TRUNG QUỐC VÀ BÀI TOÁN THƯ VIỆN CHO MỌI NGƯỜI

Năm 2014, thư viện thành phố Hàng Châu cho phép người nhặt ve chai vào đọc sách, gây tranh luận lớn tại Trung Quốc.

Hơn mười năm sau, vụ việc tương tự ở Hạ Môn lại khơi lên câu hỏi: Làm sao dung hòa giữa quyền tiếp cận tri thức của mọi người và việc quản lý không gian công cộng?

"Thư viện ấm áp nhất lịch sử"

Năm 2014, thư viện thành phố Hàng Châu trở thành tâm điểm chú ý vì quyết định mở cửa chào đón tất cả mọi người, kể cả người vô gia cư và người ăn xin. Điều kiện duy nhất là họ phải rửa tay trước khi chạm vào sách để giữ vệ sinh chung.

Quyết định này không nhận được sự đồng thuận hoàn toàn. Nhiều độc giả liên tục gọi điện đến đường dây nóng lo ngại về mùi và sự hiện diện của nhóm người này sẽ ảnh hưởng đến không gian chung.

Đối diện với phản ứng, Giám đốc thư viện khi đó là ông Chử Thụ Thanh cho rằng thư viện không có quyền yêu cầu độc giả rời đi chỉ vì thân phận hay hoàn cảnh sống, miễn là họ không gây rối hay ảnh hưởng trực tiếp đến người khác. Theo tờ Quảng Châu nhật báo, ông Chử khẳng định nếu độc giả cảm thấy bất tiện, họ có thể chủ động đổi chỗ ngồi hoặc rời khỏi thư viện. Quan điểm này phủ sóng khắp mạng xã hội Trung Quốc, khiến dư luận ưu ái gọi đây là "thư viện ấm áp nhất lịch sử".

Truyền thông Trung Quốc cho biết nhóm người nhặt ve chai chỉ chiếm khoảng 0,7% lượng khách mỗi ngày. Trong số đó có ông Vi Tư Hạo - giáo viên về hưu miệt mài nhặt ve chai nhiều năm để âm thầm hỗ trợ sách và học phí cho trẻ em nghèo. Còn anh Trần Hổ, lao động ngoại tỉnh làm nghề nhặt rác vì không tìm được việc, ngày nào cũng ghé thư viện chép kiến thức chăn nuôi vào giấy báo cũ với hy vọng thoát nghèo khi về quê, theo báo The Paper.

Gần mười năm sau, tháng 11-2024 câu chuyện tương tự lại diễn ra tại chi nhánh thư viện quận Tư Minh (Hạ Môn). Một người đàn ông có vẻ ngoài luộm thuộm, bị khuyết tật trí tuệ nhẹ, thường xuyên ghé thư viện đọc sách nhưng bị người dân phản ánh lên cơ quan quản lý văn hóa thành phố với lý do cho rằng anh là người vô gia cư và sẽ gây ảnh hưởng đến môi trường thư viện.

Cục Văn hóa và Du lịch Hạ Môn cho biết dù hình ảnh cá nhân chưa gọn gàng theo tiêu chuẩn thông thường, anh không có hành vi nào ảnh hưởng đến người đọc khác. Điều này cho thấy ranh giới giữa một độc giả và một người gây phiền toái đôi khi rất mong manh.

Thách thức "không rào cản"

Về mặt pháp lý, Trung Quốc ban hành Luật Thư viện công cộng có hiệu lực từ năm 2018, xác định thư viện công cộng là thiết chế văn hóa cung cấp dịch vụ miễn phí cho xã hội, bảo đảm quyền tiếp cận văn hóa cơ bản của người dân.

Luật này nhấn mạnh nguyên tắc "không rào cản" - bao gồm bình đẳng, mở cửa và chia sẻ, yêu cầu mọi thư viện công cộng duy trì không gian đọc, tự học và các dịch vụ thiết yếu không thu phí.

Tiếp nối tinh thần đó, Trung Quốc ban hành Quy định về thúc đẩy toàn dân đọc sách, có hiệu lực từ tháng 2-2026, quy định rõ vai trò của chính quyền các cấp trong việc tổ chức và bảo đảm dịch vụ đọc mang tính công ích, cơ bản, bình đẳng, thuận tiện. Văn bản này đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu mở rộng độ bao phủ, chú trọng nhóm yếu thế, bảo đảm tính phổ cập và tiếp cận công bằng trong hoạt động đọc sách.

Tại các đô thị lớn như Thâm Quyến, Quảng Châu hay Hạ Môn, chính quyền địa phương đầu tư mạnh vào hệ thống thư viện hiện đại với không gian đọc tiện nghi, ứng dụng công nghệ số và hoạt động văn hóa đa dạng.

Trong các nghiên cứu phục vụ xây dựng Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 giai đoạn 2026 - 2030, giới chuyên môn quản lý thư viện Trung Quốc nhấn mạnh yêu cầu phát triển theo chiều sâu, tập trung nâng cao năng lực quản lý và chất lượng dịch vụ nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu xã hội đa dạng.

Tờ Hoàn cầu Thời báo ngày 29-1 cho biết nhiều thư viện công cộng Trung Quốc vẫn đang điều chỉnh cách thức cung cấp dịch vụ, chuyển từ mô hình vận hành theo khuôn mẫu sẵn có sang chú trọng hơn đến nhu cầu người đọc.

Nhiều nơi đã bắt đầu điều chỉnh linh hoạt hơn như bố trí khu vực theo nhu cầu từng nhóm độc giả, mở rộng thời gian phục vụ ở một số không gian nhất định, đồng thời kết nối với các kênh hỗ trợ xã hội để giúp đỡ các trường hợp cần thiết.

Hơn 10 năm qua, hệ thống thư viện công cộng Trung Quốc chuyển mình từ mở rộng hạ tầng, miễn phí hóa dịch vụ đến nhấn mạnh tính bình đẳng trong tiếp cận tri thức. Nhưng ranh giới giữa quyền đọc sách và trật tự chung vẫn là bài toán dai dẳng.

Hệ thống thư viện Trung Quốc phát triển mạnh

Đến cuối năm 2024, Trung Quốc có 3.248 thư viện công cộng, theo số liệu công bố vào tháng 5-2025 của Bộ Văn hóa và Du lịch nước này. Từ năm 2018, khi Luật Thư viện công cộng có hiệu lực, Trung Quốc đã xây dựng hệ thống pháp lý hoàn chỉnh nhằm bảo đảm quyền tiếp cận văn hóa cơ bản của người dân. Các thư viện được yêu cầu cung cấp dịch vụ miễn phí, duy trì không gian đọc và tự học theo nguyên tắc bình đẳng, mở cửa, chia sẻ.

Quy định về thúc đẩy toàn dân đọc sách, có hiệu lực từ tháng 2-2026, tiếp tục khẳng định vai trò của chính quyền trong việc đảm bảo dịch vụ đọc công ích, đặc biệt chú trọng các nhóm yếu thế để đạt được tính phổ cập và công bằng.

CƠN SỐT NHIỆT KẾ THỦY NGÂN TẠI TRUNG QUỐC

Tại các hiệu thuốc trên khắp Trung Quốc, một cơn sốt nhiệt kế thủy ngân đang diễn ra khi các gia đình “lùng sục” khắp nơi để sở hữu sản phẩm này.

Mới đây, Cục Quản lý Sản phẩm Y tế Quốc gia Trung Quốc công bố lệnh cấm sản xuất nhiệt kế thủy ngân trên toàn quốc, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1. Thông tin này đã kích hoạt làn sóng mua sắm cuồng nhiệt, với giá cả tại một số thành phố tăng vọt chỉ sau một đêm. Cơn sốt mua nhiệt kế thủy ngân cho thấy nhiều gia đình vẫn tin tưởng mạnh mẽ vào một thiết bị rẻ tiền và chính xác, nhưng lại tiềm ẩn rủi ro đối với môi trường và sức khỏe, báo Trung Quốc China Daily đưa tin.

Tại Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, giá một chiếc nhiệt kế thủy ngân đã tăng từ 5 nhân dân tệ (0,71 USD) lên khoảng 30 nhân dân tệ.

“Dù đắt thế nào, tôi cũng cần phải có vài cái,” bà Vương Hồng, người dân Vũ Hán, nói. Đây là tâm lý chung của những người xếp hàng bên ngoài các hiệu thuốc công cộng.

Chủ cửa hàng Tân Ân Bình cho biết ông đã bắt đầu hạn chế số lượng bán ra khi nguồn cung dần cạn kiệt. Mỗi khách hàng có thể mua hai chiếc mỗi lần, ông nói, nhưng ngay cả điều đó cũng có thể không kéo dài. “Vì quá nhiều người đang tích trữ, hàng sẽ hết rất nhanh.”

Nguyên nhân của cơn sốt này chính là sự quen thuộc của nhiệt kế thủy ngân với người dân Trung Quốc. Ông Tân cho biết nhiệt kế thủy ngân đã được sử dụng trong nhiều hộ gia đình suốt hàng chục năm, và một số khách hàng cảm thấy không yên tâm khi chuyển sang loại khác. Nhiều người biết về lệnh cấm qua mạng xã hội và vội vã mua thứ mà họ xem là công cụ đáng tin cậy để theo dõi tình trạng ốm đau của người thân.

Trên mạng, tình hình cũng tương tự, và người bán cho biết các lựa chọn giá rẻ đã hết hàng chỉ trong vòng một tuần. Một cửa hàng hiệu thuốc lớn trên Tmall, nền tảng mua sắm trực tuyến, đã giới hạn giá một chiếc nhiệt kế ở mức 18,5 nhân dân tệ nhằm làm chậm lại làn sóng mua tích trữ. “Chúng tôi biết rằng cuối cùng chúng sẽ bị loại bỏ dần, nhưng nhiều người đơn giản là không thể chấp nhận việc phải chia tay với chúng,” người bán nói.

Một phần của cam kết quốc tế

Theo China Daily, việc loại bỏ dần nhiệt kế thủy ngân là kết quả của một cam kết quốc tế. Trung Quốc là quốc gia ký kết Công ước Minamata về Thủy ngân, một hiệp ước toàn cầu được thông qua năm 2013 nhằm giảm việc sử dụng kim loại độc hại này. “Đây là một biện pháp không thể tránh khỏi,” bà Tô Tinh, chuyên gia y tế công cộng tại Đại học Thanh Hoa, cho biết.

Mặc dù hiệp ước kêu gọi hành động vào năm 2020, thời hạn năm 2026 của Trung Quốc cho phép các nhà sản xuất có một giai đoạn chuyển tiếp.

Những nguy hiểm liên quan đến thủy ngân đã được ghi nhận rõ ràng. Khi nhiệt kế bị vỡ, thủy ngân bay hơi thành dạng hơi vô hình và không mùi. Việc hít phải có thể gây tổn hại đến hệ thần kinh và thận. Ngay cả một lượng nhỏ cũng có thể làm nồng độ thủy ngân trong một căn phòng thông thường vượt xa giới hạn khuyến nghị, và thủy ngân có thể tồn tại lâu dài trong môi trường và di chuyển qua chuỗi thực phẩm.

Lệnh cấm áp dụng đối với hoạt động sản xuất, chứ không phải việc sở hữu hoặc bán lượng hàng tồn kho hiện có. Điều này đã làm giảm bớt một số lo ngại nhưng vẫn đặt ra nhu cầu về giáo dục kiến thức.

Theo bà Tô, giáo dục cộng đồng hiện là ưu tiên hàng đầu. Việc xử lý đúng cách một thiết bị bị vỡ đòi hỏi phải thông gió cẩn thận, đeo găng tay và niêm phong để thải bỏ như chất thải nguy hại.

Tuy nhiên, các bệnh viện đã đi trước một bước. Nhiều cơ sở đã bắt đầu thay thế nhiệt kế thủy ngân từ nhiều năm trước bằng các thiết bị kỹ thuật số và hồng ngoại, với lý do như khả năng ghi chép tự động và giảm nguy cơ lây nhiễm.

Ngô Âm, điều dưỡng trưởng tại Bệnh viện số 9 Vũ Hán, cho biết quá trình chuyển đổi bắt đầu cách đây năm năm. Nhiệt kế điện tử hiện được sử dụng ở tất cả các khoa. Những lợi ích như tự động tải dữ liệu lên hệ thống và giảm nguy cơ lây nhiễm chéo đã nhanh chóng trở nên rõ ràng.

Các nhà sản xuất cũng đã chuẩn bị cho sự thay đổi này. Công ty Thiết bị & Vật tư Y tế Yuyue, từng là một doanh nghiệp thống lĩnh trong lĩnh vực nhiệt kế thủy ngân, cho biết các sản phẩm chứa kim loại này hiện chỉ còn chiếm một tỷ lệ nhỏ trong hoạt động kinh doanh khi công ty chuyển hướng sang các thiết bị điện tử.

Các lựa chọn thay thế hiện nay bao gồm nhiệt kế kỹ thuật số tiêu chuẩn cũng như các thiết bị đo tai và trán sử dụng công nghệ hồng ngoại.

Các chuyên gia cho biết những sản phẩm này dựa vào cảm biến và hệ thống hiệu chuẩn để duy trì độ chính xác. Những tiến bộ trong những năm gần đây đã giúp các thương hiệu hàng đầu đáp ứng các yêu cầu lâm sàng, xoa dịu lo ngại về việc liệu chúng có thể sánh ngang với các mẫu nhiệt kế thủy tinh truyền thống hay không.

Tuy nhiên, đối với nhiều người tiêu dùng, niềm tin được xây dựng qua nhiều thế hệ sẽ cần thời gian lâu hơn để được thay thế.

KINH HOÀNG VỤ BẮT CON TIN Ở THÁI LAN: HIỆU TRƯỞNG BỊ BẮN ĐÃ TỬ VONG

Hiệu trưởng một trường học đã qua đời tại bệnh viện sau khi bị một tay súng bắn tại cơ sở của trường ở miền nam Thái Lan, giới chức cho biết.

Bà Sasiphat Sinsamosorn và một nữ sinh đã bị người đàn ông 18 tuổi bắn khi người này xông vào trường học gần thành phố Hat Yai, ngay trước 17 giờ địa phương (cùng giờ với Việt Nam) hôm 11/2.

Cảnh sát địa phương cho biết bà Sasiphat đã không qua khỏi vì vết thương trước rạng sáng hôm 12/2.

Nữ sinh bị bắn hiện trong tình trạng ổn định. Một học sinh khác nhảy khỏi cửa sổ trong lúc vụ khống chế diễn ra đã bị chấn thương mắt cá chân.

Tay súng bị bắt giữ sau cuộc đối đầu kéo dài hai giờ, khiến nhiều học sinh và giáo viên bị mắc kẹt trong tòa nhà của Trường Phatong Prathan Keeriwat.

Động cơ vụ tấn công hiện vẫn chưa rõ ràng, dù truyền thông địa phương đưa tin nghi phạm có thể có mâu thuẫn với một giáo viên của trường.

Trong một bài đăng trên Facebook, nhà trường bày tỏ "niềm tiếc thương sâu sắc nhất" trước sự ra đi của nữ hiệu trưởng.

"Dù chúng tôi đã mất bà, những ký ức và lòng nhân ái bà để lại sẽ mãi ở trong tim chúng tôi," bài đăng viết.

Trước đó, nghi phạm đã vào Trường Phatong Prathan Keeriwat ở huyện Hat Yai, tỉnh Songkhla, từ sớm ngày 11/2 với biểu hiện kích động, chính quyền tỉnh cho biết trong một thông cáo.

Chỉ huy cảnh sát Teerasak Chaiyotha cho biết nghi phạm có một em gái đang theo học tại trường, nhưng động cơ vụ việc hiện vẫn chưa được xác định.

Trong một bức ảnh do cảnh sát chia sẻ, nghi phạm – đi chân trần, mặc quần đùi và áo phông – bị các sĩ quan có vũ trang khống chế nằm úp xuống đất.

Trước đó, nghi phạm đã tấn công một cảnh sát và cướp khẩu súng của người này, Thống đốc tỉnh Ratthasart Chidchoo cho biết, đồng thời nói thêm rằng nghi phạm có tiền sử lạm dụng chất kích thích và đã được xuất viện khỏi một bệnh viện tâm thần vào tháng 12/2025.

Trong một đoạn video do Reuters thu thập được, các cảnh sát có vũ trang xông vào tòa nhà ba tầng của trường khi tiếng súng vang lên.

Một video khác cho thấy học sinh chạy xuống cầu thang, trong khi cảnh sát – một số đội mũ bảo hộ, mặc áo chống đạn màu đen và mang theo súng trường – hô lớn: "Các em về nhà đi, an toàn rồi."

Tỷ lệ tội phạm liên quan đến súng tại Thái Lan ở mức tương đối cao, trong bối cảnh việc sở hữu súng – cả hợp pháp lẫn bất hợp pháp – khá phổ biến.

Những năm gần đây, nước này đã chứng kiến một số vụ việc chết người.

Năm ngoái, năm người đã thiệt mạng trong một vụ xả súng tại một chợ ẩm thực ở Bangkok.

Năm 2023, một thiếu niên 14 tuổi đã bắn chết hai người và khiến năm người khác bị thương trong vụ nổ súng tại một trung tâm thương mại cao cấp ở trung tâm Bangkok.

Một năm trước đó, một cựu cảnh sát đã sát hại 36 người, phần lớn là trẻ em, tại một trường mẫu giáo ở đông bắc Thái Lan, trong một trong những vụ xả súng đẫm máu nhất lịch sử nước này.

CUỘC ĐUA CÔNG NGHỆ CHIẾN TRƯỜNG: AI THÍCH NGHI NHANH HƠN, NGA HAY NATO?

Quân đội Nga được cho là thích nghi nhanh hơn với các công nghệ chiến trường đang phát triển nhanh chóng so với NATO.

Các nước NATO châu Âu ngày càng viện dẫn mối đe dọa từ Nga để biện minh cho các gói chi tiêu quân sự khổng lồ.

Tổng thống Nga Vladimir Putin khẳng định rằng, những tuyên bố này chỉ là cái cớ để "tiêm nhiễm" vào đầu người dân châu Âu nỗi sợ hãi về một cuộc đối đầu không thể tránh khỏi với Nga, nhằm biện minh cho việc tăng cường sức mạnh quân sự.

Phát biểu tại chương trình National Press Club Live hôm 11/2, Đô đốc Pierre Vandier, Tư lệnh phụ trách Đổi mới của lực lượng đồng minh NATO, cho biết, khối này đang tụt hậu so với tốc độ thích ứng công nghệ mà quân đội Nga đã thể hiện trong cuộc xung đột ở Ukraine.

“Nga rất giỏi thích nghi, và có lẽ còn giỏi hơn chúng ta hiện nay. Chúng ta đã quá trì trệ, quá dễ đoán”, vị đô đốc người Pháp nói. Ông đồng thời kêu gọi các thành viên khối đầu tư nhiều hơn vào công nghệ quân sự.

Các quốc gia Tây Âu ngày càng rót nhiều tiền vào tổ hợp công nghiệp quân sự của EU để cung cấp vũ khí cho Kiev, điều mà Moscow từ lâu đã mô tả là một cuộc chiến ủy nhiệm của NATO.

Tuy nhiên, các khoản cam kết tiền mặt trị giá hàng trăm tỷ EURO mới nhất của các quốc gia EU đang thiếu tiền chủ yếu đến từ hình thức vay mượn.

Tháng trước, Giám đốc Cơ chế ổn định châu Âu Pierre Gramegna gợi ý rằng, các thành viên khối có thể sử dụng quỹ dự trữ cứu trợ kinh tế của mình để huy động thêm 500 tỷ EURO (594 tỷ USD) cho chi tiêu vũ khí.

Bất chấp những khoản đầu tư tài chính khổng lồ, ngành công nghiệp sản xuất vũ khí của EU vẫn liên tục thiếu hụt trong kế hoạch cung cấp đạn pháo cho Ukraine.

Tính đến tháng 10/2025, theo nhà ngoại giao hàng đầu EU, Kaja Kallas, cam kết cung cấp vẫn thiếu khoảng 300.000 quả đạn.

Nga coi EU là một trong những trở ngại chính đối với việc giải quyết xung đột Ukraine bằng con đường ngoại giao. Moscow cho rằng, việc tiếp tục cung cấp vũ khí khuyến khích Kiev đưa ra những yêu cầu không thể chấp nhận được.

Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Lavrov ngày 12/2 cho biết, một thỏa thuận hòa bình là khả thi sau hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Putin và người đồng cấp Mỹ Donald Trump ở Alaska hồi tháng 8 năm ngoái, nhưng đã bị "phá hoại" trên thực tế bởi các nước ủng hộ NATO ở châu Âu của Kiev.

Nga cho rằng, việc khối này mở rộng về phía Đông là một trong những nguyên nhân sâu xa của cuộc xung đột ở Ukraine, và đã thúc đẩy Kiev từ bỏ tham vọng gia nhập NATO như một trong những yêu cầu hòa bình quan trọng của mình.

Nguồn: Tuổi Trẻ; CafeF; BBC; Soha