NỖI LO SA THẢI HÀNG LOẠT BAO TRÙM PHỐ WALL

Chuyện gì đang xảy ra với thị trường lao động khi ngày càng nhiều người lo ngại bị sa thải?

Kịch bản tận thế mà giới văn phòng luôn lo sợ đã không còn là lời đồn: Một công ty thuộc chỉ số S&P 500 cắt giảm gần một nửa nhân sự và lý do duy nhất được đưa ra là Trí tuệ nhân tạo (AI). Phải chăng kỷ nguyên "đông tay mới nên việc" đã thực sự chấm dứt?

Tờ Wall Street Journal (WSJ) cho hay quyết định cắt giảm 4.000 nhân sự của Jack Dorsey, CEO Block (công ty mẹ của Square và Cash App) không chỉ là một thông báo sa thải thông thường. Nó là một "cú sốc nhiệt" quét qua các group chat của cộng đồng công nghệ, khiến các lãnh đạo cấp cao phải ngồi lại mổ xẻ và thậm chí là công khai cảnh báo về một tương lai bất định.

"Square chỉ là sự khởi đầu," Clara Shih, cựu lãnh đạo tại Meta và Salesforce, đã thẳng thắn chia sẻ trên X (Twitter).

Lời tự thú của các sếp

Trong khi giới nhân viên đang lo sốt vó, các CEO hàng đầu dường như lại có cái nhìn khá đồng nhất về việc "tinh gọn" bộ máy nhờ công nghệ.

CEO Andy Jassy của Amazon trong một cuộc phỏng vấn gần đây đã nhận định rằng rất nhiều công việc mà chúng ta từng đổ dồn nhân lực vào trong suốt 20, 30 năm qua sẽ không còn cần nhiều người đến thế nữa. Dù ông có trấn an rằng các vị trí mới sẽ được tạo ra, nhưng rõ ràng "miếng bánh" việc làm truyền thống đang thu hẹp lại với tốc độ chóng mặt.

“Rất nhiều công việc mà chúng ta đã đổ dồn con người vào làm trong 20 hoặc 30 năm qua, bạn sẽ không cần nhiều người đến thế để thực hiện cùng một khối lượng công việc nữa”, CEO Jassy cảnh báo.

Đáng chú ý nhất là quan điểm của Jamie Dimon, CEO JPMorgan Chase. Ông thừa nhận AI giúp tăng năng suất vượt trội, nhưng lại cảnh báo về "tác dụng phụ" mang tính hệ thống. Việc sa thải hàng loạt sẽ gây ra những vấn đề xã hội nghiêm trọng, ngay cả khi nó giúp ích cho năng suất chung. Theo CEO Dimon, tốc độ thay đổi của AI đang nhanh hơn khả năng điều chỉnh của xã hội.

Nỗi sợ hãi AI không phải là vô căn cứ. Theo khảo sát từ YouGov vào tháng 12, có tới 77% người tham gia lo ngại AI có thể là mối đe dọa đối với nhân loại.

Một khảo sát khác từ Trung tâm Nghiên cứu Pew cũng cho thấy công chúng đang cảm thấy lo âu nhiều hơn là hào hứng. Tại Mỹ, nhiều cộng đồng thậm chí đã tìm cách ngăn cản hoặc trì hoãn các dự án trung tâm dữ liệu mới vì sợ chi phí tiện ích tăng cao hoặc mất việc làm.

Marc Cenedella, CEO của nền tảng tuyển dụng Ladders, nhận xét rằng khi những quyết định sa thải như của Block được cụ thể hóa, nó giống như việc "châm ngòi cho một cuộc nổi loạn". Mọi người đang tức giận trước tác động gây mất ổn định mà AI chắc chắn sẽ gây ra đối với nền kinh tế và cuộc sống làm việc hàng xóm.

Sự bất an này đã lan tới cả Phố Wall. Cổ phiếu của các nhà phát triển phần mềm, công ty bảo hiểm và thậm chí cả các ứng dụng giao đồ ăn như DoorDash đều bị ảnh hưởng sau những báo cáo dự báo về tình trạng thất nghiệp hàng loạt ở nhóm lao động trí thức (white-collar workers).

CEO Jack Dorsey thừa nhận Block đã tuyển dụng quá mức trong thời kỳ đại dịch, từ 3.835 người năm 2019 lên tới gần 13.000 người vào cuối năm 2023. Theo ông Dorsey, đa số các công ty sẽ sớm đi đến kết luận tương tự và thực hiện các thay đổi cấu trúc tương tự trong năm tới.

"Tôi không nghĩ chúng tôi nhận ra sớm đâu. Tôi nghĩ hầu hết các công ty khác đang nhận ra quá muộn," Dorsey khẳng định.

Nhiều nhà điều hành kỳ cựu cũng đồng ý với quan điểm này. Mo Koyfman, người sáng lập Shine Capital, cho rằng các nhóm nhỏ luôn hoạt động tốt hơn nhóm lớn. Mỗi nhân sự bổ sung vào một vấn đề thường mang lại nhiều quy trình hơn, nhiều quan liêu hơn, chính trị hơn và kém hiệu quả hơn trong khâu phối hợp.

Đặc biệt, Dan Schulman, CEO của Verizon, đã đưa ra dự báo gây sốc: AI có thể kích hoạt tỷ lệ thất nghiệp từ 20% đến 30% trong vòng 2 đến 5 năm tới. Thậm chí, các robot hình người có thể xâm lấn cả những công việc lao động chân tay vốn được coi là "miễn nhiễm" với AI.

Mặc dù bức tranh có vẻ u ám, nhưng sự minh bạch là điều mà các chuyên gia nhấn mạnh để duy trì niềm tin. CEO Arianna Huffington của Thrive Global cho rằng các lãnh đạo cần thành thật với nhân viên. Nếu nói rằng AI không gây xáo trộn công việc, họ sẽ mất sạch uy tín vì mọi người đều hiểu điều đó chắc chắn xảy ra.

Một ví dụ điển hình là Verizon, dù phủ nhận việc sa thải liên quan trực tiếp đến AI, họ vẫn lập quỹ 20 triệu USD để đào tạo lại kỹ năng và chuyển đổi nghề nghiệp cho những nhân viên bị ảnh hưởng.

Thomas Kerr, một kế toán tại Cleveland, ví von kỷ nguyên AI như cuộc Cách mạng Công nghiệp: "Mọi người đang rời bỏ ruộng đồng để vào nhà máy, nhưng chúng ta vẫn chưa biết những 'nhà máy' mới đó trông như thế nào".

Điều quan trọng hiện nay không chỉ là kỹ năng công nghệ, mà là giúp con người tìm thấy mục đích và ý nghĩa mới trong công việc khi cấu trúc cũ sụp đổ.

AI có thể mang lại những bước đột phá trong y tế, khoa học và tạo ra những công việc chưa từng tồn tại, nhưng cái giá phải trả cho quá trình chuyển đổi này đang hiện hữu ngay trước mắt: Đó là những chiếc ghế trống tại các văn phòng và sự bất an bao trùm lên giới lao động trí thức toàn cầu.

NGUY CƠ TÊ LIỆT THỊ TRƯỜNG DẦU TOÀN CẦU

Xung đột Trung Đông khiến vận chuyển LNG qua Eo biển Hormuz gần như tê liệt, đe dọa gián đoạn 20% nguồn cung toàn cầu và đẩy giá khí đốt tăng mạnh.

Xung đột lan rộng tại Trung Đông đang đẩy thị trường khí đốt toàn cầu trước nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng nhất kể từ năm 2022, khi hoạt động thương mại khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) qua eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng huyết mạch của thế giới - gần như đã tê liệt.

Dữ liệu theo dõi tàu biển cho thấy hoạt động vận chuyển LNG qua eo biển hẹp này đã gần như dừng lại. Ít nhất 11 tàu chở LNG đi và đến từ Qatar - nhà xuất khẩu lớn thứ hai thế giới - đã phải tạm dừng hành trình để tránh khu vực nguy hiểm. Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) cũng ghi nhận tình trạng tương tự.

Giới phân tích nhận định, căng thẳng quân sự hiện nay tại khu vực có thể gây ra sự xáo trộn lớn nhất cho thị trường năng lượng kể từ khi cuộc xung đột Nga - Ukraine bùng phát cách đây 4 năm. Trung Đông hiện đóng vai trò trọng yếu khi chiếm tới 20% lượng LNG xuất khẩu toàn cầu đi qua "điểm nghẽn" Hormuz. Theo ông Tom Marzec-Manser, Giám đốc phụ trách LNG và khí đốt tại Wood Mackenzie, bất kỳ hoạt động quân sự nào tại eo biển này đều có thể đẩy giá năng lượng tăng vọt.

Trong số các khu vực chịu tác động, châu Á bị đánh giá là đặc biệt dễ tổn thương. Năm 2025, hơn 80% sản lượng LNG của Qatar được xuất sang thị trường này, trong đó Trung Quốc là khách hàng lớn nhất (chiếm gần 1/3 lượng nhập khẩu), tiếp theo là Ấn Độ.

Hiện các nhà nhập khẩu tại Trung Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ đang ráo riết tìm kiếm nguồn hàng thay thế. Tại Nhật Bản, các hãng vận tải lớn như Nippon Yusen, Mitsui OSK Lines và Kawasaki Kisen Kaisha đã chỉ thị cho các đội tàu tránh xa eo biển Hormuz hoặc chờ đợi tại các vùng biển an toàn.

Ở các khu vực khác, Ai Cập đang nỗ lực đẩy nhanh các chuyến hàng nhập khẩu sau khi Israel  phải đóng cửa một số mỏ khí đốt do xung đột. Thổ Nhĩ Kỳ cũng có thể buộc phải mua thêm LNG trên thị trường quốc tế nếu nguồn cung qua đường ống từ Iran bị gián đoạn, từ đó gây thêm áp lực lên giá khí đốt đường biển.

Sau hơn một năm duy trì ở mức thấp nhờ nguồn cung dồi dào, giá khí đốt toàn cầu đang đứng trước nguy cơ tăng mạnh. Không chỉ giá giao ngay bị ảnh hưởng, mà các hợp đồng LNG dài hạn – thường liên kết với giá dầu thô – cũng sẽ đắt đỏ hơn khi giá dầu Brent leo thang.

Bà Anne-Sophie Corbeau, chuyên gia tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu (Đại học Columbia), lưu ý rằng gần như không có tuyến đường thay thế khả thi cho eo biển Hormuz. Mặc dù châu Âu ít phụ thuộc trực tiếp hơn châu Á, nhưng mức dự trữ thấp tại khu vực này vẫn khiến thị trường nhạy cảm với các biến động giá.

Nếu xung đột kéo dài, rủi ro đối với sản lượng sẽ tăng nhanh do các cơ sở sản xuất cần xuất khẩu liên tục để duy trì vận hành. Việc không thể giải phóng hàng tồn kho có thể buộc các nhà máy phải cắt giảm công suất, khiến tình trạng thiếu hụt toàn cầu thêm trầm trọng. Trong năm 2025, Qatar đã xuất khẩu 82,2 triệu tấn LNG. Việc một đơn vị sản xuất tại khu liên hợp Ras Laffan của nước này đang bảo trì định kỳ càng khiến lưu lượng cung ứng ra thị trường thêm hạn chế.

MỸ ĐÁNH IRAN, AI HƯỞNG LỢI NHẤT?

Cuộc tấn công phối hợp của Mỹ và Israel vào Iran dường như là khát vọng từ lâu của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Ông gọi nước Cộng hòa Hồi giáo là "kẻ thù không đội trời chung”, là “mối đe dọa duy nhất” đối với Israel, khu vực và thế giới trong hơn 3 thập kỷ qua.

Giờ đây, Israel được tiếp thêm sức mạnh khi đồng minh số 1 của họ - Mỹ, tuyên bố mục tiêu của cuộc chiến là thay đổi chế độ ở Iran, đồng thời kêu gọi người dân Iran nổi dậy chống lại nhà nước của họ.

“Hành động chung của chúng ta sẽ tạo điều kiện cho người dân Iran dũng cảm tự quyết định vận mệnh của mình”, ông Netanyahu nói trong tuyên bố bằng video đưa ra ngày 28/2.

“Khi chúng tôi hoàn thành, hãy tiếp quản chính phủ của các bạn. Nó sẽ thuộc về các bạn”, Tổng thống Trump nói trong video riêng, để nhắn nhủ tới công chúng Iran.

Không gì có thể củng cố di sản của ông Netanyahu - thủ tướng tại vị lâu nhất của Israel, hơn là lật đổ nước Cộng hòa Hồi giáo và chấm dứt chương trình hạt nhân của nước này mãi mãi.

Ông Netanyahu đạt được kết quả tốt vào tháng 6 năm ngoái, khi Israel và Mỹ gây thiệt hại nghiêm trọng cho chương trình hạt nhân, loại bỏ một số lãnh đạo cấp cao và nhà khoa học hạt nhân Iran. Sự tự tin của Israel tăng vọt sau khi họ tung những đòn chí tử vào các lực lượng ủy nhiệm của Iran ở Li-băng, Yemen và Gaza.

Ông Netanyahu cũng cần một chiến thắng quân sự lớn để giúp xóa bỏ ký ức của người dân Israel về cuộc chiến tranh kéo dài 2 năm tốn kém với lực lượng Hamas, khi ông bước vào cuộc bầu cử cuối năm nay trong vị thế chính trị suy yếu, báo New York Times nhận định.

“Chương trình nghị sự của ông Netanyahu từ trước đến nay luôn là ngăn chặn giải pháp ngoại giao, và ông ấy lo ngại rằng ông Trump thực sự nghiêm túc trong việc đạt được một thỏa thuận. Vì vậy, cuộc chiến này bắt đầu ngay giữa lúc các cuộc đàm phán đang diễn ra là thành công đối với ông Netanyahu, giống như hồi tháng 6 năm ngoái”, ông Jamal Abdi, Chủ tịch Hội đồng quốc gia người Mỹ gốc Iran, nói với Al Jazeera.

“Việc ông Trump chấp nhận luận điệu thay đổi chế độ là một chiến thắng nữa cho ông Netanyahu, và là tổn thất đối với người dân Mỹ, vì điều đó cho thấy Mỹ có thể bị cuốn vào một cuộc phiêu lưu quân sự kéo dài và khó lường”, ông Abdi nhận định.

Khó bảo đảm chiến thắng

Theo các nhà phân tích, tình hình ở Gaza cho thấy đánh bại một kẻ thù về mặt ý thức hệ là điều nói dễ hơn làm. Việc áp đặt thay đổi chế độ ở Iran - một đối thủ lớn hơn và mạnh hơn nhiều so với Hamas, chắc chắn sẽ khó khăn hơn, đặc biệt nếu Mỹ chỉ dùng đòn không kích.

Giới phân tích cũng cho rằng không thể biết điều gì sẽ đảm bảo một cuộc nổi dậy của quần chúng chống lại chính phủ Iran, chưa nói đến những yếu tố cần thiết để nó thành công.

Bà Shira Efron, một nhà phân tích người Israel tại hãng tư vấn RAND, nhận định người Mỹ và người Israel dường như cho rằng chính phủ Iran thiếu khả năng phục hồi, rằng việc loại bỏ lãnh đạo cao nhất sẽ dẫn đến lật đổ chế độ, các lực lượng đối lập và nhóm thiểu số sẽ nổi dậy.

“Những giả định đó có thể không vững chắc”, bà nói.

Tất cả những điều đó khiến cuộc tấn công của Mỹ và Israel vô cùng rủi ro.

Ông Danny Citrinowicz, cựu giám đốc của tình báo quân sự Israel về Iran, cho rằng cuộc chiến trên không càng kéo dài, các đồng minh của Iran ở Li-băng, Yemen và Iraq càng có khả năng tham gia, khi chính phủ Iran tìm cách làm cho cuộc chiến trở nên đau đớn và tốn kém nhất có thể đối với cả Mỹ và Israel.

“Nếu họ biết đó là cuộc chiến sinh tử, thì họ chẳng có gì để mất khi tiếp tục”, ông Citrinowicz nhận định.

Theo chuyên gia này, khoảng 15 triệu trong số 93 triệu dân Iran là những người ủng hộ trung thành với Đại giáo chủ Ali Khamenei.

Một số nhà phân tích cho biết, khó có thể nói Mỹ và Israel cần không kích mức độ nào để loại bỏ họ, và cũng không rõ liệu những người tham gia làn sóng biểu tình vài tuần trước có nổi dậy chống lại giới lãnh đạo khi tên lửa của Israel và Mỹ bắn phá đất nước của họ hay không.

Theo ông Citrinowicz, việc Mỹ và Israel tuyên bố mục tiêu thay đổi chế độ Iran làm giảm khả năng quay lại bàn đàm phán với Tehran.

Ông Raz Zimmt - giám đốc chương trình Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh quốc gia ở Tel Aviv, cho rằng kết quả tốt nhất mà Mỹ và Israel nhận được từ chiến dịch không kích có thể là “thay đổi trong nội bộ chế độ (Iran), chứ không phải thay đổi chế độ”.

GIAO TRANH PAKISTAN - AFGHANISTAN BÙNG NỔ, VÌ SAO?

Giới chức Pakistan và Afghanistan hôm 27/2 cho biết, Pakistan đã không kích các thành phố lớn của Afghanistan, làm các cuộc đụng độ biên giới kéo dài nhiều tháng giữa hai nước leo thang.

Theo báo Straits Times và hãng tin BBC, các cuộc không kích và tấn công trên bộ của Pakistan đã nhắm trúng các đồn quân sự, trụ sở và kho đạn dược của Taliban ở nhiều khu vực dọc biên giới Afghanistan. Chiến dịch của Pakistan diễn ra sau khi quân Afghanistan tấn công lực lượng biên phòng của nước láng giềng.

Cả hai nước đều xác nhận đã phải hứng chịu tổn thất nặng nề trong cuộc giao tranh. Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan còn cho rằng đó là một "cuộc chiến công khai".

Căng thẳng leo thang kể từ khi Pakistan không kích 7 khu trại và nơi ẩn náu của các phần tử bị cáo buộc là khủng bố ở Afghanistan vào cuối tuần trước. Trước đó, hồi tháng 10/2025, các cuộc đụng độ biên giới giữa hai nước đã khiến hàng chục binh sĩ thiệt mạng. Hành động thù địch chấm dứt và lệnh ngừng bắn mong manh được thiết lập sau khi các cuộc đàm phán diễn ra với sự trung gian của Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar và Ảrập Xêút.

Lý do Pakistan và Afghanistan bất đồng

Pakistan hoan nghênh Taliban trở lại nắm quyền ở Afghanistan vào năm 2021, với việc Thủ tướng Pakistan lúc bấy giờ Imran Khan tuyên bố người Afghanistan đã “phá bỏ xiềng xích nô lệ”. Tuy nhiên, Islamabad sớm nhận ra chính quyền Taliban không hợp tác như họ mong đợi.

Islamabad cho biết lãnh đạo của nhóm Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP) và nhiều chiến binh của nhóm đang đóng quân tại Afghanistan. Ngoài ra, lực lượng vũ trang tìm kiếm độc lập cho tỉnh Balochistan ở tây nam Pakistan cũng sử dụng Afghanistan làm nơi trú ẩn an toàn.

Theo tổ chức giám sát toàn cầu AFTO, kể từ năm 2022, các cuộc giao tranh đã gia tăng hàng năm khi TTP và lực lượng nổi dậy Baloch tăng cường tấn công. Kabul đã nhiều lần phủ nhận việc cho phép các phần tử nổi dậy sử dụng lãnh thổ để mở các cuộc tập kích vào Pakistan. Chính quyền Taliban tại Afghanistan cũng cáo buộc Pakistan chứa chấp các tay súng thuộc tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng. Tuy nhiên, Islamabad đã phủ nhận cáo buộc.

Pakistan tin thỏa thuận ngừng bắn không kéo dài do các cuộc tấn công liên tục của các nhóm quân ở Afghanistan vào Pakistan. Kể từ đó, các cuộc đụng độ và đóng cửa biên giới giữa hai nước liên tục diễn ra, làm gián đoạn thương mại và đi lại dọc biên giới.

Ngòi nổ gây ra các cuộc đụng độ mới nhất

Một ngày trước các cuộc tấn công Afghanistan cuối tuần trước, các nguồn tin an ninh Pakistan tiết lộ họ có “bằng chứng không thể chối cãi” rằng các phần tử cực đoan ở Afghanistan đứng sau làn sóng tấn công và đánh bom tự sát nhắm vào quân đội và cảnh sát Pakistan gần đây.

Các nguồn tin đã liệt kê 7 cuộc tấn công đã được lên kế hoạch hoặc đã diễn ra thành công kể từ cuối năm 2024 của các phần tử cực đoan được cho có liên quan đến Afghanistan. Theo các nguồn tin an ninh Pakistan, một vụ tấn công tuần trước do một công dân Afghanistan thực hiện, đã khiến 11 nhân viên an ninh và 2 thường dân thiệt mạng tại quận Bajaur. Tổ chức TTP đã nhận trách nhiệm về vụ tấn công này.

TTP được một số nhóm quân hoạt động ở tây bắc Pakistan thành lập năm 2007. Nhóm này thường được biết đến với tên gọi Taliban Pakistan. Họ đã tấn công các khu chợ, nhà thờ Hồi giáo, sân bay, căn cứ quân sự, đồn cảnh sát cũng như chiếm giữ lãnh thổ dọc biên giới với Afghanistan và sâu bên trong Pakistan, bao gồm cả Thung lũng Swat.

TTP cũng sát cánh với Taliban Afghanistan để chống lại lực lượng do Mỹ dẫn đầu ở Afghanistan và chứa chấp các tay súng Afghanistan ở Pakistan.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Các nhà phân tích cho rằng Islamabad có khả năng sẽ tăng cường chiến dịch quân sự, trong khi Kabul sẽ trả đũa dưới hình thức đột kích vào các trạm biên giới và tiến hành nhiều cuộc tấn công xuyên biên giới hơn vào các lực lượng an ninh Pakistan.

Trên lý thuyết, năng lực quân sự giữa hai bên có sự chênh lệch lớn. Với 172.000 quân, lực lượng của Taliban chưa bằng 1/3 quân số của Pakistan. Theo dữ liệu năm 2025 từ Viện Nghiên cứu chiến lược quốc tế, lực lượng vũ trang Pakistan gồm hơn 600.000 quân tại ngũ, có hơn 6.000 xe bọc thép và hơn 400 máy bay chiến đấu. Quốc gia này cũng sở hữu vũ khí hạt nhân.

Ngược lại, chính quyền Taliban ở Afghanistan chỉ sở hữu 6 máy bay và 23 trực thăng, tình trạng không được tiết lộ và cũng không có máy bay chiến đấu hay lực lượng không quân hiệu quả.

Nguồn: CafeF; Soha; Tiền Phong; Vietnamnet