Bốn vòm nhiệt thiêu đốt thế giới

Theo Reuters, những ngày qua khách du lịch đổ xô đến dãy Hỏa Diệm Sơn - nằm trên vành đai phía Bắc của vùng trũng Turpan (Thổ Phồn) thuộc khu tự trị Tân Cương của Trung Quốc - để chụp ảnh kỷ niệm với nhiệt kế chạm mốc 80 độ C.

Đây là nhiệt độ bề mặt thể hiện độ nóng của các sườn sa thạch cộng hưởng bởi địa nhiệt và thời tiết nóng kỷ lục. Hôm 16-7, thị trấn Shanbao hẻo lánh trong vùng trũng Turpan ghi nhận mức nhiệt 52,2 độ C, phá vỡ kỷ lục tại Trung Quốc trước đây là 50,3 độ C.

Hôm 18-7, Bắc Kinh cũng ghi nhận nhiệt độ trên 35 độ C ngày thứ 27 liên tiếp, lập kỷ lục về đợt nóng dài nhất ngay giữa thời điểm Đặc phái viên khí hậu Mỹ John Kerry hiện diện để thúc đẩy hợp tác chống lại biến đổi khí hậu.

Không chỉ Tân Cương mà nhiều khu vực khác ở châu Á, châu Âu và Mỹ cũng chứng kiến hàng loạt kỷ lục nhiệt độ cao mới.

Tại châu Âu, cảnh báo nóng về nhiệt độ ở Ý đã bao trùm 23/27 thành phố trong ngày 19-7. Trước đó một ngày, nhiệt độ trên đảo Sardinia đạt 44 độ C và thủ đô Rome đạt 40 độ C.

Trong khi đó, Hy Lạp vật lộn với đám cháy rừng bùng phát từ hôm 17-7 ở nơi chỉ cách thủ đô Athens 30 km về phía Bắc và hiện lan rộng đến thị trấn Mandra. Các quốc gia thuộc Liên minh châu Âu (EU) đang nỗ lực hỗ trợ Hy Lạp khi các điều kiện khắc nghiệt dự kiến kéo dài 1 tuần nữa, theo Reuters.

Thụy Sĩ cũng đang chống chọi với đám cháy rừng ở bang Valais gần biên giới với Ý, bùng phát vào hôm 18-7. Ở Tây Á, nhiều đám cháy rừng hoành hành cùng lúc khắp vùng nông thôn miền Trung Syria, khi nhiệt độ không khí lên tới 40 độ C ở nhiều vùng của đất nước.

Hôm 18-7, Cố vấn cấp cao về nhiệt độ của Tổ chức Khí tượng thế giới - ông John Nairn - cảnh báo sóng nhiệt hiện là một trong những mối nguy hiểm tự nhiên đối với Bắc bán cầu. Đặc biệt, tình trạng này có xu hướng gia tăng về tần suất, thời gian và cường độ.

Cùng thời gian này, nước Mỹ đang phải đối phó cùng lúc nhiều hiện tượng thời tiết bất thường trái ngược nhau, bao gồm bầu trời ngập khói cháy rừng từ Canada, một vòm nhiệt khổng lồ thiêu đốt khu vực trải dài các bang phía Nam và Tây, từ California đến Florida, với hàng chục triệu người sinh sống và bão Calvin tấn công Hawaii với lượng mưa dự kiến lên tới 200 mm.

TP Phoenix ở bang Arizona đã lập nhiệt độ có mức nhiệt trên 43 độ C ngày thứ 19 liên tiếp trong khi Thung lũng Chết ở bang California chạm mốc nhiệt kỷ lục 50 độ C - đều xảy ra hôm 18-7.

Theo các nhà khí tượng học, hiện có 4 vòm nhiệt thiêu đốt thế giới. Trong đó, vòm nhiệt thứ nhất đang bao trùm miền Bắc Mexico và miền Nam nước Mỹ. Tại Mexico, nhiệt độ có thể chạm mức 45 độ C ở Baja California, Sonora và giữa mức 40-45 độ C ở Baja California Sur, Chihuahua, Coahuila, Nuevo Leon, Tamauilpas, Campeche…

Vòm nhiệt thứ hai tập trung ở Bắc Đại Tây Dương trong khi vòm thứ ba ở Bắc Phi đang hoành hành ở miền Nam châu Âu và Địa Trung Hải. Vòm nhiệt thứ tư ở phía Nam châu Á.

Ngoài ra, ở châu Á, Hàn Quốc vẫn khốn khổ vì lũ với số người tử nạn đã lên tới 44 vào ngày 19-7.

Biến đổi khí hậu: Nước nào sẽ móc hầu bao?

Nắng nóng kỷ lục ở Trung Quốc. Cháy rừng buộc các ngôi làng Thụy Sĩ phải sơ tán. Hạn hán tàn phá mùa màng Tây Ban Nha. Khi thiệt hại của biến đổi khí hậu tăng lên, một cuộc tranh luận đang gia tăng giữa các chính phủ: Ai sẽ móc hầu bao?

Câu hỏi này đã trở thành tâm điểm chú ý trong các cuộc đàm phán về khí hậu trong tuần này giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, nơi hai nền kinh tế lớn nhất thế giới cố gắng tìm cách hợp tác với nhau về các vấn đề từ triển khai năng lượng tái tạo đến tài chính khí hậu trước hội nghị thượng đỉnh về khí hậu của Liên hiệp quốc năm nay, COP28, tại Dubai.

Với tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng và lượng khí thải ngày càng tăng của Trung Quốc, áp lực ngày càng tăng đối với Bắc Kinh trong việc gia nhập nhóm các quốc gia cung cấp khoản tài trợ này.

Trong cuộc hội đàm tại Bắc Kinh, đặc phái viên về khí hậu của Mỹ John Kerry cho biết hai bên sẽ tiếp tục thảo luận về tài chính khí hậu trong 4 tháng tới, trước khi hội nghị COP28 khai mạc vào ngày 30/11.

“Thật khó để cho rằng các nước như Trung Quốc, Brazil hay Ả Rập Xê-út vẫn nên được đặt ngang hàng với các nước kém phát triển nhất và các quốc đảo nhỏ đang phát triển”, một nhà ngoại giao từ một quốc gia thuộc Liên hiệp châu Âu nói với Reuters.

EU, ngày nay là nhà tài trợ lớn nhất cho tài chính khí hậu, đã vận động hành lang để mở rộng nhóm các quốc gia tài trợ cung cấp quỹ.

Nói về tài chính khí hậu là nói về số tiền mà các quốc gia giàu có chi ra để giúp các quốc gia nghèo hơn giảm lượng khí thải CO2 và thích nghi với một thế giới nóng hơn, khắc nghiệt hơn.

Cho đến nay, vài chục quốc gia giàu có có nghĩa vụ phải thực hiện các khoản thanh toán này vẫn chưa chi trả các khoản đã hứa. Danh sách các quốc gia tài trợ đó đã được quyết định trong các cuộc đàm phán về khí hậu của Liên hiệp quốc vào năm 1992, khi nền kinh tế của Trung Quốc vẫn còn nhỏ hơn của Ý.

Giờ đây, một số nước đang kêu gọi Trung Quốc đóng góp. Các quan chức Hoa Kỳ bao gồm cả Bộ trưởng Ngân khố Janet Yellen đã lưu ý rằng những đóng góp của Trung Quốc sẽ nâng cao tính hiệu quả của quỹ khí hậu Liên hiệp quốc.

Các quốc gia khác chịu áp lực tương tự bao gồm Qatar, Singapore và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, ba trong số các quốc gia giàu nhất thế giới về GDP bình quân đầu người.

Cho đến nay, Trung Quốc vẫn chống lại những lời kêu gọi xếp nước này cùng nhóm với các quốc gia giàu có.

Trong cuộc gặp với ông Kerry hôm 19/7, Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường nhấn mạnh rằng các nước phát triển nên thực hiện các cam kết tài chính khí hậu chưa hoàn thành và đi đầu trong việc cắt giảm khí thải, theo văn phòng của ông Lý. Ông đề nghị các nước đang phát triển có thể đóng góp “trong khả năng của họ.”

Sự kháng cự đó cho thấy nỗ lực đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng. Việc thay đổi danh sách các nhà tài trợ chính thức của Liên hiệp quốc sẽ cần có sự đồng thuận quốc tế.

Một quan chức EU giấu tên nói: “Có quá nhiều sự phản đối giữa các quốc gia như Trung Quốc và Ả Rập Xê-Út khi đụng tới định nghĩa chính thức”.

Phe cổ súy phải thay đổi cho rằng việc mở rộng cần phải diễn ra trước khi một mục tiêu mới - và có thể là lớn hơn nhiều - của Liên hiệp quốc về tài chính khí hậu có hiệu lực sau năm 2025. Các quốc gia vẫn cần đàm phán về quy mô của mục tiêu đó và ai sẽ đóng góp cho mục tiêu đó.

Đại sứ Pa'olelei Luteru, chủ tịch Liên minh các Quốc đảo nhỏ, nói: “Tất cả các quốc gia có khả năng đều phải đóng góp vào tài chính khí hậu toàn cầu.”

Ông Luteru nói, vấn đề lớn hơn là nước nào trong số các nước nghèo và dễ bị tổn thương nhất sẽ xếp hàng để nhận được nó.

Ai chịu trách nhiệm?

Thỏa thuận tài trợ khí hậu của Liên hiệp quốc dựa trên nguyên tắc rằng các nước giàu có trách nhiệm lớn hơn trong việc ngăn chặn biến đổi khí hậu, bởi vì họ đã đóng góp phần lớn lượng khí thải CO2 làm nóng hành tinh kể từ cuộc cách mạng công nghiệp.

Lượng khí thải CO2 trong lịch sử của Hoa Kỳ lớn hơn so với bất kỳ quốc gia nào khác, nhưng Trung Quốc ngày nay là nước thải CO2 lớn nhất thế giới xét về mức độ ô nhiễm được tạo ra mỗi năm.

Các quốc gia sẽ phải đối mặt với câu hỏi về trách nhiệm lịch sử tại COP28, khi họ đặt mục tiêu thành lập một quỹ mới để bồi thường cho các quốc gia dễ bị tổn thương về thiệt hại đã phải gánh chịu trong các thảm họa thiên nhiên do khí hậu gây ra.

EU đã từ bỏ sự phản kháng kéo dài nhiều năm đối với quỹ đó vào năm ngoái, nhưng với điều kiện là một nhóm các quốc gia lớn hơn phải bỏ tiền vô. Các quốc gia vẫn chưa quyết định ai sẽ đóng góp.

Hoa Kỳ đã thận trọng trong việc thực hiện các khoản thanh toán có thể bị coi là bồi thường cho biến đổi khí hậu.

Một số quốc gia không bị buộc phải đóng góp cho quỹ khí hậu của Liên hiệp quốc đã làm như vậy, bao gồm cả Hàn Quốc và Qatar. Những nước khác đã bắt đầu chuyển viện trợ thông qua các kênh khác.

Trung Quốc đã ra mắt quỹ Hợp tác Khí hậu Nam-Nam vào năm 2015 để giúp các nước kém phát triển nhất giải quyết các vấn đề về khí hậu và cho đến nay đã cung cấp khoảng 10% trong số 3,1 tỷ đô la đã cam kết, theo tổ chức nghiên cứu E3G.

Đó là một phần nhỏ trong số hàng trăm tỷ đô la mà Bắc Kinh đang chi cho Sáng kiến Vành đai và Con đường, hỗ trợ các dự án bao gồm đường ống dẫn dầu và cảng.

Những thỏa thuận như vậy cho phép các quốc gia đóng góp mà không bị ràng buộc nghĩa vụ, mặc dù nếu được thực hiện bên ngoài quỹ của Liên hiệp quốc, họ có thể phải đối mặt với các tiêu chí báo cáo công khai ít nghiêm ngặt hơn - khiến việc theo dõi tiền đi đâu và trả bao nhiêu trở nên khó khăn hơn.

Ông Byford Tsang, một cố vấn chính sách cao cấp tại E3G, cho biết đề xuất của Trung Quốc về tài chính khí hậu nhiều hơn sẽ là “đôi bên cùng có lợi” cho Bắc Kinh. Ông nói: “Điều này sẽ tạo ảnh hưởng ngoại giao cho Trung Quốc và gây áp lực cho các nhà tài trợ phương Tây tăng sự đóng góp của họ về tài chính khí hậu”.

Một số quốc gia dễ bị tổn thương, thất vọng với tình hình tài chính yếu kém cho đến nay, đang tìm kiếm các nguồn tiền mặt mới. Sáng kiến Bridgetown do Barbados lãnh đạo đang thúc đẩy cải tổ các ngân hàng phát triển đa phương để họ có thể hỗ trợ nhiều hơn cho các dự án khí hậu. Các quốc gia khác đang ủng hộ một khoản thuế CO2 toàn cầu đối với vận chuyển để gây quỹ.

Giá gạo thế giới có thể tăng cao

Theo kênh CNBC, lệnh cấm xuất khẩu gạo trắng non-basmati, có hiệu lực ngay lập tức ngày 20-7, của Ấn Độ có thể đẩy giá gạo thế giới đang cao lên cao hơn nữa.

Nhà chức trách cho biết lệnh cấm nhằm bảo đảm thị trường trong nước cũng như kìm hãm giá lương thực. Vào tháng 9 năm ngoái, Ấn Độ đã cấm xuất khẩu gạo tấm.

Theo bà Eve Barre, chuyên gia kinh tế ASEAN tại Công ty Bảo hiểm tín dụng thương mại Coface (Pháp), Bangladesh và Nepal sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất vì đây là những nước nhập khẩu gạo Ấn Độ nhiều nhất, tiếp đến là Trung Quốc, Benin và các nước châu Phi. Ấn Độ là quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, chiếm hơn 40% hoạt động thương mại gạo toàn cầu, đồng thời là nhà sản xuất gạo lớn thứ 2 thế giới, sau Trung Quốc.

Theo Bộ Các vấn đề tiêu dùng của Ấn Độ, gạo trắng non-basmati chiếm 25% lượng gạo xuất khẩu của nước này. Trong khi đó, nhà kinh tế Radhika Rao của Ngân hàng DBS (Singapore) cho rằng các nước bị ảnh hưởng có thể tìm đến các nhà xuất khẩu khác như Thái Lan hay Việt Nam.

Trao đổi với tờ The Bangkok Post, một thương nhân Singapore ước tính mức tăng tối thiểu của giá gạo thế giới sẽ là khoảng 50 USD/tấn, thậm chí lên tới 100 USD/tấn hoặc hơn. Quyết định của Ấn Độ lại trùng với thời điểm giá lúa mì toàn cầu tăng mạnh, chỉ trong tuần này đã tăng hơn 10%.

Gạo là lương thực chính của 3 tỉ người trên thế giới và gần 90% được sản xuất ở châu Á, nơi mà El Nino khô hạn có thể thắt chặt nguồn cung hơn nữa.

Trước đó, một nghiên cứu công bố trên Tạp chí Nature vào tháng 5 tính toán rằng lượng mưa cực đoan cũng làm giảm tới 8% năng suất lúa của Trung Quốc trong 2 thập kỷ qua và sẽ còn giảm thêm 7,6% vào cuối thế kỷ, chưa kể các tác động khác do biến đổi khí hậu như nắng nóng và hạn hán.

Theo Reuters, nhiều thành phố của Trung Quốc như Bắc Kinh, Thiên Tân… đang gồng mình ứng phó với lũ lụt nghiêm trọng do các cơn bão mùa hè kể từ ngày 21-7.

Ngược lại, nhiều vùng nội địa vẫn bị thiêu đốt do nắng nóng gay gắt. Lượng mưa ít ỏi ở tỉnh Giang Tây làm hồ chứa nước ngọt Bà Dương lớn nhất Trung Quốc giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 1951.

Những đợt thay đổi thời tiết dữ dội đã bủa vây Trung Quốc từ tháng 4, làm hư hại cơ sở hạ tầng và phá hoại mùa màng.

Giá lương thực ở châu Á có thể tăng cao hơn nữa do hệ quả từ việc Nga rút khỏi thỏa thuận ngũ cốc trên biển Đen - theo giới phân tích.

Trong thỏa thuận trên, châu Á nhập khẩu 46% lô hàng ngũ cốc và thực phẩm khác trong khi Tây Âu và châu Phi lần lượt chiếm 40% và 12%. Theo số liệu của Liên Hiệp Quốc, Trung Quốc là nước nhập khẩu lớn nhất, chiếm 7,7 triệu tấn (tương đương gần 1/4 tổng số).

Ông Pavlo Martyshev, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu thực phẩm và sử dụng đất tại Trường Kinh tế Kiev (Ukraine), nói với kênh Al Jazeera: "Việc chấm dứt thỏa thuận ngũ cốc sẽ tác động đến an ninh lương thực ở châu Á do giá ngũ cốc và hạt có dầu cũng như dầu thực vật tăng cao".

Cả Ukraine và Nga đều là những nhà xuất khẩu ngũ cốc và các loại thực phẩm khác lớn nhất thế giới. Liên Hiệp Quốc cảnh báo việc hàng chục triệu tấn ngũ cốc của Ukraine rút khỏi thị trường sẽ gây thiếu hụt trên toàn thế giới.

Dù vậy, các nhà phân tích khác cho rằng tác động này sẽ được giảm bớt do lượng nhập khẩu từ Ukraine giảm và nguồn cung từ các quốc gia khác đang tăng lên.

Bên cạnh đó, giới nghiên cứu cũng lo ngại những đợt nắng nóng liên tiếp ở nhiều nơi đang đe dọa khả năng cung cấp thực phẩm từ môi trường tự nhiên cho con người.

Đơn cử, miền Nam châu Âu chuẩn bị đón đợt nắng nóng tiếp theo vào tuần sau, với nhiệt độ lên tới 48 độ C. Trong khi đó, Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) nhận định tháng 7 này có thể sẽ là tháng nóng nhất của thế giới trong hàng trăm, thậm chí hàng ngàn năm qua.

Ông John Marsham, giáo sư khoa học khí quyển tại Trường ĐH Leeds (Anh), cảnh báo: "Ngày càng có nhiều nguy cơ mất mùa quy mô lớn đồng loạt ở nhiều nơi trên thế giới, khiến nguồn cung và giá cả lương thực bị ảnh hưởng mạnh".

Nga "thất thế" trong cuộc đua năng lượng với châu Âu, ai mới thực sự là người chiến thắng?

Không phải Nga, châu Âu hay các quốc gia châu Á, đây mới thực sự là những người chiến thắng trong cuộc đua năng lượng.

"Nga đã thua trong cuộc chiến năng lượng," ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) chia sẻ với tờ Liberation của Pháp vào tháng 3, thời điểm tròn một năm kể từ khi xung đột giữa Nga và Ukraine diễn ra.

Tròn một năm rưỡi kể từ khi Nga cắt nguồn cung khí đốt tự nhiên qua đường ống cho nhiều khách hàng châu Âu, EU đã tìm cách thay thế phần lớn lượng khí đốt qua đường ống bằng cách nhập khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), đồng thời cấm nhập khẩu dầu thô và các sản phẩm nhiên liệu tinh chế từ dầu mỏ của Nga.

Mỹ đã tăng cường để lấp đầy khoảng trống về dầu và khí đốt do Nga để lại cho châu Âu. Các nhà xuất khẩu LNG của Mỹ đã rất vui mừng khi kiếm được một khoản lợi nhuận khổng lồ. Ông Amrita Sen, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu tại công ty tư vấn Energy Aspects chia sẻ với Financial Times: "Dòng chảy thương mại đã thay đổi với Trung Đông và các nhà xuất khẩu của Mỹ là những người hưởng lợi chính."

Nga đánh mất thị trường năng lượng chính

Kể từ sau khi xung đột xảy ra, Nga đã đánh mất khách hàng năng lượng lớn nhất là châu Âu và hiện nay đang phụ thuộc vào Trung Quốc cùng Ấn Độ để bán dầu thô. Hai quốc gia này lần lượt là các nhà nhập khẩu dầu thô lớn nhất và lớn thứ ba thế giới, vì vậy thị trường tiềm năng của Trung Quốc và Ấn Độ đối với dầu thô của Nga là rất lớn. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho biết, thời kỳ nhập khẩu dầu Nga "hoàng kim" của 2 quốc gia này đã qua đi.

Về phần mình, châu Âu đang mua thêm dầu và khí đốt từ Mỹ và đang ký các thỏa thuận cung cấp LNG dài hạn với các nhà xuất khẩu của quốc gia này —những thỏa thuận vốn không được 'chào đón' ở châu Âu trong vòng hai năm trở về trước khi mục tiêu khí hậu là ưu tiên năng lượng hàng đầu của các quốc gia phát triển.

Khí đốt của Nga không bị trừng phạt hay cấm vận ở bất cứ đâu, nhưng một số người mua ở Bắc Á đã trở nên cảnh giác vì phụ thuộc quá nhiều vào LNG của Nga. Trước khi xung đột xảy ra, Nga chiếm gần 40% tổng lượng nhập khẩu dầu thô, nhiên liệu và khí đốt tự nhiên của châu Âu. Hiện tại EU không nhập khẩu dầu thô của Nga ngoại trừ Bulgari. Nguồn cung cấp khí đốt tự nhiên qua các đường ống của Nga hiện chiếm chưa đến 10% nguồn cung cấp khí đốt của EU, giảm từ mức gần 40% trước khi xung đột xảy ra.

Nhà cung cấp khí đốt lớn nhất của châu Âu hiện nay là Na Uy - nhà sản xuất dầu khí hàng đầu của Tây Âu, một đồng minh thân cận của EU và là thành viên sáng lập của NATO.

Châu Á có còn thực sự là cứu tinh cho Nga?

Khi châu Âu đang rời xa nhiên liệu hóa thạch của Nga, các khách hàng châu Á là Trung Quốc và Ấn Độ đã trở thành những vị cứu tinh của dầu thô Nga. Nhập khẩu dầu của Ấn Độ từ Nga tiếp tục tăng trong nửa đầu năm 2023 do việc bán lại dầu giá rẻ của Nga giúp Ấn Độ kiếm được khoản lợi nhuận khổng lồ.

Hơn một năm kể từ khi xung đột xảy ra, Ấn Độ đã chuyển từ một người mua thông thường dầu thô của Nga sang thị trường quan trọng nhất đối với dầu mỏ của Moscow cùng với Trung Quốc. Các nhà máy lọc dầu của Ấn Độ đã không tuân thủ giới hạn giá G7 và tìm kiếm cơ hội mua hàng giá rẻ, đã chộp lấy nhiều lô hàng Urals của Nga, vốn từng được vận chuyển đến tây bắc châu Âu trước lệnh cấm vận của EU.

Tuy nhiên, theo các nhà phân tích tại Kpler, Ấn Độ có thể đã chứng kiến mức cao nhất nhập khẩu dầu thô của Nga, do những hạn chế về cơ sở hạ tầng và nhu cầu giữ mối quan hệ thương mại tốt với các nhà cung cấp dầu thô khác.

Janiv Shah, nhà phân tích cấp cao tại Rystad Energy chia sẻ: "Ấn Độ sẽ xem xét tiếp tục nhập khẩu dầu thô của Nga, nhưng có lẽ nó đã đạt đến giới hạn".

Về khí đốt tự nhiên, châu Á có vẻ hạn chế mua LNG giao ngay của Nga bởi các khách hàng lớn ở Bắc Á ước tính đã cắt giảm nhập khẩu từ các dự án xuất khẩu của Nga xuống mức thấp nhất trong vòng hai năm.

Những người chiến thắng thực thụ

Khi người mua ở châu Âu rút lui khỏi dầu của Nga, xuất khẩu dầu thô của Mỹ sang châu Âu tăng và dự kiến sẽ tiếp tục tăng cao trong tương lai.

Trong năm 2022, châu Âu xếp thứ hai sau châu Á về lượng mua dầu thô của Mỹ. Theo dữ liệu từ EIA, nhập khẩu dầu thô của Châu Âu từ Mỹ đạt trung bình 1,51 triệu thùng mỗi ngày (bpd) vào năm 2022, chiếm 42% xuất khẩu dầu thô của Mỹ, chỉ kém 43% xuất khẩu của Mỹ sang Châu Á.

"Các biện pháp trừng phạt của EU được thực hiện vào tháng 12 năm 2022 cấm tất cả hoạt động nhập khẩu dầu của Nga sang châu Âu bằng đường biển khiến nhu cầu đối với dầu thô của Mỹ có thể sẽ tiếp tục vào năm 2023," EIA cho biết vào đầu năm nay.

Amy Myers Jaffe, Giáo sư nghiên cứu và chuyên gia năng lượng của Đại học New York cho biết: "Mỹ đã dẫn đầu với việc tăng xuất khẩu dầu khí và một kế hoạch trị giá hàng tỷ USD mới được Quốc hội ủy thác để giành chiến thắng trong lĩnh vực công nghệ sạch."

Trên thị trường LNG, Châu Âu và Trung Quốc đang cạnh tranh gay gắt để ký kết các thỏa thuận cung cấp dài hạn với các nhà phát triển và xuất khẩu LNG của Mỹ.

Hợp đồng LNG dài hạn đã chứng kiến một loạt các thỏa thuận trong những tháng gần đây, bao gồm cả từ những người mua ở châu Âu - nơi an ninh năng lượng đã trở thành trung tâm do lo ngại về khí thải từ nhập khẩu khí đốt tự nhiên. Đối với các nhà phát triển và xuất khẩu LNG của Mỹ, nhiều thỏa thuận mua hàng dài hạn hơn với Châu Âu và Châu Á đồng nghĩa với nhiều cơ hội hơn cho các "siêu hợp đồng" trong tương lai.

Một đòn nhằm nhiều đích

Chỉ vài giờ sau khi chiếc cầu vượt biển nối Nga với bán đảo Crimea bị tấn công làm cho hư hại lần thứ 2 kể từ khi bùng phát cuộc chiến ở Ukraine giữa Nga và Ukraine, chính phủ Nga tuyên bố không gia hạn hiệu lực của thoản thuận về vận tải xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine bằng đường biển qua Biển Đen.

Thoả thuận này được ký kết giữa Nga và Uk raine ngày 22.7.2022 ở thành phố Istanbul của Thổ Nhĩ Kỳ với sự trung gian của LHQ và Thổ Nhĩ Kỳ. Cho tới nay, nó là thoả thuận duy nhất giữa Nga và Ukraine kể từ khi bùng phát cuộc chiến ở Ukraine. Nhờ thoả thuận này, Ukraine xuất khẩu được gần 33 triệu tấn ngũ cốc, đưa lại thu nhập vô cùng quan trọng đối với Ukraine trong tình cảnh chiến tranh hiện tại.

Nó có hiệu lực ban đầu 120 ngày và có thể được Nga và Ukraine gia hạn hiệu lực thêm với chu kỳ 60 ngày tiếp theo. Cuối mùa thu năm ngoái, Nga đã từng tạm thời ngừng hiệu lực của thoả thuận này sau khi Ukraine tiến hành một số cuộc tấn công quân sự vào bán đảo Crimea.

Điều kiện của Nga cho việc chấp nhận thoả thuận này là các nước Phương Tây không còn ngăn cản Nga thanh toán xuất khẩu nông sản và phân bón thông qua mạng lưới hệ thống thanh toán quốc tế Swift. Trước khi cây cầu bị tấn công làm cho hư hại lần thứ 2, tổng thống Nga Vladimir Putin đã đề cập đến khả năng phía Nga không tiếp tục gia hạn hiệu lực của thoả thuận về xuất khẩu ngũ cốc nói trên và sẽ trở lại thoả thuận này khi những điều kiện của Nga được các nước Phương Tây đáp ứng.

Ukraine là quốc gia xuất khẩu ngũ cốc lớn nhất thế giới, xuất khẩu chủ yếu bằng vận tải đường biển qua Biển Đen. Thoả thuận này vì thế vô cùng quan trọng và có lợi cho Ukraine về kinh tế và thương mại. Ukraine có thể xuất khẩu bằng đường bộ (xe tải và xe lửa) hoặc bằng đường hàng không qua các nước thành viên EU, nhưng với chi phí vận tải rất cao, khối lượng không thể nhiều và vấp phải phản ứng bất lợi không hề nhỏ từ phía dư luận và nông dân ở các nước thành viên EU liên quan.

Ukraine bị hạn chế xuất khẩu ngũ cốc thì giá ngũ cốc trên thị trường thế giới sẽ biến động và tăng, chuỗi cung ứng ngũ cốc toàn cầu bị gián đoạn, nguy cơ xuất hiện nạn đói ở một số nơi, đặc biệt ở châu Phi, không thể được loại trừ. Thoả thuận này có lợi cho Nga cả về chính trị lẫn kinh tế và thương mại vì giúp Nga tuỳ ý gây khó cho Nga, phân rẽ Ukraine với các nước Phương Tây và tăng thế trong quan hệ đối với Thổ Nhĩ Kỳ và LHQ.

Quyết định của Nga ngừng hiệu lực của thoả thuận xuất khẩu ngũ cốc nói trên không phải là điều được phía Nga quyết định chắc chắn từ cách đây lâu mà liên quan trực tiếp đến những diễn biến mới đây nhất. Nga quyết định vậy nhằm đồng thời vào Ukraine, EU, NATO và Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời nhằm cả vào các quốc gia châu Phi.

Một khi Ukraine tăng cường hoạt động quân sự tấn công vào lãnh thổ Nga, vào Crimea và vào cây cầu này thì Nga đương nhiên sẽ không để cho Ukraine tiếp tục được tận lợi nhiều từ thoả thuận xuất khẩu ngũ cốc này. Ukraine lệ thuộc vào sự tồn tại và hiệu lực của thoả thuận nhiều hơn Nga.

Thoả thuận này được Thổ Nhĩ Kỳ coi là một thành quả to lớn và điển hình của vai trò và ảnh hưởng ngoại giao trung gian hoà giải giữa Nga và Ukraine. Thổ Nhĩ Kỳ tận dụng mối quan hệ đặc biệt với Nga để tạo thế và gia tăng thế trong Nato và đối với EU và Ukraine.

Nhưng vừa mới đây, tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã làm mấy việc khiến phía Nga không thể hài lòng: Ông Erdogan chấp nhận cho Thuỵ Điển gia nhập NATO, tiếp đón tổng thống Ukraine Volodymir Selenskij và thả 5 chỉ huy của lực lượng Azov về Ukraine trái với những gì đã thoả thuận với Nga. Cho nên phía Nga dùng việc ngừng hiệu lực của thoả thuận xuất khẩu ngũ cốc để dằn mặt Thổ Nhĩ Kỳ, để cảnh báo và răn đe chính ông Erdogan, để nhắc nhở người này chớ có vượt quá lằn ranh đỏ trong mưu tính chơi con bài Nga với Nato, EU và Ukraine cũng như chơi với Nga con bài EU, Nato và Ukraine.

Nga dùng việc ngừng hiệu lực của thoả thuận xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine để phân rẽ Ukraine với các nước thành viên EU và khiến EU thêm khó khăn, khó xử trong nội bộ về giúp Ukraine xuất khẩu ngũ cốc bằng cách khác. Thông điệp của Nga là số phận tương lai của thoả thuận này phụ thuộc vào hành động cụ thể của Ukraine và EU.

Cũng bằng quyết sách nói trên, Nga tạo thế cho ông Putin nếu thực hiện chuyến đi Thổ Nhĩ Kỳ trong tháng 8 tới và cho cuộc gặp cấp cao giữa Nga và các quốc gia châu Phi dự kiến tổ chức vào cuối tháng 7 này ở Nga. Cuộc gặp cấp cao này là dịp và diễn đàn rất thuận lợi và thích hợp để Nga tuyên bố trở lại thoả thuận hoặc đưa ra điều kiện cho thoả thuận mới.

Nga rồi sẽ tiếp tục để cho Ukraine xuất khẩu ngũ cốc theo thoả thuận đã có hoặc thoả thuận mới sau khi tận dụng hết hiệu ứng đa dạng của việc tạm thời ngừng hiệu lực của thoả thuận đã có.

Nguồn: Người Lao Động; VOA; CafeF; Soha; Dân Việt