Chỉ riêng ở Đức, năm 2019 này tính đến tháng trước đã có khoảng 32 triệu người sử dụng mạng ít nhất 1 tháng 1 lần cập nhật và cung cấp thông tin cho kho tàng dữ liệu khổng lồ này.

Hiện nay với nhiều người, Facebook đã không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của họ. Bất cứ lúc nào, mọi lúc mọi nơi, họ sử dụng Facebook, cập nhật từng phút, từng giờ các thông tin cá nhân từ hình ảnh cho đến tin nhắn như một mốt chơi thời thượng. Trong khi đó, quả thực rất ít ai để ý và quan tâm rằng Facebook có thể là một hiểm họa lớn cho cuộc sống riêng tư của người sử dụng mà ngay chính tổ chức bảo vệ người tiêu dùng ở Đức đã từng cảnh báo: để bảo mật an toàn không nên sử dụng Facebook.

Lỗ hổng và chế độ bảo mật

Trang báo mạng của tạp chí nổi tiếng Spiegel từng chỉ trích Facebook bởi những lỗ hổng về chế độ bảo mật và nêu ra những mặt tối của diễn đàn này. Theo đó Facebook đã sử dụng một số chức năng và biện pháp để lưu trữ và trao đổi thông tin cho một số mục đích ngoài ý muốn của người sử dụng:

- Kiểm soát tự động: Facebook theo dõi và kiểm soát mỗi khi tin nhắn được chuyển đi. Hệ thống mạng có chức năng phát hiện các tín hiệu bất thường. Ví dụ chỉ cần có một vài từ trong tin nhắn có nội dung đáng ngờ, hệ thống mạng sẽ báo động và nhân viên sẽ kiểm tra toàn bộ cuộc chat. Khi phát hiện nội dung cuộc chat có dấu hiệu tội phạm, cảnh sát sẽ được thông báo để vào cuộc. Với kỹ thuật này, Facebook cho rằng mục đích là để ngăn chặn lạm dụng tình dục trẻ em trong thế giới mạng và đưa ra một ví dụ thực tế là đã thành công trong một trường hợp cụ thể xảy ra như tại bang Florida ở Mỹ. Theo đó, một người đàn ông 30 tuổi đã bị bắt khi hắn ta vừa thực hiện một cuộc chat qua Facebook có nội dung tình dục với một bé gái 13 tuổi với ý định làm quen và hẹn gặp. Hệ thống kiểm soát tự động của Facebook đã kịp thời phát hiện và báo động cho nhân viên của hãng. Người này trực tiếp xem lại toàn bộ cuộc chat và ngay lập tức cảnh sát được thông báo. Kết quả là tên gian bị tóm cùng với bộ máy tính mà hắn đã sử dụng để truy cập mạng. Với chức năng này Facebook được phép trao đổi mọi thông tin của người sử dụng đồng thời và một cách tự động với tất cả các đối tác của mình trong đó có cảnh sát hình sự, cơ quan mật vụ, cơ quan chính quyền chức năng... bởi người sử dụng đã phải đồng ý và chấp nhận quy định này khi tham gia đăng ký tài khoản.

- Tự động lập địa chỉ Email mới thay thế kể cả khi người sử dụng không yêu cầu đó là điều không mấy ai mong muốn. Bỗng nhiên bị thay đổi địa chỉ Email trong khi hoàn toàn không có sự đồng ý của chủ nhân nhưng Facebook lại cho rằng đó là lỗi kỹ thuật. Với nhiều người sử dụng, đây không chỉ là sự áp đặt vô lối thể hiện thiếu tôn trọng người sử dụng của Facebook mà còn có thể gây ra hậu quả khôn lường một khi có những thông điệp quan trọng vì lí do đó đã không tới được đến nơi người nhận.

- Facebook yêu cầu phải đăng ký tên thật và kêu gọi các thành viên của mình tố giác phát hiện những người sử dụng tên ảo. Một hình thức phát động phong trào làm „gián điệp chỉ điểm“ người quen, bạn bè bằng cách tự động cho xuất hiện những cửa sổ lên màn hình có ảnh và tên với câu hỏi „đây có phải là tên thật người quen của bạn không?“. Người nào bị phát giác dùng tên giả sẽ bị khóa tài khoản và chỉ được tiếp tục sử dụng sau khi chứng minh bằng tên thật thông qua copy của chứng minh thư gửi tới Facebook. Facebook cho rằng, bằng cách này sẽ làm cho „cuộc sống mạng“ được an toàn hơn và biện pháp này cũng chỉ là một thử nghiệm, song nhiều ý kiến coi đây là một bước mới của việc hạn chế tự do sử dụng dịch vụ mạng Internet, bởi có thể nhiều người vì công việc hoặc vì lo lắng cho cuộc sống riêng tư, thông tin cá nhân bị xâm phạm mà buộc phải dùng tên ảo trên các diễn đàn.

- Một trong những quan ngại nhất của tổ chức bảo vệ người tiêu dùng và đặc phái viên về bảo mật thông tin là các tính năng gây hạn chế bảo mật của Facebook. Facebook không chịu trách nhiệm hết tất cả cho những gì có thể xảy ra với các thông tin và dữ liệu cá nhân của khách hàng. Nhưng một số tính năng cài sẵn ở Facebook cộng thêm sự vô tư của người sử dụng với việc cung cấp thông tin cá nhân của mình cho diễn đàn này có thể sẽ mang lại cho họ không ít rắc rối. Điển hình là việc cách đây vài năm công ty đánh giá tín nhiệm tài chính và tín dụng người tiêu dùng Đức Schufa đã từng ủy nhiệm cho một viện nghiên cứu tìm cách lấy thông tin dữ liệu khách hàng từ Facebook để phục vụ cho công việc của mình là đánh giá, xếp loại khách hàng. Sau khi bị chỉ trích nặng nề hợp đồng nghiên cứu đó bị hủy bỏ. Hay sự kiện các trung tâm giao dịch và môi giới việc làm Jobcenter ở Đức đã ngỏ ý với cơ quan bảo mật thông tin đề nghị được phép tự do lấy thông tin và dữ liệu từ Facebook nhằm phục vụ cho mục đich của họ là truy tìm và trừng phạt những đối tượng lừa đảo mưu lợi chế độ xã hội. Một người thất nghiệp khai báo hoàn toàn không có tài sản nhưng lại thể hiện cuộc sống sinh hoạt sung túc trên Facebook ví dụ với hình chụp bên một xe hơi sang trọng hay lại có người báo ốm không đi trình diện được nhưng lại Post lên mạng clips đang có mặt ở một Party tối hôm trước đó... là những tình huống có thể sẽ làm cho nhân viên Jobcenter để ý và đi sâu tìm hiểu thực hư. Ý định này tuy không thành, bởi đề nghị trên đã bị từ chối nên trước mắt Jobcenter sẽ không được phép làm điều đó, ngoại trừ trường hợp họ chứng minh được có dấu hiệu nghi vấn lừa đảo cụ thể. Tuy nhiên không ai có thể loại trừ việc nhân viên Jobcenter có thể sẽ sử dụng Smartphones hay máy tính cá nhân để thực hiện mục đích của mình.

- Trái lại, với các cơ quan cảnh sát hình sự, mật vụ việc sử dụng Facebook thường xuyên cho công việc điều tra, do thám là điều đương nhiên. Cảnh sát Mỹ và cơ quan mật vụ CIA giải thích việc sử dụng Facebook nhằm mục đích chính trị là để kiểm soát các đối tượng khủng bổ trước khi chúng nhập cảnh vào nước họ. Cảnh sát Iran sử dụng dữ liệu của Facebook trong các cuộc hỏi cung để truy tìm người thân và bạn bè của các đối tượng chống lại chế độ, người biểu tình. Cảnh sát Đức, hải quan, nhân viên điều tra thuế, điều tra tội phạm sử dụng Facebook để phục vụ công việc điều tra chìm và kể cả cho các vụ điều tra công khai. Bên cạnh đó còn có không ít các công ty, dịch vụ lớn nhỏ ăn theo khác, kể cả tầng lớp tội phạm đã từ lâu thường xuyên coi Facebook là mỏ thông tin lý tưởng để phục vụ lợi ích cho mục đích của mình.

Tác hại đối với thế giới trẻ

Bất chấp tất cả mọi quan ngại, số lượng người sử dụng Facebook ngày càng nhiều và trẻ hóa với tốc độ chóng mặt. Theo một nghiên cứu cho biết có tới 99% trẻ em ở Đức trong độ tuổi 13- 16 thường xuyên sử dụng mạng Internet mà Facebook là địa chỉ ưa chuộng nhất còn hơn cả trang mạng YouTube. Mặc dù diễn đàn này theo quy định chỉ dành cho lứa tuổi từ 13 trở lên , song không ít trẻ em trong độ tuổi từ 6- 13 là khách đã từng biết và ghé thăm Facebook. Mặt trái của Facebook cho những lứa tuổi này là bản thân các cháu chưa ý thức được hết những gì có thể xảy ra với các thông tin do mình đưa ra, đồng thời cũng chưa biết cách để cài đặt theo mong muốn của bản thân mà thường phụ thuộc hoàn toàn vào Facebook. Do đó, việc bảo mật thông tin cá nhân hoàn toàn bị động. Nói xấu, chửi bới lẫn nhau, bịa đặt hoặc kêu gọi tẩy chay mà Facebook là phương tiện gây hại đơn giản nhất đã để lại những hậu quả đáng tiếc. Điển hình là một bé trai 13 tuổi ở Áo đã tự vẫn vào năm 2010 khi bạn học cùng lứa đã dùng Facebook để dựng chuyện tuyên truyền và tẩy chay vì bị cho là đồng tính.

Lời khuyên cho bác bậc phụ huynh

Để hạn chế và ngăn chặn những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra, các bậc phụ huynh cần phải sát sao với con cái mình nhất là khi các cháu vào mạng:

- Tránh cấm đoán. Bởi có thể gây tác dụng ngược lại, thúc đẩy tính tò mò của các cháu và chúng sẽ tìm mọi cách để thực hiện đằng sau lưng mình.

- Nên giải thích và nói chuyện cởi mở và hơn thế nữa là cùng tỏ ra quan tâm đến các sở thích của các cháu thì sẽ có cơ hội để được ngồi cùng khi các cháu vào mạng. Qua đó, sẽ biết được rõ về các mối quan hệ bạn bè của các cháu ở trên mạng.

- Cần giải thích để các cháu hiểu về những hậu quả có thể xảy ra với những thông tin và hình ảnh khi các cháu trao đổi với bạn bè hoặc post lên mạng.

- Dạy các cháu cần thận trọng và có ý thức trách nhiệm với những thông tin do mình chuyển tải, phát tán, kể cả của bạn bè.

- Giúp đỡ các cháu kiểm tra cài đặt hoặc đăng ký tài khoản một cách an toàn và chủ động, đồng thời thường xuyên theo dõi những thay đổi trong Profile của các cháu để sớm nhận biết và phát hiện hình ảnh, tin nhắn có nội dung đáng ngại.

- Cần giải thích để các cháu hiểu là đừng bao giờ làm quen và liên lạc với người lạ trên mạng, không phản ứng với những tin nhắn và lời mời liên lạc với người mình chưa hề gặp đồng thời ngay lập tức phải cho bố mẹ biết.

- Phụ huynh phải là tấm gương để con cái noi theo. Ai đã từng hay vẫn thường xuyên cập nhật tranh ảnh con cái hoặc của bản thân lên các trang mạng xã hội sẽ rất khó lòng thuyết phục để các cháu nghe theo. Nhiều bậc bố mẹ có thói quen post ảnh con cái mình lên Facebook hoặc các trang mạng xã hội khác, đặc biệt là hình ảnh các dịp lễ sinh nhật, khai trường... Không ít những bức ảnh đó có kèm theo cả hình những đứa trẻ của gia đình khác và vì thế có thể sẽ làm cho bố mẹ chúng không đồng tình, phẫn nộ vì đã vi phạm đời sống riêng tư của con cái họ.

(Đức Việt Online)