TỶ LỆ SINH TẠI EU CHẠM ĐÁY LỊCH SỬ

Tỷ lệ sinh tại Liên minh châu Âu (EU) vừa xác lập kỷ lục thấp nhất lịch sử, gây áp lực lên lực lượng lao động và hệ thống phúc lợi xã hội.

Đầu tháng 3, Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat) công bố số liệu cho thấy phụ nữ EU sinh trung bình 1,34 con trong năm 2024. Kết quả này xô đổ kỷ lục 1,38 con của năm 2023 và là mức thấp nhất kể từ năm 2001. Toàn châu lục ghi nhận 3,55 triệu ca sinh mới, giảm 3,3% so với năm trước.

Chuyên gia nhân khẩu học cảnh báo con số 1,34 nằm rất xa "mức thay thế" 2,1 con cần thiết để một quốc gia duy trì dân số ổn định. Việc tiến sát ngưỡng "sinh cực thấp" 1,3 đẩy châu Âu đối mặt trực diện với tình trạng già hóa dân số nhanh chóng, suy giảm nhân khẩu học dài hạn và cạn kiệt quỹ phúc lợi.

Trong 27 quốc gia thành viên, Malta đứng cuối bảng với mức sinh 1,01 con trên một phụ nữ. Tây Ban Nha (1,1) và Lithuania (1,11) cùng nằm trong nhóm thấp nhất. Ở chiều ngược lại, Bulgaria dẫn đầu khối với 1,72 con, xếp sau là Pháp (1,61) và Slovenia (1,52). Slovenia đồng thời tạo điểm sáng khi trở thành thành viên duy nhất tăng mức sinh so với năm 2023.

Báo cáo của Eurostat cũng chỉ ra hai sự dịch chuyển lớn về nhân khẩu học. Lần đầu tiên, nhóm phụ nữ 30-35 tuổi vượt qua nhóm dưới 30 tuổi về số lượng sinh nở, khẳng định xu hướng lập gia đình và sinh con muộn lan rộng khắp châu lục. Cùng với đó, người nhập cư đóng vai trò ngày càng lớn khi đóng góp 24% tổng số trẻ chào đời toàn EU trong năm 2024. Luxembourg dẫn đầu xu hướng này với 68% trẻ có mẹ gốc ngoại quốc, hoàn toàn trái ngược với các nước Đông Âu như Bulgaria, Romania hay Slovakia, nơi phụ nữ bản xứ sinh ra 97% số trẻ.

Các chuyên gia tin rằng xu hướng này một phần là do phụ nữ tập trung vào học hành và sự nghiệp. Tiến sĩ Melinda Mills, một nhà nhân khẩu học tại Đại học Oxford, cho biết ngày càng nhiều người có trình độ học vấn cao, gặp khó khăn hơn trong việc tìm kiếm dịch vụ chăm sóc trẻ em khi phải cân bằng đời sống và công việc. Elina Pradhan, một chuyên gia y tế cao cấp tại Ngân hàng Thế giới, cho rằng những phụ nữ học thức cao chọn có ít con, do lo ngại tình trạng giảm nguồn thu sau khi nghỉ sinh. Họ lập gia đình ở tuổi ngoài 30. Do các yếu tố sinh học, việc mang thai lúc này khó khăn.

Điều kiện tiếp cận với các phương pháp tránh thai của phụ nữ cũng tăng cao. Họ dần thay đổi thái độ với việc sinh con. Tỷ lệ trường học dạy giáo dục giới tính đã tăng lên ở Mỹ kể từ những năm 1970 và trở thành bắt buộc ở Anh vào những năm 1990.

"Có một câu ngạn ngữ cổ nói, 'giáo dục là biện pháp tránh thai tốt nhất'. Tôi nghĩ điều đó thể giải thích sự suy giảm tỷ lệ sinh", giáo sư Allan Pacey, một nhà nghiên cứu về nam khoa tại Đại học Sheffield, cựu chủ tịch Hiệp hội Sinh sản Anh, cho biết.

Các cặp vợ chồng cũng chờ đến độ tuổi lớn hơn mới sinh con. Nền kinh tế mong manh của Anh và khủng hoảng chi phí sinh hoạt cũng khiến mọi người không muốn sinh đẻ, bằng chứng là tỷ lệ phá thai tăng đột biến. Họ lựa chọn quy mô gia đình nhỏ hơn, với "hai nguồn thu nhập, không con cái" hoặc "chỉ sinh một con".

Chuyên gia sinh sản cũng cảnh báo các yếu tố sinh học, chẳng hạn số lượng tinh trùng giảm và những thay đổi trong quá trình phát triển tình dục, có thể "đe dọa sự tồn tại của loài người". Nghiên cứu của tiến sĩ Shanna Swan, một nhà dịch tễ học tại Trường Y Icahn tại Mount Sinai cho thấy, số lượng tinh trùng toàn cầu đã giảm hơn một nửa trong 4 thập kỷ qua.

Một số nhà khoa học thậm chí cho rằng không sinh không tốt cho hành tinh. Họ nhận định việc giảm số trẻ em trên trái đất giúp bảo vệ môi trường hiệu quả hơn các biện pháp như "tiết kiệm điện, di chuyển bằng phương tiện công cộng hay lựa chọn thực phẩm dựa trên lượng khí thải carbon khi canh tác".

Các chuyên gia tại Đại học bang Oregon tính toán, mỗi đứa trẻ bổ sung khoảng 9.441 tấn carbon dioxide vào "di sản carbon" của một phụ nữ. Mỗi tấn tương đương với việc lái xe vòng quanh chu vi Trái đất.

Dữ liệu này đang khiến những người yêu môi trường lựa chọn không sinh con.Trong khi đó, những người khác cho rằng tình trạng biến đổi khí hậu và ô nhiễm là tương lai ảm đạm đối với thế hệ sau này.

Tỷ lệ sinh giảm đồng nghĩa các nền kinh tế phụ thuộc nhiều hơn vào người nhập cư khi dân số già đi. Dù nhiều nhà khoa học đã cảnh báo về mối đe dọa của quá tải dân số với môi trường, nguồn cung cấp thực phẩm và nhà ở, tuy nhiên, dân số già cũng là một thách thức.

Sự suy giảm dân số và việc người già sống lâu hơn sẽ khiến nhân khẩu học thay đổi mạnh mẽ. Lượng người dân đóng thuế giảm xuống, nguồn cung cho các dịch vụ cộng đồng, y tế cũng giảm. Ít người mua nhà và ô tô có thể làm đảo lộn nền kinh tế toàn cầu.

Một số quốc gia thậm chí đã trả tiền cho các bậc cha mẹ mới sinh con để tăng tỷ lệ sinh. Tiến sĩ Natalia Bhattacharjee, Trường Y Đại học Washington, cho biết các xu hướng này sẽ cấu hình lại hoàn toàn nền kinh tế toàn cầu và cán cân quyền lực quốc tế.

Giáo sư Andrew J. Scott, nhà kinh tế học tại Đại học London, cho biết tỷ lệ sinh thấp đang trở thành "điểm nhức nhối" ở EU. Tỷ lệ tăng trưởng việc làm trong thập kỷ qua đều đến từ những người trên 50 tuổi. Hiện thế giới có khoảng 8 tỷ người. Con số này dự kiến đạt đỉnh gần năm 2100. Dù vậy, các nghiên cứu đáng tin cậy cho thấy dân số sẽ giảm dần vào đầu năm 2070.

NGÀNH Ô TÔ CHÂU ÂU SA THẢI HÀNG LOẠT KHI ÁP LỰC CẠNH TRANH GIA TĂNG

Hàng loạt hãng sản xuất ô tô lớn tại châu Âu vừa công bố kế hoạch sa thải nhân sự quy mô lớn – một động thái này phơi bày những áp lực ngày càng tăng đối với ngành công nghiệp mũi nhọn của khu vực.

Ví dụ điển hình và gây chấn động nhất đến từ "gã khổng lồ" Volkswagen của Đức. Theo báo cáo thường niên, hãng này dự kiến cắt giảm khoảng 50.000 việc làm tại Đức từ nay đến năm 2030 để tinh gọn bộ máy.  Tại Anh, nhà sản xuất ô tô hạng sang Aston Martin hồi đầu năm nay cũng công bố kế hoạch cắt giảm tới 20% lực lượng lao động sau những khoản lỗ liên tiếp. Trong khi đó, thương hiệu Jaguar Land Rover cũng lên kế hoạch cắt giảm vài trăm vị trí quản lý bằng hình thức khuyến khích nhân viên tự nguyện nghỉ việc.

Các nhà sản xuất châu Âu hiện đối mặt với vô vàn áp lực đan xen. Nhu cầu tại một số thị trường quốc tế suy yếu đã làm chậm đà tăng trưởng xuất khẩu của các công ty vốn quen phụ thuộc vào doanh số toàn cầu. Cùng lúc đó, tình hình cạnh tranh trong lĩnh vực xe điện đã nóng lên nhanh chóng với sự trỗi dậy của các đối thủ mới đến từ Trung Quốc. Thêm vào đó, các biện pháp thuế quan của Mỹ cũng làm phức tạp thêm hoạt động xuất khẩu của châu Âu sang nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Mặt khác, quá trình chuyển đổi sang xe điện buộc các hãng phải rót vốn khổng lồ vào các hệ thống sản xuất mới, từ việc phát triển nền tảng xe, pin đến công nghệ kỹ thuật số. Sự chuyển dịch này làm thay đổi hoàn toàn quy trình sản xuất, cũng như khiến các hãng cần ít nhân công hơn trong cả chuỗi cung ứng.

Bất chấp làn sóng sa thải hiện tại, ô tô vẫn là một trong những trụ cột công nghiệp quan trọng nhất của châu Âu. Ngành này đang tạo ra khoảng 14 triệu việc làm trong các lĩnh vực sản xuất, chuỗi cung ứng, bán hàng và dịch vụ. Trong bối cảnh phức tạp hiện tại, các nhà sản xuất châu Âu cần nhanh chóng điều chỉnh cấu trúc chi phí và đẩy nhanh đổi mới công nghệ để duy trì sức cạnh tranh. Thách thức lớn nhất đối với họ lúc này là quản lý tốt quá trình chuyển đổi, đồng thời xây dựng năng lực mới để bắt kịp các công nghệ ô tô của tương lai.

CHÂU ÂU CẠNH TRANH VỚI CHÂU Á MUA LNG GIỮA KHỦNG HOẢNG NGUỒN CUNG

Giá LNG tăng mạnh tại châu Á và châu Âu do khủng hoảng nguồn cung từ Trung Đông...

Theo phân tích dữ liệu theo dõi tàu biển của tờ báo Financial Times, người mua tại châu Á và châu Âu đang cạnh tranh ngày càng gay gắt để tìm nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), sau khi chiến sự ở Trung Đông làm gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch trung chuyển 20% lượng dầu và LNG được tiêu thụ toàn cầu.

Dữ liệu này cho thấy sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch không kích nhằm vào Iran ngày 28/2, một số tàu chở LNG đang trên hải trình tới châu Âu đã bất ngờ đổi hướng sang châu Á. Diễn biến này phản ánh sức ép nguồn cung ngày càng lớn, trong bối cảnh hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz gần như đình trệ.

Tại châu Á, nhiều nền kinh tế phụ thuộc lớn vào lượng dầu và khí đốt đi qua Hormuz. Với LNG, phần lớn nguồn cung từ Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) lâu nay được vận chuyển qua tuyến hàng hải này để tới châu Á. Vì vậy, khi chiến sự bùng phát và hoạt động vận tải qua Hormuz bị gián đoạn, giá LNG tại châu Á đã tăng gần như ngay lập tức, qua đó thúc đẩy các nhà xuất khẩu khí đốt từ Mỹ chuyển hướng nhiều hơn sang khu vực này.

“Đài Loan, Hàn Quốc và Nhật Bản là những thị trường cần tìm thêm LNG để bù đắp phần nguồn cung gián đoạn từ vùng Vịnh”, ông Massimo Di Odoardo, Giám đốc phân tích khí đốt và LNG tại công ty tư vấn Wood Mackenzie, nhận xét với Financial Times.

Theo ngân hàng Citigroup, năm 2025, Qatar cung ứng hơn 30% nhu cầu khí đốt của Đài Loan. Với Hàn Quốc và Nhật Bản, tỷ lệ này lần lượt là 15% và 5%.

Sức ép được dự báo sẽ càng lớn hơn vào mùa hè, khi nhu cầu sử dụng điều hòa không khí tăng mạnh khiến mức tiêu thụ khí đốt của châu Á thường vượt châu Âu. Trong bối cảnh đó, các công ty điện lực trong khu vực đang phải khẩn trương tìm nguồn hàng thay thế để bù đắp phần thiếu hụt.

Hầu hết LNG được mua bán theo hợp đồng dài hạn, nên không nhiều lô hàng có thể dễ dàng chuyển sang thị trường khác. Tuy nhiên, một số khách hàng vẫn có quyền đổi điểm đến cuối cùng của lô hàng, và trong trường hợp giá tăng đủ mạnh, một số bên bán cũng có thể chấp nhận phá hợp đồng để bán sang nơi trả giá cao hơn.

Theo công ty dữ liệu Spark Commodities, tới thứ Năm (5/3), vài ngày sau khi xung đột nổ ra, đà tăng mạnh của khí đốt châu Âu cùng với chi phí vận tải biển leo thang khiến việc chuyển hướng LNG từ Mỹ sang châu Á bớt hấp dẫn hơn.

Việc tàu chở khí được điều tới châu Âu hay châu Á chủ yếu phụ thuộc vào chênh lệch giá giữa hai thị trường, cụ thể là giá khí đốt tại châu Âu, giá LNG chuẩn JKM của châu Á - mức giá tham chiếu cho LNG giao ngay tại Nhật Bản và Hàn Quốc - cùng cước vận tải.

Với châu Âu, cuộc cạnh tranh với châu Á để giành nguồn cung LNG gợi nhớ tới những gì đã xảy ra cách đây 4 năm, thời điểm Nga cắt giảm mạnh dòng khí đốt qua đường ống sang châu lục này sau khi Moscow phát động chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine. Khi đó, cuộc đua giành mua LNG đã đẩy giá mặt hàng này tăng lên mức kỷ lục.

Hôm thứ Hai (9/3), giá khí đốt tại châu Âu có lúc lên tới 69,50 euro/ MWh, cao gấp hơn hai lần so với trước khi xung đột Iran nổ ra. Dù vậy, mức này vẫn còn cách xa đỉnh 342 euro/MWh ghi nhận vào năm 2022.

Giá khí đốt JKM tại châu Á cũng tăng hơn gấp đôi kể từ khi chiến sự nổ ra, lên 24,80 USD/triệu đơn vị nhiệt Anh vào ngày 9/3, tương đương 73,1 euro/MWh.

“Châu Âu đã rút ra bài học từ năm 2022 và hiện có nhiều công cụ hơn để ứng phó nếu giá tăng lên mức cực đoan”, ông Alex Kerr, luật sư tại hãng luật Baker Botts, nhận xét.

Theo ông Kerr, các khách hàng châu Âu đã bắt đầu bổ sung điều khoản vào hợp đồng theo hướng tăng mạnh mức phạt đối với nhà cung cấp nếu họ chuyển hướng lô hàng vì mục đích thương mại. Bên cạnh đó, thị trường hiện cũng có thêm nhiều nguồn LNG chưa bị ràng buộc vào điểm đến cố định, chủ yếu nhờ các dự án mới đi vào hoạt động tại Mỹ.

Trong khi các nhà sản xuất như Qatar áp quy định chặt chẽ về điểm đến của LNG, gần như toàn bộ LNG xuất khẩu từ Mỹ có thể được chuyển tới bất kỳ thị trường nào mà người mua lựa chọn. Theo một số nhà phân tích, hiện ngày càng nhiều nhà xuất khẩu sẵn sàng phá hợp đồng nếu chênh lệch giá đủ lớn để mang lại lợi ích tài chính.

Bên cạnh đó, việc một số khách hàng châu Âu chần chừ ký hợp đồng cung ứng dài hạn trước khi chiến sự Trung Đông bùng phát có thể khiến họ chịu bất lợi.

Trước đó, kỳ vọng nguồn cung LNG toàn cầu sẽ dư thừa khiến một số khách hàng châu Âu cho rằng chờ tới cuối năm để ký hợp đồng sẽ có lợi hơn về chi phí.

“Nhiều khách hàng châu Âu cũng trì hoãn chốt hợp đồng vì luật mới của Liên minh châu Âu (EU) về phát thải methane khiến họ chưa rõ sau này có thể bị phạt hay không”, ông Di Odoardo của Wood Mackenzie cho biết.

Nguy cơ giá tăng đang lớn dần theo từng ngày vì eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa. So với dầu mỏ, khí đốt khó lưu trữ hơn và cũng khó vận chuyển bằng tàu hơn, nên thị trường của mặt hàng này dễ tổn thương hơn trước các cú sốc nguồn cung và giá cả.

“Eo biển Hormuz càng bị đình trệ lâu, nguy cơ gián đoạn vận tải chuyển thành tình trạng thiếu khí đốt thực sự càng lớn, bởi tàu chở khí không thể vận chuyển, trong khi năng lực lưu trữ tại các cơ sở lại có hạn”, công ty tư vấn Oxford Economics nhận định trong một báo cáo nghiên cứu gần đây.

RA MẮT HỆ THỐNG 'LÁ CHẮN BẦU TRỜI' CHÂU ÂU

Theo phóng viên TTXVN tại Paris, Tập đoàn công nghệ và quốc phòng Thales của Pháp vừa công bố hệ thống phòng thủ trên không và chống tên lửa mới mang tên SkyDefender, được thiết kế như một “lá chắn” đa tầng nhằm bảo vệ lãnh thổ, dân cư và hạ tầng trọng yếu trước các mối đe dọa trên không ngày càng gia tăng.

Hệ thống SkyDefender được giới thiệu ngày 11/3 trước thềm Triển lãm quốc phòng Bedex tại Brussels (Bỉ). Theo Thales, đây là một giải pháp phòng thủ tích hợp toàn diện, kết hợp các radar, vệ tinh cảnh báo sớm, hệ thống vũ khí và trung tâm chỉ huy - kiểm soát trong cùng một cấu trúc bảo vệ thống nhất.

SkyDefender là hệ thống phòng thủ đa tầng, được tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và các cơ chế bảo vệ an ninh mạng, có khả năng phát hiện, theo dõi và đánh chặn nhiều loại mục tiêu trên không, từ thiết bị bay không người lái (UAV), tên lửa hành trình cho đến tên lửa siêu vượt âm bay với tốc độ trên Mach 5, tức hơn 6.000 km/h.

Hệ thống này gồm nhiều lớp phòng thủ khác nhau. Ở tầm ngắn, SkyDefender tích hợp hệ thống Force Shield nhằm bảo vệ lực lượng và các địa điểm chiến lược trước các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái. Ở tầm trung, hệ thống sử dụng tổ hợp phòng không SAMP/T NG do liên doanh Eurosam - giữa Thales và tập đoàn sản xuất tên lửa MBDA - phát triển, có khả năng đánh chặn mục tiêu trong phạm vi khoảng 150 km bằng tên lửa Aster.

Để hỗ trợ phát hiện và theo dõi mục tiêu, SkyDefender sử dụng radar mặt đất GF300 có khả năng giám sát 360 độ trong bán kính khoảng 360 km, đồng thời phân biệt các vật thể khác nhau trên không. Ngoài ra, hệ thống còn tích hợp các radar tầm xa Smart-L MM và UHF, có thể phát hiện các mối đe dọa từ khoảng cách lên tới 5.000 km.

Một điểm đáng chú ý của SkyDefender là khả năng cảnh báo sớm từ không gian. Hệ thống có thể kết nối với các vệ tinh trang bị cảm biến hồng ngoại do công ty Thales Alenia Space - liên doanh giữa Thales và tập đoàn Leonardo của Italy - phát triển. Các vệ tinh này có thể phát hiện việc phóng tên lửa đạn đạo ngay từ giai đoạn đầu, trước khi chúng tiến vào phạm vi theo dõi của radar mặt đất.

Theo Thales, tất cả các thành phần chính của SkyDefender đã được thử nghiệm trong thực tế hoặc đang được sử dụng trong các hệ thống phòng thủ hiện có. Trung tâm chỉ huy - kiểm soát của hệ thống hiện cũng đang được Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) sử dụng, trong khi tổ hợp SAMP/T NG được trang bị cho quân đội Pháp và Italy và Đan Mạch đã đặt mua vào năm 2025.

Việc ra mắt SkyDefender diễn ra trong bối cảnh nhu cầu về các hệ thống phòng thủ trên không tăng mạnh sau xung đột tại Ukraine và sự xuất hiện của các mối đe dọa mới như đàn UAV vũ trang và tên lửa siêu vượt âm. Theo một số dự báo thị trường, quy mô thị trường phòng thủ trên không toàn cầu có thể tăng trung bình hơn 5% mỗi năm trong giai đoạn 2025-2030.

Trên thị trường, SkyDefender được cho là sẽ cạnh tranh với một số hệ thống phòng thủ khác như “Vòm sắt” của Israel hay sáng kiến “Lá chắn bầu trời châu Âu” do Đức khởi xướng. Theo Thales, hệ thống SkyDefender được định vị như một giải pháp phòng thủ châu Âu nhưng hướng tới thị trường toàn cầu, đồng thời sẵn sàng hợp tác với các đối tác quốc tế để tích hợp thêm các công nghệ mới trong tương lai.

Nguồn: Vnexpress; Người Đưa Tin; VnEconomy; Báo Tin Tức