NHÌN LẠI KINH TẾ THẾ GIỚI NĂM 2025: KHI THỰC TẾ TÍCH CỰC HƠN NHỮNG DỰ BÁO BI QUAN

Bất chấp những rung lắc lớn từ chính sách thuế quan và xu hướng phân mảnh thương mại, kinh tế thế giới năm 2025 vẫn cho thấy khả năng chống chịu đáng kể. Hoạt động kinh tế toàn cầu không rơi vào kịch bản suy giảm sâu như nhiều dự báo bi quan trước đó mà từng bước quay lại quỹ đạo tăng trưởng.

Áp lực thuế quan phủ bóng thương mại toàn cầu

Trong nửa đầu năm 2025, thuế quan nổi lên như một tâm điểm của bức tranh kinh tế toàn cầu. Loạt biện pháp thuế do Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố đầu tháng 4, được ông gọi là “Ngày Giải phóng”, đã lập tức tạo ra những rung lắc mạnh trên thị trường quốc tế. Việc Washington đồng thời áp thuế cao hơn với cả đồng minh lẫn đối thủ cho thấy một thông điệp rõ ràng: Mỹ đang tái định vị chiến lược, trong đó trật tự thương mại cũ không còn là ưu tiên hàng đầu.

So với giai đoạn trước, làn sóng căng thẳng thuế quan lần này không còn bó hẹp trong quan hệ Mỹ - Trung mà lan rộng ra phạm vi toàn cầu, kéo theo hàng loạt cuộc thương lượng căng thẳng phía sau hậu trường. Thuế quan chỉ là phần dễ thấy, còn cốt lõi của cuộc cạnh tranh nằm ở công nghệ lõi, năng lượng sạch và các chuỗi cung ứng mang tính chiến lược. Từ đất hiếm, chip AI của Nvidia, các hợp đồng LNG dài hạn cho đến yêu cầu đưa nhà máy sản xuất trở lại Mỹ, những “con bài” này ngày càng xuất hiện dày đặc trên bàn đàm phán.

Chính sách thương mại mới của Washington được củng cố thông qua hàng loạt thỏa thuận song phương, trong đó trọng tâm là tái thiết kế chuỗi giá trị ở nhiều lĩnh vực then chốt như y tế, bán dẫn và xe điện. Thuế quan vì vậy không còn đơn thuần là công cụ bảo hộ, mà trở thành đòn bẩy buộc các đối tác điều chỉnh cấu trúc sản xuất theo ưu tiên chiến lược của Mỹ, đặt vấn đề an ninh chuỗi cung ứng lên trên hiệu quả kinh tế thuần túy.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc đẩy mạnh mở rộng ảnh hưởng thương mại sang Nam Á, Trung Đông và Mỹ Latinh, đồng thời gia tăng tín dụng ưu đãi và trợ cấp công nghiệp nhằm giữ vững hệ sinh thái sản xuất trong nước. Những bước đi này đang góp phần làm sâu sắc thêm quá trình phân mảnh của chuỗi cung ứng toàn cầu. Trước bối cảnh đó, các tập đoàn đa quốc gia tăng tốc triển khai chiến lược “China+1”, dịch chuyển một phần năng lực sản xuất sang Đông Nam Á, Mexico hoặc Ấn Độ.

Kinh tế thế giới đứng vững trước cú sốc thuế quan

Sau cú sốc ban đầu từ các biện pháp thuế quan, kinh tế thế giới đã tránh được kịch bản suy giảm nghiêm trọng như nhiều dự báo bi quan trước đó. Hoạt động kinh tế toàn cầu không chỉ không rơi vào một cú giảm tốc sâu, mà còn dần quay trở lại quỹ đạo tiệm cận các dự báo đầu năm, cho thấy khả năng thích ứng ngày càng rõ nét.

Theo tổng hợp của giới phân tích, tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2025 có thể đạt khoảng 2,7%, gần như không thay đổi so với ước tính ban đầu, dù tâm lý thị trường từng trải qua nhiều đợt biến động mạnh. Điều này cho thấy cú sốc thuế quan, ít nhất đến thời điểm hiện tại, chưa đủ lớn để đảo chiều xu hướng phục hồi của kinh tế thế giới.

Tuy vậy, bức tranh tăng trưởng này vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Động lực phục hồi chủ yếu đến từ chi tiêu tài khóa, nới lỏng tiền tệ và làn sóng đầu tư công nghệ, trong khi niềm tin vào các nguyên tắc thương mại và chính sách dài hạn vẫn ở mức thấp. Kinh tế toàn cầu vì thế đang vận hành trong trạng thái ổn định nhưng mong manh, dễ bị tổn thương trước những cú sốc chính sách mới.

Mỹ tiếp tục giữ vai trò đầu tàu tăng trưởng, bất chấp các dự báo trước đó về khả năng giảm tốc. Kết quả này phản ánh tác động tổng hợp của đầu tư mạnh vào trí tuệ nhân tạo, các đợt cắt giảm lãi suất của Fed, các biện pháp hỗ trợ tài khóa và mức độ lan tỏa của thuế quan lên giá cả thấp hơn so với lo ngại ban đầu.

Tại các nền kinh tế phát triển, tăng trưởng được kỳ vọng phục hồi lên khoảng 1,4% nhờ lạm phát hạ nhiệt, lãi suất giảm và các gói tài khóa có trọng tâm, đặc biệt tại khu vực EU. Với nhóm các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, ngoại trừ Trung Quốc, triển vọng tăng trưởng duy trì quanh mức 3,5%. Riêng Trung Quốc được kỳ vọng cải thiện đà tăng trưởng nhờ điều hành chính sách linh hoạt, qua đó bù đắp phần nào những lực cản kéo dài từ lĩnh vực bất động sản.

Theo thống kê của Quỹ Tiền tệ quốc tế, năm 2025, Mỹ tiếp tục giữ vị trí nền kinh tế lớn nhất thế giới, trong khi Trung Quốc đứng thứ hai với GDP ước vượt 19.000 tỷ USD và duy trì vai trò cường quốc sản xuất, xuất khẩu hàng chế tạo. Đức xếp thứ ba với GDP khoảng 5.000 tỷ USD, tiếp đến là Nhật Bản với khoảng 4.300 tỷ USD. Ấn Độ đứng thứ năm với GDP hơn 4.000 tỷ USD, ghi dấu ấn là một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới.

Anh, Pháp và Italy lần lượt giữ các vị trí tiếp theo, trong khi Nga đứng thứ 9 với GDP ước đạt 2.300 tỷ USD, duy trì tăng trưởng ổn định bất chấp các lệnh trừng phạt liên quan đến xung đột Nga - Ukraine. Canada khép lại nhóm 10 nền kinh tế lớn nhất thế giới với GDP năm 2025 ước khoảng 2.200 tỷ USD.

Dự báo kinh tế toàn cầu tăng nhẹ trong năm 2026

IMF dự báo quy mô kinh tế toàn cầu năm 2026 đạt khoảng 124.000 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng dao động trong khoảng 2,1-2,8%. Đây được xem là giai đoạn tăng trưởng tương đối vững chắc, dù các bất ổn vẫn hiện hữu. Tuy nhiên, sự khác biệt về động lực tăng trưởng và rủi ro giữa các khu vực và các nền kinh tế lớn sẽ ngày càng rõ nét.

Đồng quan điểm với IMF, Goldman Sachs dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 đạt khoảng 2,8%. Deloitte cũng đưa ra đánh giá tương tự, cho rằng GDP toàn cầu có thể tăng nhẹ khoảng 2,1%, phản ánh đà phục hồi ở mức vừa phải dưới tác động đan xen của các yếu tố chu kỳ và cấu trúc.

Nhìn tổng thể, năm 2026 được nhiều tổ chức đánh giá là giai đoạn ổn định hơn so với thời kỳ bất định kéo dài trước đó, song vẫn chứng kiến sự phân hóa rõ rệt giữa các khu vực và nhóm quốc gia. Áp lực chi phí tài chính, rủi ro lạm phát và biến động thương mại tiếp tục là những yếu tố buộc các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp phải theo dõi sát sao để cân đối giữa mục tiêu tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô.

Mỹ được dự báo tiếp tục giữ vị trí nền kinh tế lớn nhất thế giới với GDP khoảng 31,8 nghìn tỷ USD, trong khi Trung Quốc và Đức lần lượt đứng thứ 2 và thứ 3. Đáng chú ý, Ấn Độ được kỳ vọng vượt Nhật Bản để trở thành nền kinh tế lớn thứ tư toàn cầu.

TRUNG QUỐC: CUỘC ĐUA AI TĂNG TỐC TRƯỚC THỀM TẾT NGUYÊN ĐÁN

Trước tết Nguyên đán, các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc đồng loạt nâng cấp mô hình, tung ưu đãi và thử nghiệm robot, đưa AI bước vào giai đoạn cạnh tranh toàn diện.

Làn sóng AI tại Trung Quốc bước vào ''mùa cao điểm''

Thời điểm cuối năm âm lịch vốn được coi là “mùa cao điểm” tiêu dùng và truyền thông tại Trung Quốc. Năm nay, bên cạnh thương mại điện tử và du lịch, trí tuệ nhân tạo (AI) nổi lên như một điểm mới, khi hàng loạt doanh nghiệp đồng loạt công bố hoặc nâng cấp mô hình.

Một năm sau khi startup DeepSeek gây chú ý với các mô hình R1 và V3, thị trường tiếp tục chờ đợi thế hệ mới V4 cùng phiên bản R2. Việc nâng cấp dung lượng chatbot lên 1 triệu token đã cho thấy tham vọng mở rộng năng lực xử lý dữ liệu ở quy mô lớn, hướng tới các ứng dụng chuyên sâu hơn trong nghiên cứu, tài chính và quản trị doanh nghiệp. Đây không chỉ là cuộc đua về thông số kỹ thuật, mà là bước chuyển sang giai đoạn tối ưu hóa khả năng triển khai thực tế.

Ở nhóm tập đoàn công nghệ lớn, ByteDance (công ty mẹ của Tiktok) giới thiệu Doubao 2.0 với định hướng tăng cường khả năng tư duy nhiều bước và xử lý tác vụ phức tạp. Song song đó, các mô hình tạo video Seedance 2.0 và tạo ảnh Seedream 5.0 Lite tiếp tục mở rộng năng lực đa phương tiện, phục vụ nhu cầu sáng tạo nội dung dịp lễ hội, từ video chúc Tết cá nhân hóa đến quảng cáo thương mại điện tử.

Trong khi đó, Alibaba - một trong những doanh nghiệp công nghệ lớn nhất Trung Quốc, lại tiếp tục củng cố hệ sinh thái AI, với kế hoạch ra mắt Qwen 3.5. Đáng chú ý, chiến dịch phát phiếu giảm giá quy mô lớn, nhằm thúc đẩy mô hình mua sắm có sự hỗ trợ của AI đã ghi nhận lượng đơn hàng tăng mạnh chỉ trong vài ngày. Điều này cho thấy, AI không còn dừng ở tương tác ngôn ngữ, mà đã tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị tiêu dùng.

Ở mảng thiết bị, Tencent tối ưu mô hình để vận hành trên điện thoại di động; trong khi đó, Flytek giới thiệu Spark X2 huấn luyện hoàn toàn trên chip nội địa, tập trung vào giáo dục và y tế.

Việc đồng loạt tung sản phẩm trước kỳ nghỉ dài ngày giúp thu hút người dùng mới, gia tăng độ phủ thương hiệu và củng cố niềm tin của giới đầu tư. Theo đó, AI tại Trung Quốc đã bước sang giai đoạn cạnh tranh toàn diện, từ nền tảng ngôn ngữ lớn đến hệ sinh thái đa phương thức và ứng dụng chuyên ngành.

Thực tế, trước đó, các tập đoàn công nghệ lớn như Alibaba và Tencent đã tận dụng dịp Tết Nguyên đán để triển khai loạt chương trình, nhằm thu hút người dùng trợ lý AI với quy mô hàng tỷ Nhân dân tệ. Đáng chú ý, trợ lý AI Qwen của Alibaba thực hiện chiến dịch trị giá 3 tỷ Nhân dân tệ, phát thẻ quà tặng để người dùng thanh toán trực tiếp qua giao diện chatbot. Sau ưu đãi, nhiều sản phẩm từ trà sữa đến đồ ăn nhanh có giá chỉ còn 1 xu. Chỉ trong 6 ngày đầu triển khai, nền tảng ghi nhận khoảng 120 triệu đơn hàng.

Tencent cũng đã triển khai chương trình lì xì kỹ thuật số cho trợ lý AI Yuanbao với tổng giá trị lên tới 1 tỷ Nhân dân tệ. Tổng quy mô ưu đãi dịp Tết của các doanh nghiệp AI được ước tính vượt 4,5 tỷ Nhân dân tệ.

Các diễn biến này cho thấy cạnh tranh AI tại Trung Quốc đang chuyển trọng tâm từ nâng cấp năng lực mô hình sang mở rộng kịch bản ứng dụng thực tế. Thông qua việc tích hợp chatbot với thương mại điện tử, thanh toán số và giao đồ ăn, doanh nghiệp từng bước định vị AI như một “cổng dịch vụ” mới trong hệ sinh thái số.

Khi AI bước ra không gian lễ hội

Bên cạnh làn sóng ra mắt mô hình AI mới từ các tập đoàn công nghệ lớn, lĩnh vực robot ứng dụng trí tuệ nhân tạo cũng ghi nhận những bước triển khai thực tế trong các hoạt động mừng Xuân tại Trung Quốc.

Tại một trung tâm thương mại phía tây Bắc Kinh, bốn robot cao khoảng 95cm đã tổng duyệt trước khi xuất hiện tại hội chợ mừng xuân. Trong trang phục múa lân, các robot thực hiện động tác nhún gối, xoay người, lắc đầu theo nhịp trống. Ngoài múa lân, robot còn biểu diễn võ thuật, Kinh kịch, đọc thơ và tham gia các trò chơi vận động.

Theo ban tổ chức, đây là năm thứ hai mô hình “hội chợ công nghệ” được tổ chức song song cùng hoạt động văn hóa truyền thống. Ông Qiu Feng, thành viên ban tổ chức, cho biết số lượng robot năm nay tăng đáng kể; đồng thời, độ chính xác và tính ổn định trong chuyển động được cải thiện nhờ nâng cấp thuật toán và cảm biến.

Các robot tham gia sự kiện do nhiều startup trong nước phát triển, trong đó có Booster Robotics. Ông Ren Zixin, Giám đốc marketing của doanh nghiệp, cho biết robot vận hành trong “môi trường AI”, tức là khi nhận hiệu lệnh, hệ thống có thể tự phân tích tình huống và điều khiển chuyển động thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào điều khiển từ xa. Tuy nhiên, theo ông, con người vẫn giữ vai trò giám sát kỹ thuật trong quá trình vận hành.

Việc đưa robot vào không gian lễ hội cho thấy, xu hướng mở rộng ứng dụng AI từ môi trường trực tuyến sang đời sống thực. Nếu trước đây, công nghệ chủ yếu hiện diện dưới dạng chatbot hay nền tảng số, thì nay các sản phẩm AI đã bắt đầu tham gia các hoạt động công cộng, qua đó kiểm nghiệm khả năng vận hành trong môi trường đông người và điều kiện phức tạp.

Động thái này cũng phản ánh định hướng phát triển robot ứng dụng trí tuệ nhân tạo như một cấu phần của chiến lược công nghiệp mới. Trong bối cảnh Trung Quốc đẩy mạnh tự động hóa và nâng cấp chuỗi sản xuất, việc thử nghiệm robot trong các không gian cộng đồng có thể được xem là bước đệm, nhằm chuẩn bị cho những ứng dụng quy mô lớn hơn.

CHÍNH PHỦ MỸ ĐÓNG CỬA MỘT PHẦN

Chính phủ Mỹ bắt đầu đóng cửa một phần, khi các nghị sĩ lưỡng đảng chưa thể thông qua ngân sách cho Bộ An ninh Nội địa.

Chính phủ Mỹ bắt đầu đóng cửa một phần từ 0h ngày 14/2 (12h giờ Hà Nội) với cơ quan bị ảnh hưởng là Bộ An ninh Nội địa (DHS). Đợt đóng cửa diễn ra sau khi các nghị sĩ Dân chủ và Cộng hòa không thể đạt thỏa thuận về ngân sách tài trợ cho hoạt động của DHS trước hạn chót.

Thượng viện và Hạ viện Mỹ không có lịch làm việc trước ngày 23/2, đồng nghĩa đợt đóng cửa lần này sẽ kéo dài ít nhất 10 ngày.

Nhân viên các đơn vị trực thuộc DHS như Cơ quan Quản lý Tình trạng Khẩn cấp Liên bang (FEMA), Cơ quan An ninh Vận tải (TSA) và Tuần duyên Mỹ sẽ không được trả lương trong thời gian này, mà phải chờ đến khi quốc hội thông qua ngân sách. Phần lớn nhân viên FEMA, TSA, Tuần duyên Mỹ vẫn tiếp tục làm việc trong thời gian này, do vai trò của họ là thiết yếu.

Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) và cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới (CBP) ít bị ảnh hưởng hơn. Hai cơ quan vẫn có nguồn tài trợ 75 tỷ USD từ "đạo luật to đẹp" của Tổng thống Donald Trump được quốc hội thông qua năm ngoái.

Đây là lần thứ ba chính phủ Mỹ đóng cửa kể từ khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ hai vào tháng 1/2025. Đợt đóng cửa đầu tiên bắt đầu từ 1/10/2025 và kéo dài kỷ lục 43 ngày, do lưỡng đảng bất đồng về ngân sách cho năm tài khóa 2026. Hai bên sau đó đạt thỏa thuận ngân sách ngắn hạn, cho phép chính phủ mở cửa trở lại.

Đợt đóng cửa thứ hai bắt đầu từ ngày 31/1, kéo dài 4 ngày, do không nhất trí được ngân sách cho DHS. Nhà Trắng và các nghị sĩ lưỡng đảng sau đó đạt thỏa thuận thông qua các dự luật còn tồn đọng để tài trợ cho hầu hết chính phủ liên bang đến hết năm tài chính vào tháng 9. Ngân sách cho DHS được tách riêng và chỉ gia hạn thêm hai tuần.

Ngân sách cho DHS trở thành tiêu điểm gây tranh cãi, sau khi các đặc vụ ICE và CBP bắn chết hai công dân Mỹ trong lúc trấn áp nhập cư trái phép ở bang Minnesota hồi tháng 1. Đảng Dân chủ phản đối phê duyệt tài trợ cho DHS đến khi ICE thay đổi cách làm việc. Họ yêu cầu ICE giảm bớt hoạt động tuần tra, cấm đặc vụ bịt mặt và phải có lệnh của tòa án khi muốn vào bất động sản tư nhân.

Thượng viện Mỹ quy định dự luật về ngân sách cần 60/100 phiếu để thông qua, trong khi đảng Cộng hòa chỉ giữ 53 ghế. Điều này đồng nghĩa ngay cả khi nội bộ Cộng hòa đồng lòng, họ vẫn cần sự ủng hộ từ 7 nghị sĩ Dân chủ.

"Con đường phía trước rất rõ ràng. Hãy ngồi vào bàn đàm phán để thiết lập những cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo vệ người dân Mỹ, siết lại hoạt động của ICE và chấm dứt tình trạng bạo lực", lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer nói.

Nhà Trắng cho biết họ sẵn sàng đàm phán về chính sách thực thi nhập cư. Lãnh đạo phe Cộng hòa tại Thượng viện John Thune mô tả đây là "đề xuất hết sức nghiêm túc", nhưng lưu ý phe Dân chủ "sẽ không bao giờ đạt được toàn bộ mong muốn".

ĐỊNH HÌNH KHO TÊN LỬA CHÂU PHI

Tên lửa nhập khẩu, các chương trình quốc gia bị hủy bỏ và sự kiểm soát từ bên ngoài đã định hình kho vũ khí của lục địa như thế nào?

Theo bài viết của RT, bên cạnh Nam Phi, các quốc gia như Ai Cập, Libya và Algeria cũng từng ấp ủ những tham vọng về kho tên lửa lớn vào những thời điểm khác nhau.

Khi nói đến việc cung cấp tên lửa, Liên Xô đóng một vai trò quan trọng trong quá trình quân sự hóa châu Phi.

Trong thời kỳ đỉnh cao của các phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi – nhiều phong trào trong số đó có hệ tư tưởng liên kết với chủ nghĩa xã hội – Liên Xô đã cung cấp một loạt các loại vũ khí, bao gồm cả hệ thống tên lửa.

Sau sự sụp đổ của Liên Xô, "khoảng trống tên lửa" hình thành không kéo dài lâu. Một số quốc gia châu Phi vẫn là đối tác truyền thống của tổ hợp công nghiệp quân sự Liên Xô và chuyển trọng tâm sang thiết bị quân sự của Nga, trong khi những quốc gia khác lại thay đổi nhà cung cấp một cách mạnh mẽ.

Ngày nay, Trung Quốc nổi lên như một nhân tố chủ chốt trên thị trường quân sự châu Phi; một số quốc gia cũng chuyển sang sử dụng công nghệ tên lửa của Mỹ. Tuy nhiên, Mỹ không cung cấp tên lửa tầm xa, tạo ra cơ hội cho một nhà xuất khẩu khác không bị hạn chế là Triều Tiên.

Chương trình tên lửa của Ai Cập

Ai Cập là một trong số ít các quốc gia châu Phi có chương trình tên lửa quốc gia hoạt động tích cực.

Sau thất bại trong Chiến tranh Ả Rập-Israel năm 1948 và Khủng hoảng Suez năm 1956, Tổng thống Ai Cập Gamal Abdel Nasser đã tìm cách phát triển một lá chắn tên lửa hạt nhân nội địa.

Mục tiêu chính của Ai Cập là phát triển năng lực quân sự độc lập khỏi ảnh hưởng bên ngoài và mang lại lợi ích cho toàn bộ khu vực Ả Rập phía Đông.

Ai Cập đã khởi xướng chương trình tên lửa của mình bằng cách mời các nhà khoa học Đức có kinh nghiệm phát triển tên lửa V-2. Sự hợp tác này đã dẫn đến sự ra mắt của một số nguyên mẫu tên lửa.

Ngày 23/7/1962, trong một cuộc duyệt binh kỷ niệm 10 năm cách mạng, Ai Cập đã trưng bày các tên lửa do nước này sản xuất trong nước tại Cairo.

Có một số dự án tập trung vào tên lửa nhiên liệu lỏng, bao gồm tên lửa Al-Kaher với tầm bắn lên đến 600km, tên lửa Al-Zafir với tầm bắn 375km, và tên lửa Al-Raid được đề xuất, dự kiến có tầm bắn 1.000km.

Đồng thời, các nỗ lực phát triển vũ khí hạt nhân cũng đang được tiến hành. Có lẽ do ảnh hưởng của Liên Xô và các yếu tố bên ngoài khác, các chương trình này đã bị cắt giảm sau cái chết của nhà lãnh đạo Nasser. Sau đó, Liên Xô đã chào bán hệ thống tên lửa 9K72 SCUD cho Ai Cập.

Năm 1971, để trang bị cho hai lữ đoàn tên lửa, Liên Xô bắt đầu cung cấp cho Ai Cập hệ thống tên lửa 9K72E gắn trên bệ phóng tự hành MAZ-543. Đến thời điểm xung đột Ả Rập-Israel tiếp theo vào năm 1973, Ai Cập đã có được chín bệ phóng và 18 tên lửa.

Trong các cuộc giao tranh vào tháng 10/1973, ba vụ phóng đầu tiên được thực hiện nhằm vào các mục tiêu trên bán đảo Sinai, đánh dấu lần đầu tiên hệ thống tên lửa SCUD được sử dụng trong chiến đấu.

Năm 1979, một số tên lửa SCUD đã được chuyển giao cho Triều Tiên, và có thể đã có những cuộc thảo luận về việc cùng nhau cải tiến các loại vũ khí này. Sự hợp tác này đã dẫn đến chương trình tên lửa Condor, được khởi xướng vào cuối những năm 1980.

Mục tiêu của chương trình là tăng tầm bắn của các tên lửa kiểu SCUD lên trên 500km. Chương trình này có sự tham gia của Triều Tiên, Iraq và Argentina, nhưng đến năm 1993, Argentina và có lẽ cả Ai Cập đã rút khỏi sáng kiến này.

Tuy nhiên, quan hệ đối tác giữa Iraq và Triều Tiên vẫn tiếp tục cho đến khi chính quyền Saddam Hussein sụp đổ.

Hiện nay, lực lượng vũ trang Ai Cập vẫn vận hành hệ thống tên lửa 9K72E được trang bị tên lửa SCUD. Mặc dù một số có thể là tên lửa nguyên bản do Liên Xô sản xuất, nhưng phần lớn có khả năng là các phiên bản nâng cấp của Triều Tiên được chuyển giao vào đầu những năm 2000.

Chúng có tầm bắn lên đến 300km và so với các tên lửa hiện đại, thời gian chuẩn bị phóng khá lâu. Tuy nhiên, chúng vẫn là một vũ khí đáng gờm!

Tham vọng của Libya

Trong những năm 1970, Libya bắt đầu con đường hướng tới chủ nghĩa xã hội dưới sự lãnh đạo của ông Muammar Gaddafi, người đã thành lập Cộng hòa Ả Rập Libya.

Đến năm 1977, nước này đã nhận được một số lữ đoàn hệ thống tên lửa 9K72E, bao gồm 72 bệ phóng và khoảng 200-300 tên lửa – một kho vũ khí khá hùng mạnh vào thời điểm đó.

Tổng thống Gaddafi có lẽ đã ấp ủ tham vọng mở rộng về phía Nam, nhưng việc triển khai rộng rãi kho tên lửa này chưa bao giờ thành hiện thực.

Tuy nhiên, trong các cuộc đối đầu với Mỹ, Libya đã phóng tên lửa tấn công một căn cứ của Mỹ trên đảo Lampedusa ở Ý. Vào ngày 14/4/1986, các tên lửa đã bắn trượt mục tiêu và rơi xuống biển. Đồng thời, Libya đã khởi xướng các chương trình hiện đại hóa với sự hợp tác của Triều Tiên và Iran.

Khi nhu cầu tăng lên, ông Gaddafi được cho là đã yêu cầu các hệ thống tên lửa mới từ Liên Xô, cụ thể là hệ thống Temp-S sử dụng nhiên liệu rắn với tầm bắn lên đến 900km.

Tuy nhiên, thời thế đã thay đổi; Liên Xô bắt đầu cắt giảm sản xuất tên lửa, và Mỹ cùng các đồng minh ngày càng lo ngại về sự phổ biến công nghệ tên lửa.

Do đó, chương trình tên lửa của Libya đã bị giải thể vào những năm 1990 và đầu những năm 2000 để đổi lấy việc nới lỏng các lệnh trừng phạt kinh tế.

Algeria

Algeria cuối cùng cũng thoát khỏi ách thống trị thuộc địa và bắt đầu hành trình hướng tới độc lập. Tên lửa Liên Xô không được cung cấp cho nước này, nhưng các thiết bị quân sự khác của Liên Xô đã được đưa vào Algeria, bao gồm tàu ngầm, máy bay và nhiều hệ thống vũ khí khác nhau.

Trong những năm 2000, Algeria ngày càng quan tâm đến việc mua sắm các hệ thống tên lửa hiện đại và đã mua hệ thống tên lửa 9K720E Iskander-E của Nga (chữ E là viết tắt của biến thể xuất khẩu).

Từ năm 2014 đến năm 2018, Algeria đã nhận được 12 hệ thống này; mỗi hệ thống bao gồm một bệ phóng tự hành, một xe vận chuyển kiêm nạp đạn và một xe chỉ huy để chuẩn bị nhiệm vụ (một xe cho mỗi khẩu đội). Mỗi bệ phóng đi kèm với bốn tên lửa, chưa kể số lượng dự trữ có thể được cất giữ trong kho.

Tên lửa đạn đạo 9M723 được sử dụng với hệ thống này có tầm bắn 280km. Hệ thống cũng có thể triển khai tên lửa hành trình, chẳng hạn như tên lửa 9M728E với tầm bắn lên đến 300km.

Mặc dù những tên lửa này có khả năng có tầm bắn xa hơn, nhưng giới hạn 300km phù hợp với các quy định quốc tế về không phổ biến vũ khí hạt nhân.

Hiện nay, Algeria nổi bật là quốc gia duy nhất ở châu Phi và khu vực Trung Đông Ả Rập được trang bị hệ thống tên lửa Iskander tiên tiến. Khả năng này làm thay đổi đáng kể cán cân quyền lực ở Bắc Phi.

Bên cạnh các hệ thống của Nga, Algeria cũng đã mua hệ thống đa năng DF-12A của Trung Quốc, có khả năng phóng cả tên lửa đạn đạo tầm ngắn như SY-400 và tên lửa chống hạm như YJ-12B để phòng thủ bờ biển.

Nhìn chung, cơ sở hạ tầng tên lửa hiện đại này đảm bảo an ninh hiệu quả cho vùng biển ven biển của quốc gia.

Nam Phi

Vào những năm 1980, Nam Phi có thể được coi là quốc gia tiên tiến nhất về công nghệ ở khu vực phía Nam lục địa. Nước này đã tự phát triển máy bay, xe bọc thép, vũ khí hạt nhân và tên lửa.

Chương trình tên lửa của Nam Phi đã phát triển mạnh mẽ nhờ sự hợp tác với Israel trong những năm 1970-1980. Từ giữa những năm 1960, Nam Phi đã tích cực nghiên cứu phát triển bom nguyên tử, trở thành đối tác quan trọng đối với Israel, quốc gia sẵn sàng chia sẻ công nghệ tên lửa để đổi lại.

Hai lò phản ứng nghiên cứu, SAFARI-1 (1965) và SAFARI-2 (1967), được xây dựng để hoạt động với plutonium và uranium. Năm 1979, sự kiện Vela xảy ra – nhiều khả năng là vụ nổ của một vũ khí hạt nhân do Nam Phi phát triển.

Đến những năm 1980, Nam Phi đã thử nghiệm tên lửa đạn đạo đầu tiên - RSA-3 - với tầm bắn lên đến 1.000km. Các tên lửa này tích hợp công nghệ của Israel từ các chương trình tên lửa Shavit và Jericho.

Tuy nhiên, vào đầu những năm 1990, sau khi chính phủ thay đổi và chế độ phân biệt chủng tộc chấm dứt, Nam Phi chính thức giải tán chương trình tên lửa của mình và chuyển sang chế độ phi hạt nhân, từ bỏ kho vũ khí hạt nhân.

Các quốc gia khác ở châu Phi

Đối với các quốc gia khác trên lục địa châu Phi, khả năng tên lửa của họ chủ yếu giới hạn ở các hệ thống phóng rocket đa nòng và tên lửa phóng từ mặt đất hoặc trên không.

Nguồn: CafeF; Công Thương; Vnexpress; Soha