CUỘC ĐUA DỰ TRỮ KHOÁNG SẢN THIẾT YẾU

Một cuộc đua mới nhằm bảo đảm nguồn cung các khoáng sản thiết yếu đang diễn ra trên thế giới.

Từ đề xuất của Mỹ nhằm xây kho dự trữ cho đến việc mở rộng nguồn dự phòng tại châu Á và Liên minh châu Âu (EU), các chính phủ đang nỗ lực hành động để bảo đảm quyền tiếp cận các kim loại được xem là thiết yếu đối với an ninh quốc gia và chính sách công nghiệp.

Theo đài CNBC hôm 24-2, ông Patrick Schröder, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chatham House (Anh), nhận định các chính phủ đang tìm cách giảm thiểu sự phụ thuộc vào những chuỗi cung ứng tập trung và biện pháp kiểm soát xuất khẩu.

Tại Mỹ, giới chức nước này mới đây đã phác thảo kế hoạch xây dựng kho dự trữ khoáng sản chiến lược trị giá khoảng 12 tỉ USD. Sáng kiến này nhằm tăng cường khả năng chống đứt gãy chuỗi cung ứng cho ngành công nghiệp Mỹ bằng cách tích trữ đất hiếm và các kim loại thiết yếu phục vụ điện khí hóa, quốc phòng và sản xuất tiên tiến.

Hồi tháng 1, Úc công bố kế hoạch chính thức hóa chiến lược dự trữ do nhà nước hậu thuẫn thông qua việc thành lập quỹ dự trữ khoáng sản chiến lược trị giá 800 triệu USD. Trong khi đó, EU đang thúc đẩy kế hoạch xây dựng kho dự trữ chung đối với nguyên liệu thô quan trọng. Ý, Pháp và Đức dự kiến dẫn đầu nỗ lực này.

Cuối tuần rồi, Ấn Độ và Brazil nhất trí thắt chặt hợp tác về khoáng sản quan trọng và đất hiếm trong bối cảnh New Delhi đang nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung và giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Thỏa thuận này hướng tới việc tăng cường thương mại song phương và xây dựng chuỗi cung ứng vững chắc hơn cho những vật liệu quan trọng đối với các ngành năng lượng sạch, công nghệ và quốc phòng.

Đầu năm nay, Hàn Quốc đã triển khai một chiến lược toàn diện về khoáng sản quan trọng, được hậu thuẫn bởi khoảng 172 triệu USD từ ngân sách nhà nước. Theo chiến lược này, chính phủ sẽ mở rộng quy mô dự trữ và cơ sở hạ tầng liên quan.

Hiện tại, Trung Quốc đang thống trị khâu chế biến đất hiếm và kiểm soát phần lớn năng lực tinh chế kim loại công nghiệp toàn cầu. Ngay cả khi các mỏ dự trữ nằm rải rác ở nhiều khu vực địa lý khác nhau, khâu chế biến thường vẫn tập trung vào một mối. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã nhiều lần cảnh báo rằng sự tập trung cao độ của chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng tiềm ẩn những lỗ hổng an ninh.

Các nhà phân tích dự báo hoạt động tích trữ của chính phủ sẽ tăng tốc, đặc biệt đối với các kim loại phục vụ chuyển đổi năng lượng và quốc phòng. "Chúng ta vẫn đang ở giai đoạn đầu của xu hướng này. Các chính phủ hiện xem chuỗi cung ứng như một phần của hạ tầng an ninh quốc gia, chứ không đơn thuần là các dòng chảy thương mại" - bà Natalie Scott-Gray, chuyên gia tại Tập đoàn Tài chính StoneX (Mỹ), nhận định.

XUNG ĐỘT UKRAINE GIỮA ĐÁNH VÀ ĐÀM

Chiến trường Ukraine tiếp tục hứng chịu các đợt không kích dữ dội gây thương vong và tàn phá hạ tầng, trong khi các kênh ngoại giao được thúc đẩy nhằm tìm lối thoát cho cuộc xung đột đã bước sang năm thứ 5.

Ukraine cáo buộc Nga rạng sáng 26.2 tiến hành đợt tấn công bằng tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và máy bay không người lái (UAV) nhằm vào các vùng Kyiv, Kharkiv và Zaporizhzhia, theo Reuters. Chính quyền địa phương cho biết khoảng 20 người bị thương, nhiều tòa nhà dân cư và cơ sở hạ tầng bị hư hại. Phía Nga chưa bình luận về các thông tin trên.

Trước đó, Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov ngày 25.2 cho hay nước này đã triển khai kế hoạch lắp đặt lưới chống UAV dọc 4.000 km đường bộ tại các khu vực tiền tuyến và dự kiến hoàn tất cuối năm 2026, trong bối cảnh UAV Nga ngày càng nhắm vào tuyến tiếp tế và căn cứ hậu phương của Ukraine. Cùng ngày, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết 4 công ty quốc phòng Ukraine ký thỏa thuận hợp tác với các đối tác Đan Mạch, Phần Lan và Latvia theo sáng kiến "Xây dựng cùng Ukraine".

Ở chiều ngược lại, Hãng TASS của Nga đưa tin 7 người thiệt mạng và 10 người bị thương trong vụ UAV Ukraine tấn công nhà máy phân bón PAO Dorogobuzh tại Smolensk (Nga). Ông Vasily Anokhin - Thống đốc vùng Smolensk, mô tả đây là một "doanh nghiệp dân sự". Phía Ukraine chưa bình luận về cáo buộc trên.

Trong khi đó, báo cáo của Viện Nghiên cứu chiến tranh (ISW - Mỹ) ngày 25.2 nhận định Nga đang đối mặt các vấn đề nghiêm trọng về nhân lực và tài chính quân sự, khi tỷ lệ thương vong vượt quá tỷ lệ tuyển quân. Cùng ngày, Bộ trưởng Lực lượng vũ trang Anh Al Carns nói với The Independent rằng thương vong gia tăng và các dấu hiệu bất ổn kinh tế có thể làm suy giảm khả năng Nga phát động một chiến dịch quy mô lớn mới trong thời gian tới.

Trong bối cảnh giao tranh chưa hạ nhiệt, các bên vẫn nỗ lực giữ nhịp đối thoại. Thư ký Hội đồng an ninh và quốc phòng Ukraine Rustem Umerov dự kiến sẽ sớm gặp giới chức Mỹ tại Geneva (Thụy Sĩ). Ukraine cho biết các cuộc gặp nhằm chuẩn bị cho vòng đàm phán 3 bên Nga - Ukraine - Mỹ đầu tháng 3, mở đường cho khả năng tiếp xúc ở cấp lãnh đạo.

Trước đó, Tổng thống Ukraine Zelensky ngày 25.2 điện đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump trước thềm cuộc gặp giữa quan chức hai nước tại Geneva. Theo trang Axios, cuộc trao đổi được mô tả là thân thiện và mang tính xây dựng. Ông Zelensky bày tỏ hy vọng xung đột có thể kết thúc trong năm nay, trong khi ông Trump muốn đạt kết quả trong vòng một tháng.

Về phần mình, Nga phản ứng thận trọng với những diễn biến trên. Phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov ngày 25.2 nói hội nghị thượng đỉnh giữa lãnh đạo Ukraine, Nga và Mỹ chỉ nên diễn ra ở giai đoạn cuối để "hoàn tất thỏa thuận". Ông cũng đặt vấn đề về hiệu quả của một cuộc gặp cấp cao nếu lập trường của Kyiv không thay đổi.

Trả lời phỏng vấn Đài Fox News trước đó, Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff cho rằng một cuộc gặp thượng đỉnh Nga - Ukraine có thể diễn ra sớm và Tổng thống Trump có thể tham dự nếu nhận thấy cơ hội đạt được kết quả tích cực. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 25.2 khẳng định Washington không muốn từ bỏ vai trò xúc tác đàm phán, song nhấn mạnh "sự kiên nhẫn của Tổng thống Trump không phải là vô hạn".

PAKISTAN XÁC NHẬN KHÔNG KÍCH AFGHANISTAN, VÌ SAO?

Pakistan xác nhận đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào hai thành phố Kabul và Kandahar của Afghanistan trong động thái mà họ gọi là đáp trả các cuộc tấn công trước đó, theo một quan chức chính phủ.

Diễn biến này xảy ra chỉ vài giờ sau khi Pakistan thông báo hai binh sĩ của họ thiệt mạng trong một chiến dịch của lực lượng Taliban ở Afghanistan dọc biên giới chung giữa hai nước.

Theo nhóm phóng viên AFP tại hiện trường, nhiều tiếng nổ lớn làm rung chuyển thủ đô Kabul vào rạng sáng hôm nay 27/2.

Các vụ nổ kèm theo tiếng máy bay phản lực được nghe thấy khắp thành phố vào khoảng 01 giờ 50 phút sáng. Tiếng súng vang lên tại khu vực trung tâm Kabul cho tới khoảng 2 giờ rưỡi sáng.

Pakistan tuyên bố 'chiến tranh công khai'

Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan, ông Khawaja Muhammad Asif, đã tuyên bố "chiến tranh công khai" với chính quyền Taliban ở Afghanistan trong một bài đăng gay gắt trên X.

"Pakistan đã nỗ lực hết sức để duy trì tình hình bình thường thông qua các kênh trực tiếp và thông qua các quốc gia hữu nghị. Chúng tôi đã tiến hành ngoại giao toàn diện."

"Sự kiên nhẫn của chúng tôi đã cạn. Giờ đây là chiến tranh công khai giữa chúng tôi và các người," ông viết.

Hai bên từng đạt được một thỏa thuận ngừng bắn mong manh vào tháng 10/2025 sau hàng loạt vụ đụng độ đẫm máu, dù giao tranh lẻ tẻ vẫn tiếp diễn.

Trong khi đó, Tổng thống Pakistan, Asif Ali Zardari, ca ngợi phản ứng của lực lượng vũ trang nước này trước các cuộc tấn công của Taliban Afghanistan.

"Phản ứng của các lực lượng vũ trang chúng ta là toàn diện và quyết đoán."

"Những ai nhầm lẫn hòa bình của chúng ta với sự yếu đuối sẽ phải đối mặt với phản ứng mạnh mẽ - và không ai nằm ngoài tầm với," ông viết.

Trong một bài đăng khác, ông nói Pakistan "hoàn toàn biết rõ những kẻ lập kế hoạch, hỗ trợ và bảo trợ cho bạo lực đang ở đâu" và cảnh báo họ sẽ phải chịu hậu quả.

Hai bên cáo buộc nhau nổ súng trước

Giống các đợt giao tranh trước, cả Pakistan và lực lượng Taliban ở Afghanistan đều cáo buộc phía kia tấn công trước và tuyên bố đã gây thiệt hại nặng nề cho đối phương.

Chính quyền Pakistan cho biết họ tiến hành "các cuộc tấn công đáp trả" nhằm vào Kabul, Kandahar và các địa điểm khác để phản ứng trước "các cuộc tấn công vô cớ của Afghanistan".

Lực lượng Taliban của Afghanistan nói họ mở chiến dịch "quy mô lớn" nhằm đáp trả các đòn không kích hồi đầu tuần, mà họ cho rằng đã khiến ít nhất 18 người thiệt mạng. Islamabad khẳng định mục tiêu là các trại và nơi ẩn náu của phần tử vũ trang.

Người phát ngôn quân sự Taliban, Mawlawi Wahidullah Mohammadi, cho biết chiến dịch "trả đũa" được phát động vào khoảng 20:00 giờ địa phương hôm 26/2 (khoảng 22 giờ 30 phút cùng ngày giờ Việt Nam).

Người phát ngôn chính của Taliban, Zabihullah Mujahid, tuyên bố cuộc tấn công đã khiến "nhiều" binh sĩ Pakistan thiệt mạng và bắt giữ thêm một số người - nhưng phía Pakistan phủ nhận.

Những gì đã biết về thương vong

Theo ông Mosharraf Zaidi, người phát ngôn của Thủ tướng Pakistan, tổng cộng 133 thành viên Taliban Afghanistan đã thiệt mạng và hơn 200 người bị thương do các cuộc tấn công của lực lượng Pakistan.

Ông cho biết có "nhiều thương vong hơn nữa" do các cuộc không kích của Pakistan tại Kabul, Paktia và Kandahar hôm 27/2.

Trong khi đó, ông Zabihullah Mujahid tuyên bố "không ai bị thương" trong các cuộc không kích mới nhất của Pakistan.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các con số này rất khó kiểm chứng độc lập.

Trong các đợt giao tranh trước đây, cả hai bên đều tuyên bố gây tổn thất nặng cho đối phương trong khi khẳng định thiệt hại phía mình là rất hạn chế.

THÔNG ĐIỆP BẤT NGỜ CỦA MỸ VỀ IRAN

Chính quyền Trump phát đi tín hiệu đan xen giữa đe dọa quân sự và để ngỏ đối thoại với Iran, trong khi Quốc hội Mỹ yêu cầu được tham vấn trước mọi quyết định sử dụng vũ lực.

Thông điệp của chính quyền Donald Trump về Iran đang bộc lộ nhiều tín hiệu trái chiều. Trong khi Tổng thống Mỹ dường như nghiêng về khả năng tiến hành các đòn tấn công hạn chế, Nhà Trắng lại luân phiên phát đi thông điệp vừa cứng rắn đe dọa, vừa để ngỏ cánh cửa đối thoại, khiến lập luận cho một sự can thiệp quân sự trở nên thiếu nhất quán.

Ở chiều ngược lại, phe Dân chủ chỉ trích mục tiêu chiến lược của ông Trump chưa rõ ràng, đồng thời yêu cầu Quốc hội phải được tham vấn trước bất kỳ quyết định đưa nước Mỹ vào một cuộc xung đột nào, theo AFP.

Mâu thuẫn

Vòng đàm phán Mỹ - Iran lần thứ ba kết thúc ngày 26/2 tại Geneva, với Oman - quốc gia trung gian - cho biết đã đạt được “tiến triển đáng kể”. Tuy nhiên, nguy cơ leo thang căng thẳng vẫn khiến giới hoạch định chính sách tại Washington quan ngại.

Tổng thống Trump tuyên bố ưu tiên giải pháp ngoại giao, song khẳng định sẵn sàng ra lệnh không kích nếu đàm phán đổ vỡ. Lập trường này được hậu thuẫn bởi việc Mỹ tăng cường hiện diện quân sự quy mô lớn tại Trung Đông.

Phát biểu ngày 25/2 tại Saint Kitts và Nevis, Ngoại trưởng Marco Rubio dường như hạ thấp kỳ vọng về kết quả đàm phán ở Geneva, cho rằng cuối cùng các cuộc thảo luận sẽ phải vượt ra ngoài vấn đề hạt nhân. Ông nhấn mạnh việc Tehran từ chối bàn về tên lửa đạn đạo là “một trở ngại rất lớn”.

Trong Thông điệp Liên bang trước Quốc hội ngày 24/2, ông Trump đề cập đến “tham vọng hạt nhân đen tối” của Iran và cáo buộc Tehran phát triển vũ khí có thể vươn tới lãnh thổ Mỹ. Ông cho rằng Iran đã sở hữu các tên lửa có khả năng đe dọa châu Âu và các căn cứ Mỹ ở nước ngoài, đồng thời đang phát triển loại có thể bắn tới Mỹ.

Tuy nhiên, một báo cáo năm 2025 của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội cho biết tầm bắn tối đa của kho tên lửa tầm trung Iran khoảng 3.000 km - chưa đủ để vươn tới lãnh thổ Mỹ.

Vấn đề làm giàu uranium của Iran cũng là điểm gây nhiễu trong thông điệp từ Washington. Ngày 25/2, Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết Iran “hiện chưa làm giàu uranium, nhưng đang tìm cách đạt tới khả năng đó trong tương lai”.

Trong khi đó, chỉ trước đó vài ngày, đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff - người tham gia đàm phán tại Geneva cùng Jared Kushner - phát biểu trên Fox News rằng Iran đã làm giàu uranium ở mức khoảng 60% và “có thể chỉ còn cách vật liệu cấp độ công nghiệp để chế tạo bom khoảng một tuần”.

Nhận định này được đưa ra bất chấp việc Tổng thống Donald Trump liên tục khẳng định các cuộc không kích bằng tên lửa và máy bay hồi tháng 6 năm ngoái đã “xóa sổ” chương trình hạt nhân của Tehran.

Bình luận trên mạng xã hội X ngày 26/2, cựu Thủ tướng Thụy Điển Carl Bildt cho rằng diễn biến hiện nay “bắt đầu gợi nhớ đến năm 2003”. Khi đó, Tổng thống Mỹ George W. Bush đã phát động chiến tranh Iraq với cáo buộc Baghdad sở hữu vũ khí hủy diệt hàng loạt - nhưng sau này không tìm thấy bằng chứng.

Ông Bildt cũng bày tỏ hoài nghi về các tuyên bố cho rằng Iran đang phát triển tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, đồng thời cho rằng những cáo buộc Tehran có tên lửa đủ sức vươn tới châu Âu là “đáng nghi vấn”.

Tại Washington, các nghị sĩ Dân chủ cho rằng Quốc hội liên bang - cơ quan duy nhất có thẩm quyền tuyên chiến theo Hiến pháp Mỹ - đang bị gạt ra khỏi tiến trình ra quyết định.

Phát biểu tại Thượng viện ngày 26/2, Lãnh đạo phe thiểu số Chuck Schumer cho biết: “Tất cả đều đang đặt câu hỏi về kế hoạch đối với Iran, nhưng chính quyền chưa đưa ra câu trả lời rõ ràng”. Ông kêu gọi Nhà Trắng minh bạch mục tiêu và thông tin đầy đủ cho người dân Mỹ.

Trước đó, ngày 24/2, các lãnh đạo chủ chốt của Quốc hội đã họp kín với ông Rubio tại Nhà Trắng, ngay trước bài phát biểu của Tổng thống Trump trước lưỡng viện.

Các nghị sĩ Dân chủ cho biết sẽ thúc đẩy một cuộc bỏ phiếu tại Hạ viện - nơi đảng Cộng hòa đang kiểm soát đa số - về một nghị quyết yêu cầu tổng thống phải trình bày trước Quốc hội mọi lập luận cho việc sử dụng vũ lực nhằm vào Iran.

Theo tuyên bố chung, dự luật này sẽ buộc tổng thống phải ra trước Quốc hội để giải trình và xin chấp thuận nếu muốn triển khai hành động quân sự chống lại Tehran.

Hiện thời điểm tổ chức bỏ phiếu vẫn chưa được ấn định.

Nguồn: Soha; Thanh Niên; BBC; Zing News