ dầu mỏ của OAPEC đã góp phần thúc đẩy các bước đi hướng tới lệnh ngừng bắn.

Ngày nay, khi Israel tăng cường tấn công vào thành phố Gaza, khi số người chết ở Dải Gaza lên tới gần 65.000 (phần lớn là phụ nữ và trẻ em), khi một ủy ban của Liên Hợp Quốc kết luận Israel đang phạm tội diệt chủng ở Gaza, những quốc gia từng buộc Israel và đồng minh phải trả giá đắt hồi năm 1973 hầu như chưa làm gì.

"Các chính phủ Ả-rập trong thế kỷ qua vẫn chưa đạt được chủ quyền hoàn toàn. Họ phụ thuộc vào nước ngoài để được bảo vệ", Rami Khouri, một nhà phân tích kỳ cựu tại Đại học Hoa Kỳ ở Beirut, giải thích.

Sự phụ thuộc đó khiến họ không thể làm gì nhiều. Năm 2022, Mỹ xác định Qatar là đồng minh chính ngoài Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), và Qatar cũng là nơi đặt căn cứ không quân lớn nhất của Mỹ ở Trung Đông.

Vì vậy, các lãnh đạo gặp nhau tại Doha hôm 15/9 vẫn phải trông đợi nhà lãnh đạo khó đoán ở Washington can thiệp với Israel.

"Chúng tôi... kỳ vọng các đối tác chiến lược tại Mỹ sẽ sử dụng ảnh hưởng của họ với Israel để ngăn chặn hành vi này. Mỹ có vị thế và ảnh hưởng đối với Israel, và đã đến lúc cần sử dụng đòn bẩy và ảnh hưởng này", báo Al Bayan của Dubai dẫn phát biểu của Tổng Thư ký Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh Jasem Mohamed al-Budaiwi .

Tuy nhiên, những hy vọng như vậy có vẻ không thực tế. Hồi đầu tháng 8, Tổng thống Donald Trump nói đùa rằng "tùy Israel" làm gì thì làm ở Dải Gaza.

Sáng 16/9, Israel cho biết họ đã bắt đầu chiến dịch trên bộ ở thành phố Gaza. Thông cáo chung của hội nghị thượng đỉnh ở Doha không thể tác động gì đến bước đi này.

PHƯƠNG TÂY BẤT AN

Cuộc tập trận chung Nga-Belarus "Phương Tây-2025" khiến láng giềng Đông Âu lo ngại. Ba Lan thậm chí còn điều động 40.000 quân bảo vệ biên giới.

Bảo vệ khỏi mọi sự xâm lược

Cuộc tập trận mang tính chất phòng thủ. Điều này đã được Tổng thống Nga kiêm Tổng tư lệnh tối cao Vladimir Putin nhấn mạnh.

"Mục tiêu là xây dựng tất cả các yếu tố cần thiết để bảo vệ vô điều kiện chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và bảo vệ khỏi mọi hành vi xâm lược của Nhà nước Liên bang", ông phát biểu trong chuyến thăm bãi tập Mulino ở vùng Nizhny Novgorod.

Song song đó, các cuộc tập trận được tổ chức tại 40 địa điểm khác, với sự tham gia của hơn 100.000 người và khoảng 10.000 hệ thống vũ khí và thiết bị.

Nhà lãnh đạo Nga cho biết thêm rằng tất cả đều là những mẫu hiện đại, được sử dụng trong các hoạt động tác chiến thực tế. Kế hoạch tập trận cũng được xây dựng dựa trên kinh nghiệm từ hoạt động quân sự đặc biệt.

"Sự kiện này sẽ có sự tham gia của các cơ quan chỉ huy quân sự, quân đội Leningrad và quân đội Moscow, các đội hình, đơn vị quân đội thuộc Lực lượng Không quân Vũ trụ, lực lượng đổ bộ đường không và lực lượng trực thuộc trung ương, lực lượng của Hạm đội Phương Bắc và Hạm đội Baltic từ phía Nga. Về phía Belarus - các lực lượng thuộc nhiều binh chủng khác nhau tham gia", Bộ trưởng Quốc phòng Nga Andrei Belousov, cho biết.

Bầu không khí căng thẳng

Mặc dù mang tính chất phòng thủ rõ ràng, các cuộc tập trận này đã được phương Tây chờ đợi với sự lo ngại. Những máy bay không người lái lạ mặt bay vào lãnh thổ Ba Lan đã làm tăng thêm nỗi lo ngại của châu Âu.

Cả Warsaw và thủ đô của các nước NATO khác đều nhanh chóng kết luận rằng những máy bay không người lái này đến từ Nga. Các nhà ngoại giao Nga đã được triệu tập đến các bộ ngoại giao, nhưng không ai trong số họ được cung cấp bất kỳ bằng chứng nào về sự liên quan của Moscow trong vụ việc.

Sự việc này xảy ra đúng vài ngày trước cuộc tập trận "West-2025". Ba Lan đã đóng cửa biên giới với Belarus - và họ quyết định không giới hạn các cuộc tập trận trong một khung thời gian nhất định.

"Chúng tôi không làm điều này trong thời gian diễn ra cuộc tập trận. Việc đóng cửa biên giới là vĩnh viễn", Bộ trưởng Nội vụ Ba Lan Marcin Kerwinski giải thích.

Hơn nữa, Warsaw đã triển khai khoảng 40.000 quân đến biên giới với Belarus và Nga. Ngoài ra, như chuyên gia quân sự Alexei Leonkov đã lưu ý trong một cuộc trò chuyện với RIA Novosti, cuộc tập trận Iron Defender cũng đang diễn ra tại Ba Lan cùng thời điểm - cuộc tập trận lớn nhất cả nước trong năm nay.

Cuộc tập trận này có sự tham gia của 35.000 binh sĩ và lực lượng của các đồng minh NATO.

"Chúng ta luôn có một kẻ thù truyền thống, và họ công khai nói về việc đẩy lùi sự xâm lược của Nga. Hơn nữa, nhiều kịch bản của NATO còn bao gồm cả việc xâm lược thêm khu vực Kaliningrad", chuyên gia Leonkov lưu ý.

Ba Lan đã nhiều lần tìm cách can thiệp vào "Phương Tây-2025". Cụ thể, một tháng trước, hội nghị "Belarus Mới" đã được tổ chức tại Warsaw.

Theo nguồn tin của RIA Novosti, ngoài các nhà đối lập Belarus đang đào tẩu, các nhân viên của cơ quan tình báo Ukraine và Ba Lan cũng đã tham gia phần kín của sự kiện.

Trong số những nội dung khác, họ dự định thảo luận về cách thức phá vỡ các cuộc tập trận và ngăn chặn việc triển khai hệ thống tên lửa Oreshnik tại Belarus.

Ngay trong tháng 9, tại vùng Vitebsk, các cơ quan đặc biệt của Belarus đã bắt giữ một công dân Ba Lan vì tội gián điệp, tịch thu các tài liệu mật về "West-2025".

Đa dạng vũ khí

Các cuộc tập trận được tổ chức một cách cực kỳ công khai - có sự quan sát của đại diện 25 phái đoàn nước ngoài, bao gồm ba nước thành viên NATO: Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ và Hungary.

"Tôi muốn cảm ơn tất cả các bạn đã tham gia. Tôi hy vọng điều này sẽ hữu ích cho các bạn về mặt chuyên môn. Và về mặt xây dựng lòng tin cao độ giữa hai nước, điều này chắc chắn hữu ích", ông Putin phát biểu.

Trái ngược với nỗi lo sợ của những người hàng xóm, bản chất phòng thủ của các cuộc diễn tập được phản ánh trong nội dung của chúng.

Đặc biệt, trên bộ, lính thủy đánh bộ của Hạm đội Phương Bắc và Hạm đội Baltic đã diễn tập đối phó với cuộc đổ bộ của kẻ thù giả định ở khu vực Murmansk và Kaliningrad.

Và tại thao trường Borisovsky ở Belarus, máy bay cường kích đã tiêu diệt một nhóm phá hoại và trinh sát của một kẻ thù giả định.

Kinh nghiệm từ một chiến dịch quân sự đặc biệt đã được vận dụng tích cực - cả máy bay không người lái và xe mô tô, vốn đã chứng tỏ được hiệu quả trên chiến trường, đều được sử dụng.

Từ trên không, trực thăng tấn công Mi-35M và Mi-8AMTSh cùng máy bay chiến đấu Su-33 trên tàu sân bay đã yểm trợ cho các đơn vị trên bộ.

Pháo binh các cỡ nòng khác nhau cũng được sử dụng - cả súng cối 120 mm và lựu pháo Giatsint-B 152 mm. Các kíp xe tăng T-72B3M cũng tham gia cuộc tập trận.

Trên biển, các tổ hợp tên lửa bờ biển Bal đã bắn tên lửa Uran (Kh-35) vào tàu của một kẻ thù giả định ở Bắc Cực. Còn các tổ hợp Bastions đã bắn tên lửa Onyx từ bờ biển quần đảo Franz Josef Land. Chúng đã bắn trúng mục tiêu từ khoảng cách hơn 200 km.

Bắc Cực được đặc biệt quan tâm, đặc biệt là trên biển. Việc triển khai các đơn vị khác nhau của Hạm đội Phương Bắc, bao gồm cả Nhóm Viễn chinh Bắc Cực, đã diễn ra tại Bắc Băng Dương.

Đặc biệt, các hoạt động nhằm cô lập các khu vực hoạt động của "các nhóm khủng bố và vũ trang bất hợp pháp", phong tỏa và tiêu diệt chúng đã được thực hiện.

Thủy thủ tàu Severomorsk đã phá hủy một tàu đổ bộ mô phỏng của địch và bắn trúng các mục tiêu mô phỏng tàu không người lái.

Các thủy thủ Hạm đội Baltic cũng trải qua một kịch bản tương tự. Ngoài ra, họ còn thực hành tiêu diệt tàu ngầm của đối phương.

Đáng gờm nhất

Các cuộc tấn công bằng tên lửa cũng được đặc biệt chú trọng. Thủy thủ đoàn tàu khu trục "Đô đốc Golovko" đã thực hành bắn thử tên lửa siêu thanh Zircon, mục tiêu được chỉ định bởi máy bay chống ngầm Tu-142.

Đổi lại, các phi hành đoàn của hệ thống tên lửa chiến thuật-hoạt động Iskander-M đã thực hiện các vụ phóng điện tử ở khu vực Kaliningrad.

Các máy bay ném bom chiến lược Tu-22M3 cũng tham gia cuộc tập trận. Chúng đã tuần tra vùng biển trung lập của Biển Barents trong bốn giờ.

Điểm nổi bật của chương trình là việc xây dựng kế hoạch sử dụng hệ thống Oreshnik. Các hệ thống siêu thanh tầm trung này dự kiến sẽ được triển khai tại Belarus vào cuối năm nay.

"Các câu hỏi về thử nghiệm phóng có thể được tiến hành hoàn toàn kín, không ai biết về chúng. Về bản chất, đây là một cuộc thử nghiệm các hệ thống điều khiển", Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Các vấn đề Địa chính trị Konstantin Sokolov giải thích.

"Trong trường hợp này, tôi coi cuộc tập trận là phản ứng trước các hành động của các nước NATO ở vùng Baltic, Romania, Ba Lan và Phần Lan. Đây là một minh chứng cho thấy sự sẵn sàng sử dụng các hệ thống hiện đại nhất", ông Konstantin Sokolov, nói thêm.

Theo ông, địa hình của cuộc tập trận cũng không phải là ngẫu nhiên. Sau khi Phần Lan gia nhập NATO, chuyên gia này tin chắc rằng Bắc Cực đã trở thành đấu trường đối đầu toàn diện với Nga, Kaliningrad vốn thu hút sự chú ý của các nước láng giềng, và Belarus từ lâu đã là mục tiêu của phương Tây, nơi họ đang cố gắng tạo ra một Ukraine thứ hai.

Và trong suốt cuộc tập trận được tiến hành một cách có chủ đích với mức độ minh bạch tối đa, các đối thủ tiềm tàng và đồng minh của họ có thể thấy rằng bất kỳ nỗ lực nào nhằm khiêu khích hoặc đe dọa Nga đều chắc chắn sẽ thất bại.

NGA TÌM CÁCH CÂN ĐỐI THU CHI ĐỂ KIỀM CHẾ THÂM HỤT NGÂN SÁCH

Chính phủ Nga đang xem xét khả năng tăng thuế giá trị gia tăng (VAT) để kiềm chế thâm hụt ngân sách và duy trì dự trữ, bốn nguồn tin cho Reuters biết, bất chấp việc Tổng thống Vladimir Putin công khai trấn an rằng sẽ không có chuyện tăng thuế.

Dự thảo ngân sách dự kiến sẽ được trình lên quốc hội vào ngày 29/9.

Những thành phần then chốt của dự thảo này được thống nhất trước với ông Putin và đang khó có khả năng sẽ bị thay đổi đáng kể trong quá trình tranh luận chính thức tại quốc hội.

Nga, bước sang năm thứ tư của cuộc chiến ở Ukraine, đã tăng thuế thu nhập cá nhân và thuế doanh nghiệp trong năm nay, nhưng chính phủ vẫn phải điều chỉnh gấp ba lần mức ước tính thâm hụt ngân sách liên bang lên 1,7% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vào tháng Năm.

Theo một quan chức giấu tên được truyền thông nhà nước dẫn lời trong tháng này, con số đó nay được dự báo sẽ vượt quá mục tiêu. Mức thâm hụt 0,9% GDP cho năm 2026, vốn được đưa vào luật ngân sách năm ngoái, cũng có khả năng bị vượt.

Tăng thuế có thể giúp giảm một nửa thâm hụt ngân sách dự kiến

Bốn nguồn tin thân cận với chính phủ xác nhận một bài viết đăng tuần này của The Bell – một cơ quan truyền thông có trụ sở bên ngoài nước Nga – rằng chính phủ đang thảo luận việc nâng thuế giá trị gia tăng (VAT) từ 20% lên 22% nhằm kiềm chế thâm hụt.

Bài viết không nêu rõ khung thời gian nào cho quyết định này, nhưng một trong những nguồn tin nói với Reuters rằng biện pháp này đang được cân nhắc cho ngân sách năm 2026, miễn là quy tắc ngân sách – theo đó nguồn thu bất thường từ dầu mỏ được tách riêng – vẫn được duy trì.

"Một khi phải tuân thủ quy tắc ngân sách thì làm sao giảm thâm hụt được? Chỉ có cách tăng thuế, vì hầu như không còn gì để cắt giảm nữa, dù là chi tiêu quân sự hay chi tiêu xã hội," một nguồn tin cho biết.

Thuế VAT chiếm 37% nguồn thu ngân sách liên bang năm 2024, và việc tăng thuế có thể giúp giảm một nửa mức thâm hụt dự kiến của năm 2026, theo tính toán của Reuters.

Kinh tế Nga vẫn tiếp tục tăng trưởng bất chấp các lệnh trừng phạt ngày càng siết chặt của phương Tây liên quan đến cuộc chiến ở Ukraine.

Tuy nhiên, GDP được dự báo sẽ chậm lại, chỉ còn khoảng 1% so với mức 4,3% của năm ngoái, trong khi lạm phát vẫn ở mức trên 8% tại một quốc gia mà phần lớn lực lượng lao động và 40% ngân sách hiện được dành cho quốc phòng và an ninh.

Chi tiêu của chính phủ là động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Nga, và với việc Tổng thống Putin bày tỏ sự không hài lòng trước tình trạng kinh tế chậm lại cũng như nhu cầu tiếp tục tài trợ cho cuộc chiến tiêu hao ở Ukraine, khả năng cắt giảm chi tiêu là rất thấp.

Chưa có quyết định cuối cùng

Bộ trưởng Tài chính Anton Siluanov khẳng định quy tắc ngân sách – theo đó các khoản thu từ năng lượng vượt trên mức giá dầu mục tiêu của Nga, hiện là 60 USD/thùng, sẽ được chuyển vào quỹ dự trữ tài khóa – vẫn sẽ được duy trì.

Sau khi Nga đưa quân vào Ukraine năm 2022, các quốc gia phương Tây đã cấm các công ty bảo hiểm và dịch vụ hàng hải hỗ trợ việc xuất khẩu dầu Nga, trừ khi dầu được bán dưới 60 USD/thùng.

Ấn Độ đã tăng mạnh nhập khẩu dầu từ Nga, nhưng hiện đang đối mặt với áp lực từ Tổng thống Mỹ Donald Trump yêu cầu chấm dứt hoạt động này.

Quỹ của Nga, vốn tách biệt với dự trữ ngoại hối của ngân hàng trung ương, hiện có khoảng 4 ngàn tỷ rúp tài sản có tính thanh khoản, cũng có thể được sử dụng để bù đắp thâm hụt.

Năm nay, chính phủ Nga dự định rút 447 tỷ rúp từ quỹ này.

Vào năm 2024, ông Putin cam kết sẽ không có thay đổi lớn nào trong hệ thống thuế trước năm 2030 sau khi các đợt tăng thuế được áp dụng vào năm 2025.

Ông đã yêu cầu chính phủ vào ngày 5/9 tăng nguồn thu thông qua việc nâng cao năng suất, chứ không phải bằng cách tăng thuế.

Nguồn tin cho rằng ngân sách liên bang không còn nhiều chỗ để cắt giảm, lập luận rằng chi tiêu quân sự thì không thể cắt, còn những cắt giảm nhỏ trong lĩnh vực xã hội cũng chẳng giúp ích được bao nhiêu.

"Chuyện đó giống như cạo lông lợn con vậy — tiếng kêu thì nhiều, nhưng chẳng được bao nhiêu. Nếu cắt được 1–2 ngàn tỷ rúp thì khác, nhưng không thể cắt những khoản lớn như thế, đơn giản là không có. Có thể cắt vài triệu, nhiều lắm là vài trăm triệu," nguồn tin nói.

Ngày càng nhiều lo ngại về ngân sách

Theo ngân hàng trung ương, đợt tăng thuế VAT thêm hai điểm phần trăm vào năm 2019 đã góp thêm 0,6 điểm phần trăm vào lạm phát năm đó.

Ngân hàng trung ương hiện cam kết sẽ cắt giảm một nửa lạm phát để đưa con số này trở về mục tiêu 4%.

Tuy nhiên, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Elvira Nabiullina đã thận trọng ủng hộ việc tăng thuế.

Bà nói sau cuộc họp hội đồng ngày 12/9 rằng thà tăng thêm nguồn thu còn hơn để thâm hụt ngày càng rộng.

Bà cũng liên hệ quy mô thâm hụt với khả năng ngân hàng trung ương hạ lãi suất từ mức hiện tại là 17% - một mức mà các nhà kinh tế cho là quá cao để phục hồi tăng trưởng.

Ông Putin thì cho rằng mức nợ thấp của Nga cho phép vay thêm, và không phải lo sợ về việc vay nợ mới.

Tuy nhiên, ngay cả đối với chính phủ, lãi suất cũng đang ở mức khoảng 13%, với chi phí trả lãi dự kiến sẽ chiếm 2% GDP vào năm 2025.

Nguồn: CafeF; Tiền Phong; Soha; BBC