THẾ GIỚI ĐANG TIẾN GẦN HƠN ĐẾN THẢM HỌA TẬN THẾ

Thế giới đang cận kề thảm họa tận thế hơn bao giờ hết giữa bối cảnh xung đột lan rộng và nỗi lo ngại về trí tuệ nhân tạo (AI).

Ngày 27.1, Bản tin các nhà khoa học nguyên tử (BAS), tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Chicago (Mỹ) công bố đồng hồ tận thế đã dịch chuyển gần hơn đến nửa đêm, chỉ còn cách 85 giây nữa, theo Reuters.

BAS tạo ra đồng hồ tận thế vào năm 1947 giữa căng thẳng thời Chiến tranh Lạnh để cảnh báo nhân loại về mối nguy tận thế. Ban đầu, tổ chức này chỉ đo lường mối đe dọa của hạt nhân nhưng từ năm 2007, mối nguy về biến đổi khí hậu được bổ sung vào các tính toán. Hiện nay, các yếu tố như việc sử dụng sai mục đích các công nghệ sinh học, gia tăng phát triển AI mà không kiểm soát... cũng được sử dụng làm thước đo.

Trong gần 8 thập niên hoạt động, chiếc đồng hồ chưa từng điểm thời khắc nửa đêm. Cựu Chủ tịch BAS Rachel Bronson cho biết khi kim đồng hồ chỉ vào mốc nửa đêm đồng nghĩa thế giới đã xảy ra chiến tranh hạt nhân hoặc một thảm họa biến đổi khí hậu xóa sạch loài người, theo CNN. "Chúng ta không bao giờ muốn điều đó xảy ra và chúng ta cũng sẽ không biết khi nó xảy ra", bà Bronson nói.

Năm nay là năm thế giới cận kề thảm họa tuyệt chủng nhất. Năm 2025, mốc thời gian được ấn định là còn 89 giây nữa đến nửa đêm.

Các nhà khoa học cho biết trong một năm qua, những thỏa thuận toàn cầu khó khăn mới có được đang sụp đổ, đẩy nhanh cuộc cạnh tranh quyền lực giữa các cường quốc theo kiểu kẻ thắng giành được tất cả và phá hoại sự hợp tác quốc tế cần thiết cho việc giảm nguy cơ hiện hữu.

Các nhà khoa học nhắc đến mối nguy leo thang trong những cuộc xung đột liên quan các cường quốc hạt nhân như xung đột Nga - Ukraine, xung đột Ấn Độ - Pakistan hay Mỹ, Israel - Iran.

BAS nêu bật mối nguy từ hạn hán, sóng nhiệt, lũ lụt liên quan tình trạng ấm lên toàn cầu, cũng như thất bại của các nước trong việc đạt được thỏa thuận ngăn thế giới ấm lên.

Kim đồng hồ có thể di chuyển ngược nếu các lãnh đạo và quốc gia chung tay giải quyết mối đe dọa hiện hữu. Tuy nhiên, đây là lần thứ 3 trong vòng 4 năm qua các nhà khoa học điều chỉnh kim đồng hồ đến gần nửa đêm hơn.

TRUNG QUỐC GIỮA CƠN KHÁT BẠC: GIÁ BẠC THƯỢNG HẢI CAO HƠN SÀN COMEX 17 USD

Việc giá bạc vật chất tăng không ngừng nghỉ, theo một số đánh giá có thể tạo một sức ép vô hình kéo giao dịch “bạc giấy” chạy theo.

Cơn khát bạc tại Trung Quốc chưa hề có dấu hiệu hạ nhiệt đẩy giá bạc vật chất tại Thượng Hải lên trên 126,5 USD/oz, cao nhất từ trước đến nay. Từ đầu năm, giá kim loại quý này đã tăng gần 54% tại thị trường tỷ dân. Đà tăng không nghỉ khiến chênh lệch so với giá bạc giao dịch trên sàn COMEX (Mỹ) lên mức kỷ lục hơn 17 USD/oz.

Về mặt lý thuyết, dòng chảy bạc sẽ chuyển dịch từ nơi có giá thấp sang nơi có giá cao, qua đó tìm tháy điểm cân bằng. Tuy nhiên, Trung Quốc hiện đang kiểm soát chặt chẽ dòng vốn và nhập khẩu, cộng với sự khan hiếm nguồn cung vật chất toàn cầu khiến xu hướng này bị gián đoạn. Điều này khiến giá bạc vật chất tại Trung Quốc liên tục tăng phi mã bất chấp “bạc giấy” rung lắc dữ dội.

Việc giá bạc vật chất tăng không ngừng nghỉ, theo một số đánh giá có thể tạo một sức ép vô hình kéo giao dịch “bạc giấy” chạy theo. Giao dịch gần đây của giá bạc trên COMEX cho thấy sự vội vã của phe mua, giá điều chỉnh với biên độ lớn trong phiên nhưng chỉ diễn ra trong khoảng thời gian rất ngắn trước khi trở lại xu hướng tăng.

Thực tế, từ đầu năm 2026, giá bạc trên COMEX còn tăng đến 57%, nhanh hơn mức tăng của giá bạc tại Thượng Hải, thậm chí có thời điểm gần chạm 118 USD/oz. Trong nước, giá bạc thỏi 1kg niêm yết tại Phú Quý cũng đã tăng lên mức kỷ lục, với 109,7 triệu đồng theo chiều mua vào và 113 triệu đồng theo chiều bán ra.

Ông Michael Widmer, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Kim loại BofA cho rằng, bạc có thể hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao hơn để có được lợi nhuận cao hơn và lịch sử cho thấy giá bạc có thể đạt đỉnh ở mức từ 135 đến 309 USD. Ông Widmer lưu ý rằng tỷ lệ vàng/bạc hiện tại khoảng dưới 60 cho thấy bạc vẫn có thể vượt trội hơn vàng.

Ngoài yếu tố trú ẩn tương tự vàng, bạc còn được hưởng lợi từ xu hướng chuyển dịch năng lượng và công nghệ. Kim loại này là vật liệu không thể thay thế trong sản xuất pin mặt trời, linh kiện điện tử, xe điện và nhiều ứng dụng công nghệ cao. BofA trong báo cáo gần đây đã phải thừa nhận rằng nhu cầu bạc cho năng lượng tái tạo đang tăng nhanh hơn dự kiến, trong khi nguồn cung lại không mở rộng tương ứng.

Trong bối cảnh đó, nhiều nhà bán lẻ kim loại quý hàng đầu thế giới đã phải từ chối đơn hàng nhỏ lẻ để đảm bảo tiến độ và chất lượng trước sự khan hiếm nguồn cung nguyên liệu chưa từng có trong lịch sử. Mới nhất, APMEX thông báo áp dụng mức đơn hàng tối thiểu là 500 USD cho các giao dịch trực tuyến.

CEO Ken Lewis giải thích rằng các đơn hàng nhỏ lẻ chiếm tới 50% tổng số lượng đơn hàng nhưng lại gây áp lực lớn lên hệ thống vận hành đang quá tải. “Điều này sẽ hỗ trợ đáng kể để chúng tôi trở lại mức dịch vụ mà khách hàng đã mong đợi. Tôi hy vọng mức tối thiểu này chỉ kéo dài trong một tuần và mong các bạn kiên nhẫn” , CEO APMEX nhấn mạnh.

VÌ SAO TRUNG QUỐC THANH TRỪNG VỊ TƯỚNG QUÂN ĐỘI CẤP CAO NHẤT?

Hàng ngũ lãnh đạo cấp cao của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) đang trong tình trạng hỗn loạn.

Vụ thanh trừng vị tướng quân đội cấp cao nhất của Trung Quốc, Trương Hựu Hiệp, Ủy viên Bộ Chính trị, cùng một tướng quân đội cấp cao khác là ông Lưu Chấn Lập, Ủy viên Quân ủy Trung ương, vào cuối tuần rồi đã đặt ra những câu hỏi nghiêm túc về nguyên nhân dẫn đến cuộc đấu đá quyền lực trong giới tinh hoa nước này.

Điều đó có ảnh hưởng gì đến năng lực tác chiến của quân đội Trung Quốc, cho dù là tham vọng dùng vũ lực để chiếm Đài Loan hay tham gia vào một cuộc xung đột khu vực lớn khác.

Ông Trương Hựu Hiệp, 75 tuổi, là Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương (CMC) - cơ quan của Đảng Cộng sản Trung Quốc do Chủ tịch Tập Cận Bình đứng đầu, kiểm soát lực lượng quân đội.

CMC, thường gồm khoảng bảy người, nay chỉ còn lại hai thành viên - ông Tập Cận Bình và tướng Trương Thăng Dân.

Tất cả những người khác đã bị hạ bệ trong chiến dịch "chống tham nhũng" sau các đợt bắt giữ trước đó.

CMC chịu trách nhiệm kiểm soát hàng triệu quân nhân. Cơ quan này có quyền lực lớn đến mức chỉ cần giữ duy nhất chức chủ tịch Quân ủy Trung ương, cũng đủ để ông Đặng Tiểu Bình trở thành nhà lãnh đạo tối cao của Trung Quốc.

Việc CMC chỉ còn lại ông Tập Cận Bình và một vị tướng khác là điều chưa từng có tiền lệ, theo nhà nghiên cứu Lyle Morris từ Viện Chính sách xã hội châu Á của Mỹ.

"PLA đang trong tình trạng hỗn loạn," ông nói với BBC, đồng thời cho rằng quân đội Trung Quốc hiện đang "thiếu hụt lãnh đạo trầm trọng".

Khi được hỏi điều gì thực sự dẫn đến việc loại bỏ hàng loạt tướng lĩnh cấp cao như vậy, ông Morris nói: "Có rất nhiều tin đồn lan truyền. Ở thời điểm này, chúng ta không biết đâu là thật và đâu là giả… nhưng chắc chắn điều đó không tốt cho ông Tập Cận Bình, cho vai trò lãnh đạo và quyền kiểm soát của ông ta đối với PLA."

Phó Giáo sư Chong Ja Ian từ Đại học Quốc gia Singapore cũng cho biết ông không chắc nguyên nhân thực sự dẫn đến việc ông Trương bị hạ bệ là gì, nhưng có rất nhiều suy đoán xoay quanh vụ việc.

"Từ việc làm rò rỉ bí mật hạt nhân cho Mỹ đến âm mưu đảo chính và đấu đá phe phái. Thậm chí còn có tin đồn về một cuộc đấu súng ở Bắc Kinh," ông nói.

"Nhưng việc ông Trương và ông Lưu ngã ngựa, cùng với những lời đồn đoán vô căn cứ đã làm nổi bật hai điều: rằng Tập Cận Bình vẫn không thể bị đánh bại và có những hạn chế đáng kể về thông tin ở Bắc Kinh, điều này làm gia tăng sự bất ổn và nuôi dưỡng những lời đồn đoán."

Thông báo chính thức cho biết ông Trương và ông Lưu "đang bị điều tra", rằng họ bị cáo buộc "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật", một uyển ngữ khi nói về tham nhũng.

Sau đó, báo PLA Daily (Giải phóng quân báo) đã làm rõ vấn đề trong một bài xã luận, viết rằng động thái này cho thấy cách tiếp cận "không khoan nhượng" của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong việc "trừng trị tham nhũng… bất kể đó là ai hay chức vụ của họ cao đến đâu".

Các cáo buộc cụ thể nhằm vào tất cả các vị tướng này vẫn chưa được công bố và có thể sẽ không bao giờ được tiết lộ. Tuy nhiên, việc họ bị nêu tên là đang bị điều tra gần như chắc chắn có nghĩa là ít nhất họ sẽ phải nhận án tù giam.

Bài xã luận của báo PLA Daily đã viết về ông Trương và ông Lưu như thể họ có tội, nói rằng họ đã "phản bội nghiêm trọng lòng tin và kỳ vọng của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản" cũng như "chà đạp và làm suy yếu Quân ủy Trung ương".

Việc nhắm mục tiêu vào các tướng lĩnh có thể liên quan đến tham nhũng, nhưng cũng có thể là do tranh giành quyền lực, xét theo cách các cuộc thanh trừng này diễn ra trong quá khứ.

Trung Quốc chắc chắn đã có vấn đề tham nhũng khi ông Tập Cận Bình lên nắm quyền, nhưng nhà lãnh đạo này cũng bị cáo buộc sử dụng chiến dịch chống tham nhũng, triển khai các ủy ban kiểm tra kỷ luật khét tiếng của Đảng, để loại bỏ các đối thủ chính trị tiềm năng, hoặc những người trong bộ máy nhà nước không thể hiện sự trung thành tuyệt đối với ông.

Điều này đã mang lại cho Tổng Bí thư Tập Cận Bình một mức độ kiểm soát không thể bị thách thức, chưa từng thấy kể từ thời Chủ tịch Mao Trạch Đông.

Tuy nhiên, kiểu lãnh đạo này cũng có thể phản tác dụng.

Chẳng hạn, trong quân đội, bầu không khí nghi kỵ có thể dẫn đến việc ra quyết định thận trọng - thậm chí là yếu kém.

Cha của ông Trương Hựu Hiệp là một đồng chí cách mạng của cha ông Tập Cận Bình. Tướng Trương có mối quan hệ lâu năm với ông Tập, và việc họ từng được coi là đồng minh thân cận trước những biến động gần đây có thể khiến tình hình tồi tệ hơn, bởi nảy sinh cảm giác rằng không ai được an toàn.

Ông Trương cũng là một trong số ít các sĩ quan cấp cao trong PLA có kinh nghiệm chiến đấu thực tế, khiến sự ra đi của ông trở nên đặc biệt nghiêm trọng đối với quân đội.

Theo nhà nghiên cứu Morris, việc ông Trương bị cách chức cũng gây ra những vấn đề lâu dài hơn cho Tập Cận Bình.

Ông Tập có thể đã một lần nữa khẳng định quyền lực của mình, nhưng nhưng sự xáo trộn này đồng nghĩa với những mâu thuẫn kéo dài, ông nói.

"Chắc chắn đây là một hình ảnh không tốt cho ông Tập, và tôi nghĩ sẽ có sự hỗn loạn đáng kể trong PLA, với ông Tập và các lãnh đạo của ông - đặc biệt là trong PLA - trong nhiều năm tới."

Việc thanh trừng các tướng lĩnh cấp cao nhất cũng khiến các lớp sĩ quan quân đội kế cận bị soi xét, khiến họ có thể đang tự hỏi ai sẽ là người tiếp theo?

Xét đến số phận của những người ở trên, họ cũng có thể không mặn mà với việc được thăng chức vào vùng nguy hiểm, nơi mà ánh đèn chống tham nhũng của ông Tập Cận Bình có thể chiếu thẳng vào họ bất cứ lúc nào.

Và tất cả điều này diễn ra vào thời điểm Bắc Kinh đang gia tăng sức ép lên Đài Loan, với những lời đe dọa rằng vào một thời điểm nào đó sẽ chiếm hòn đảo tự trị này bằng một cuộc tấn công toàn diện.

Với số phận của những người ở trên, họ cũng có thể không hoan nghênh việc thăng chức vào khu vực nguy hiểm, nơi mà ánh đèn chống tham nhũng của Tập Cận Bình có thể chiếu vào họ bất cứ lúc nào.

Và tất cả điều này diễn ra vào thời điểm Bắc Kinh đang gia tăng áp lực lên Đài Loan với những lời đe dọa sẽ chiếm hòn đảo tự trị này thông qua một cuộc tấn công toàn diện.

Các nhà phân tích sẽ cân nhắc xem những cuộc thanh trừng này đã cản trở khả năng đó đến mức nào - mặc dù một số người cho rằng chúng sẽ có ít tác động đến việc kiềm chế tham vọng của Bắc Kinh.

"Cuộc thanh trừng không ảnh hưởng đến tham vọng kiểm soát Đài Loan của Trung Quốc. Điều đó phụ thuộc vào toàn bộ Đảng Cộng sản Trung Quốc và đặc biệt là ông Tập Cận Bình," ông Chong nói.

"Nơi mà cuộc thanh trừng có thể có ý nghĩa là các quyết định tác chiến. Nếu không có các chuyên gia quân sự hàng đầu hoặc các chuyên gia quân sự bị khuất phục, các quyết định về leo thang và gây hấn đối với Đài Loan sẽ tập trung nhiều hơn vào Tập Cận Bình, sở thích và khuynh hướng của ông ta."

"Điểm mà các cuộc thanh trừng có thể tạo ra khác biệt là ở các quyết định tác chiến. Khi thiếu vắng các chuyên gia quân sự hàng đầu, hoặc khi các sĩ quan quân sự bị răn đe và sợ hãi, các quyết định về leo thang và hành động gây hấn đối với Đài Loan sẽ càng tập trung nhiều hơn vào cá nhân ông Tập, các ưu tiên và khuynh hướng của ông."

CĂNG THẲNG MỸ - IRAN VÀ BÀI TOÁN ỔN ĐỊNH VÙNG VỊNH: VAI TRÒ THEN CHỐT CỦA QATAR

Cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran đã bước vào giai đoạn bất ổn hơn, được đánh dấu bằng những lời lẽ gay gắt và sự xói mòn của các thỏa hiệp lâu dài. Từ cuộc tấn công vào các cơ sở hạt nhân của Iran hồi tháng 6/2025, đến sự trả đũa có tính toán của Tehran trên khắp khu vực, nguy cơ leo thang đã trở nên hữu hình chứ không còn chỉ là lý thuyết.

Sau làn sóng biểu tình bên trong lãnh thổ Iran, lời lẽ giữa Tehran và Washington đã trở nên cứng rắn hơn đáng kể. Điều này bao gồm cả lời đe dọa can thiệp của Tổng thống Trump để ủng hộ những người biểu tình, một diễn biến càng làm tăng thêm tính cấp thiết của ngoại giao ở vùng Vịnh.

Đối với các quốc gia vùng Vịnh, tình hình an ninh và ổn định kinh tế của họ bị ảnh hưởng trực tiếp bởi bất kỳ xung đột nào giữa Mỹ và Iran. Hậu quả sẽ đến tức thời.

Vị trí địa lý, cơ sở hạ tầng năng lượng tập trung và môi trường an ninh liên kết chặt chẽ của vùng Vịnh có nghĩa là, ngay cả những cuộc đối đầu hạn chế cũng có nguy cơ lan rộng nhanh chóng ra khắp khu vực.

Với Iran, một cuộc đối đầu quân sự nhằm lật đổ chế độ gần như chắc chắn sẽ tạo ra những hậu quả vượt ra ngoài biên giới. Về nội bộ, kịch bản này có nguy cơ dẫn đến sự phân mảnh quyền lực. Về bên ngoài, các tác động của nó có thể bao gồm các cuộc di cư quy mô lớn hướng tới các quốc gia láng giềng, kể cả các nước vùng Vịnh, cũng như những gián đoạn nghiêm trọng đối với an ninh hàng hải và thị trường năng lượng. Tình trạng này sẽ đặt ra thách thức tức thời đối với các quốc gia vùng Vịnh.

Những diễn biến gần đây trong khu vực đã làm thay đổi cán cân chiến lược. Kể từ khi xung đột Israel - Hamas bùng phát tháng 10/2023, mạng lưới các lực lượng đồng minh của Iran đã phải chịu áp lực liên tục. Một số thành phần của “trục kháng chiến” đã bị suy yếu về quân sự và chính trị, làm giảm khả năng gây ảnh hưởng của Tehran ở một số khu vực nhất định.

Tuy nhiên, từ góc nhìn của các nước vùng Vịnh, việc leo thang hơn nữa sẽ không mang lại lợi ích gì. Nỗ lực làm suy yếu ảnh hưởng khu vực của Iran không tự động dẫn đến ổn định khu vực, đặc biệt nếu được theo đuổi thông qua các chiến lược có nguy cơ gây sụp đổ nhà nước. Đối với các quốc gia vùng Vịnh, ưu tiên không phải là việc thay đổi mạnh mẽ hệ thống chính trị của Iran, mà là tránh tình trạng hỗn loạn khó lường và khó kiểm soát.

Quan điểm này không chỉ giới hạn ở Doha. Trong những năm gần đây, lập trường của Qatar ngày càng tương đồng với lập trường của Ả-rập Xê-út và Oman. Cả hai nước đều đã đầu tư vào việc giảm căng thẳng với Tehran thông qua đối thoại và các biện pháp xây dựng lòng tin. Những nỗ lực của họ trong việc truyền đạt những rủi ro của việc leo thang quân sự cho chính quyền Tổng thống Trump phản ánh một quan điểm rộng lớn hơn trong khu vực: ủng hộ sự kiềm chế và hợp tác hơn là đối đầu.

Trong bối cảnh này, hoạt động ngoại giao của Qatar giữa Washington và Tehran không phải vì mục đích riêng, mà là một nỗ lực có tính toán để kiềm chế những rủi ro đối với toàn bộ khu vực.

Qatar đã nổi lên như một bên trung gian hiệu quả và đáng tin cậy trong những thời điểm căng thẳng cao độ giữa Mỹ và Iran, cung cấp các kênh thực tiễn giúp ngăn chặn các cuộc khủng hoảng leo thang hơn nữa. Dựa trên mối quan hệ bền vững với Tehran và quan hệ đối tác chiến lược với Washington, Doha đã duy trì các kênh kín đáo và đáng tin cậy cho phép cả hai bên liên lạc khi việc đối thoại trực tiếp bị hạn chế về mặt chính trị. Vị thế này đã biến Qatar trở thành một bên trung gian, tạo ra không gian chính trị cho sự kiềm chế thay vì đối đầu.

Vai trò này được thể hiện rõ nhất vào tháng 9/2023, khi Qatar giúp tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi tù nhân giữa Iran và Mỹ, cùng với việc giải phóng các khoản tiền bị đóng băng của Iran cho mục đích nhân đạo. Quá trình này đòi hỏi nhiều tháng đàm phán gián tiếp. Mặc dù thỏa thuận không báo hiệu một sự hòa giải rộng hơn, nhưng nó đã nhấn mạnh một điểm quan trọng: ngay cả trong bối cảnh thù địch sâu sắc, ngoại giao vẫn có thể thực hiện được khi có các bên trung gian đáng tin cậy.

Đối với Doha, sự hòa giải như vậy phản ánh một niềm tin rộng lớn hơn rằng vấn đề hạt nhân Iran, và căng thẳng Mỹ - Iran nói chung, không thể được kiểm soát bền vững chỉ bằng sự cưỡng chế. Qatar luôn nhất quán với quan điểm rằng đối thoại, chứ không phải hành động quân sự, là con đường khả thi duy nhất để kiềm chế rủi ro và ngăn chặn leo thang.

Do đó, ngay cả sau vụ tấn công tên lửa có tính toán của Iran vào căn cứ không quân Al Udeid ở Qatar - nơi đóng quân của lực lượng Mỹ - hồi tháng 6/2025, Doha đã nhanh chóng can thiệp để giải quyết xung đột giữa hai bên và kiềm chế cuộc khủng hoảng.

Những nỗ lực hòa giải của Qatar sẽ giúp ngăn ngừa hỗn loạn vào thời điểm mà việc leo thang sẽ mang lại nhiều hậu quả thay vì lợi ích. Bằng cách giữ các kênh liên lạc mở, tạo điều kiện cho các thỏa thuận hạn chế, Doha tìm cách giảm thiểu khả năng tính toán sai lầm.

Những nỗ lực như vậy hiếm khi tạo ra những đột phá ngoạn mục, và thường không được chú ý. Nhưng đây vẫn là một trong số ít công cụ có khả năng ngăn chặn các cuộc khủng hoảng leo thang thành xung đột rộng lớn hơn. Trong một khu vực mà hậu quả chiến tranh vượt ra ngoài chiến trường, đóng góp đó không nên bị xem nhẹ.

Nguồn: Thanh Niên; CafeF; BBC; Soha