SÓNG NHIỆT CÀN QUÉT ẤN ĐỘ, SỐ CA TỬ VONG TĂNG CAO

Đã có tới gần 90 người thiệt mạng ở Ấn Độ trong năm nay khi quốc gia Nam Á phải đối mặt với đợt nắng nóng khốc liệt và cực đoan, với một số khu vực vượt ngưỡng 50 độ C.

Times of India đưa tin, chỉ trong 36 giờ qua, có 45 người Ấn Độ đã thiệt mạng vì nắng nóng, nâng tổng số người chết vì sốc nhiệt ở quốc gia này trong năm nay lên 87.

Nhiều người thiệt mạng là nhân viên bầu cử phải đứng ngoài trời làm nhiệm vụ trong thời gian dài, trong bối cảnh quốc gia Nam Á đang tiến hành cuộc tổng tuyển cử.

Ấn Độ đang trải qua những ngày nóng dữ dội làm đảo lộn cuộc sống của hàng triệu người.

Cuối tháng trước, thủ đô Delhi của Ấn Độ ghi nhận mức nhiệt độ kỷ lục 52,9 độ C. Con số này tới nay đã giảm, nhưng vẫn ở mức rất cao, 47 độ C.

Chính quyền Delhi đang điều tra xem liệu con số 52,9 độ C có chính xác hay do lỗi cảm biến, tuy nhiên, không thể phủ nhận được tình trạng nắng nóng dữ dội đến cực đoan ở quốc gia Nam Á.

Ngoài nắng nóng, Ấn Độ cũng đối mặt với tình trạng thiếu nước sinh hoạt do mực nước trên sông Yamuna giảm mạnh. Đây là nguồn cung cấp nước chính của Ấn Độ.

Tại bang lân cận Uttar Pradesh, một cảnh sát đã sử dụng phương pháp hô hấp nhân tạo để cứu một con khỉ đã ngất xỉu và rơi từ trên cây xuống vì nắng nóng. Thậm chí, truyền thông Ấn Độ cũng đưa tin về việc chim bị sốc nhiệt trong thời tiết khắc nghiệt.

Nhiệt độ cao cũng gây ra nhiều vụ cháy ở một số vùng, bao gồm cả Jammu và Kashmir phía bắc, nơi chính quyền đang sử dụng máy bay không người lái để theo dõi cháy rừng.

Ấn Độ không phải là quốc gia duy nhất phải hứng chịu nhiệt độ cao bất thường. Hàng tỷ người trên khắp châu Á đang phải vật lộn với nắng nóng và ở nước láng giềng Pakistan, nhiệt độ đã vượt quá 52 độ C trong tuần này.

Các nhà khoa học cho biết xu hướng này ngày càng trở nên tồi tệ hơn do biến đổi khí hậu do con người gây ra.

Ấn Độ, nước phát thải khí nhà kính lớn thứ 3 thế giới, đã đặt mục tiêu trở thành nước phát thải ròng bằng 0 vào năm 2070.

DỰ ÁN SIÊU CẢNG 3,6 TỶ USD Ở 'THƯỢNG HẢI CỦA NAM MỸ' GẶP VẤN ĐỀ

Trung tâm hậu cần chưa từng có ở Mỹ Latin được tài trợ bởi Sáng kiến Vành đai và Con đường của Bắc Kinh đang vướng vào cuộc chiến pháp lý.

Theo tờ South China Morning Post (SCMP), khoản đầu tư trị giá hàng tỷ USD đầy tham vọng của Trung Quốc vào siêu cảng ở Peru nhằm mở đường vận chuyển các khoáng sản quan trọng và các mặt hàng chiến lược khác của Nam Mỹ tới châu Á có thể bị hủy bỏ trước khi được khánh thành, dự kiến vào tháng 11/2024, do vướng vào cuộc chiến pháp lý về việc trao hợp đồng độc quyền điều hành cho một công ty con của Cosco Shipping do Bắc Kinh hậu thuẫn.

'Thượng Hải của Nam Mỹ'

Theo SCMP, kế hoạch xây dựng bắt đầu vào năm 2019, siêu cảng này được hình dung là siêu cảng đầu tiên ở Mỹ Latin: một trung tâm hậu cần quy mô lớn ven Thái Bình Dương giúp tiết kiệm thời gian vận chuyển hàng hóa.

Cảng này sẽ không chỉ phục vụ Peru mà còn trở thành điểm kết nối chính cho hàng hóa từ Ecuador, Chile, Colombia và Brazil đến Trung Quốc. Trong năm ngoái, năm quốc gia Nam Mỹ đã xuất khẩu khoảng 135 tỷ USD sang nền kinh tế khổng lồ châu Á này.

Cảng này sẽ trở thành trung tâm vận chuyển các mặt hàng quan trọng như lithium – một thành phần thiết yếu cho pin xe điện – cũng như đậu nành, ngô, dầu, sắt và bê tông. Và nó sẽ là cửa ngõ để nhập khẩu hàng hóa sản xuất của Trung Quốc vào Nam Mỹ.

Liang Yu - Đại sứ Trung Quốc tại Peru - đã nói trong một số cuộc phỏng vấn với truyền thông địa phương rằng thành phố Chancay có tiềm năng trở thành "Thượng Hải của Nam Mỹ". Một số nhà phân tích cho biết những dự đoán này là có cơ sở.

Rubén Tang – đến từ Đại học Công giáo Giáo hoàng Peru và là cựu cố vấn pháp lý APEC tại Bộ Thương mại và Du lịch Peru - cho biết nước này hy vọng trở thành "một siêu cường thương mại".

Tang cho biết thêm, dự án sẽ thúc đẩy xuất khẩu, mở ra các cơ hội kinh tế mới và giúp đáp ứng nhu cầu cảng ngày càng tăng bằng cách giảm chi phí hậu cần tại thị trường Peru và trên toàn cầu.

'Không thể coi cảng ở Chancay là cảng công cộng'

Tuy nhiên, theo SCMP, tranh cãi đã làm đình trệ dự án cơ sở hạ tầng khổng lồ mà Bắc Kinh coi là then chốt để thúc đẩy thương mại với Nam Mỹ.

Bắc Kinh đồng ý tài trợ cho việc xây dựng cảng với điều kiện rằng Cosco Shipping Ports - một công ty con niêm yết tại Hồng Kông thuộc tập đoàn nhà nước cùng tên của Trung Quốc - sẽ được cấp quyền khai thác độc quyền.

Sau đó, vào tháng 3/2024, sau nhiều năm thiết kế và giải phóng mặt bằng tại khu vực này, Ositran - cơ quan giám sát đầu tư vào cơ sở hạ tầng giao thông công cộng của Peru - đã báo cáo những điểm bất thường trong hợp đồng.

Đáng chú ý nhất, Ositran cho biết Cơ quan quản lý cảng quốc gia Peru (NPA) không có thẩm quyền để cấp quyền khai thác độc quyền.

Ositran sau đó đã chuyển vụ việc cho một cơ quan độc lập chuyên đánh giá các vấn đề cạnh tranh pháp lý của Peru. Do đó, NPA đã công bố ý định hủy bỏ quyền khai thác độc quyền của Cosco.

Sau đó, Cosco đã gửi thư tới Bộ Kinh tế Peru, nêu rõ thời hạn 6 tháng để giải quyết vấn đề. Công ty nói rõ rằng họ sẽ đưa vụ việc ra tòa án trọng tài quốc tế nếu không có thỏa thuận nào được thực hiện.

"Thông báo hiện tại… phát sinh do sự đối xử rõ ràng là không công bằng, cùng với các hành vi vi phạm thỏa thuận khác mà nhà nước [Peru] đã cam kết, nhằm chống lại khoản đầu tư của chúng tôi", thư của Cosco cho biết.

Cosco chỉ đích danh "các cơ quan điều hành khác nhau như Bộ giao thông vận tải, Ositran và cơ cấu mới" của Cảng vụ Quốc gia Peru.

"Việc tước quyền khai thác độc quyền cảng của Cosco tương đương với việc tước quyền sở hữu. Ositran không thể coi cảng ở Chancay là cảng công cộng", công ty này cho biết thêm.

Trong cuộc phỏng vấn với đài phát thanh địa phương vào tháng 4, Jose Arista - Bộ trưởng Kinh tế Peru - xác nhận ông đã nhận được thư của Cosco. Ông Arista cho biết "chắc chắn" Peru và Cosco sẽ "đạt được thỏa thuận trước khi" cần phải nhờ đến tòa án trọng tài.

Tháng trước, Peru đã đưa ra dự luật sửa đổi luật hệ thống cảng quốc gia của nước này. Các sửa đổi được đề xuất, được Quốc hội Peru thông qua vào tháng 4 đã tạo ra khả năng Cosco đăng ký lại quyền khai thác độc quyền.

Tuy nhiên, vẫn chưa rõ cơ quan tư pháp Peru có thể quyết định như thế nào. Vấn đề hiện đang được một tòa án đặc biệt về các vụ kiện hành chính ở Lima xem xét và chưa rõ thời hạn đưa ra phán quyết.

'Siêu cảng của Trung Quốc'

Theo SCMP, ngay cả khi Chính phủ Peru giải quyết tất cả các vấn đề pháp lý trước thời điểm dự kiến khánh thành cảng, họ vẫn phải giải quyết một trở ngại khác: những lời phàn nàn liên tục từ Washington.

Theo một quan chức Mỹ từng nói với Financial Times vào tháng 3, Chính phủ Peru chưa thực sự tập trung vào việc phân tích lợi ích và rủi ro liên quan đến dự án.

Cùng tháng đó, Tướng Laura Richardson thuộc Bộ Tư lệnh miền Nam Hoa Kỳ đã điều trần trước Ủy ban Quân vụ Hạ viện Mỹ ở Washington, mô tả cảng này gây ra rủi ro đáng kể cho lợi ích của Washington trong khu vực.

Bà tỏ ra không hài lòng sau khi một báo cáo được công bố vài tuần trước của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ xác định đây là một dự án hàng hải do Trung Quốc hậu thuẫn có thể được chuyển đổi cho mục đích quân sự.

Theo SCMP, những người phản đối dự án đã chỉ ra một thực tế là thỏa thuận được ký giữa Chính phủ Peru và Cosco không có điều khoản rõ ràng để loại trừ việc chuyển đổi như vậy.

Phát biểu tại một hội nghị ở Miami mới đây, Tướng Richardson đã nhắc lại cuộc tranh luận đang diễn ra xung quanh cảng.

Đặc biệt, bà bày tỏ lo ngại về khả năng sử dụng cơ sở hạ tầng do Trung Quốc tài trợ ở Nam Mỹ cho mục đích quân sự, nhấn mạnh vai trò trực tiếp của Chính phủ Trung Quốc trong việc quản lý các công ty chịu trách nhiệm thực hiện các dự án như cảng ở Chancay.

Khi lưu ý đến sự giàu có về tài nguyên của Nam Mỹ, bà Richardson cho biết một cảng do Trung Quốc điều hành sẽ "giúp Trung Quốc khai thác mọi thứ dễ dàng hơn" và "điều đó đáng lo ngại".

"Đó là một cảng của Trung Quốc. Đó là một siêu cảng", bà Richardson nói.

NẮNG NÓNG KÉO GIÁ KHÍ ĐỐT CHÂU Á LÊN ĐỈNH

Nắng nóng trên khắp châu Á khiến nhu cầu khí hóa lỏng (LNG) tại đây tăng mạnh, đẩy giá giao ngay lên cao nhất 6 tháng.

Reuters cho biết các hãng nhập khẩu LNG tại châu Á đang đổ xô tìm nguồn hàng trước mùa hè. Viêc này có thể siết nguồn cung trên toàn cầu, càng kéo giá giao ngay tại châu lục này lên cao.

Kể từ tháng 3, giá LNG giao ngay ở châu Á đã tăng hơn 30%. Nắng nóng tại Nam Á và Đông Nam Á đang kéo nhu cầu sử dụng điều hòa và nhu cầu các thiết bị làm mát khác lên cao. Giá này hiện cao nhất 6 tháng, tại 12 USD cho một triệu BTU, và được dự báo tiếp tục tăng.

"Giá giao ngay hiện chịu tác động từ nhu cầu tại châu Á. Nhiệt độ ở Nam Á đang tăng, kéo nhu cầu năng lượng lên cao", Siamak Adibi - chuyên gia tại hãng cố vấn năng lượng FGE nhận định.

Dù nhu cầu tại Trung Quốc có thể thấp hơn năm nhập LNG kỷ lục là 2021, nhu cầu tại Ấn Độ và các nước khác tại châu Á lại tăng lên, Adibi nói.

Trong tháng 4 và 5, nhiều quốc gia Nam Á và Đông Nam Á ghi nhận nắng nóng kỷ lục. Việc này khiến tiêu thụ điện cho các thiết bị làm mát tăng lên. Ấn Độ vài ngày qua ghi nhận hàng chục ca tử vong vì sốc nhiệt tại các bang miền Đông.

Trong tháng 5, nhập khẩu LNG của các nước Nam Á tăng gần 20% so với cùng kỳ năm ngoái, lên 3,8 triệu tấn, theo hãng dữ liệu Kpler. Ấn Độ ghi nhận mức kỷ lục 2,4 triệu tấn trong tháng 5. Bangladesh cũng nhập kỷ lục 0,6 triệu tấn. Ở Đông Nam Á, những cái tên mới như Philippines và Việt Nam cũng đang tăng tốc mua LNG.

Nhu cầu làm mát được dự báo còn kéo dài khi Đông Bắc Á sắp bước sang mùa hè. Cơ quan khí tượng thủy văn Nhật Bản dự báo nhiệt độ hè năm nay cao hơn trung bình. Giới chức năng lượng Trung Quốc cũng cảnh báo nguồn cung năng lượng thắt chặt tại một số khu vực trong vài tháng tới, khi tiêu thụ tăng cao.

Min Na - nhà phân tích tại Energy Aspects cho rằng nhu cầu tích trữ LNG tại châu Á hè năm nay sẽ cao hơn mọi năm. "Chúng tôi dự báo nhu cầu tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc) sẽ là 2,4 triệu tấn hè năm nay, cao hơn 0,1 triệu tấn so với trung bình 5 năm", chuyên gia này cho biết.

Các công ty điện lực quốc doanh của Hàn Quốc, Thái Lan, Philippines và Bangladesh đều đã chuẩn bị đấu thầu để tìm nguồn mua LNG giao tháng 7.

ĐỐI THOẠI SHANGRI-LA: TRUNG QUỐC ĐE DỌA ĐÀI LOAN

Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân đã chỉ trích “những kẻ ly khai” ở Đài Loan trong một bài phát biểu gay gắt vào Chủ nhật tại phiên Đối thoại Shangri-La.

Mặc quân phục của một đô đốc Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, ông Đổng cảnh báo rằng viễn cảnh thống nhất hòa bình của Đài Loan đang bị xói mòn và thề rằng hòn đảo này sẽ không bao giờ có được độc lập.

Ông Đổng cũng tuyên bố không cho phép bất kỳ quốc gia nào châm ngòi chiến tranh - nóng hay lạnh - tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

"Chúng tôi sẽ không cho phép bá quyền và chính trị quyền lực gây tổn hại đến khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Chúng tôi cũng không cho phép các cuộc xung đột địa chính trị, chiến tranh lạnh hay chiến tranh nóng xảy ra ở châu Á-Thái Bình Dương. Chúng tôi cũng sẽ không cho phép bất kỳ quốc gia hay thế lực nào gây ra chiến tranh và hỗn loạn ở đây," ông Đổng Quân tuyên bố tại Diễn đàn Shangri-La.

Mỹ-Trung căng thẳng về Đài Loan

Ông Đổng Quân khẳng định Đài Loan là "vấn đề cốt lõi trong các vấn đề cốt lõi" đối với Trung Quốc. Đảng Dân chủ tiến bộ (DPP) cầm quyền tại hòn đảo bị đại lục chỉ trích "ngày càng lún sâu vào con đường ly khai và quyết tâm tẩy trắng việc mình là một phần của Trung Quốc".

Trung Quốc coi Đài Loan dân chủ như một phần lãnh thổ của mình, bất chấp sự phản đối mạnh mẽ từ phía Đài Bắc.

Tháng trước, Bắc Kinh đã tổ chức các cuộc tập trận xung quanh hòn đảo để thể hiện sự tức giận sau lễ nhậm chức của Tổng thống Lại Thanh Đức, người mà Bắc Kinh gọi là "kẻ ly khai".

Khi ông Lại Thanh Đức nhậm chức, Thời báo Hoàn Cầu nói ông Lại “kiêu ngạo” và “liều lĩnh” và cảnh báo rằng nếu ông Lại Thanh Đức và DPP của ông “duy trì con đường độc lập cho Đài Loan, cuối cùng họ sẽ sụp đổ và cháy rụi”.

Ông Đổng Quân, người đứng đầu Bộ Quốc phòng Trung Quốc, nói tại phiên Đối thoại Shangri-La:

"Những kẻ ly khai đó gần đây đã đưa ra những tuyên bố cuồng tín cho thấy sự bội phản của chúng đối với dân tộc Trung Hoa và tổ tiên. Chúng sẽ bị đóng đinh lên cột ô nhục lịch sử."

Ông Đổng Quân cũng phát biểu rằng, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc sẽ kiên quyết chống lại các lực lượng độc lập của Đài Loan và "bất kỳ ai dám tách rời Đài Loan khỏi Trung Quốc sẽ bị nghiền nát thành từng mảnh và tự chuốc lấy sự hủy diệt".

Một quan chức Mỹ giấu tên đánh giá bài phát biểu của Đổng không có nhiều điểm mới.

Quan chức này nói: "Trong ba năm liên tiếp, mỗi năm Trung Quốc lại cử một bộ trưởng quốc phòng mới đến Shangri-La. Và năm nào họ cũng đưa ra bài phát biểu hoàn toàn không ăn nhập với thực tế về các hoạt động cưỡng ép của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc trong khu vực. Năm nay cũng không khác gì."

Bài phát biểu của họ Đổng được đưa ra một ngày sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin nói với các đại biểu rằng khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương vẫn là trọng tâm chính của Mỹ, ngay cả khi Mỹ phải vật lộn với việc hỗ trợ an ninh cho Ukraine và cuộc chiến ở Gaza.

“Hãy để tôi nói rõ: Hoa Kỳ chỉ có thể an toàn nếu châu Á an toàn,” Austin nói. "Đó là lý do vì sao Mỹ từ lâu đã duy trì sự hiện diện ở khu vực này.”

Đáp lại bài phát biểu của Austin, Trung tướng Trung Quốc Cảnh Kiến Phong cho biết chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Mỹ nhằm mục đích “tạo ra sự chia rẽ, kích động đối đầu và làm xói mòn sự ổn định”.

Một số quan chức Mỹ cho rằng Bắc Kinh đã trở nên bạo gan hơn và gần đây, họ đã phát động cái mà họ mô tả là các cuộc tập trận "trừng phạt" quanh Đài Loan, điều động chiến đấu cơ được trang bị vũ khí hạng nặng và tiến hành các cuộc tấn công mô phỏng sau khi ông Lại Thanh Đức nhậm chức tổng thống Đài Loan.

Khi được hỏi liệu các cuộc tập trận của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc quanh đảo có cho thấy Bắc Kinh thực sự quan tâm đến việc thống nhất hòa bình với Đài Loan hay không, ông Đổng Quân cho biết các lực lượng độc lập của Đài Loan đang "đơn phương thay đổi hiện trạng của eo biển Đài Loan".

Ông nói rằng bài phát biểu nhậm chức vào ngày 20 tháng 5 của lãnh đạo mới của hòn đảo, Lại Thanh Đức, "đã bộc lộ tham vọng tìm kiếm độc lập cho Đài Loan".

Tuy nhiên, phản ứng trước những cuộc tập trận liên tiếp của Trung Quốc quanh Đài Loan thì sự ủng hộ dành cho DPP có xu hướng tăng lên, còn sự ủng hộ dành cho Quốc Dân Đảng “thân thiện với Trung Quốc” lại giảm xuống.

Một trường hợp gần đây hơn là: các cuộc tập trận quân sự diễn ra nhiều tháng trước cuộc bầu cử vào tháng 1 đã đưa ông Lại lên vị trí đứng đầu.

Như vậy, có thể thấy, nếu mục đích của các cuộc tập trận là khiến người dân Đài Loan sợ hãi quay lưng lại với các đảng và các nhà lãnh đạo thách thức Bắc Kinh thì cho đến nay dường như chúng đang có tác dụng ngược lại.

Chạm đến 'giới hạn' của Bắc Kinh

Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc cũng cáo buộc các thế lực nước ngoài nhúng tay vào "các vấn đề nội bộ" và "cổ vũ cho những kẻ ly khai Đài Loan".

Ông Đổng nói thêm rằng dù Trung Quốc cam kết thống nhất Đài Loan trong hòa bình, thì Quân Giải phóng Nhân dân "sẽ vẫn là lực lượng hùng mạnh bảo vệ việc thống nhất đất nước".

"Chúng tôi sẽ thực hiện các hành động kiên quyết để ngăn chặn nền độc lập của Đài Loan và đảm bảo một âm mưu như vậy không bao giờ đạt được. Chúng tôi rất tin tưởng vào khả năng ngăn chặn Đài Loan độc lập," ông Đổng nói thêm.

Trung Quốc đã nhiều lần giận dữ trước việc Mỹ hỗ trợ Đài Loan, chẳng hạn việc bán vũ khí cho hòn đảo này, ngay cả khi không có quan hệ ngoại giao chính thức.

Ông Đổng gọi việc bán vũ khí là một thách thức đối với "giới hạn" của Trung Quốc.

"Họ đang bán rất nhiều vũ khí cho Đài Loan. Hành vi này gửi đi những tín hiệu rất sai lệch đến các thế lực ly khai của Đài Loan và khiến Đài Loan trở nên rất hung hăng. Tôi nghĩ chúng ta đã rõ ràng rằng mục đích thực sự của thế lực nước ngoài là sử dụng Đài Loan để kiềm chế Trung Quốc."

Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức đã nhiều lần đề nghị đàm phán với Bắc Kinh nhưng bị từ chối. Ông nói chỉ có người dân Đài Loan mới có thể quyết định tương lai của mình.

Ông Dương Niệm Tổ, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Đài Loan, cho biết Bắc Kinh tuyên bố sẽ theo đuổi sự "thống nhất" bằng cách chinh phục nhân tâm người dân Đài Loan nhưng "hành động của họ chưa đi đôi với lời nói." Ông Dương nói, thay vào đó, Bắc Kinh đang "dùng một cây gậy lớn" (ý nói dùng vũ lực và đe dọa) và "có thái độ đối đầu và mâu thuẫn".

Ông Dương hy vọng Mỹ sẽ duy trì kế hoạch bán vũ khí cho Đài Loan theo đúng lịch trình để hòn đảo này có thể nâng cao khả năng tự vệ.

Trong hai năm qua, Đài Loan đã than phiền về việc Mỹ chậm trễ trong việc giao vũ khí, chẳng hạn như tên lửa phòng không Stinger, do các nhà sản xuất cung cấp cho Ukraine để hỗ trợ nước này trong cuộc chiến chống lại Nga.

Vào năm 1979 Mỹ chấm dứt quan hệ chính thức với chính quyền tại Đài Bắc chuyển qua công nhận chính quyền Bắc Kinh.

Tuy nhiên, mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Đài Loan đã được điều chỉnh bởi Đạo luật Quan hệ Đài Loan, tạo cơ sở pháp lý để Mỹ cung cấp cho Đài Loan các phương tiện tự vệ, nhưng không yêu cầu Mỹ phải hỗ trợ Đài Loan trong trường hợp bị tấn công.

Hoa Kỳ tiếp tục là nguồn cung cấp vũ khí quốc tế quan trọng nhất của Đài Loan, và tình trạng tranh chấp của Đài Loan là nguyên nhân gây hiềm khích thường xuyên giữa Bắc Kinh và Washington.

NHỮNG “BÔNG HỒNG THÉP” ĐƯỢC ĐẶT KỲ VỌNG

Francisca Zalles trang điểm qua loa rồi vội vàng rời căn chung cư cũ nát ở ngoại ô thủ đô Mexico City lúc 6h sáng để bắt kịp chuyến xe buýt đông ngẹt thở đến Quảng trường Trung tâm thành phố. Từ đây cô tiếp tục đi tàu điện ngầm trong hành trình gần 1 giờ và sau đó đi bộ đến một khu nhà dành cho giới thượng lưu để làm việc.

Đã hơn 20 năm trôi qua kể từ khi Zalles cùng chồng con rời một vùng quê nghèo ở bang miền Nam Chiapas lên thủ đô làm việc, đó cũng là quãng thời gian mà người phụ nữ 43 tuổi làm giúp việc cho vài gia đình giàu có tại đây. Trong giai đoạn này, biến cố liên tục bủa vây gia đình Zalles khi cậu con trai 17 tuổi mất tích 4 năm trước và người chồng lái taxi đã không thể tiếp tục hành nghề vì thương tích nặng sau khi vô tình đi qua làn đạn giữa một cuộc đấu súng của các băng đảng.

Cầm chiếc bánh taco giá 15 peso (1 USD) trên tay, Zalles cho biết do thu nhập ít ỏi, đây là bữa ăn trưa vỉa hè giữa giờ của cô trong hàng chục năm qua. Tuy nhiên, người phụ nữ có nước da rám nắng nói rằng cô hy vọng cuộc sống gia đình sẽ được cải thiện hơn sau ngày bầu cử 2/6, khi dường như chắc chắn rằng Mexico sẽ có nữ tổng thống đầu tiên trong lịch sử - nhân vật có lẽ sẽ lắng nghe, chia sẻ và đồng hành với những người như cô.

Zalles không chỉ đại diện cho hơn 2,5 triệu phụ nữ làm giúp việc thuê tại Mexico - một nghề đã bao hàm sự phân biệt giới tính và vị trí xã hội sâu sắc - mà cô còn nằm trong danh sách hàng chục nghìn gia đình có người thân bị mất tích, cũng như là nạn nhân của tình trạng bạo lực băng đảng vốn đã rất nổi tiếng tại quốc gia Mỹ Latinh này.

Mexico bước vào cuộc tổng tuyển cử ngày 2/6 đúng lúc đất nước 130 triệu dân vẫn đang trải qua những ngày nắng nóng lịch sử, đất đai khô kiệt và giữa ngổn ngang thách thức. Cùng với tình trạng bạo lực hoành hành, vấn nạn buôn bán ma túy, bất bình đẳng giới, lãnh đạo tiếp theo của Mexico sẽ còn đối mặt với các vấn đề nghiêm trọng khác như người di cư, bảo vệ môi trường, giữ thế cân bằng trong quan hệ giữa các quốc gia Mỹ Latinh và các cường quốc.

Đây cũng là cuộc tổng tuyển cử có quy mô lớn nhất trong lịch sử quốc gia Bắc Mỹ này. Không chỉ bầu tân tổng thống, 500 thành viên Hạ viện cùng 128 thành viên Thượng viện, gần 100 triệu cử tri tại Mexico và người Mexico sống tại nước ngoài sẽ còn bầu ra 20.000 vị trí lãnh đạo các cấp. Trong khi đó, đây là lần đầu tiên các cuộc bầu cử cấp trung ương và địa phương được thực hiện đồng thời trên toàn bộ 32 bang.

Mặc dù trên danh nghĩa, cuộc đua giành ghế tổng thống là sự so kè giữa ứng cử viên đại diện 3 liên minh tranh cử, song theo giới phân tích chính trị và kết quả các cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy hiện "võ đài" chính trị chỉ còn hai nữ ứng cử viên, đó là cựu Thị trưởng Mexico City Claudia Sheinbaum Pardo - ứng cử viên của liên minh tranh cử Sigamos Haciendo Historia (Chúng ta tiếp tục làm nên lịch sử) - và bà Xóchitl Gálvez đại diện cho liên minh tranh cử Fuerza y Corazón por México (Sức mạnh và Con tim vì Mexico).

Ứng cử viên ít tiếng tăm còn lại là ông Jorge Álvarez Máynez – đại diện liên minh Movimiento Ciudadano (Phong trào Nhân nhân), người được giới phân tích chính trị đánh giá chỉ là nhân vật "làm nền" cho hai ứng cử viên nữ, khi chính trị gia 38 tuổi này chưa bao giờ nhận quá 10% số cử tri ủng hộ trong tất cả các cuộc thăm dò dư luận.

Trong cương lĩnh tranh cử, ứng cử viên Claudia Sheinbaum Pardo khẳng định sẽ tiếp tục duy trì và phát huy những di sản của Tổng thống đương nhiệm Lopez Obrador – cùng với bà là thành viên đảng Morena (Phong trào Tái thiết quốc gia) cầm quyền, đặc biệt là về các chính sách liên quan đến an sinh xã hội đang được đánh giá có tính ưu việt nhất trong khu vực Mỹ Latinh. Về phần mình, ứng cử viên Xóchitl Gálvez cũng khẳng định, bên cạnh việc đẩy lùi các vấn nạn trầm kha của Mexico như bạo lực và buôn bán ma túy, chính quyền tương lai sẽ tiếp tục đẩy mạnh các chính sách an sinh xã hội nhằm đưa Mexico trở thành quốc gia có chỉ số hạnh phúc cao nhất trong khu vực, cùng với những quyết tâm khác như đẩy lùi nạn tham nhũng, bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và giảm khoảng cách giàu nghèo trong xã hội.

Tuy nhiên, một trong những vấn đề khiến cử tri Mexico mong mỏi nhất ở thế hệ lãnh đạo kế tiếp là cần quyết đoán và mạnh mẽ hơn trong việc ngăn chặn tình trạng các băng nhóm tội phạm hoạt động ngày càng táo tợn, khiến hơn 450.000 người thiệt mạng và 100.000 người mất tích kể từ năm 2006, gây ảnh hưởng nặng nề tới cuộc sống của người dân. Liên quan đến vấn đề này, cả hai ứng cử viên đều cam kết sẽ giải quyết tình trạng buôn bán ma túy và bạo lực băng đảng thông qua việc tăng cường nhân lực cũng như phương tiện cho các lực lượng chấp pháp cùng với những biện pháp mạnh tay hơn để trấn áp tội phạm.

Trên thực tế, làn sóng bạo lực thậm chí đã lan rộng ngay trong giai đoạn vận động bầu cử với hàng chục ứng cử viên đã bị sát hại chỉ trong vài tháng gần đây. Chính phủ Mexico buộc phải huy động gần 3.000 binh sĩ để bảo vệ các ứng cử viên và quan chức phụ trách bầu cử. Chỉ vài ngày trước cuộc tổng tuyển cử, một sự cố chưa từng có tiền lệ xảy ra khi hơn 2.000 lá phiếu bị đánh cắp tại thành phố Puebla ở miền Trung.

Bên cạnh đó, cuộc khủng hoảng người di cư cũng là vấn đề nổi cộm, có khả năng chi phối kết quả cuộc tổng tuyển cử. Ứng cử viên Claudia Sheinbaum Pardo cho biết bà sẽ tiếp nối chính sách của Tổng thống đương nhiệm Lopez Obrador, bao gồm tập trung vào việc phối hợp với các quốc gia xuất phát điểm của người di cư trong việc gây dựng sinh kế cho những người nghèo tại đây. Trong khi đó, bà Xóchitl Gálvez tuyên bố nếu đắc cử, bà sẽ tăng cường phối hợp với chính quyền Mỹ trong việc đấu tranh với tội phạm buôn người, đồng thời siết chặt an ninh tại khu vực biên giới phía Nam nhằm ngăn chặn dòng người di cư đến từ khu vực Trung Mỹ.

Kinh tế cũng là một trong những mối quan tâm hàng đầu của người dân. Mặc dù tăng trưởng khả quan trong năm 2023, nền kinh tế Mexico vẫn đối mặt thách thức lớn. Mới đây, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) hạ mức dự báo tăng trưởng kinh tế Mexico còn 2,4% trong năm nay và 1,4% năm 2025. Viện Ðiều hành Tài chính Mexico cũng cảnh báo, nước này sẽ đối mặt những thách thức tài chính lớn nhất kể từ những năm 1980 đến nay, nhất là khi tăng trưởng kinh tế có dấu hiệu giảm tốc. Việc chèo lái đất nước vượt qua khó khăn kinh tế trở thành sứ mệnh đè nặng lên vai ban lãnh đạo Mexico nhiệm kỳ tới.

Với Francisca Zalles, cô mong rằng đội ngũ lãnh đạo kế tiếp của Mexico sẽ giúp cải thiện thu nhập và điều kiện sống của gia đình, giúp chồng cô kiếm được việc làm phù hợp với sức khỏe và quan trọng hơn cả là giúp cô tìm lại được cậu con trai bị mất tích vẫn còn sống. Tất cả niềm hy vọng ấy sẽ được cô và những người như cô gửi gắm vào lá phiếu dành cho những "bông hồng thép" trong ngày trọng đại của đất nước.

Nguồn: Dân Trí; Soha; Vnexpress; BBC; Báo Tin Tức