Sóng gió bủa vây ngành công nghiệp in 3D

(Ảnh minh họa).

Các nhà sản xuất hàng đầu trong lĩnh vực in 3D theo đuổi việc hợp nhất lẫn nhau, giữa lúc họ đang phải đối mặt với nhiều vấn đề, trong đó có thua lỗ và tài chính cạn kiệt.

In 3D hứa hẹn sẽ cách mạng hóa việc sản xuất mọi sản phẩm, từ đồ chơi đến cấy ghép y sinh thông qua “sản xuất bồi đắp” (additive manufacturing).

Hiện tại, công nghệ này không còn được quảng bá rầm rộ như trước. Bốn nhà sản xuất hàng đầu trong lĩnh vực này đang tham gia vào các cuộc thảo luận nhằm sáp nhập lẫn nhau, theo Financial Times.

Stratasys, 3D Systems, Nano Dimension và Desktop Metal đã thúc đẩy làn sóng quan tâm của các nhà đầu tư đối với in 3D, trong đó máy móc xây dựng sản phẩm theo từng lớp.

Một quỹ giao dịch hoán đổi (ETF) - được điều hành bởi công ty quản lý tài sản Ark Investment Management của nhà đầu tư lừng danh Cathie Wood (mã chứng khoán PRNT) - nằm trong số những đơn vị mua cổ phiếu của họ.

Tuy nhiên, giá trị của những công ty này đã giảm mạnh kể từ đầu năm 2021, khi phải đối mặt với những rào cản về việc sử dụng công nghệ để sản xuất hàng loạt. Thua lỗ và gặp khó khăn trong việc huy động vốn, các công ty này đang theo đuổi việc hợp nhất.

Cú sốc cần thiết

Tuy nhiên, việc xác lập những thỏa thuận như vậy nhận được nhiều chú ý vì mâu thuẫn bên trong, khi các vụ kiện tụng liên quan đến các công ty và cổ đông của họ vẫn đang diễn ra tại tòa án.

“Ngành công nghiệp in 3D, vốn đang bị trì trệ do các vấn đề về quản trị và đào thải nhân tài, cần cú sốc mà chỉ M&A (mua bán và sáp nhập) mới có thể mang lại”, Chris Prucha, một doanh nhân công nghệ, nhận định. Trước đó, ông đã bán công ty của mình cho Stratasys.

Vào tháng 5, Stratasys đã đồng ý trả 700 triệu USD bằng cổ phiếu để mua lại Desktop Metal. Đây là công ty mà Stratasys đã đầu tư vốn mạo hiểm cách đây một thập kỷ. Cổ phiếu của Desktop Metal đã giảm xuống dưới 2 USD từ mức cao nhất là 31 USD.

Tuy nhiên, chính Stratasys cũng là mục tiêu mà công ty khác trong ngành nhăm nhe muốn tiếp quản. 3D Systems đã tìm cách mua lại công ty này kể từ năm 2021.

Tuần trước, 3D đã chỉ trích quan điểm của Stratasys về Desktop Metal là “vô căn cứ và không hợp lý”, trong khi đưa thêm đề nghị thứ 6 liên quan đến cả tiền mặt và cổ phiếu để mua lại Stratasys. Stratasys vẫn chưa đạt được thỏa thuận với 3D Systems liên quan đến lời chào mua mới nhất.

Bên cạnh đó, Nano Dimension cũng muốn kiểm soát Stratasys. Sau khi thông báo rằng họ đã nắm giữ 12% cổ phần của công ty này một năm trước, họ tiếp tục tung ra một đề nghị công khai với các cổ đông để mua toàn bộ Stratasys bằng tiền mặt vào tháng 3. Tuy nhiên, sau đó họ đã sửa lại, khẳng định chỉ muốn đạt được số cổ phần chi phối.

Nano đã ghi nhận doanh thu gần 50 triệu USD vào năm ngoái, nhưng sở hữu số tiền gần 1 tỷ USD - một khoản tiền vượt quá vốn hóa thị trường của họ - để củng cố đề nghị mua Stratasys.

Công ty này đã huy động được khoảng 1,5 tỷ USD trong các đợt chào bán cổ phiếu vào năm 2020 và 2021, với sự giúp đỡ từ các nhà đầu tư công nghệ nổi tiếng như bà Wood.

Tài sản được quản lý của PRNT ETF đã tăng từ gần 40 triệu USD vào tháng 6/20220, lên hơn 725 triệu USD vào tháng 2/2021. Điều này đã biến quỹ trên trở thành người mua lớn nhất của hầu hết cổ phiếu in 3D trước khi mất một nửa giá trị.

Câu hỏi hiện tại

Trong khi đó, Stratasys đã thực hiện một biện pháp bảo vệ “thuốc độc” (poison pill) để ngăn cản chiến dịch công khai chào mua cổ phiếu của các cổ đông Nano. Điều đó khiến Nano phải đệ đơn kiện lên hệ thống tòa án của Israel, nơi có thẩm quyền đối với các vấn đề của công ty Stratasys.

Yoav Stern, Giám đốc điều hành của Nano tại Israel, đã có thói quen nhắm vào cả bạn bè và đối thủ trong các video YouTube hàng tuần. Tuy nhiên, ông Stern cũng buộc phải "chơi phòng ngự".

Một nhóm nhà đầu tư chủ động (activist investor), bao gồm Murchinson, Anson Advisors và Boothbay Fund Management, đã tìm cách thay thế hội đồng quản trị của công ty ông Stern và yêu cầu Nano trả lại khoản dự trữ 1 tỷ USD cho các cổ đông, thay vì theo đuổi thương vụ Stratasys. Các nhà đầu tư chủ động thường là những người mua lượng cổ phiếu lớn để gây ảnh hưởng đến các hoạt động của công ty.

Tại một cuộc họp cổ đông đặc biệt vào tháng 3 do Murchinson triệu tập, quỹ này cho biết các cổ đông đã bỏ phiếu áp đảo để loại bỏ ông Stern và ba giám đốc khác khỏi hội đồng quản trị Nano. Kết quả của cuộc bỏ phiếu cũng đang được tranh tụng tại một tòa án của Israel, giúp Stratasys có cơ sở để phản đối lời chào mua của Nano.

Nano cũng đã kiện các nhà đầu tư này tại tòa án liên bang ở New York. Nano cáo buộc họ đã đệ trình các thông tin sai lệch và gây hiểu lầm về quy định, đồng thời tìm cách thao túng giá cổ phiếu của Nano.

Trong một bức thư công khai vào năm nay, Murchinson cáo buộc Nano “đã dành thời gian và tiền bạc để hoạt động như một quỹ phòng hộ chủ động và không tập trung vào in 3D”.

Vài ngày sau, ông Stern trả lời Murchinson trên YouTube, nói rằng Murchinson không phải là cổ đông dài hạn.

Bên cạnh đó, ông Stern tuyên bố sẽ rời đi ngay lập tức nếu các cổ đông sa thải mình. “Nhưng cho đến lúc đó, các vị sẽ không nhận được tiền”, ông nói thêm, ám chỉ rằng Nano sẽ tiếp tục theo đuổi Stratasys và không trả lại tiền.

Trong công bố gần đây về thỏa thuận, Stratasys và Desktop Metal dự đoán thị trường in 3D sẽ có giá trị lên tới 100 tỷ USD trong một thập kỷ kể từ thời điểm hiện tại. Tuy nhiên, 4 công ty niêm yết này chỉ tạo ra doanh thu dưới 2 tỷ USD mỗi năm.

“Mọi người đều thống nhất về một điều: Sự hợp nhất đó sẽ xảy ra. Ba công ty Stratasys, 3D Systems, Nano nên được kết hợp với nhau và câu hỏi hiện tại chính là trình tự (của các nỗ lực hợp nhất này - PV)”, một nhân viên ngân hàng đầu tư tham gia vào thương vụ cho biết.

Trung Quốc đối mặt rủi ro giảm phát

Tháng 6, lạm phát Trung Quốc ở ngưỡng 0%, trong khi chỉ số giá sản xuất giảm mạnh, dấy lên lo ngại giảm phát và tăng khả năng Bắc Kinh tung gói kích thích kinh tế.

Chỉ số giá tiêu dùng của Trung Quốc đi ngang ở ngưỡng 0% trong tháng 6, mức thấp nhất kể từ tháng 2/2021, theo dữ liệu do Cục Thống kê Quốc gia mới công bố.

Lạm phát cơ bản (loại trừ chi phí năng lượng và lương thực) đã giảm xuống 0,4% từ 0,6% của tháng trước. Chỉ số giá sản xuất tiếp tục lao dốc, giảm 5,4% so với một năm trước đó, mạnh hơn mức giảm của tháng 5 và là mức giảm sâu nhất kể từ tháng 12/2015.

"Nguy cơ giảm phát đang hiện hữu", Zhang Zhiwei, nhà kinh tế trưởng tại Pinpoint Asset Management, nhận xét.

Cả hai thước đo đều bổ sung thêm bằng chứng cho thấy sự phục hồi của nền kinh tế Trung Quốc đang yếu đi, với những lo ngại về giảm phát đè nặng lên niềm tin. Điều đó có khả năng thúc đẩy những gói kích thích tiềm năng, được xem là "lá bài" để vực dậy nền kinh tế.

"Dữ liệu lúc này đang ủng hộ việc nới lỏng chính sách nhiều hơn, điều mà các nhà hoạch định chính sách đang làm, nhưng chỉ ở mức độ cân nhắc", Michelle Lam, chuyên gia kinh tế tại Societe Generale SA, cho biết.

Các nhà sản xuất đã trải qua nhiều tháng vật lộn với giá hàng hóa thấp hơn và nhu cầu yếu của thị trường trong và ngoài nước. Nếu người tiêu dùng và doanh nghiệp tiếp tục hạn chế chi tiêu hoặc đầu tư với hy vọng giá sẽ giảm, điều đó có thể dẫn đến vòng xoáy giảm phát mạnh hơn nữa.

Lực cản chính đối với giá tiêu dùng tháng trước là giá thịt lợn. Giá thịt - một mặt hàng chủ lực trong chế độ ăn uống của người Trung Quốc - đã giảm 7,2% trong tháng 6 so với một năm trước đó, mạnh hơn mức giảm 3,2% của tháng 5.

Chính phủ Trung Quốc đã cố gắng đặt mức sàn cho giá thịt lợn nhằm hạn chế đà lao dốc. Tuần trước, nước này cho biết sẽ mua thêm thịt lợn để dự trữ nhằm thúc đẩy nhu cầu.

Giảm phát giá sản xuất được thúc đẩy bởi sự sụt giảm kéo dài của giá cả hàng hóa quốc tế. Nhà thống kê Dong Lijuan của NBS cho biết, chi phí dầu và than tiếp tục giảm, một phần do mức nền cao của năm ngoái.

"Chỉ số giá tiêu dùng bằng 0, còn giá sản xuất giảm sâu hơn trong tháng 6 cho thấy sự phục hồi sau đại dịch của Trung Quốc đang mất dần động lực. Đà giảm giá là dấu hiệu của nhu cầu yếu cũng làm mờ đi triển vọng tăng trưởng của nền kinh tế", David Qu, chuyên gia kinh tế của Bloomberg, nhận xét. "Nhu cầu kích thích nhiều hơn từ Ngân hàng Trung ương đang tăng lên".

Có nhiều lời kêu gọi Bắc Kinh hành động để hỗ trợ nền kinh tế, nhưng hầu hết biện pháp cho đến nay đều bị hạn chế về phạm vi. Ngân hàng Trung ương đã giảm một lượng nhỏ lãi suất điều hành vào tháng trước và chính phủ đã gia hạn việc giảm thuế cho người mua ôtô điện.

Thủ tướng Lý Cường tuần trước đã có cuộc nói chuyện với một số nhà kinh tế Trung Quốc về khả năng tăng cường kích thích kinh tế, mặc dù ông nhấn mạnh rằng các chính sách sẽ "có mục tiêu, toàn diện và phối hợp tốt" - củng cố nhận định rằng gói kích thích sẽ không ở quy mô lớn. Một yếu tố hạn chế là gánh nặng nợ nần cao của chính quyền địa phương. Nguồn lực này trước đó thường là động lực tăng trưởng khi tạo ra chi tiêu nhiều hơn.

“Điểm mù” của cuộc chiến chống phát thải khí nhà kính

(Ảnh minh họa).

Khi nói đến việc thống kê lượng khí thải trên toàn cầu, có một vấn đề lớn mà rõ ràng ai cũng biết nhưng lại tránh nói về nó: đó là lượng khí thải các lực lượng vũ trang trên thế giới.

Khi tình trạng tăng nhiệt độ toàn cầu liên tiếp xác lập kỷ lục mới, các nhà khoa học và nhóm hoạt động về môi trường đang gia tăng áp lực lên Liên Hợp Quốc để quân đội các nước tiết lộ lượng khí thải của họ và chấm dứt quyền miễn trừ lâu dài với lực lượng này.

Theo ước tính của các chuyên gia quốc tế, trong năm 2022, lượng khí thải của quân đội các nước chiếm khoảng 5,5% l ượng khí thải trên toàn cầu .

Mặc dù vậy, các lực lượng quốc phòng không bị ràng buộc bởi các thỏa thuận khí hậu quốc tế. Thực tế, dữ liệu do một số quân đội cung cấp về nỗ lực cắt giảm lượng khí thải carbon của họ là không đáng tin cậy hoặc chưa đầy đủ.

Khí thải từ các chiến đấu cơ, tàu thuyền… đến các cuộc tập trận đã bị loại khỏi Nghị định thư Kyoto năm 1997 về giảm khí thải nhà kính, sau đó lại được miễn trừ khỏi hiệp định Paris 2015 với lý do dữ liệu về việc sử dụng năng lượng của quân đội có thể làm suy yếu an ninh quốc gia.

Trước thực trạng này, các nhóm hoạt động môi trường hồi tháng 2/2023 đã viết trong Công ước khung Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) kêu gọi cơ quan khí hậu của Liên Hợp Quốc cần phải tính toán đến khí thải trong lĩnh vực quân sự trong bức tranh chung về khí thải carbon toàn cầu.

“Tình trạng khẩn cấp về khí hậu khiến chúng ta không thể tiếp tục cho phép loại bỏ khí thải liên quan đến xung đột và quân sự trong quy trình của UNFCCC”, các nhóm khí hậu viết.

Axel Michaelowa, đối tác sáng lập của Perspectives Climate Group nói: “Việc bỏ qua lượng khí thải liên quan đến xung đột trong tính toán của UNFCCC là một lỗ hổng rõ ràng”.

Hiện tại, có rất ít dấu hiệu cho thấy sẽ có bất kỳ phản ứng hữu hình nào đối với nỗ lực vận động hành lang trong năm nay. UNFCCC khẳng định, không có kế hoạch cụ thể nào sửa đổi hướng dẫn về việc thống kê số liệu liên quan đến khí thải quân sự, nhưng vấn đề này có thể được thảo luận tại các hội nghị thượng đỉnh trong tương lai, bao gồm cả tại COP28 ở Dubai.

Những tín hiệu tích cực ban đầu

Tuy vậy, có những dấu hiệu cho thấy một số quân đội đang chuẩn bị cho những thay đổi trong yêu cầu báo cáo, trong khi những quân đội khác đang có những bước tiến để cắt giảm tác động khí hậu.

Chẳng hạn như NATO - liên minh an ninh phương Tây gồm 31 quốc gia gần đây cho biết họ đã thiết kế một phương pháp để các thành viên báo cáo lượng khí thải quân sự của họ.

Các quốc gia như New Zealand đang tìm hiểu xem có nên thêm các lĩnh vực trước đó bị loại trừ khỏi thống kê hay không, chẳng hạn như khí thải từ các hoạt động ở nước ngoài, trong khi Anh và Đức đang tìm cách giải quyết các “vùng xám” trong báo cáo của họ.

Một phái đoàn của Lầu Năm Góc đã lần đầu tiên tham dự hội nghị thượng đỉnh về khí hậu COP27 ở Ai Cập năm ngoái. “Tôi nghĩ điều đó đồng nghĩa rằng chúng tôi cũng là một phần của cuộc thảo luận, chúng tôi chắc chắn là những người phát thải khi nói đến năng lượng và nhiên liệu hóa thạch”, trợ lý Bộ trưởng Hải quân Mỹ Meredith Berger nói.

Thực tế cho thấy, việc sử dụng dầu và khí thải của quân đội Mỹ đang giảm. Cơ quan hậu cần quốc phòng Mỹ cho biết, quân đội Mỹ đã mua 85 triệu thùng dầu trong năm 2022, giảm gần 15 triệu thùng so với năm 2018; lượng phát thải năm 2022 đã giảm xuống 48 triệu tấn so với 51 triệu tấn của một năm trước đó.

Neta Crawford, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Oxford nhận định, việc Mỹ rút quân khỏi Afghanistan và Iraq, bên cạnh việc áp dụng các công nghệ năng lượng tái tạo, sử dụng phương tiện tiết kiệm nhiên liệu hơn, cũng như các cuộc tập trận quân sự ngày càng ít hơn, đã góp phần làm giảm sử dụng nhiên liệu.

Xung đột Nga – Ukraine có tạo ra bước ngoặt?

Tuy nhiên, cuộc xung đột hiện nay ở Ukraine lại đang gây ra mối quan ngại lớn. Một báo cáo từ chuyên gia thống kê carbon người Hà Lan Lennard de Klerk ước tính, 12 tháng đầu tiên của cuộc xung đột ở Ukraine gây ra sự gia tăng ròng 120 triệu tấn khí nhà kính, tương đương với lượng khí thải hàng năm của Singapore, Thụy Sĩ và Syria cộng lại.

Trong bối cảnh đó, người phát ngôn của Bộ Môi trường Ukraine cho biết họ ủng hộ những nỗ lực minh bạch hóa các báo cáo về khí thải quân sự và sẽ tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chính phủ tại COP28 để báo cáo khí thải quân sự minh bạch hơn.

Trong khi xung đột Nga - Ukraine đã làm tăng sự tập trung của các nhà hoạt động khí hậu vào khí thải quân sự, một số chuyên gia cho rằng đó là sự phân tâm đối với các chính phủ khi họ tập trung vào an ninh khu vực và điều đó có thể làm chậm các cuộc thảo luận trong thời gian tới.

James Appathurai, phó trợ lý tổng thư ký NATO phụ trách các thách thức an ninh mới cho biết: “Điều quan trọng là phải hiểu rằng cuộc khủng hoảng Ukraine đã khiến vấn đề này trở nên phức tạp hơn một chút”.

Một số quân đội cho rằng việc công bố chi tiết về việc sử dụng nhiên liệu sẽ tạo cơ hội đối thủ nắm bắt được phần nào hoạt động của họ.

Markus Ruelke thuộc đơn vị bảo vệ môi trường của Bộ Quốc phòng Đức nói: “Chúng tôi không muốn cho mọi người biết chúng tôi sử dụng bao nhiêu nhiên liệu trong các nhiệm vụ – chúng tôi bay bao xa, lái xe bao xa và mô hình tập luyện của chúng tôi là gì”.

UNFCCC đánh giá, một số khí thải quân sự được ghi nhận trong quá trình đốt cháy nhiên liệu vẫn chưa được phân loại trong các bản báo cáo của Liên Hợp Quốc. “Thật tốt khi khuyên mọi người ngừng bay hoặc chuyển sang ô tô điện, cho dù điều đó gây tốn kém hoặc bất tiện cho họ, nhưng thật khó để làm điều đó với quân đội”, Stuart Parkinson - Giám Đốc điều hành của nhóm Các nhà khoa học vì Trách nhiệm Toàn cầu nhận định.

Thượng đỉnh Nato hướng đến đoàn kết vì Ukraine khi Vladimir Putin đang theo dõi chặt chẽ

Thời gian thượng đỉnh cấp cao thường niên Nato chính thức diễn ra chỉ còn tính theo giờ. Đây là một phép thử quan trọng cho liên minh quân sự này, trong bối cảnh Tổng thống Nga Vladimir Putin đang theo dõi chặt chẽ từ bên lề hội nghị.

Thượng đỉnh Nato có Tổng thống Mỹ Joe Biden, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ tướng Anh Rishi Sunak, Thủ tướng Đức Olaf Scholz và nhiều lãnh đạo thế giới khác tham dự, đại sứ của 31 quốc gia thành viên cũng cùng tham gia, tranh luận điều họ có thể làm, nên làm và sẽ đưa ra tuyên bố công khai về Ukraine.

Thế thì tất cả sự hỗn độn này là thế nào?

Cuối tuần qua đã đánh dấu 500 ngày kể từ khi Nga tiến hành cuộc xâm lược toàn diện nhằm vào Ukraine, cướp đất, tấn công dân thường và bắt cóc trẻ em.

Điều khiến Vladimir Putin thất vọng đó là châu Âu và đồng minh thân cận là Mỹ đã tiến đến viện trợ cho Ukraine (nhanh chóng hơn các quốc gia khác - nếu nhìn về Berlin), 165 tỷ USD viện trợ nhân đạo, tài chính và quân sự trước thời điểm tháng Năm của năm nay, theo Viện Kiel Institute for the Global Economy uy tín.

Đây là một hành động cẩn trọng, đôi khi không mấy thoải mái và nhằm tạo sự cân bằng đối với từng quốc gia châu Âu, Liên minh châu Âu (EU), và có thể cho rằng là hầu hết liên minh quân sự Nato, bao gồm cựu thù của Nga là Mỹ.

Câu hỏi hóc búa đặt ra là: Làm sao phát đi một thông điệp rõ ràng đến Moscow rằng Phương Tây sẽ không khoanh tay đứng nhìn và cho phép Điện Kremlin chiếm vùng lãnh thổ thuộc chủ quyền tại Ukraine hoặc bất kỳ nơi nào tại châu Âu, và cùng lúc đó, tránh đối đầu trực tiếp với quốc gia có sở hữu vũ khí hạt nhân là Nga, và chịu rủi ro xảy ra một cuộc chiến tranh toàn diện?

Theo Tổng thống Mỹ Joe Biden: "Tôi không nghĩ có sự nhất trí trong Nato về liệu có để Ukraine gia nhập liên minh Nato lúc này hay không, vào thời điểm này, ngay giữa lúc chiến tranh?

Ông Biden chỉ ra rằng việc Ukraine gia nhập liên minh sẽ đồng nghĩa "cuộc chiến tranh vẫn đang diễn ra, và chúng ta tất cả đang cùng tham chiến. Chúng ta đang có chiến tranh với Nga, nếu điều đó đúng."

Và 500 ngày sau cuộc xâm lược Ukraine, hành động cân bằng của Nato không trở nên dễ dàng hơn chút nào.

Ukraine đã rõ ràng. Kyiv muốn có một chiếc ghế bình đẳng ở bàn họp Nato - với tất cả những đảm bảo an ninh đi cùng theo đó.

Và Ukraine hiện muốn điều này - hoặc bởi vì Ukraine nhận ra rằng Nato không thể để một thành viên mới gia nhập trong khi vẫn đang trong tình trạng chiến tranh, Ukraine muốn ít nhất "một thông điệp rõ ràng rằng Ukraine sẽ thuộc liên minh", Tổng thống Volodymyr Zelensky, người giỏi về mặt truyền thông, cho biết.

"Không phải vì cánh cửa mở ra cho chúng tôi, điều này không đủ, mà Ukraine sẽ phải ở trong đó," ông nói.

Thiếu bất kỳ điều gì thì ông Zelensky đe dọa sẽ không xuất hiện tại thượng đỉnh Nato, điều khiến không chỉ vài quốc gia thành viên Nato khó chịu, bao gồm Đức và Mỹ.

Nếu ông Zelensky không xuất hiện, thì cái nhìn về sự đoàn kết của Phương Tây với Ukraine - nhằm đưa ra một thông điệp rõ ràng cho Moscow tại thượng đỉnh lần này - sẽ trở thành một thảm họa.

Vấn đề chính là Nato đã nói với Ukraine là quốc gia này thuộc về liên minh vào năm 2008, lâu trước khi Nga xâm lược.

Kỳ vọng gia tăng về việc Nato phải hiện nay mang đến cho Kyiv điều gì đó quan trọng. Nhưng điều đó là gì?

Các nhà ngoại giao cấp cao từ một số quốc gia chính trong Nato bình luận với tôi cho bài báo này, với điều kiện ẩn danh, để có thể đưa ra quan sát của họ một cách tự do.

Họ cho biết biết các thành viên Nato đoàn kết liên quan đến vấn đề Ukraine, thuộc về "gia đình" của mình. Nhưng họ vẫn bị chia rẽ liên quan đến phần chi tiết.

Thượng đỉnh Nato sẽ diễn ra tại Vilnius, thủ đô của Lithuania. Đây là một trong ba quốc gia nhỏ vùng Baltic ở sân sau của Nga, vốn bị Liên Xô chiếm đóng và sáp nhập từ cuối Thế chiến thứ Hai.

Người dân Lithuania, Latvia và Estonia cảm nhận được nỗi đau của Ukraine. Cùng với quốc gia Đông Âu là Ba Lan, vốn tự xem mình là một nạn nhân cũ từ sự áp bức của Nga, họ đòi hỏi Ukraine nên được cung cấp một lộ trình gia nhập Nato nhanh chóng sau lệnh ngừng bắn cuối cùng với Moscow.

Nhưng các quyết định của Nato cần có sự nhất trí hoàn toàn từ các quốc gia thành viên. Đức, Mỹ và Anh nằm trong số các nước thận trọng hơn.

Trước tiên, theo các điều kiện chính thức, liên minh Nato sẽ thông thường muốn một quốc gia muốn gia nhập phải hoàn thành trước khi trở thành thành viên.

"Nếu Ukraine xứng đáng trở thành một phần của Nato, thì chúng tôi có cùng các mối quan ngại như hồi năm 2008," một nhà ngoại giao có tầm ảnh hưởng nói với tôi.

"Chúng tôi muốn thấy các sự cải tổ, một cuộc chiến chống tham nhũng, và kiểm soát hợp lý lực lượng vũ trang," ông cho biết. Nhưng ông nói thêm rằng ông nghĩ rằng giới chức Ukraine đã học được bài học rõ ràng từ nạn tham nhũng trong quân đội Nga, vốn đã bòn rút hàng tỷ USD và khiến quân dội Nga suy yếu, thiếu sẵn sàng cho cuộc chiến đấu.

Một số quốc gia Nato cũng lo lắng nếu có một lời hứa chắc chắn để Kyiv gia nhập ngay lập tức sau một lệnh ngừng bắn với Nga, thì điều này có thể khiến Moscow kéo dài cuộc chiến tranh lâu hơn nữa.

Thế thì Ukraine có thể kỳ vọng gì từ cuộc gặp thượng đỉnh này?

Trước tiên, sự kiên nhẫn chiến lược - như Camille Grand, một cựu chuyên gia Nato và hiện là chuyên gia về quốc phòng từ European Council on Foreign Relations nhận định. Một cam kết rõ ràng từ Phương Tây là họ sẽ cùng sát cánh với Ukraine trong dài hạn. Và rằng Nga không nên tin rằng quốc gia này có thể chờ đợi đến lúc Phương Tây bỏ rơi Ukraine.

Tôi bị ấn tượng trong suốt các cuộc hội thoại với các nhà ngoại giao về việc những quốc gia của họ cảm thấy không lo lắng, dường như về tốc độ chậm hơn dự kiến của cuộc phản công của Ukraine chống lại Nga.

Họ dường như cùng thuộc một luồng suy nghĩ như Ngoại trưởng Anh, người nói rằng "đây không phải là một bộ phim Hollywood".

"Moscow đã có thời gian dài, dài để chuẩn bị cho cuộc xâm lược này," một đại sứ nói với tôi. "Và hiện nay chúng tôi kỳ vọng Ukraine sẽ đạt được thành công quan trọng trong ba hoặc bốn tuần? Chuyện này là phi thực tế."

"Ukraine đang cố gắng đạt được bước tiến trong khi vẫn giữ gìn mạng sống con người," một người khác bình luận, so sánh với điều mà ông gọi là thái độ 'xay thịt" của Nga, đẩy binh sĩ của họ "lên phía trước" để rồi phải bị bỏ mạng hàng loạt.

"Chúng tôi có nhận được câu hỏi riêng về việc Ukraine có thể nhận vũ khí nhanh đến mức nào? Chắc chắn có rồi!" một nhà ngoại giao thành thật cho biết. "Nhưng quan trọng là người dân Ukraine không cảm thấy chúng tôi đang theo dõi mọi chuyện mà họ làm."

"Chúng tôi đang trao cho họ hỗ trợ quân sự quan trọng, ngày càng phức tạp hơn và họ - và Moscow - cần phải biết là vũ khí đang tiếp tục được chuyển đến."

Một trong những cuộc đối thoại quan trọng tại thượng đỉnh Nato ở Vilnius sẽ tập trung về ngành công nghiệp quốc phòng của châu Âu: Khoản đầu tư cần có để đảm bảo nguồn cung có thể được chuyển đến Ukraine, trong khi vẫn để các thành viên EU và Nato đủ năng lực quốc phòng để tự lo cho chính mình.

Và cũng câu hỏi về khả năng tương thích - vào lúc này đây, tình hình hơi hỗn độn. Mỗi quốc gia thành viên Nato tiến hành viện trợ quân sự cho Ukraine, để Kyiv chật vật với các dạng xe thiết giáp, xe tăng... khác nhau. Không chính xác là cách hiệu quả nhất để tiến về phía trước.

Thứ hai, nếu như Ukraine không được ngay lập tức gia nhập Nato, thì một nhóm các nước (tập trung xung quanh nhưng không giới hạn là Anh, Pháp, Mỹ và Đức) đang hình thành "một liên minh ý chí" để mang đến cho Kyiv các đảm bảo an ninh. Quốc gia thận trọng hơn như Mỹ gọi điều này là "những đảm bảo an ninh". Kỳ vọng sẽ có thêm chi tiết xuất hiện trong thượng đỉnh Nato.

Thứ ba, vào ngày thứ hai của thượng đỉnh, Nato sẽ nhóm họp Hội đồng Nato-Ukraine mới được thành lập - điều này sẽ trở nên rất kỳ quặc nếu Tổng thống Zelensky quyết định không tham dự! Ý tưởng của hội đồng này sẽ là nâng cấp sự kết nối của Kyiv với liên minh, cung cấp cho quốc gia này khả năng tiếp cận lớn hơn với các nguồn lực của Nato.

Thứ tư, Nato cũng có thể bỏ Kế hoạch Hành động Thành viên (Membership Action Plan) được yêu cầu để Ukraine gia nhập, giúp Kyiv ít ra không phải trải qua một quy trình chuẩn bị theo từng giai đoạn, kéo dài mà các ứng viên khác phải trải qua.

Sau cùng thì không có ai ở Nato chất vấn về đòi hỏi hậu thuẫn Ukraine trong ngắn, trung và dài hạn. Ngay vào lúc này, thì có Ukraine có sự tự do trong cuộc phản công của mình.

Một số quốc gia trong Nato - nổi bật là Ý - đã lo lắng mặc dù ý kiến dư luận vẫn còn ủng hộ viện trợ quân sự tốn kém cho Ukraine. Liên minh Nato cũng cần phải nỗ lực (nhiều) để duy trì một lập trường chung đối với Nga khi cuộc chiến tranh kết thúc.

Một số thành viên Nato chính thức tuyên bố tùy vào Kyiv quyết định điều kiện cho các cuộc đàm phán về một lệnh ngừng bắn với Moscow có được thỏa mãn hay không.

Nhưng ở hậu trường, các nhà ngoại giao nói với tôi có thể đến lúc Phương Tây nên thì thầm với Kyiv là nên có một lệnh ngừng bắn trong tầm của mình, thay vì chịu mất mát mạng sống của người dân Ukraine hơn nữa, và tiêu tốn hàng tỷ USD tiền của các quốc gia Phương Tây trong một cuộc chiến không thể giành được chiến thắng.

Mặc dù họ khẳng định, cuộc hội thoại đó rõ ràng không phải vào thời điểm này.

Cuộc chơi cân bằng của Thổ Nhĩ Kỳ

(Ảnh minh họa).

Ngay trước thềm cuộc gặp cấp cao thường niên năm nay của NATO mà mọi chuyện liên quan đến Ukraine là một trong những nội dung trọng tâm trên chương trình nghị sự, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan tiếp đón Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky.

Kyiv rất hài lòng khi ông Erdoğan quả quyết Ukraine rất xứng đáng được gia nhập NATO. Nhưng gần như ngay sau đó, phía Thổ Nhĩ Kỳ loan báo Tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ thăm Ankara trong tháng 8 tới.

Ông Erdoğan là một trong những lãnh đạo của các nước thành viên NATO tận dụng và khai thác triệt để nhất tất cả những gì liên quan cuộc chiến ở Ukraine giữ để phục vụ cho lợi ích riêng. Cách làm là chơi cuộc chơi cân bằng giữa NATO và Nga cũng như giữa Nga và Ukraine.

Tất cả những bước đi của ông Erdoğan đều nhằm đề cao vị thế và vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ trong NATO cũng như trong diễn biến tình hình chính trị an ninh ở châu Âu và tạo thế có lợi nhất cho Ankara trong quan hệ với EU lẫn Nga.

Là thành viên NATO, Thổ Nhĩ Kỳ không thể theo đuổi quan điểm, chính sách và hành động trái ngược với những quyết sách chung của khối về vấn đề Ukraine. Nhưng Ankara lại không thể và không dám thù địch Moscow.

Ông Erdoğan công khai tỏ ra đặc biệt ủng hộ Ukraine gia nhập NATO trước hết nhằm gây áp lực đối với Thụy Điển và sau đấy mới đối với Nga. Ông vẫn phải tranh thủ ông Putin để Moscow không chấm dứt hiệu lực của thỏa thuận xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine mà Thổ Nhĩ Kỳ làm trung gian và ghi dấu ấn. Chỉ có điều là trong cuộc chơi cân bằng, ranh giới giữa lợi dụng đối tác và bị đối tác lợi dụng vốn luôn rất mong manh.

Nguồn: Zing News; Vnexpress; Soha; BBC; Thanh Niên