ÔNG TRUMP ĐỐI ĐẦU FED: CHUYỆN NHƯ Ở MỘT QUỐC GIA KHÁC

Việc một nhà lãnh đạo chính trị gây sức ép đòi ngân hàng trung ương thực hiện những chính sách gây tranh cãi, thậm chí thử thách các giới hạn pháp lý để đạt được mục tiêu đó – với Martin Redrado ở Argentina, cuộc đối đầu giữa ông Donald Trump và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) mang lại cảm giác quen thuộc đến bất ngờ.

Ông Redrado từng bị cách chức Thống đốc Ngân hàng Trung ương Argentina vào năm 2010, sau khi chống lại yêu cầu của Tổng thống khi đó là bà Cristina Kirchner đòi chuyển giao dự trữ ngoại hối để chi trả nợ quốc gia.

Trước tòa, ông đã thắng kiện nhưng cuối cùng vẫn từ chức do áp lực mà ông nói với BBC là "không thể chịu đựng nổi".

Giờ đây, cuộc đối đầu đó được nhớ đến như một trong những dấu hiệu cảnh báo sớm về cơn khủng hoảng kinh tế sau này của Argentina – với lạm phát cao và đồng nội tệ lao dốc, những hệ lụy mà đất nước này đến nay vẫn chưa hoàn toàn vượt qua.

Cuộc đấu giữa ông Trump và Fed đã làm dấy lên tranh luận về việc liệu Mỹ có đang đi theo con đường tương tự hay không.

Kể từ khi quay trở lại Nhà Trắng vào năm ngoái, ông Trump liên tục cáo buộc Chủ tịch Fed Jerome Powell điều hành kinh tế yếu kém và đẩy chi phí nợ của chính phủ tăng cao do duy trì lãi suất ở mức quá cao.

Tuy nhiên, sự can thiệp của ông vào Fed không chỉ dừng lại ở những lời chỉ trích trên mạng xã hội.

Vào tháng 8/2025, ông Trump tìm cách sa thải một nhà hoạch định chính sách cấp cao của Fed là bà Lisa Cook – quyết định hiện đang gặp thách thức pháp lý tại Tòa án Tối cao.

Sau đó, hôm Chủ nhật 11/1, ông Powell cho biết Fed đang bị Bộ Tư pháp điều tra hình sự liên quan đến việc đội chi phí trong một dự án cải tạo trụ sở – những cáo buộc mà ông Powell bác bỏ và nói chỉ là "cái cớ".

Thị trường tài chính phản ứng khá dè dặt trước những diễn biến này. Theo các nhà phân tích, điều đó cho thấy giới đầu tư tin rằng Fed vẫn có thể tiếp tục hoạt động độc lập.

Nhưng niềm tin đó sẽ bị thách thức trong những tuần tới, khi Tòa án Tối cao dự kiến nghe lập luận về việc sa thải bà Cook, và Tổng thống Trump được cho là sẽ công bố người mà ông lựa chọn để thay thế ông Powell – vốn sẽ kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch Fed vào tháng 5/2025.

Ông Redrado cho biết cảm thấy ngạc nhiên khi thấy những gì từng xảy ra với ông nay lại lặp lại tại Mỹ – quốc gia lâu nay vẫn được xem là hình mẫu toàn cầu.

"Chuyện này nghe giống câu chuyện ở các thị trường mới nổi hơn," ông nói.

Không chỉ mỗi ông Redrado đưa ra sự so sánh này.

"Đây là kiểu hành xử của các 'nước cộng hòa chuối', chứ không phải điều nên xảy ra ở Hợp chúng quốc Hoa Kỳ," nhà kinh tế Jason Furman – cựu Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Kinh tế dưới thời Tổng thống Barack Obama – nói với BBC. Đây là một thuật ngữ mang tính miệt thị thường dùng để chỉ các quốc gia có chính trị bất ổn và ý chí của giới cầm quyền chi phối nền kinh tế.

Trong một cuộc phỏng vấn với CNBC, cựu Chủ tịch Fed Janet Yellen – người từng giữ chức Bộ trưởng Tài chính dưới thời Tổng thống Joe Biden – cũng đưa ra cảnh báo tương tự khi chỉ trích cách ông Trump muốn Fed điều hành chính sách.

"Đó là con đường dẫn tới một nước cộng hòa chuối," bà nói.

Rủi ro lạm phát

Ông Trump vẫn tỏ ra cứng rắn trước các lời kêu gọi hạn chế can thiệp vào Fed – một định chế kinh tế quyền lực với lượng dự trữ khổng lồ và khả năng tác động mạnh đến chi phí vay mượn trong toàn nền kinh tế.

Ông phủ nhận liên quan đến cuộc điều tra hình sự, khẳng định vụ việc không liên quan đến lãi suất, đồng thời cho rằng ông có quyền bày tỏ quan điểm.

"Tôi nghĩ những gì tôi đang làm là ổn," Trump nói.

Tuy nhiên, các nhà kinh tế cảnh báo rằng việc ông Trump tiếp tục tấn công Fed có thể gây rủi ro cho nền kinh tế vì những bằng chứng tích lũy trong nhiều thập kỷ cho thấy ngân hàng trung ương đạt hiệu quả tốt nhất khi hoạt động không chịu áp lực chính trị.

Sự đồng thuận đó hình thành sau những trải nghiệm đau đớn với lạm phát trong thập niên 1970, trong đó có Mỹ, dẫn tới làn sóng cải cách trên toàn cầu.

Nhiều nghiên cứu học thuật đã chỉ ra mối liên hệ giữa tính độc lập của ngân hàng trung ương và mức lạm phát thấp hơn trong dài hạn.

Các chuyên gia cho rằng chính giới có quá nhiều động cơ để tận dụng quyền lực của ngân hàng trung ương nhằm tạo ra cú hích kinh tế ngắn hạn hoặc chiều lòng các nhóm cử tri nhất định – ngay cả khi điều đó gây tổn hại cho nền kinh tế về lâu dài.

Dù áp lực của ông Trump đối với Fed là điều chưa từng có tiền lệ ở Mỹ, ông không phải là nguyên thủ duy nhất phớt lờ lời khuyên rằng nên để ngân hàng trung ương hoạt động độc lập.

Tại Anh, cựu Thủ tướng Liz Truss từng công kích Ngân hàng Trung ương Anh, chỉ trích tính độc lập của cơ quan này và cho rằng họ nắm quá nhiều quyền lực.

Một nghiên cứu về ngân hàng trung ương tại 118 quốc gia trong giai đoạn 2010–2018 cho thấy, mỗi năm có khoảng 10% ngân hàng trung ương phải đối mặt với áp lực từ các nhà lãnh đạo chính trị – như ông Trump – muốn hạ lãi suất để giảm chi phí vay và tạo ra cú kích thích kinh tế ngắn hạn.

Theo nhà kinh tế Carola Binder, giáo sư tại Đại học Texas ở Austin và người thực hiện nghiên cứu này – áp lực lên ngân hàng trung ương thường xuất hiện nhiều hơn ở các quốc gia có lãnh đạo theo chủ nghĩa dân tộc hoặc dân túy, và thường kéo theo lạm phát cao hơn.

Tại Thổ Nhĩ Kỳ, Tổng thống Recep Tayyip Erdogan đã thay ba thống đốc ngân hàng trung ương chỉ trong vòng ba năm (2019–2021), khi ông tìm kiếm người sẵn sàng thực hiện quan điểm phi truyền thống của mình rằng lãi suất cao gây ra lạm phát.

Lạm phát tại nước này đã vọt lên trên 50% khi ngân hàng trung ương buộc phải chiều theo yêu cầu của ông, trước khi Erdogan chấp nhận bổ nhiệm những lãnh đạo có quan điểm ôn hòa hơn.

Ngay cả ở những quốc gia nơi ngân hàng trung ương chống lại được sự can thiệp, nghiên cứu của Binder phát hiện lạm phát vẫn có xu hướng tăng – dù ở mức thấp hơn – cho thấy chỉ riêng áp lực chính trị cũng đã gây ra thiệt hại.

Bà Binder cho rằng áp lực đó khiến công chúng nghi ngờ khả năng kiểm soát lạm phát của ngân hàng trung ương, từ đó hình thành kỳ vọng giá cả sẽ tăng trong tương lai – điều thường mang tính tự hiện thực hóa.

Hiện tại, các cuộc thăm dò cho thấy kỳ vọng lạm phát tại Mỹ vẫn được kiểm soát, khiến tác động của cuộc đối đầu này nhiều khả năng mang tính chính trị hơn là kinh tế, theo bà Binder.

Tuy vậy, bà cảnh báo: "Đó vẫn là một khả năng đối với Mỹ – rằng điều này có thể gây lạm phát."

Hệ lụy với nước Mỹ

Ngay cả nếu Fed trở thành công cụ của Tổng thống Trump, các nhà phân tích cho rằng nền kinh tế Mỹ khó có khả năng hứng chịu hậu quả nghiêm trọng như các quốc gia nhỏ hơn như Argentina hay Thổ Nhĩ Kỳ.

Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng đã xuất hiện những dấu hiệu cho thấy cuộc đối đầu này đang gây tác động, thể hiện ở việc đồng USD đã giảm khoảng 8% so với rổ tiền tệ trong vòng một năm qua.

Trong dài hạn, rất khó xác định nguyên nhân chính của các tổn hại kinh tế – liệu đó là do sự xói mòn tính độc lập của ngân hàng trung ương hay các yếu tố khác có liên quan, như suy yếu dân chủ hoặc pháp quyền – theo bà Carolina Garriga, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Essex.

Dù vậy, bà cho rằng các phản ứng tức thời của thị trường – như việc đồng USD giảm giá sau khi thông tin về cuộc điều tra hình sự đối với Fed được công bố – cho thấy giới đầu tư coi tính độc lập của ngân hàng trung ương là một yếu tố quan trọng.

"Rất khó để tách bạch các yếu tố, nhưng không khó khi nhìn vào phản ứng thị trường trước một thông báo cụ thể," bà nói.

Kể từ khi cuộc điều tra hình sự được công khai, nhiều lãnh đạo Phố Wall và các nghị sĩ Quốc hội – trong đó có cả đảng viên Cộng hòa – đã lên tiếng mạnh mẽ bảo vệ Fed.

Tại Tòa án Tối cao, các thẩm phán cũng phát tín hiệu rằng họ xem Fed là một thực thể khác biệt so với các cơ quan chính phủ khác – nơi họ từng cho phép ông Trump tiến hành các vụ sa thải.

Các nhà phân tích cho rằng Fed vẫn có thể duy trì được niềm tin vào chính sách của mình, lưu ý rằng việc quyết định lãi suất được thực hiện bởi một ủy ban gồm 12 thành viên, trong đó Tổng thống Trump chỉ bổ nhiệm bảy người, và mỗi người có nhiệm kỳ dài, được sắp xếp so le.

"Có một chút lo ngại. Nhưng chưa đến mức có một cú 'bật công tắc' khiến niềm tin vào các thể chế Mỹ sụp đổ và kéo theo một vòng xoáy đi xuống", bà Jennifer McKeown, kinh tế trưởng toàn cầu của Capital Economics, nói.

Tuy nhiên, phần lớn uy tín về tính độc lập của Fed dựa trên thông lệ hơn là thiết kế pháp lý.

Trong các bảng xếp hạng toàn cầu về mức độ độc lập của ngân hàng trung ương dựa trên các yếu tố luật định, Fed chỉ đứng ở nhóm một phần ba dưới.

Ông Redrado cho biết ông vẫn hy vọng sức mạnh của các thể chế Mỹ sẽ chiến thắng – điều đã không xảy ra ở Argentina – nhưng đồng thời cảnh báo rằng ông Trump đang tự đặt mình vào một rủi ro không cần thiết.

"Tổng thống Trump thực chất đang tự làm hại chính mình khi lao vào cuộc đối đầu kiểu này. Ông ấy đáng lẽ phải hiểu rõ điều đó hơn ai hết, " ông nói.

MỸ LẦN ĐẦU GHI NHẬN DI CƯ RÒNG ÂM SAU HƠN NỬA THẾ KỶ

Theo báo cáo mới công bố của Viện nghiên cứu Brookings, năm 2025 đánh dấu lần đầu tiên sau ít nhất 50 năm Mỹ ghi nhận tình trạng di cư ròng âm.

Tỷ lệ di cư ròng âm - tức số người rời khỏi một quốc gia nhiều hơn số người nhập cảnh - là diễn biến chưa từng có tại Mỹ, được cho là hệ quả trực tiếp từ các chính sách siết chặt nhập cư mạnh mẽ của chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Báo cáo của Brookings ước tính dòng di cư ròng của Mỹ trong năm 2025 dao động từ -10.000 đến -295.000 người. Dù chính quyền Mỹ nhấn mạnh các nỗ lực trục xuất, nguyên nhân chủ yếu dẫn tới con số âm lại đến từ sự sụt giảm mạnh số người nhập cảnh, đặc biệt qua các chương trình nhân đạo và tại khu vực biên giới phía Nam. Brookings nhận định, trong bối cảnh bất ổn chính sách còn tiếp diễn, xu hướng di cư ròng âm nhiều khả năng sẽ kéo dài sang năm 2026.

Các chuyên gia cho biết, sự thay đổi này là kết quả tổng hợp của hai yếu tố: lượng người nhập cảnh giảm sâu và hoạt động thực thi luật nhập cư gia tăng, dẫn tới nhiều trường hợp bị trục xuất hoặc tự nguyện rời đi. Việc chính quyền Trump đình chỉ hàng loạt chương trình nhân đạo, bao gồm phần lớn các chương trình tiếp nhận người tị nạn và hạn chế cấp thị thực tạm thời, đã tác động đáng kể tới dòng người vào Mỹ.

Về số liệu trục xuất, Brookings ước tính có khoảng 310.000 - 315.000 người bị trục xuất trong năm 2025, thấp hơn đáng kể so với con số hơn 600.000 trường hợp do Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) công bố. Theo báo cáo, mức trục xuất năm 2025 chỉ nhỉnh hơn không nhiều so với năm 2024 (khoảng 285.000 trường hợp).

Khác với năm trước, phần lớn các quyết định trục xuất trong năm 2025 được khởi xướng bởi Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ từ bên trong lãnh thổ, thay vì Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE), dù các hoạt động của ICE vẫn thu hút nhiều chú ý trên truyền thông.

Brookings cũng dự báo số vụ trục xuất có thể tiếp tục tăng trong năm 2026 nhờ nguồn ngân sách bổ sung từ dự luật "One Big Beautiful Bill Act" (To và đẹp) của Tổng thống Trump, qua đó tăng cường hạ tầng và nhân sự cho công tác thực thi.

Đáng chú ý, báo cáo cảnh báo tác động tiêu cực của xu hướng di cư ròng âm đối với kinh tế Mỹ. Một số lĩnh vực phục vụ cộng đồng người nhập cư được dự báo sẽ chứng kiến hoạt động kinh tế suy yếu bất ngờ. Theo đó, tăng trưởng việc làm, GDP và chi tiêu tiêu dùng đều có nguy cơ chậm lại, với mức sụt giảm chi tiêu tiêu dùng ước tính từ 60 - 110 tỷ USD trong giai đoạn 2025 - 2026.

So với Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO), vốn dự báo di cư ròng của Mỹ năm 2025 vẫn đạt khoảng 410.000 người, ước tính của Brookings thấp hơn đáng kể. Tuy vậy, cả hai cơ quan đều thống nhất rằng các quyết sách nhập cư của chính quyền Tổng thống Trump là yếu tố then chốt dẫn tới sự suy giảm mạnh của dòng di cư.

Báo cáo của Brookings kết luận, nếu không có thay đổi lớn về chính sách, Mỹ có thể tiếp tục đối mặt với di cư ròng âm trong năm 2026, mở ra những thách thức mới cả về nhân khẩu học lẫn triển vọng tăng trưởng kinh tế trong trung hạn.

TỔNG THỐNG TRUMP THẲNG TAY ÁP THUẾ 8 NƯỚC CHÂU ÂU, QUYẾT MUA BẰNG ĐƯỢC GREENLAND

Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ áp dụng một loạt các mức thuế quan ngày càng tăng đối với các đồng minh châu Âu cho đến khi Mỹ mua được Greenland.

Trong bài đăng trên Truth Social, ông Trump cho biết thuế nhập khẩu bổ sung 10% sẽ có hiệu lực vào ngày 1/2 đối với hàng hóa từ Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Hà Lan, Phần Lan và Anh.

Tổng thống Trump viết rằng các mức thuế đó sẽ tăng lên 25% vào ngày 1/6 và sẽ tiếp tục cho đến khi đạt được thỏa thuận về việc Mỹ mua Greenland .

“Những quốc gia này đang tham gia vào trò chơi rất nguy hiểm, tạo ra mức độ rủi ro không thể chấp nhận và không bền vững”, ông Trump viết. “ Mỹ sẵn sàng đàm phán với Đan Mạch và/hoặc bất kỳ quốc gia nào trong số này, những nước đã đặt quá nhiều thứ vào tình thế rủi ro, bất chấp tất cả những gì chúng tôi đã làm cho họ, bao gồm việc bảo vệ tối đa trong suốt nhiều thập kỷ".

Tổng thống Trump nhiều lần nói rằng Greenland rất quan trọng đối với an ninh của Mỹ vì vị trí chiến lược và trữ lượng khoáng sản lớn, và không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực để chiếm lấy nó, đặc biệt trong bối cảnh Nga và Trung Quốc gia tăng hiện diện ở Bắc Cực, đồng thời Washington đang thúc đẩy phát triển hệ thống phòng thủ mang tên “Vòm Vàng”.

Phương án Mỹ mua Greenland được cho là với mức giá có thể lên tới 700 tỷ USD, theo các nguồn tin trên truyền thông Mỹ.

Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Rasmussen đã gặp Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio tại Washington. Sau cuộc gặp, ông Rasmussen cho biết chưa có đột phá nào và Đan Mạch luôn giữ vững quan điểm về Greenland.

Các quốc gia châu Âu trong tuần này đã cử quân đội đến hòn đảo theo yêu cầu của Đan Mạch.

Nằm giữa Mỹ và Nga, Greenland sở hữu vị trí chiến lược then chốt, ngày càng được đánh giá cao về ý nghĩa quốc phòng và đang dần trở thành điểm nóng địa chính trị trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu gia tăng. Sự tan chảy của băng ở Bắc Cực không chỉ làm thay đổi môi trường tự nhiên mà còn mở ra những tính toán mới về an ninh và ảnh hưởng toàn cầu.

Hồi cuối năm 2025, nhà lãnh đạo Mỹ cũng từng nhấn mạnh Mỹ cần Greenland vì an ninh quốc gia, không phải vì khoáng sản. Ông Trump nói: "Nếu nhìn vào Greenland, dọc theo bờ biển, các vị sẽ thấy tàu của Nga và Trung Quốc ở khắp nơi. Chúng tôi cần Greenland vì an ninh quốc gia. Chúng ta phải có nó".

Theo kết quả cuộc thăm dò thực hiện vào năm 2025 do tờ Đan Mạch Berlingske thực hiện, có gần 85% dân số Greenland bác bỏ ý tưởng này.

Trong khi đó, cuộc thăm dò khác do YouGov thực hiện cho thấy chỉ có 7% người Mỹ ủng hộ ý tưởng quân đội Mỹ tấn công Greenland.

MỸ SẮP RÚT KHỎI NATO?

Cựu Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg cho biết ông không chắc rằng Mỹ sẽ tiếp tục là thành viên của liên minh.

Phát biểu được Cựu Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg đưa ra trong cuộc trả lời phỏng vấn với tuần báo Der Spiegel của Đức, trong bối cảnh căng thẳng gia tăng giữa Mỹ và các thành viên NATO liên quan đến vấn đề Greenland.

Ông Stoltenberg cũng nhấn mạnh các nước châu Âu cần nghiêm túc trước những tuyên bố từ Washington, bao gồm cả tham vọng tiếp quản Greenland. Ông hoan nghênh phản ứng của châu Âu, lấy dẫn chứng từ các tuyên bố của nhóm các nước Bắc Âu, Đức và nhiều quốc gia khác ủng hộ Copenhagen khi luôn khẳng định Greenland là một phần của Đan Mạch.

“Chúng ta cần đối thoại với Mỹ, điều đó cũng đồng nghĩa với việc phải lên tiếng khi có bất đồng... Tôn trọng chủ quyền của các quốc gia đồng minh là nguyên tắc cốt lõi của NATO”, cựu Tổng thư ký NATO nhấn mạnh.

Phát biểu trên được đưa ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây có nhiều phát ngôn thu hút sự chú ý, khẳng định tham vọng của Mỹ trong việc sáp nhập Greenland. Ông Trump thậm chí không loại trừ khả năng Mỹ rút khỏi NATO nếu liên minh này phản đối kế hoạch của Mỹ.

Ông Trump cho rằng chỉ có Mỹ mới có thể bảo vệ Greenland khỏi nguy cơ bị các siêu cường khác kiểm soát. Tổng thống Mỹ cũng cảnh báo có thể áp thêm thuế đối với các đối tác thương mại không ủng hộ kế hoạch của Washington.

Sau các cuộc gặp tại Washington trong tuần trước, Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen thừa nhận tồn tại “bất đồng mang tính nền tảng” với Mỹ trong vấn đề Greenland, song vẫn bày tỏ hy vọng một nhóm công tác song phương mới được thành lập sẽ giúp giải quyết vấn đề.

Theo Financial Times, Pháp hiện đã cảnh báo Mỹ rằng bất kỳ nỗ lực nào của Mỹ nhằm chiếm Greenland sẽ là hành động “vượt lằn ranh đỏ”, có thể đe dọa quan hệ kinh tế giữa Mỹ với Liên minh châu Âu (EU).

Báo Berliner Zeitung của Đức nhận định việc Pháp rút khỏi NATO cũng là một khả năng có thể xảy ra trong bối cảnh bất đồng gia tăng trong liên minh.

Đề xuất này ban đầu do bà Clemence Goethe, Phó chủ tịch Quốc hội Pháp, đưa ra. Cuộc thảo luận về việc Pháp rời NATO hiện có thêm sức nặng khi Mỹ ngày càng có những động thái quyết liệt theo đuổi tham vọng riêng.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn với Berliner Zeitung, bà Goethe cho rằng việc tiếp tục là thành viên của một liên minh do một cường quốc dẫn dắt, nhưng cường quốc đó không tôn trọng luật pháp quốc tế, là điều không mong muốn đối với Pháp. Theo bà, điều này làm suy yếu sự ổn định của Pháp và đặt Paris trước nguy cơ bị lôi kéo vào những xung đột đi ngược lại lợi ích quốc gia.

Theo tờ tin tức Le Journal du Dimanche của Pháp, bà Clemence Goethe đã nhiều lần chỉ trích các hoạt động của NATO, kêu gọi giải thể liên minh và thường xuyên yêu cầu Pháp rút khỏi các hoạt động của NATO trong những năm gần đây.

Tờ Berliner Zeitung cũng cho biết Tổng thống Macron từng bày tỏ hoài nghi về định hướng phát triển của NATO.

Trong khi đó, Đan Mạch đã phối hợp với Pháp, Đức, Thụy Điển, Na Uy và Anh triển khai các đơn vị quân đội quy mô nhỏ tới Greenland, chuẩn bị cho cuộc tập trận Arctic Endurance của NATO dự kiến diễn ra vào tuần tới.

Đan Mạch vẫn luôn khẳng định Greenland không phải để bán và tương lai của hòn đảo phải do người dân nơi đây quyết định.

Nguồn: BBC; CafeF; Soha; Zing News