DỰ ÁN CỦA VOLKSWAGEN: CHỈ SAU 2 NĂM ĐÃ THẤT BẠI, BÁN ĐƯỢC 500 CHIẾC TRONG VÒNG 3 THÁNG

Hành trình dài hơi ban đầu nhanh chóng đi vào dĩ vãng

Giữa không khí phấn khích của toàn ngành xe điện, Volkswagen (VW) từng đặt cược lớn vào chiếc xe mang tính biểu tượng từ thập niên 1960 – sự tái sinh của chiếc Microbus dưới tên gọi ID.Buzz. Với Thomas Schäfer, lãnh đạo cấp cao của Volkswagen, 2022 là thời khắc được mong đợi: chiếc ID.Buzz trên sân khấu Huntington Beach (California), được bao quanh bởi bài nhạc rock thập niên 60 và tiếng reo hò của công chúng.

Tuy nhiên, hành trình dài hơi ban đầu nhanh chóng đi vào dĩ vãng. Đến lúc ra mắt ở Mỹ năm 2024, ID.Buzz trở thành bằng chứng cho thấy Volkswagen vẫn còn khá xa lạ với thị trường - lời cảnh báo lớn cho chiến lược chuyển đổi xe điện toàn cầu của hãng này.

Khởi điểm bằng kỳ vọng lớn, Volkswagen tin rằng ký ức về chiếc Microbus những năm 60 sẽ đủ sức tạo nên cú hích về doanh số. Công ty đầu tư mạnh vào hoạt động sản xuất ID.Buzz tại nhà máy Hanover (Đức) – nơi có chi phí sản xuất cao nhất hệ thống VW (3.300 USD/xe so với 1.300 USD/xe tại Mỹ).

Tuy nhiên, quá trình phát triển kéo dài, nội bộ của VW đầy mâu thuẫn. Chiếc xe điện từng được kỳ vọng bán 130.000 chiếc/năm, song tính đến cuối tháng 3/2025, chưa đến 3.000 mẫu được giao cho các đại lý Mỹ. Trong quý trước đó, chỉ có 564 xe được bán ra.

Giá cả và chất lượng

Giá cả cũng là một yếu tố đau đầu khác. ID.Buzz có giá xuất xưởng khoảng 60.000 USD, nhưng tuỳ chọn cao cấp lên tới 72.000 USD. Một khách hàng tới đại lý khu vực Dallas chia sẻ: “Pomelo Yellow có giá 72.000 USD, trong khi 1 năm đã mất giá 50%. Điều này không thể chấp nhận được”.

Bên cạnh đó, phần cứng còn nhiều sai sót cũng khiến thương hiệu này hứng chịu loạt cú sốc. Năm 2025, ID.Buzz bị thu hồi toàn bộ 5.600 xe tồn kho tại Mỹ vì ghế hàng ba quá rộng so với tiêu chuẩn an toàn của Mỹ. Niềm tin người tiêu dùng sau đó bị ảnh hưởng phần nhiều.

VW xuất phát với kỳ vọng ID.Buzz có thể trở thành biểu tượng xe điện mới, song lại chọn dây chuyền sản xuất đắt đỏ, không hiểu khách Mỹ và đề ra mức giá bán quá cao. Tất cả đã khiến ID.Buzz trở thành biểu tượng của một chiến lược mông lung trên đất khách.

Đây không chỉ là thất bại đơn thuần, mà là lời cảnh tỉnh cho Volkswagen cần thay đổi

Hãng này không thể chỉ đánh vào cảm xúc để bán xe. Còn cần phải lắng nghe thị trường, điều chỉnh thiết kế, giá cả, chất lượng sản phẩm phù hợp với đặc điểm từng quốc gia nữa.

ID.Buzz hiện được xem như một dòng xe tạo hình ảnh thay vì nguồn doanh thu chủ lực. VW đẩy toàn bộ sự tập trung vào dự án Scout SUV tại nhà máy Mỹ – sản phẩm thiết kế để chiếm thị phần và vực dậy hình ảnh tại quốc gia này.

Theo Reuters, dù tổng lượng xe điện (BEV) giao nhanh đã tăng 37,6% trong quý II/2025, đạt gần 249.000 chiếc, song Volkswagen vẫn đối mặt với sự sụt giảm ở các thị trường trọng điểm như Bắc Mỹ và châu Âu. Doanh nghiệp hiện cũng đang chịu áp lực lớn từ nội bộ khi các nhà máy tại Đức phải giữ quyền lợi việc làm nhưng chi phí lương cao khiến vận hành EV không hiệu quả.

Ở thị trường Trung Quốc, giá EV đang bị đẩy xuống thấp hơn rất nhiều do cuộc chiến cạnh tranh nội bộ giữa các hãng. VW – với giá thành sản xuất và quy định khắt khe – không thể theo kịp tốc độ giảm giá này. France Insider trích lời CEO Thomas Schäfer gọi cuộc chiến này là “trò chơi không thể kéo dài vô thời hạn”.

Hiện tại, VW đang phát triển mẫu EV giá rẻ dưới 20.000 EUR, dự kiến ra mắt năm 2027. Đồng thời, công ty cũng định hướng lại các nhà máy hiện tại để sản xuất EV, đặt cược vào nền tảng MEB (Bộ khung dẫn động điện mô-đun) nhằm giảm chi phí sản xuất.

GIỚI TINH HOA DOANH NGHIỆP ĐỨC VÀ THỰC TẾ ĐẰNG SAU ẢO TƯỞNG TRỌNG DỤNG NHÂN TÀI

Nước Đức lâu nay vẫn tự hào là xã hội trọng dụng người tài, nhưng nghiên cứu mới chỉ ra rằng cơ hội vươn lên đỉnh cao tại các tập đoàn lớn vẫn phụ thuộc nhiều vào xuất thân và quan hệ hơn là năng lực thực sự.

Yếu tố xuất thân

Theo kênh DW, Giáo sư xã hội học Michael Hartmann (Đại học Công nghệ Darmstadt) đã nhiều năm nghiên cứu và chỉ ra rằng hơn 80% tầng lớp lãnh đạo doanh nghiệp tại Đức hiện nay xuất thân từ nhóm 3-4% dân số có điều kiện xã hội tốt nhất. Suốt hơn 100 năm qua, tỷ lệ người đến từ tầng lớp lao động hay hoàn cảnh khiêm tốn vươn lên các vị trí điều hành cấp cao chỉ tăng khoảng 2,5% - một con số khá khiêm tốn nếu so với tốc độ phát triển kinh tế - xã hội của nước Đức.

Sự thay đổi tích cực từng xuất hiện trong giai đoạn công nghiệp hóa đầu thế kỷ 20, nhưng nhanh chóng chững lại. Ngày nay, bất chấp các cam kết về đa dạng, bình đẳng và hòa nhập (DEI) được nhiều tập đoàn lớn công bố, cơ hội thực tế để những người có xuất thân bình dân lọt vào ghế lãnh đạo vẫn rất hạn chế. Theo khảo sát của Bitkom, khoảng 2/3 doanh nghiệp quy mô lớn tại Đức đã có mục tiêu DEI chính thức, nhưng báo cáo của Tổ chức AllBright Foundation cho thấy các vị trí quyền lực vẫn gần như do nam giới chi phối. Ngay cả những phụ nữ hoặc người có gốc di cư đạt đến vị trí điều hành, họ cũng thường xuất thân từ các gia đình giàu truyền thống quyền lực.

Giáo sư Hartmann phân tích: “Nếu bạn đã mang một ‘rào cản’ như giới tính hay xuất thân di cư, bạn càng cần nền tảng xã hội thật mạnh. Khó ai có thể vượt qua hai rào cản cùng lúc”.

Giáo dục đại học vẫn được xem là "tấm vé thông hành" quan trọng

Theo PageGroup, khoảng 80% con em các gia đình tri thức tiếp tục học lên đại học, trong khi tỷ lệ này ở con em các gia đình lao động chỉ đạt khoảng 25%. Tuy nhiên, ngay cả khi có cùng bằng cấp, con cái các doanh nhân hay quan chức cấp cao vẫn dễ dàng thăng tiến nhanh hơn và xa hơn. Giáo sư Hartmann cho biết những sinh viên có cha mẹ là lãnh đạo doanh nghiệp, sở hữu bằng tiến sĩ, có khả năng lọt vào ban điều hành các tập đoàn lớn cao gấp 17 lần so với những sinh viên có bằng cấp tương đương nhưng xuất thân từ gia đình công nhân.

Yếu tố giao tiếp quan hệ

Không chỉ bằng cấp, yếu tố như cách giao tiếp, ngoại hình, sở thích cá nhân hay mối quan hệ xã hội cũng là “cánh cửa ngầm” mở ra cơ hội thăng tiến. Giáo sư Hartmann bình luận: “Giới tinh hoa vẫn thích tuyển dụng, làm việc và kết giao với những người giống mình, từ cách nói năng đến sở thích”.

Tuy vậy, nghiên cứu của ông cũng chỉ ra tín hiệu tích cực khi số lãnh đạo xuất thân từ tầng lớp lao động đã tăng lên, dù tỷ lệ này vẫn rất thấp và phần lớn “đẩy” áp lực cạnh tranh sang nhóm trung lưu. Giáo sư Hartmann nói: “Khi một đứa trẻ từ gia đình lao động đạt được vị trí cao, nhiều khi vị trí đó lại mất đi khỏi tay con em tầng lớp trung lưu - như con của giáo viên, nhân viên văn phòng”.

Nguy cơ tạo ra bất công và kìm hãm tăng trưởng

Thực trạng này không chỉ tạo ra bất công xã hội mà còn kìm hãm tăng trưởng. PageGroup ước tính sự thiếu hụt cơ hội dịch chuyển xã hội khiến kinh tế Đức thiệt hại khoảng 25 tỷ euro (khoảng 27 tỷ USD) GDP mỗi năm. Một nghiên cứu của McKinsey cũng cho thấy nếu nâng cao tính công bằng trong thăng tiến, GDP toàn Liên minh châu Âu có thể tăng thêm khoảng 9%.

Một số trường hợp được coi là “huyền thoại” như Joe Kaeser - cựu CEO Siemens, xuất thân con trai một công nhân - thường được truyền thông nhắc lại như minh chứng cho “giấc mơ Đức”. Tuy nhiên, theo Giáo sư Hartmann, những câu chuyện như vậy chỉ là ngoại lệ hiếm hoi, không phản ánh bức tranh chung. “Những câu chuyện này thường được lặp đi lặp lại để mọi người tin rằng ai cũng có thể làm được điều đó, nhưng thực tế không phải vậy”, ông nhấn mạnh.

Để phá vỡ vòng lặp này

Giáo sư Hartmann cho rằng giải pháp căn cơ chỉ có thể là các hạn ngạch, quy định bắt buộc và cơ chế giám sát chặt chẽ nhằm đảm bảo cơ hội công bằng cho mọi nhóm xã hội. “Nếu chỉ trông chờ sự tự điều chỉnh hay thiện chí, thì cả trăm năm nữa mọi thứ cũng sẽ giậm chân tại chỗ”, ông nói.

Nguồn: CafeF; Báo Tin Tức