Thế giới âm thầm giải cứu… ngành chuối trị giá 25 tỷ USD, suốt 40 năm ‘mất ăn mất ngủ’ vì một loại nấm độc

(Ảnh minh họa).

“Hầu hết mọi người đều không biết rằng chuối họ ăn hàng ngày đang trên bờ vực tuyệt chủng”, một vị tiến sĩ nói.

Suốt 8 năm, Tiến sĩ Fernando García-Bastidas miệt mài nhân giống đậu ở quê hương Colombia với mong muốn tạo ra được loại bia thơm hơn, có hương vị hơn. Tuy nhiên thời gian gần đây, mối quan tâm của ông gần chuyển sang một loại trái cây mới tại Nariño, khu vực giáp ranh với Ecuador: Chuối. Vị Tiến sĩ này đã tiến hành nghiên cứu đủ các giống loại, từ hoang dã, giống lai quý hiếm đến dòng phổ biến tiêu thụ trong khắp các siêu thị, từ đó tình cờ phát hiện ra cách mà Mẹ Thiên nhiên âm thầm tiêu diệt chúng.

Vào tháng 7/2019, García-Bastidas bay từ Hà Lan đến Colombia để khảo sát một đồn điền chuối. Mặc đồ bảo hộ kín mít cùng chiếc ủng to ngoại cỡ, ông tiến vào cánh đồng và nhanh chóng nhận ra rất nhiều cây con đang rũ xuống. Cẩn thận bóc tách từng lớp thân, thứ đập vào mắt García-Bastidas khiến ông thốt lên: “Chết tiệt. Đây là Fusarium”.

Suốt 40 năm qua, nông dân, nhà khoa học và các nhà sản xuất lớn trong ngành vô cùng lo lắng khi chứng kiến nấm Fusariumodoratissimum, hay Tropical Race 4 (TR4), xâm chiếm các đồn điền chuối tại Đông Nam Á. Vào năm 2013, Tiến sĩ García-Bastidas lần đầu tiên tìm thấy chúng ở Jordan và chẳng bao lâu sau, loại nấm này đã tràn vào các cánh đồng chuối ở châu Phi.

Fusarium thấm sâu vào đất, tấn công rễ chuối và nhanh chóng xâm chiếm toàn bộ hệ dinh dưỡng, khiến cây thối rữa dần từ bên trong trước khi nảy quả. Đáng tiếc, không có phương pháp điều trị hay phòng ngừa nào. TR4 sẽ lưu lâu trong đất và tiếp tục hủy hoại những mùa màng tiếp theo.

Người ta luôn lo sợ rằng TR4 sẽ xâm nhập vào châu Mỹ Latinh, nơi thời tiết không có sương giá và đất phù sa trù phú thuận lợi cho việc trồng chuối Cavendish, loại chuối được tiêu thụ nhiều nhất trên thế giới. Một số giống khác có thể sống hòa hợp với Fusarium, song hầu hết đều không có giá trị thương mại: quả nhỏ, nhiều hạt, quá chua và dai.

Ngược lại, giống Cavendish lại cho ra những quả chuối tuyệt vời: Đủ cứng để trải qua những ngày dài vận chuyển, không chín quá nhanh và đặc biệt, sản lượng luôn ở mức cao. Kết quả, chuối Cavendish chiếm tới 99% lượng xuất khẩu toàn cầu. Năm 2022, các quốc gia Trung và Nam Mỹ đã vận chuyển hơn 16 triệu tấn chuối này ra nước ngoài. Hầu hết đều được tiêu thụ trong các siêu thị.

Có thể nói, người Mỹ mua chuối nhiều hơn bất kỳ loại trái cây nào khác. Không có họ, ngành chuối toàn cầu trị giá 25 tỷ USD chắc chắn sẽ sụp đổ.

Tuy nhiên, chuối Cavendish lại rất dễ bị ảnh hưởng bởi TR4. Gần 8.000 mẫu Anh trên 17 trang trại chuối hiện đang được kiểm dịch tại Colombia - quốc gia xuất khẩu chuối có năng suất cao thứ tư trên thế giới. Những khu vực khác đang bật chế độ cảnh giác nghiêm trọng.

Sau khi phát hiện ra nấm TR4 tại Colombia, quan chức chính phủ và hiệp hội những người trồng chuối nước này vội tăng cường “kiểm dịch thực vật”. Dole Plc và Chiquita Brands International - hai công ty lớn nhất trong ngành kinh doanh chuối thậm chí còn tham gia Liên minh toàn cầu chống TR4 để theo dõi và kiểm tra sự lây lan của nấm trên khắp châu Mỹ Latinh.

Để tìm ra cách ngăn chặn TR4, vào tháng 4, Dole đã trồng hàng chục cây chuối Cavendish biến đổi gen tại một trong những cánh đồng bị nhiễm bệnh ở Colombia. Một số cây được chỉnh sửa gen để tạo ra protein chống nấm và tăng cường khả năng phòng vệ. “Chúng ta không thể thất bại được”, Giám đốc điều hành của Elo, Todd Rands cho biết.

Hoạt động buôn bán chuối bắt đầu vào năm 1870, sau khi một thuyền buôn từ Jamaica cập bến với 160 chùm chuối được gọi là Gros Michel. Đến năm 1900, người Mỹ tiêu thụ 15 triệu nải Gros Michel mỗi năm.

Thế rồi, giống Cavendish xuất hiện. Năm 1965, quả chuối Gros Michel cuối cùng đã được bán ở Mỹ. Cavendish dù không ngọt hay cứng bằng, song lại là lựa chọn tốt nhất để xuất khẩu.

Việc thế giới chỉ dựa vào một loại chuối nghe có vẻ thiển cận, song sản xuất hàng loạt giúp đảm bảo năng suất cao. Chi phí cũng có thể dễ dàng được kiểm soát được bằng cách tiêu chuẩn hóa các phương pháp trồng và thu hoạch. Đó là lý do vì sao chuối, được vận chuyển đến đủ những khu vực xa xôi nhất trên bản đồ, đã phát triển trở thành ngành công nghiệp trị giá 25 tỷ USD.

Mãi đến những năm 1980, khi giống Cavendish được trồng ở Đông Nam Á, người ta mới nhận ra nó dễ bị tổn thương bởi TR4 như thế nào. Các vùng trồng chuối rộng lớn ở Malaysia và Indonesia đặc biệt gặp rủi ro.

Theo García-Bastidas, điều đáng sợ nhất là nhiều chủng Fusarium khác nhau sẽ tồn tại ở những dạng riêng biệt trong nhiều thiên niên kỷ. Nhiều chủng còn phát triển tại những môi trường cận nhiệt đới giá lạnh.

Đến năm 2016, Dole hợp tác với Quỹ Nghiên cứu Nông nghiệp Honduras để cố gắng xác định các giống chuối có khả năng kháng nấm. Năm năm sau đó, công ty này trích dẫn TR4 như là một mối đe dọa nghiêm trọng trong hồ sơ gửi chính phủ Mỹ và thừa nhận: “Chúng ta có thể không ngăn chặn được sự lây lan của TR4. Chúng ta cũng có thể không phát triển được giống chuối có khả năng kháng bệnh hoàn toàn”.

Cho đến nay, Dole đã chi gần 20 triệu USD cho các nỗ lực cách ly và phòng ngừa. Công ty cũng đang tìm kiếm một giải pháp khác và bắt đầu hợp tác với Elo Life Systems.

Vào tháng 7, phóng viên Bloomberg đã đến Durham, nơi Elo đang thực hiện dự án biến đổi gen Cavendish. Rands, Giám đốc điều hành Elo Life Systems từ năm 2022, gọi sứ mệnh chính của công ty là “nông nghiệp phân tử”, trong đó, kỹ thuật tiên phong là áp dụng quy trình di truyền tạo ra chất làm ngọt, sau đó tái tạo chúng trong bộ gen của dưa hấu, củ cải đường và các loại cây trồng khác ở Mỹ.

Matt DiLeo, phó chủ tịch phát triển sản phẩm của Elo, đã đưa phóng viên Bloomberg đi tham quan cơ sở nghiên cứu. Nhận thức được mối đe dọa mà TR4 gây ra, công ty đã chủ động liên hệ với Dole.

Tại đây, công ty trồng chồi chuối non trong những chiếc hộp nhựa trong suốt có mã vạch. Đất chứa rất nhiều chất dinh dưỡng và hormone - đủ để nuôi dưỡng những chiếc rễ cực nhỏ.

Để kiểm tra xem cây con có dấu hiệu kháng TR4 hay không, các nhà khoa học của Elo đã cắt chồi, nhúng chúng vào dung dịch bào tử nấm, sau đó trồng vào đất trong buồng tăng trưởng riêng. “Mất 13 ngày để cây có chết hay không”, DiLeo nói.

Giống Cavendish chứa hơn 30.000 loại gen, vượt quá con số 20.000 được tìm thấy ở người, song các nhà khoa học của Elo chỉ đang nhắm mục tiêu nghiên cứu khoảng 100. Công việc này đã kéo dài khoảng 3 năm và tốn rất nhiều công sức.

Sau khi tham quan các buồng sinh trưởng, hai người bước vào phòng thí nghiệm nơi Jack Wilkinson, giám đốc Elo, tìm hiểu cách Cavendish có thể đối phó với sự lây nhiễm nhanh.

“Nếu bạn có thể làm chậm quá trình phát triển của nấm, cây sẽ có thêm cơ hội tự bảo vệ mình”, ông nói và cho phóng viên Bloomberg xem một đĩa petri chứa đầy protein kháng nấm và những chấm đen nhỏ—bào tử TR4. Việc các bào tử này không hoạt động đồng nghĩa với việc các protein đã ức chế thành công sự phát triển của nấm Fusarium.

Protein kháng nấm sau đó được gửi đến khu nuôi cấy mô - một phòng thí nghiệm đối diện văn phòng của Wilkinson. Đây là nơi Taylor Frazier-Douglas, một nhà khoa học của Elo, tạo ra những cây chuối thực sự.

“Hầu hết mọi người đều không biết rằng chuối họ ăn hàng ngày đang trên bờ vực tuyệt chủng”, Frazier-Douglas nói.

Công nghệ biến đổi gen là giải pháp, song không ai biết liệu người tiêu dùng có chấp nhận ăn chuối biến đổi gen hay không. Công ty Dole thừa nhận rằng người mua hàng và chính phủ có thể có cái nhìn bất lợi về chúng.

Một bài báo xuất bản năm 2018, chưa đầy một năm trước khi Tiến sĩ García-Bastidas tìm thấy TR4 ở Colombia, lưu ý rằng mặc dù 88% nhà khoa học cho rằng thực phẩm biến đổi gen là an toàn song chỉ có 37% người Mỹ đồng tình với điều đó. Mỹ đã thông qua luật liên bang vào năm 2022 yêu cầu phải dán nhãn “công nghệ sinh học” hoặc “có nguồn gốc từ công nghệ sinh học” trên nhãn các loại thực phẩm có thành phần biến đổi gen. Liên minh Châu Âu cũng có các quy định nghiêm ngặt về loại cây trồng này.

Tuy nhiên, nếu muốn tiếp tục ăn chuối, chúng ta có thể sẽ không còn sự lựa chọn nào khác. “Chúng tôi đã đạt đến giới hạn rồi”, DiLeo nói. “Cách duy nhất mà chúng tôi có thể dùng để giải quyết vấn đề này là sử dụng công nghệ sinh học”.

Huawei thành ‘vũ khí bí mật’ của Trung Quốc: Sống sót sau 5 năm chịu kìm kẹp, nay trở thành tâm điểm của giấc mơ chip nhớ

Vai trò của Huawei trong ngành công nghiệp chip Trung Quốc đã vượt xa những gì công ty này được kỳ vọng.

Chưa đầy 5 năm sau khi lệnh trừng phạt của Mỹ gần như khiến Huawei Technologies tê liệt, gã khổng lồ công nghệ đã trở thành ‘cánh tay phải’ quan trọng giúp Bắc Kinh khẳng định vị thế trong cuộc đua chất bán dẫn.

Vai trò của Huawei trong ngành công nghiệp chip Trung Quốc vượt xa những gì các chuyên gia kỳ vọng. Ngoài việc là khách hàng quan trọng đối với các nhà sản xuất và thiết kế chip hàng đầu, Huawei còn có năng lực hỗ trợ tài chính cho các công ty nhỏ hơn trong chuỗi cung ứng.

"Vũ khí bí mật" của Trung Quốc

Hỗ trợ nhà nước dành cho Huawei đã đạt đến độ ‘chưa từng có’, theo Bloomberg. Một mạng lưới các doanh nghiệp nhận vốn từ quỹ đầu tư chính phủ hiện đang tập trung giúp Huawei xây dựng mạng lưới chip tự cung ứng. Nhóm này bao gồm rất nhiều các chuyên gia quang học, nhà phát triển thiết bị chip và nhà sản xuất hóa chất. Kế hoạch nằm trong nỗ lực trị giá 30 tỷ USD nhằm giúp Huawei xây dựng thêm các cơ sở chế tạo chip.

“Huawei hiện là trung tâm. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đã thúc đẩy Trung Quốc và ngành công nghiệp xích lại gần nhau theo cách mà chúng tôi chưa từng thấy trước đây”, Kendra Schaefer, đối tác của công ty tư vấn Trivium China có trụ sở tại Bắc Kinh, cho biết.

Được thành lập vào năm 1987, Huawei lần đầu tiên ghi được dấu ấn trong ngành thiết bị liên lạc trước khi mở rộng sang mảng điện thoại di động. Hãng nuôi một đàn thiên nga đen trong khuôn viên chính của mình như một lời nhắc nhở rằng bản thân không được phép tự mãn và lơ là trước mọi khủng hoảng trước mắt.

Hơn một thập kỷ trước, trong bối cảnh hoạt động kinh doanh bùng nổ, nhà sáng lập Ren tuyên bố việc tiếp tục đầu tư nghiên cứu chất bán dẫn chính là cách duy nhất giúp Huawei ngăn chặn những mối đe dọa từ bên ngoài. “Chúng ta không thể chết chỉ vì một sản phẩm nào đó”, ông Ren nhấn mạnh.

Sau khi bị Mỹ đưa vào danh sách đen vào năm 2019, ông Ren chạy đua thiết kế lại bảng mạch và phần mềm để Huawei có thể hoạt động mà không cần đến công nghệ Mỹ. Vào thời điểm bận rộn nhất, nhiều nhân viên Huawei thậm chí còn không rời khỏi công ty trong nhiều ngày, sống bằng mì ăn liền và ngủ trên ghế.

Chính nỗ lực hết mình đó đã giúp Huawei sống sót. Cũng trong khoảng thời gian này, Trung Quốc bắt đầu tăng cường hỗ trợ, mở đường cho các công ty trong nước phát triển như ngày nay.

Chiếc điện thoại thông minh Mate 60 Pro được cho là sản phẩm thể hiện sâu sắc nhất sự gắn kết giữa giữa Huawei và chính phủ Trung Quốc khi phần lớn các linh kiện tiên tiến đều được sản xuất tại đại lục, đặc biệt là bộ xử lý 7 nanomet của SMIC. Theo Bloomberg, trung tâm của mạng lưới các doanh nghiệp nhà nước đang hỗ trợ Huawei nằm ở quỹ đầu tư Thâm Quyến, nơi Huawei đặt trụ sở chính. Tập đoàn Đầu tư Công nghiệp Lớn Thâm Quyến (SMIIG) đã được thành lập vào năm 2019 nhằm hỗ trợ nỗ lực sản xuất chip của Trung Quốc nói chung và Huawei nói riêng.

Theo dữ liệu từ Tianyancha, một nền tảng trực tuyến, SMIIG đã đầu tư vào khoảng chục công ty trong chuỗi cung ứng, trong đó có 3 cơ sở sản xuất chip liên kết với Huawei. Hoạt động quan trọng nhất phải kể đến một công ty có tên SiCarrier Technology, được thành lập vào năm 2021. SiCarrier đã xây dựng mối quan hệ cộng sinh chặt chẽ với Huawei thông qua một bộ phận nghiên cứu nội bộ, hay còn được gọi là Phòng thí nghiệm 2012.

Theo một một nguồn tin thân cận, SiCarrier đang tuyển dụng rất nhiều các kỹ sư ưu tú làm việc trực tiếp trong các dự án của Huawei ở Thâm Quyến và Đông Quan. Phía Huawei cũng đã chuyển giao khoảng chục bằng sáng chế cho SiCarrier, bao gồm công nghệ cách âm cho máy điện tử và thiết kế trung tâm dữ liệu.

SiCarrier hoạt động quanh Thâm Quyến và đặt văn phòng trong một khu công nghiệp liên kết với Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc. Một cơ sở khác nằm tại tòa nhà sáu tầng bên trong khu công nghiệp nhỏ ở ngoại ô phía đông Thâm Quyến, chuyên sản xuất các bộ phận phục vụ quá trình sản xuất chất bán dẫn như bánh răng, van điều khiển áp suất…Như vậy, SiCarrier đối với Huawei không chỉ đơn thuần là một nhà sản xuất.

Sau khi bị đưa vào danh sách đen, Huawei thuê một số cựu nhân viên ASML. Hai người trong số đó trước đây từng sống ở Hà Lan và đã gia nhập Huawei từ năm 2021 đến 2022.

Được biết, Huawei cũng đang hợp tác với công ty Trung Quốc SMEE, vốn nằm trong danh sách cấm vận của Mỹ, để phát triển công nghệ khắc thạch bản cho chip điện tử. Hãng SMEE đã nghiên cứu kỹ thuật này hơn 10 năm nay song đến nay chưa có nhiều tiến triển.

MATE 60

Việc cho ra mắt chiếc smartphone Mate 60 cho thấy nỗ lực to lớn của Huawei trong việc xây dựng hệ thống chip điện thoại Charlotte – hiện được gọi là Kiri9000S với hiệu năng tương đương dòng chip 2 năm tuổi của Qualcomm. Huawei không đưa ra bất kỳ thông tin nào xoay quanh quá trình này. Chỉ biết, một nguồn lực khổng lồ đã được dồn vào dự án, cộng thêm sự hỗ trợ của chính phủ Trung Quốc, để duy trì thị phần cũng như tham vọng sản xuất chip AI. Theo công ty phần mềm TechInsights, dòng chip Kiri9000S được sản xuất dưới quy trình 7 nanomet bởi SMIC - nhà sản xuất chip theo hợp đồng lớn nhất Trung Quốc.

Hiện Huawei đang thúc đẩy hoạt động thương mại và Mate 60 Pro chính là ‘bàn đạp’. Các nhà phân tích kỳ vọng doanh số bán thiết bị cầm tay sẽ tăng vọt lên 40 triệu đến 60 triệu chiếc vào năm tới.

“Các khoản trợ cấp sẽ giúp Huawei hạ giá sản phẩm”, Chris Miller, tác giả cuốn Chip War: The Fight for the World’s Most Critical Technology, cho biết. “Ở nhiều thị trường mới nổi, điều này có thể sẽ giúp hãng giành thị phần”.

Mẫu Mate 60 Pro đánh dấu sự xuất hiện trở lại của một thiết bị có 5G do Huawei sản xuất. Giữa bối cảnh bị hạn chế từ Mỹ, sản phẩm khơi gợi niềm tự hào của người dân, đồng thời trở thành dòng điện thoại bán chạy nhất. Hãng nghiên cứu Counterpoint Research ước tính chỉ riêng mẫu Mate 60 Pro sẽ đạt doanh số ít nhất 7 triệu máy, nếu ‘không có bất kỳ trục trặc nào về nguồn cung’.

Dự đoán Trung Quốc sẽ tiếp tục rót hàng tỷ USD vào cuộc đua chip nhớ bởi một khi bị bỏ lại phía sau, tham vọng phát triển chip AI sẽ bị ảnh hưởng.

“Điều quan trọng đối với Bắc Kinh là họ phải đạt tiến bộ trong giai đoạn này. Thành phố đã thực hiện phân tích toàn bộ chuỗi cung ứng ít nhất kể từ năm 2014. Mục đích của nguồn tài trợ là đầu tư vào một lĩnh vực mà nước này tin mình có thể tạo ra sức ảnh hưởng”, một nhà phân tích nói.

Các chuyên gia trong ngành tin rằng nguồn tài trợ từ chính phủ đã giúp bù đắp chi phí sản xuất chip quá cao. Theo báo cáo thường niên của công ty, Huawei đã nhận được 6,55 tỷ Rmb (948 triệu USD) từ giới chức vào năm 2022, nhiều hơn gấp đôi số tiền một năm trước đó. SMIC cũng nhận được 6,88 tỷ Rmb, song song với hỗ trợ bổ sung từ Quỹ đầu tư công nghiệp mạch tích hợp Trung Quốc.

“Trong nửa đầu năm 2023, hoạt động kinh doanh cơ sở hạ tầng ICT của Huawei tiếp tục phát triển bền vững và ổn định. Mảng thiết bị tiêu dùng cũng ghi nhận dấu hiệu tăng trưởng tích cực”, bà Mạnh Vãn Chu, Chủ tịch luân phiên của Huawei phát biểu.

Hiện tại, SMIC và Huawei đang tăng cường tham vọng sản xuất chip AI. Dòng chip AI Ascend của Huawei đã được các chuyên gia phân tích đánh giá cao dù hiệu suất tổng thể còn kém.

Nguồn tin thân cận cho biết gã khổng lồ internet Tencent, Baidu và Meituan đã mua chip Ascend 910b của Huawei để thử nghiệm quy mô nhỏ. Nhà máy sản xuất con chip này cũng đang nỗ lực mở rộng năng lực sản xuất 7nm cho các chip Huawei đặt hàng trước và phát triển quy trình 5nm tiên tiến hơn. Mục tiêu sản xuất Ascend 910b trong năm tới tăng hơn gấp đôi so với năm 2023. Kỳ vọng hơn 200.000 con chip sẽ được sản xuất.

Tuy nhiên, dấn thân làm chip AI đồng nghĩa với việc Huawei và SMIC phải giành thị phần từ Nvidia. Chip AI lớn hơn bộ xử lý của điện thoại thông minh và do đó, nhiều khả năng bị lỗi trong quá trình sản xuất. Hiện tỷ lệ sản xuất chip Ascend 910b của Huawei chỉ đạt hơn 20%, nghĩa là cứ 5 con chip được sản xuất thì có gần 4 con bị lỗi.

Bắt đầu với việc thành lập Quỹ đầu tư công nghiệp mạch tích hợp Trung Quốc vào năm 2014, Bắc Kinh nuôi dưỡng ngành công nghiệp vi mạch bằng nguồn tài trợ chính phủ. Quỹ đầu tư này đã tích lũy được số tiền khổng lồ 47 tỷ USD trong thập kỷ qua và dự kiến sẽ huy động thêm 41 tỷ USD nhằm củng cố thêm năng lực tự chủ công nghệ của Trung Quốc.

Một báo cáo của công ty nghiên cứu JW Insights, chính phủ đã rót 290,8 tỷ USD vào các lĩnh vực liên quan đến chất bán dẫn trong năm 2021 và 2022, trong đó 1/3 dành cho thiết bị và vật liệu bán dẫn. Động lực đằng sau khoản đầu tư khổng lồ này rất đơn giản: thoát khỏi sự phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu và giành được chỗ đứng vững chắc hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thế khó của đồng yen trong năm 2024

(Ảnh minh họa).

Đồng yen có thể tiếp tục đối diện bất lợi khi vị thế chủ nợ lớn nhất thế giới của Nhật Bản bị lung lay.

"Đồng yen mạnh là vì lợi ích quốc gia của chúng ta", cựu Thứ trưởng Tài chính Eisuke Sakakibara nói tại một sự kiện vào cuối tháng 11.

Sakakibara từng được gọi là "Mr. Yen" vào nửa cuối thập niên 1990, khi ông lãnh đạo hoạt động can thiệp ngoại hối của đất nước. Bình luận của ông đã gián tiếp dẫn lời Robert Rubin, Bộ trưởng Tài chính Mỹ cùng thời, người đã nói: "USD mạnh là vì lợi ích quốc gia của chúng ta".

Theo Nikkei, tiền tệ là tấm gương phản ánh uy tín tín dụng quốc gia. Yen sẽ bước vào giai đoạn quan trọng vào năm tới, khi phải đối mặt với hai trở ngại tiềm tàng.

Vấn đề đầu tiên là Nhật Bản có thể mất đi vị thế chủ nợ lớn nhất thế giới, tính theo tổng giá trị tài sản nước ngoài ròng (net external assets) - tức tổng cho vay nước ngoài trừ đi tổng nợ nước ngoài. Chỉ số này thường được sử dụng để đo lường sức mạnh tài chính một quốc gia trong quan hệ với thế giới.

Vào 2022, tài sản nước ngoài ròng của Nhật Bản đứng đầu thế giới với kỷ lục 3.100 tỷ USD, theo sau là Đức (2.900 tỷ USD). Theo tính toán của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tổng giá trị tài sản nước ngoài ròng của Nhật dự kiến đạt lần lượt là 3.300 tỷ USD và 3.400 tỷ USD vào cuối năm 2023 và 2024. Trong khi đó, tích lũy của Đức lần lượt là 3.200 tỷ USD năm nay và 3.500 tỷ USD năm sau, nghĩa là nước này có khả năng soán ngôi vị của Nhật Bản.

Có một số lý do khiến vị thế của Nhật Bản lung lai. Về lý thuyết, thay đổi trong số dư tài khoản vãng lai quốc gia gần như được phản ánh chính xác vào tài sản nước ngoài ròng. Vào 24/11, trên thị trường ngoại hối Thượng Hải, đồng yen mất giá xuống 4,7749 nhân dân tệ đổi 100 yen, mức thấp nhất kể từ năm 2005. Mặc dù sự suy yếu của yen một phần do sự mất giá của nó so với USD, điều không nên bỏ qua là sự thay đổi cơ cấu trong cán cân tài khoản vãng lai của Nhật Bản với Trung Quốc.

Thâm hụt diễn ra kể từ quý I/2022 và tổng thâm hụt kể từ đó đến quý II/2023 khoảng 4.500 tỷ yen (30 tỷ USD). Thâm hụt với Trung Quốc đã ăn mòn gần 20% thặng dư tài khoản vãng lai của Nhật Bản đạt được với Mỹ trong cùng thời kỳ.

Yếu tố then chốt là thâm hụt thương mại gia tăng do xuất khẩu của Nhật Bản giảm, đặc biệt là các sản phẩm liên quan đến bán dẫn. Ngoài ra, còn có các lý do khác như doanh thu đầu tư từ nước ngoài yếu và nhu cầu của thị trường Trung Quốc chậm lại do kinh tế hạ nhiệt.

Emin Yurumazu, nhà kinh tế của Million Eyes ở Tokyo, không vui khi phải dự báo về đồng yen. "Tôi không ngờ yen Nhật sẽ biến thành đồng lira Thổ Nhĩ Kỳ, khi tôi đưa ra dự báo về chỉ số trung bình chứng khoán Nikkei là 300.000", ông nói.

Ví yen với lira là một cách châm biếm của Yurumazu. Ở Thổ Nhĩ Kỳ, lãi suất chính sách được duy trì dưới mức lạm phát - dẫn đến lãi suất ròng âm. Nước này lại thâm hụt kép kéo dài trong cán cân tài chính và cán cân tài khoản vãng lai. Tất cả dẫn đến vòng xoáy giá cả cao hơn và nội tệ yếu hơn.

Trong giai đoạn tháng 3/2020 đến tháng 10/2023, tỷ giá hối đoái thực tế của yen đã giảm 29%, so với mức giảm 21% của lira. Tỷ giá hối đoái thực có thể biểu thị sức mua tương đối của một loại tiền tệ, tính đến những thay đổi về giá và thương mại.

Toru Sasaki, Chiến lược gia trưởng Tập đoàn tài chính Fukuoka, so sánh tương quan càng làm "nổi bật sự suy yếu về thực chất của đồng yen". Bởi lẽ, Nhật Bản là chủ nợ lớn nhất thế giới tính theo tài sản ròng ngoại vi nhưng tổng nợ công của nước này lớn hơn nhiều so với Thổ Nhĩ Kỳ.

Theo thống kê của Ngân hàng Nhật Bản, dòng vốn ròng chảy ra nước ngoài thông qua quỹ ủy thác đầu tư chứng khoán - chênh lệch giữa số tiền đầu tư và số tiền thu được - đạt tổng cộng 105.000 tỷ yen (hơn 710 tỷ USD) từ tháng 1/2000 đến tháng 6/2023. Số liệu thống kê chỉ ra rằng dòng tiền chảy ra nhiều hơn vào các chu kỳ yen yếu hơn, ví dụ như giai đoạn 2005-2007, 2013-2015 và 2020 đến nay.

Một chương trình mới miễn thuế với các khoản đầu tư nhỏ, được gọi là NISA, sẽ được Nhật Bản triển khai đầu năm sau, nhằm thu hút dòng tiền cá nhân. Và đây lại chính là vấn đề thứ hai của đồng yen trong 2024.

Trong thời đại toàn cầu hóa, không nên xem nhẹ niềm tin vào đồng yen, vốn là nền tảng để thu hút tiền cho các công ty Nhật Bản. Nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phiếu Nhật Bản ngay cả khi yen yếu hơn, nhờ niềm tin vào Nhật Bản với tư cách là chủ nợ lớn nhất thế giới.

Nếu niềm tin của họ suy yếu, họ chắc chắn sẽ bắt đầu xem xét lợi nhuận và giá cổ phiếu các công ty Nhật Bản dựa trên cơ sở USD. Nếu điều này xảy ra, tác dụng thúc đẩy lợi nhuận của đồng yen sẽ không còn hiệu quả nữa.

Nếu ai đó muốn khẳng định rằng thoát khỏi một nền kinh tế giảm phát hoặc duy trì đồng yen mạnh là lợi ích quốc gia, điều đó phải được người dân cảm nhận thực tế, còn không sẽ chỉ là ý tưởng hão huyền. Một thời điểm quan trọng trong lịch sử đang đến với nền kinh tế Nhật Bản, theo Nikkei.

Ukraine thừa nhận nguy cơ thua trận nếu không có thêm viện trợ từ Mỹ

Nếu Mỹ hoãn viện trợ quân sự, Ukraine có nguy cơ thua trận trước Nga, một quan chức Ukraine thừa nhận.

Phát biểu tại Viện Nghiên cứu Hòa bình nhân chuyến thăm Mỹ hôm 5/12, Chánh văn phòng của Tổng thống Ukraine, ông Andriy Yermak, cho rằng nếu quốc hội Mỹ không phê chuẩn viện trợ quân sự thêm, Ukraine sẽ khó giành lại thêm lãnh thổ từ Nga và có nguy cơ thua trận.

"Chỉ cần khoản viện trợ đang được tranh luận tại quốc hội Mỹ tiếp tục bị trì hoãn, điều đó cũng kéo theo rủi ro lớn là cuộc chiến của chúng tôi sẽ dậm chân tại chỗ", ông nói.

Ông lập luận, nếu không được cấp thêm viện trợ, Ukraine sẽ không thể giành lại lãnh thổ từ Nga và sẽ thất bại trong cuộc xung đột.

"Đó là lý do gói viện trợ Ukraine cần phải được quốc hội Mỹ bỏ phiếu thông qua càng sớm càng tốt", ông nhấn mạnh.

Ông cho biết đã gặp gỡ các thành viên quốc hội Mỹ cũng như các quan chức Nhà Trắng, Bộ Ngoại giao Mỹ để kêu gọi Washington tiếp tục viện trợ cho Ukraine. Trong các cuộc tiếp xúc này, ông cũng khẳng định đất nước và người dân Ukraine sẽ chiến đấu đến cùng.

Hồi tháng 10, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã đề nghị quốc hội thông qua gói ngân sách trị giá khoảng 106 tỷ USD, trong đó dành hơn 60 tỷ USD để viện trợ cho Kiev. Tuy nhiên, đề xuất này vẫn gặp trở ngại do sự phản đối của một bộ phận nghị sĩ tại quốc hội.

Chủ tịch Hạ viện Mỹ Mike Johnson ngày 5/12 đã đưa ra "tối hậu thư" cho Nhà Trắng. Ông Johnson nhấn mạnh, việc viện trợ bổ sung cho Ukraine "phụ thuộc vào việc chính phủ ban hành những thay đổi mang tính chuyển đổi đối với luật an ninh biên giới của quốc gia".

Trước đó, Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách Mỹ Shalanda Young cảnh báo, Mỹ sẽ cạn kiệt ngân sách và không còn nhiều thời gian để viện trợ cho Ukraine, Israel.

"Nếu không có hành động của quốc hội, đến cuối năm nay, chúng tôi sẽ cạn kiệt nguồn lực để mua thêm vũ khí và thiết bị cho Ukraine cũng như cung cấp thiết bị từ kho quân sự của Mỹ", bà Young cho biết. Quan chức này cho rằng, Mỹ cắt viện trợ quân sự sẽ khiến năng lực chiến đấu của Ukraine sụp đổ và làm tăng khả năng Nga giành chiến thắng.

Vấn đề viện trợ quân sự cho Ukraine đang khiến quốc hội Mỹ càng thêm chia rẽ.

Thượng viện Mỹ hôm qua đã họp kín về tình hình Ukraine. Theo kế hoạch, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng được mời phát biểu tại sự kiện này. Tuy nhiên, bài phát biểu bị hủy vào phút chót.

"Ông Zelensky không thể tham dự cuộc họp của chúng tôi. Có chuyện gì đó đã xảy ra vào phút chót", lãnh đạo đa số tại Thượng viện Mỹ Chuck Schumer cho hay.

Ông Schumer quyết định tiếp tục tổ chức cuộc họp, song một nhóm nghị sĩ đã bỏ về giữa chừng, trong đó có nghị sĩ Cộng hòa Mitt Romney. Lý do là cuộc họp không đề cập đến những yêu cầu mà họ đưa ra liên quan đến việc gói viện trợ Ukraine phải đi kèm với những cam kết đảm bảo an ninh biên giới.

Trong một diễn biến liên quan khác, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Janet Yellen cho rằng, Washington phải chịu trách nhiệm cho sự thất bại của Ukraine nếu quốc hội nước này không thông qua đề xuất gói viện trợ của Tổng thống Biden.

"Tôi đã nói chuyện với các thành viên Quốc hội, các đồng nghiệp của tôi cũng vậy. Tôi nghĩ họ hiểu đây là một tình huống nghiêm trọng và chúng ta có thể phải chịu trách nhiệm về thất bại của Ukraine nếu chúng ta không tìm cách cung cấp nguồn tài trợ cần thiết cho Ukraine", bà Yellen nói.

Cuộc chiến Gaza bước sang giai đoạn mới

(Ảnh minh họa).

Hôm qua (5/12), quân đội Israel đã tiến vào các thành phố lớn phía Nam dải Gaza, tăng cường bắn phá và gây thương vong lớn. Sau 2 tháng giao tranh, cuộc chiến đã bước sang giai đoạn mới và ngày càng đẫm máu.

Ngày 5/12 được xem là ngày bạo lực nhất kể từ khi Israel phát động cuộc tấn công trên bộ vào Gaza. Quân đội Israel cho biết đã xâm nhập vào trong “trung tâm” Khan Younis, mục tiêu đầu tiên trong cuộc tấn công trên bộ mở rộng vào miền nam Gaza. Cuộc tấn công vào miền Nam Gaza có nguy cơ gây ra làn sóng di tản mới của người Palestine và khiến thảm họa nhân đạo ở Gaza trở nên tồi tệ hơn khi các lệnh sơ tán quân sự mới đang ép người dân vào các khu vực ngày càng nhỏ hơn ở miền Nam. 80% trong số 2,3 triệu cư dân của Gaza phải rời bỏ nhà cửa, hầu hết chạy về phía Nam.

Quan chức cấp cao Hamas Osama Hamdan tuyên bố sẽ không có cuộc đàm phán hay trao đổi tù nhân cho đến khi Israel chấm dứt hành động quân sự ở Gaza.

Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố quân đội nước này sẽ giành lại quyền kiểm soát an ninh mở đối với dải Gaza sau khi chiến tranh kết thúc. Dưới áp lực của Mỹ yêu cầu ngăn chặn thương vong hàng loạt cho dân thường, Israel cam kết giờ đây chiến dịch của họ sẽ nhắm mục tiêu chính xác hơn và thực hiện các bước đi bổ sung để hối thúc dân thường sơ tán đúng tuyến.

Tuy nhiên, chính phủ Mỹ cho rằng, Israel chưa hành động đủ để cho phép thêm nhiên liệu và viện trợ vào Gaza. Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Gaza cho biết tình hình đang xấu đi từng giờ. Người phát ngôn của Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) James Elder cho biết các khu vực ở Gaza được Israel được cho là an toàn cũng chưa đáp ứng được các yêu cầu cơ bản, đồng thời cảnh báo rằng việc thiếu điều kiện vệ sinh và nơi trú ẩn đang khiến dịch bệnh bùng phát.

Quốc vương Qatar Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani kêu gọi Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc buộc Israel quay lại bàn đàm phán đồng thời cho rằng cộng đồng quốc tế không thể làm ngơ trước bạo lực đẫm máu ở Gaza. Qatar từng là nhà hòa giải chính cho các cuộc đàm phán dẫn tới thỏa thuận ngừng bắn nhân đạo 7 ngày mới đây.

Phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) diễn ra hôm qua ở thủ đô Doha (Qatar), Quốc vương Qatar Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani nhấn mạnh: "Sẽ là hổ thẹn nếu cộng đồng quốc tế để cho tội ác ghê gớm này tiếp diễn trong gần 2 tháng. Trong thời gian đó, việc giết hại có chủ ý và có hệ thống dân thường vô tội, không có khả năng tự vệ, vẫn tiếp diễn, trong đó có cả phụ nữ và trẻ em”.

Quốc vương Jordan Abdullah cũng cho rằng thế giới cần lên án bất kỳ nỗ lực nào của Israel nhằm tạo điều kiện cưỡng ép người Palestine phải di dời khỏi Gaza khi cuộc chiến bước vào một giai đoạn mới, đồng thời kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức. Chủ tịch Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế Mirjana Spoljaric sau khi tới Gaza đã kêu gọi bảo vệ thường dân Gaza nhiều hơn:

“Chúng ta phải tìm giải pháp cho cuộc khủng hoảng này. Chúng ta không thể quay lưng lại với những gì đang xảy ra, đó sẽ là sự thất bại về mặt đạo đức. Tôi kêu gọi tất cả các bên, bất kỳ ai có ảnh hưởng hãy tìm cách giảm leo thang và tìm kiếm các giải pháp khác phi quân sự, trước nỗi đau khổ to lớn của người dân cả hai bên”.

Nguồn: CafeF; Soha; Vnexpress; Dân Trí; VOV