Kinh tế Mỹ: Một năm nhìn lại

(Ảnh minh họa).

Nền kinh tế Mỹ đã tăng trưởng vượt kỳ vọng trong năm 2023, chủ yếu đến từ chi tiêu mạnh mẽ trong nước và đầu tư công nghiệp phục hồi nhờ các đạo luật mới.

Ngay từ đầu năm 2023, hầu hết các nhà phân tích đều dự đoán về một cuộc suy thoái kinh tế Mỹ. Nhưng đã chuẩn bị bước sang năm 2024, có thể nói nước Mỹ đã tránh được xu thế tiêu cực này, được thể hiện qua một loạt các yếu tố.

Tăng trưởng mạnh hơn dự báo

Tăng trưởng kinh tế Mỹ đã đạt được tốc độ đáng kể trong suốt năm 2023. Tháng 12/2022, có sự đồng thuận về dự báo tăng trưởng kinh tế, ở mức -0,1% trong năm 2023. Trong khi đó, dự báo Blue Chip mới nhất về mức tăng trưởng kinh tế Mỹ năm 2023, kết hợp tất cả dữ liệu có sẵn cho đến nay, là +2,6%.

Con số ấn tượng này là nhờ sức mạnh chi tiêu của người tiêu dùng nội địa, sự hồi sinh trong đầu tư cơ cấu sản xuất và hoạt động mua sắm công của chính quyền tiểu bang và địa phương tăng lên.

Theo các chuyên gia, bảng cân đối kế toán hộ gia đình lành mạnh và thị trường lao động mạnh mẽ đã tạo động lực thúc đẩy chi tiêu tiêu dùng của Hoa Kỳ, tiếp tục tăng với tốc độ gần với mức trung bình như các lần tăng trưởng trước đó.

Đầu tư sản xuất đạt mức cao lịch sử

Chi tiêu xây dựng sản xuất thực tế đã tăng gấp đôi kể từ cuối năm 2021. Trong Quý 3 năm 2023, đầu tư xây dựng sản xuất tư nhân thực tế (đã điều chỉnh theo lạm phát) đạt mức cao nhất kỷ lục kể từ năm 1958. Tương tự, xây dựng sản xuất đóng góp nhiều nhất vào mức tăng trưởng GDP thực tế so với cùng kỳ năm trước.

Sự gia tăng này xuất phát từ môi trường chính sách hỗ trợ cho xây dựng, sản xuất: Đạo luật Việc làm và Đầu tư Cơ sở hạ tầng (IIJA), Đạo luật Giảm lạm phát (IRA) và Đạo luật CHIPS cung cấp nguồn vốn trực tiếp và ưu đãi thuế cho xây dựng công cộng và tư nhân.

Theo dữ liệu của chính phủ Mỹ, sự bùng nổ chủ yếu đến từ ngành sản xuất máy tính, điện tử và điện. Đáng nói đây là những ngành chiếm tỷ trọng tương đối nhỏ trong xây dựng, sản xuất vài thập kỷ qua, nhưng hiện nay đã chiếm ưu thế nhờ các chính sách của chính phủ.

Việc làm tăng trưởng ổn định

Mức tăng trưởng việc làm của Mỹ tiếp tục đạt tốc độ rất mạnh vào năm 2023, mặc dù đã giảm so với năm 2021 và 2022 ngay sau cuộc suy thoái do đại dịch. Việc làm phi nông nghiệp hàng tháng tăng thêm trung bình 232.000 công việc trong năm 2023. Kết quả, tổng số việc làm đạt được dưới thời chính quyền Joe Biden là 14,1 triệu cho đến tháng 11 năm nay.

Lạm phát giảm tốc

Sau khi đạt đỉnh điểm vào mùa hè năm 2022, lạm phát đã có xu hướng giảm trong một năm rưỡi nhờ lạm phát lương thực, năng lượng và hàng hóa giảm bớt. Lạm phát trong lĩnh vực dịch vụ – vốn phụ thuộc nhiều vào tiền lương đã giảm tốc chậm hơn và theo đúng lộ trình với lạm phát tiền lương được điều tiết dần dần. Trong khi đó, dữ liệu thị trường về hợp đồng thuê mới cho thấy áp lực giá nhà đất sẽ tiếp tục giảm bớt.

Tiền lương thực tế bắt đầu tăng vào năm 2023 khi lạm phát giảm và mức lương danh nghĩa tăng mạnh. Tính đến tháng 11, tiền lương thực tế đã tăng khoảng 0,8% đối với tất cả người lao động và 1,1% đối với 80% công nhân sản xuất và cấp thấp. Theo các chuyên gia, xu hướng này hứa hẹn sẽ tiếp tục trong 2024 nhờ áp lực mạnh mẽ của các công đoàn tại Mỹ.

Mặc dù lạm phát vẫn chưa về mức mục tiêu 2% của FED, nhưng lạm phát giảm mạnh đã giúp tâm lý tiêu dùng của người lao động phấn chấn hơn. Năm 2023 chứng kiến sự phục hồi niềm tin của người tiêu dùng. Khảo sát về tâm lý người tiêu dùng của Đại học Michigan cho thấy chỉ số này đã tăng từ 10-20 điểm phần trăm trong năm nay – một chỉ dấu theo truyền thống gắn liền với tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ.

Tổng quan lại, dù vẫn phải tiếp tục nỗ lực hơn nữa trong cuộc chiến chống lạm phát cũng như tìm lối ra cho các ngành công nghiệp trọng yếu của quốc gia (như bán dẫn) thoát khỏi sự lệ thuộc vào Trung Quốc, nhưng việc tăng trưởng kinh tế vượt dự báo sau 1 năm đã là một thành công lớn của chính quyền Tổng thống Joe Biden.

Khi các ông lớn nước Mỹ nộp đơn xin phá sản...

Có 7 doanh nghiệp tên tuổi nước Mỹ nộp đơn xin phá sản trong năm 2023.

2023 là một năm khó khăn đối với một số nhà bán lẻ và doanh nghiệp tên tuổi ở Mỹ. Khi nền kinh tế thoát khỏi đại dịch, các doanh nghiệp phải đối mặt với hàng loạt vấn đề từ chi phí cao, thiếu hụt nguồn cung và sự cạnh tranh ngày càng gia tăng.

Một số tên tuổi lớn đã nộp đơn xin phá sản theo Chương 11 vào năm 2023 để có thể giải quyết các vấn đề tài chính thông qua việc tái cơ cấu.

WeWork

WeWork đã có một chặng đường đầy gian nan vào năm 2023. Từng là "kỳ lân" một thời, được cho là có khả năng thay đổi bản chất hoạt động làm việc ở Mỹ, nhưng công ty này đã phải nộp đơn xin phá sản theo Chương 11 vào tháng 11 vừa qua.

Đó không phải là điều quá ngạc nhiên. Một tháng trước đó, WeWork cho biết đang gặp khó khăn trong việc trả nợ sau khi đại dịch ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh cốt lõi khi có nhiều người làm việc tại nhà hơn.

Tuy nhiên, WeWork cũng đã gặp phải những vấn đề từ lâu trước khi đại dịch bùng phát. Kế hoạch niêm yết cổ phiếu vào năm 2019 gặp trục trặc đã hé lộ những khoản lỗ lớn hơn nhiều so với dự kiến và sự xung đột lợi ích với nhà sáng lập và sau đó là CEO Adam Neumann.

WeWork cho biết họ vẫn hoạt động khi đàm phán lại các hợp đồng thuê và nghĩa vụ nợ.

Rite Aid

Sau một chuỗi dài vấn đề xảy ra với các cửa hàng thuốc, Rite Aid đã nộp đơn xin phá sản theo Chương 11 vào tháng 10/2023. Đây là một trong những mạng lưới nhà thuốc lớn nhất ở Mỹ, với 2.100 cửa hàng bán thuốc và sản phẩm y tế cũng như thực phẩm và các mặt hàng vệ sinh.

Theo CNN, Rite Aid đã phải giải quyết các vụ kiện tốn kém xuất phát từ cáo buộc kê đơn thuốc giảm đau nhóm opioid không đúng quy định cho khách hàng. Tuy nhiên, không giống như các đối thủ của mình, Rite Aid đã không thể giải quyết số nợ ngày càng gia tăng và không thể phục hồi về mặt tài chính.

Rite Aid cũng đang phải cạnh tranh với Amazon, Walmart, Target và Costco, những lựa chọn thay thế thân thiện với khách hàng cho các chuỗi cửa hàng thuốc trên khắp nước Mỹ.

Trong hồ sơ gửi Ủy ban giao dịch chứng khoán vào tháng 10, công ty dự kiến khoản lỗ sẽ tăng mạnh sau khi lỗ 750 triệu USD trong một năm (3/2022-3/2023) và 307 triệu USD từ tháng 3-5/2023.

Rite Aid cho biết đã đạt thỏa thuận tài trợ và giảm nợ 3,5 tỷ USD để duy trì hoạt động.

Rite Aid cũng thông báo sẽ đẩy nhanh tốc độ đóng cửa hàng và bán bớt một số hoạt động kinh doanh, bao gồm Elixir Solutions và cũng bổ nhiệm một CEO mới.

Bed Bath & Beyond

Là chuỗi bán lẻ hàng đầu nước Mỹ, Bed Bath & Beyond cũng không thoát khỏi “vận đen” trong 2023. Công ty đã nộp đơn xin bảo hộ phá sản vào tháng Tư, đóng cửa 360 cửa hàng cuối cùng của Bed Bath & Beyond và 120 cửa hàng buybuy BABY.

CNN đánh giá, đây là một trong những vụ phá sản trong ngành bán lẻ lớn nhất trong nhiều năm qua.

Sau đó, nhà bán lẻ trực tuyến Overstock.com đã mua lại Bed Bath & Beyond và công bố kế hoạch tái khởi động hoạt động của thương hiệu này. Động thái này sẽ kết hợp mô hình kinh doanh trực tuyến của Overstock.com với các sản phẩm mang các thương hiệu của Bed Bath & Beyond mà các khách hàng ưa chuộng.

Đầu năm nay, Bed Bath & Beyond đã đóng cửa 400 cửa hàng, nhưng vẫn duy trì các cửa hàng vẫn đạt lợi nhuận ở các thị trường chủ chốt.

Tuesday Morning

Một cửa hàng bán đồ gia dụng khác phá sản vào năm 2023 là Tuesday Morning. Công ty đã nộp đơn xin bảo hộ phá sản theo Chương 11 vào tháng Hai vì “nợ nần quá nhiều”.

Vào tháng 5/2023, Tuesday Morning tuyên bố sẽ ngừng kinh doanh và đóng cửa tất cả 200 cửa hàng.

Đây là lần phá sản thứ hai trong vòng ba năm của công ty này. Lần đầu tiên công ty xin bảo hộ phá sản là vào tháng 5/2020, thời kỳ đỉnh điểm của đại dịch. Việc đóng cửa hàng kéo dài gây ra những “rào cản tài chính không thể vượt qua”.

Cách đây 3 năm, Tuesday Morning có 700 địa điểm kinh doanh. Trong hồ sơ pháp lý, công ty đã đạt được thỏa thuận với các chủ nợ để cắt giảm khoản nợ 1,7 tỷ USD.

Party City

Nhà cung cấp phụ kiện hàng đầu nước Mỹ đã nộp đơn xin phá sản vào năm 2023 do bị ảnh hưởng bởi sự cạnh tranh của các nhà bán lẻ lớn, chi phí gia tăng trong thời kỳ đại dịch và tình trạng thiếu khí heli.

Tuy nhiên, vào tháng 9/2023, nhà cung cấp này đã thoát khỏi tình trạng phá sản sau khi một thẩm phán Mỹ phê duyệt kế hoạch tái cơ cấu của nhà bán lẻ này. Kế hoạch này sẽ xóa gần 1 tỷ USD khoản nợ của Party City.

Một số trong gần 800 cửa hàng ở Mỹ của Party City sẽ đóng cửa do thỏa thuận phá sản, phần lớn sẽ vẫn mở.

SmileDirectClub

SmileDirectClub, công ty chuyên cung cấp thiết bị và dịch vụ chăm sóc nha khoa, đã đóng cửa vào tháng 12/2023, chưa đầy ba tháng sau khi nộp đơn xin phá sản theo Chương 11.

Trong một tuyên bố, công ty cho biết việc tái cơ cấu sẽ “cho phép SmileDirectClub phát triển mạnh mẽ với tư cách là công ty dẫn đầu về chăm sóc răng miệng quốc tế trong nhiều năm tới”, đồng thời nhấn mạnh ý định “tiếp tục cung cấp dịch vụ chăm sóc răng miệng với giá cả phải chăng và dễ tiếp cận cho khách hàng”.

Công ty này bán dụng cụ chỉnh răng, với thời gian điều trị thông thường là 4-6 tháng.

SmileDirectClub, được thành lập vào năm 2014, đã từng tự quảng cáo là một giải pháp thay thế hợp lý cho chỉnh nha truyền thống.

Lordstown Motors

Nhà sản xuất xe điện đã nộp đơn xin phá sản theo Chương 11 vào tháng 6/2023 và rao bán.

Công ty cũng thông báo kiện Foxconn, cổ đông lớn nhất, do cáo buộc đã gian lận và không thực hiện cam kết đầu tư.

Lordstown Motors cho biết không có lựa chọn nào khác khi quan hệ hợp tác với Foxconn, một trong những nhà sản xuất thiết bị điện tử lớn nhất thế giới, đổ bể.

Thông tin này từng khiến giá cổ phiếu Lordstown có lúc giảm 35% trên sàn Nasdaq. Từ đầu tháng 5/2023, Lordstown đã cảnh báo có thể phá sản nếu không được rót thêm vốn.

Mỹ tiếp tục gia hạn miễn thuế đối với hàng trăm sản phẩm của Trung Quốc

(Ảnh minh họa).

Ngày 26/12, Văn phòng Đại diện thương mại Mỹ (USTR) thông báo tiếp tục gia hạn miễn thuế đối với hàng trăm sản phẩm của Trung Quốc - từng nằm trong danh sách áp thuế trừng phạt.

Trong thông cáo báo chí, USTR cho biết việc miễn trừ này sẽ kéo dài đến ngày 31/5/2014, thay vì đến ngày 31/12/2023. Theo đó, việc gia hạn miễn thuế sẽ được áp dụng đối với 352 mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc - từng nằm trong danh sách trừng phạt và 77 sản phẩm liên quan đến đại dịch COVID-19. USTR nêu rõ: “Việc gia hạn này sẽ cho phép dỡ bỏ một cách có trật tự các biện pháp áp thuế”, đồng thời nhấn mạnh có những mặt hàng có thể tiếp tục được gia hạn miễn thuế nhằm thay đổi nguồn cung sang Mỹ hoặc các nước thứ ba.

Trước đó, ngày 22/12, Ủy ban Thuế hải quan của Quốc vụ viện Trung Quốc thông báo nước này sẽ tiếp tục miễn thuế bổ sung đối với một số hàng hóa của Mỹ đến ngày 31/7/2024.

Dưới thời chính quyền cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump, Washington thực hiện biện pháp áp thuế cao đối với lượng hàng hóa nhập khẩu trị giá 350 tỷ USD của Trung Quốc, từ giày dép, quần áo đến đồ điện tử, xe đạp và thậm chí cả thức ăn gia súc, viện dẫn Trung Quốc có các hoạt động thương mại không công bằng và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tháng 1/2020, ông Trump đã ký Thỏa thuận thương mại Giai đoạn 1 với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Theo thỏa thuận, Trung Quốc cam kết tăng kim ngạch nhập khẩu hàng hóa nông nghiệp và chế tạo, năng lượng cùng dịch vụ của Mỹ thêm 200 tỷ USD so với mức năm 2017 trong vòng 2 năm. Tuy nhiên, mục tiêu này không đạt được trong bối cảnh đại dịch COVID-19.

Trong bối cảnh tỷ lệ lạm phát ở Mỹ hiện ở mức cao nhất trong hơn 40 năm, chính quyền Tổng thống đương nhiệm Joe Biden đang đứng trước sức ép phải chấm dứt các biện pháp thuế quan theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại Mỹ 1974.

“Kế hoạch” khó khả thi của chính quyền Mỹ

Mỹ đang hối thúc các đồng minh trong kế hoạch tịch thu tài sản của chính phủ Nga chuyển sang tài trợ cho Ukraine. Đây là một hành động có thể làm leo thang căng thẳng, đồng thời ẩn chứa nhiều rủi ro cho hệ thống luật pháp quốc tế.

Tái khởi động kế hoạch

Sau khi xung đột giữa Nga và Ukraine bùng phát vào tháng 2/2022, Mỹ, EU và Nhật Bản đã phong tỏa tài sản của Nga tại các quốc gia này. Việc phân loại và phong tỏa tài sản Nga được tiến hành nhanh chóng và chia thành 2 loại chính:

- Tài sản tư nhân do các cá nhân và công ty nắm giữ, trị giá khoảng 20 tỷ USD, bao gồm du thuyền, trực thăng, bất động sản, tranh và các tác phẩm nghệ thuật.

- Tài sản công do các tổ chức nhà nước nắm giữ, cụ thể là 300 tỷ USD dự trữ quốc tế thuộc sở hữu của Ngân hàng Trung ương Nga. Trong số tài sản này, ngoại trừ khoảng 5 tỷ USD được gửi tại Mỹ thì phần lớn nằm tại các nước châu Âu như Đức, Pháp và Thụy Sĩ.

Phần lớn trong số những tài sản tư nhân của các tài phiệt Nga ở châu Âu đã bị“tịch thu”theo cách này hoặc cách khác. Trong đó, nổi tiếng nhất là vụ Chính phủ Anh thu hồi quyền sở hữu câu lạc bộ bóng đá Chelsea của tỷ phú Abramovich bằng cách ép buộc ông này bán CLB đã sở hữu từ năm 2004 cho đối tác người Mỹ và dùng toàn bộ số tiền 4,25 tỷ bảng bán được góp cho quỹ ủng hộ nạn nhân của cuộc xung đột. Số tiền ông Abramovich bị thu hồi trong vụ việc trên là lớn nhất nhưng lại là vụ việc dễ dàng nhất vì vị tỷ phú này khá “hợp tác” với Chính phủ Anh bằng việc chủ động bán tài sản của mình và góp quỹ. Còn công cuộc thu hồi tài sản cá nhân của các tỷ phú Nga lại phức tạp hơn và diễn ra “lòng vòng”. Pháp luật của các nước châu Âu đều không có điều khoản quy định rõ việc cho phép chính phủ tịch thu tài sản cá nhân cho những “mục đích chính trị”. Vì thế, dù xác định một danh sách các tỷ phú Nga có mối quan hệ thân thiết với chính quyền của ông Putin có tài sản ở nước mình nhưng các nước châu Âu cũng phải vận dụng nhiều biện pháp khác nhau để tịch thu được số tiền của họ.

Theo đó, các nước châu Âu đã sử dụng bản án hình sự hoặc liên kết tội phạm liên quan đến chủ sở hữu để thu hồi và bán tài sản. Tội phạm có tổ chức, rửa tiền, tham nhũng, tội phạm mạng, buôn bán ma túy và khủng bố là một số hành vi phạm tội được sử dụng làm cơ sở để biện minh cho việc tịch thu. Ủy ban châu Âu (EC) sau đó đã mở rộng danh sách này để bao gồm nhiều tội phạm hơn, chẳng hạn như buôn lậu người di cư, buôn bán vũ khí, vi phạm bản quyền sản phẩm và quan trọng nhất là vi phạm các lệnh trừng phạt của EU.

Trong thời gian đầu, việc tiến hành tịch thu tài sản của các cá nhân người Nga tại nước ngoài chủ yếu diễn ra ở châu Âu bởi Chính phủ Mỹ cũng gặp vướng mắc pháp lý trong việc tiến hành tịch thu tài sản này. Tại một cuộc họp báo ở Đức hồi tháng 5/2022, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Janet Yellen đã từ chối khẳng định khả năng Mỹ tham gia các nỗ lực tịch thu tài sản của Nga và chuyển cho Ukraine. Mãi đến tháng 5/2023, Bộ Tư pháp Mỹ mới tiến hành đợt chuyển giao đầu tiên tài sản của Nga vào quỹ tái thiết Ukraine. Ở thời điểm đó, Bộ Tư pháp Mỹ đã tịch thu hàng triệu USD từ tài khoản tại một tổ chức tài chính Mỹ thuộc về nhà tài phiệt Konstantin Malofeyev vì cáo buộc ông này vi phạm lệnh trừng phạt áp đặt lên Nga sau chiến dịch quân sự đặc biệt của chính quyền Moscow vì cho rằng người này đã cung cấp tài chính cho người Nga thúc đẩy chủ nghĩa ly khai ở Crimea. Con số này vẫn là rất nhỏ so với tổng tài sản của các tỷ phú Nga gửi ở Mỹ. Điều đó cho thấy, ngay cả Mỹ, nước đứng đầu liên minh chống lại Nga cũng rất dè dặt trong việc tịch thu tài sản.

Tuy nhiên, quan điểm của Chính phủ Mỹ đã thay đổi trong thời gian gần đây. Tháng 11/2023 vừa qua, Hạ viện Mỹ đã chặn gói tài trợ tiếp theo của chính phủ cho Ukraine khiến giới chức ở Washington không thể đưa ra được câu trả lời rõ ràng cho Tổng thống Ukraine, ông Volodymyr Zelensky khi ông này đến Mỹ lần thứ 3 vào trung tuần tháng 12 vừa rồi. Cùng thời điểm đó, tại châu Âu, khoản tài trợ 50 tỷ euro cho Ukraine ở giai đoạn tiếp theo bị chặn lại khiến toàn bộ kế hoạch tài trợ Chính phủ Ukraine cho năm mới 2024 bị đảo lộn hoàn toàn. Việc thiếu hụt nguồn tài chính cho Ukraine đã thúc đẩy Mỹ và các chính phủ châu Âu khởi động lại kế hoạch tịch thu tài sản đầy tham vọng cũng như rủiro trước đây. Theo bài viết mới nhất được đăng trên Tạp chí New York Times của Mỹ thì chính phủ nước này đang gây áp lực buộc Anh, Pháp, Đức, Italy, Canada và Nhật Bản phải đưa ra đề xuất sử dụng các tài sản của Nga trước ngày 24/2/2024.

Rủi ro rất lớn

Khi quyết định tịch thu và tái sử dụng tài sản của Nga cho những mục đích khác, vấn đề vướng mắc đầu tiên các nước phương Tây gặp phải là về mặt pháp lý. Có 2 bộ quy tắc hạn chế các cơ quan lập pháp nếu họ muốn cho phép tịch thu vĩnh viễn tài sản thuộc sở hữu của Nga.

Người phát ngôn của Bộ Tài chính Mỹ khi được hỏi vấn đề này đã nhắc đến Luật Thẩm quyền kinh tế khẩn cấp quốc tế năm 1977 (IEEPA). Theo luật này, Mỹ chỉ có thể tịch thu tài sản của nước khác nếu tổng thống cho rằng Mỹ đang bị nước đó tấn công hoặc “tham gia hành động đối đầu vũ trang”. Điều này có nghĩa là Mỹ chỉ được tịch thu tài sản Nga khi “thừa nhận” đang có đối đầu trực tiếp với Nga, một hành động sẽ làm bùng phát căng thẳng ra khỏi biên giới Ukraine, điều mà không một người Mỹ nào mong muốn.

Ở các nước châu Âu, dù hệ thống luật pháp khác nhau nhưng việc đảm bảo quyền sở hữu là cực kỳ quan trọng. Vì vậy, để thu hồi một số tài sản của các tài phiệt Nga, các nước EU đã phải vận dụng rất nhiều “biện pháp” khác nhau. Dẫu vậy, họ vẫn không có cách viện dẫn điều luật nào để tiến hành việc làm tương tự với những khối tài sản lớn hơn của nhà nước.

Một trong những điều luật cực kỳ quan trọng để bảo vệ tài sản Chính phủ Nga ở nước ngoài chính là Luật miễn trừ chủ quyền, điều luật cho phép bảo vệ các tài sản chính phủ ở nước ngoài trong trường hợp xảy ra các biến cố trong nước. Ngay cả Thụy Sĩ, nước nằm ngoài EU hay NATO, dù đã tham gia đóng băng khối tài sản Chính phủ Nga lên tới 8 tỷ euro cũng thừa nhận “Không có cơ sở pháp lý cho việc tịch thu này”. Theo Văn phòng Tư pháp Liên bang Thụy Sĩ thì nếu việc tịch thu diễn ra, nó sẽ “làm suy yếu hiến pháp” và “vi phạm các cam kết quốc tế”.

Ngay tại Mỹ, quan điểm về việc thu hồi tài sản Nga để tài trợ cho Ukraine cũng bị phản đối dữ dội. Bà Janet Yellen khi được hỏi về vấn đề này đã cảnh báo, ngoài các rào cản pháp lý, việc tịch thu tài sản dự trữ của Ngân hàng Trung ương Nga và sử dụng vào mục đích tái thiết Ukraine có thể khiến các quốc gia miễn cưỡng dự trữ bằng đồng USD gửi tại Mỹ. Các quan chức Bộ Tài chính Mỹ cho rằng, nếu các tài sản bị tịch thu của Nga được chuyển vào quỹ tái thiết Ukraine, điều này sẽ đặt ra tiền lệ và có thể ảnh hưởng tới vị thế của Mỹ với tư cách là nơi an toàn nhất thế giới để cất giữ tài sản. Đây sẽ là một đòn đánh mạnh vào vị thế của đồng USD trong bối cảnh phong trào từ bỏ đồng USD trong giao thương quốc tế đang nở rộ gần đây.

Trong bài trả lời phỏng vấn tờ La Repubblica hôm 24/12 vừa qua, giáo sư Robert Shiller từ Đại học Yale, người từng đoạt Giải Nobel Kinh tế cho biết: “Nếu Mỹ làm điều này với Nga ngày hôm nay, Moscow có thể làm điều đó với bất kỳ ai vào ngày mai. Điều này sẽ phá hủy vầng hào quang an ninh bao quanh đồng USD và sẽ là giai đoạn đầu tiên của quá trình phi USD hóa”.

Nguy cơ lớn nữa đến từ việc thu hồi tài sản Nga là họ sẽ có thể “trả đũa”rất mạnh. Thực tế cho thấy sau khi Mỹ và các đồng minh phong tỏa tài sản Nga ở nước ngoài. Nhiều doanh nghiệp Mỹ và EU đã bị tịch thu không ít tài sản tại Nga. Dù hiện nay nhiều doanh nghiệp đã rời khỏi Nga nhưng lượng tài sản còn lại vẫn rất lớn và thực tế nhiều doanh nghiệp phương Tây vẫn đang chờ cơ hội để được quay lại thị trường Nga. Nếu Mỹ và các quốc gia phương Tây thúc đẩy việc tịch thu tài sản Nga thì chính các tập đoàn này sẽ bị ảnh hưởng đầu tiên, đây là một rủi ro rất lớn mà các chính phủ phương Tây phải cân nhắc.

Diễn biến từ khi cuộc xung đột Ukraine nổ ra đến nay cho thấy Chính phủ Nga rất quyết đoán với hành động của mình. Một lệnh trừng phạt mới nhằm vào Nga sẽ luôn kèm theo một đòn đáp trả tương xứng và về khía cạnh kinh tế thì chưa chắc các nước phương Tây đã chống chịu được sức ép lớn bằng Nga, một nền kinh tế đã được xoay sang mô hình thời chiến.

Căng thẳng mới giữa Mỹ và Nga ở Bắc Cực

(Ảnh minh họa).

Vấn đề trên đang đặt ra câu hỏi là liệu cuộc tranh cãi mới này có làm bùng phát thêm những căng thẳng vốn đã âm ỉ giữa hai nước hay không.

Theo Đài Sputnik (Nga) ngày 26/12, Mỹ đã đơn phương xác định giới hạn bên ngoài thềm lục địa của mình, khiến Moskva lên tiếng quan ngại và kêu gọi Washington tuân thủ các chuẩn mực quốc tế. Câu hỏi đặt ra là liệu cuộc tranh cãi mới này có làm bùng phát thêm những căng thẳng vốn đã âm ỉ giữa hai nước hay không.

Tuần trước, chính quyền của Tổng thống Mỹ Joe Biden đã công bố tọa độ cập nhật về các yêu sách về thềm lục địa mở rộng (ECS) vượt quá 200 hải lý tính từ các bờ biển ở Bắc Cực, Đại Tây Dương, Biển Bering, Thái Bình Dương, Quần đảo Mariana và hai khu vực ở Vịnh Mexico.

Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, ECS dự kiến sẽ không tạo ra bất kỳ tranh chấp lãnh thổ nào với Nga nhưng sẽ chồng chéo với Canada, Bahamas và Nhật Bản. Những giới hạn mới này bao trùm khu vực có diện tích khoảng một triệu km2, phân bố ở bảy vùng.

Nga, quốc gia cũng có lợi ích ở Bắc Cực như Mỹ, bày tỏ sự phản đối động thái của Washington, cho rằng hành động này vi phạm luật pháp quốc tế.

Người đứng đầu Ủy ban Duma Quốc gia về Bắc Cực Nikolai Kharitonov cho rằng việc mở rộng phần thềm lục địa của Mỹ ở Bắc Cực là không thể chấp nhận được và có thể làm leo thang căng thẳng.

Về phần mình, Grigory Karasin, người đứng đầu ủy ban đối ngoại của Thượng viện Nga, cho biết Moskva đang thực hiện mọi biện pháp cần thiết để bảo đảm lợi ích quốc gia của mình ở Bắc Cực trong bối cảnh những nỗ lực "không thể chấp nhận được" của Washington nhằm đơn phương mở rộng yêu sách thềm lục địa của mình .

Thông báo ngày 19/12 của Bộ Ngoại giao Mỹ về ranh giới thềm lục địa mở rộng có đề cập đến Công ước Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS) năm 1982. Tuy nhiên, nhận xét này không mang lại bất kỳ tính pháp lý nào cho các yêu sách về đáy biển của Washington vì nước này chưa phê chuẩn UNCLOS, cũng như chưa trải qua một thủ tục đặc biệt nào với tư cách là thành viên UNCLOS.

Động thái của Mỹ nhằm mở rộng yêu sách của mình đối với thềm lục địa thêm khoảng một triệu km2, diện tích gấp đôi diện tích của California, diễn ra trong bối cảnh các cường quốc thế giới ngày càng nhận ra rằng vùng cực bắc sẽ đóng một vai trò cơ bản trong tương lai kinh tế và địa chiến lược ở bán cầu bắc.

Bắc Cực được cho là nơi có nguồn tài nguyên thiên nhiên gần như chưa được khai thác trị giá hàng nghìn tỷ USD, bao gồm cả hydrocarbon, và là lựa chọn thay thế chính cho các tuyến thương mại truyền thống giữa châu Âu và châu Á.

Ví dụ, Nga đang đặt cược lớn vào việc Tuyến đường biển phía Bắc sẽ trở thành tuyến thương mại hàng hải quan trọng trong những năm và thập kỷ tới, đồng thời đã đầu tư hàng tỷ USD vào cơ sở hạ tầng dân sự và quân sự cũng như công nghệ tàu phá băng ở Bắc Cực trong bối cảnh mối đe dọa xâm lấn của NATO luôn hiện hữu.

Như vậy, lý do của Mỹ đằng sau việc tìm cách đảm bảo quyền của mình đối với đáy biển, đặc biệt là ở vùng High North (Cao Bắc), là có thể hiểu được, vì khoảng 25% trữ lượng dầu khí của thế giới nằm ở đáy Bắc Băng Dương, cũng như trữ lượng dầu mỏ, kim cương, vàng, bạch kim, thiếc, mangan, niken và chì dồi dào.

Michael Maloof, từng là nhà phân tích chính sách an ninh cấp cao của Văn phòng Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, nói với Sputnik: “Mỹ sẽ có lợi ích đáng kể đối với quyền khai thác khoáng sản, dầu khí, nơi có trữ lượng lên tới hàng tỷ m3 ở đáy biển, đặc biệt là cả đất hiếm".

Trong khi đó, Tiến sĩ Mamdouh G. Salameh, một nhà kinh tế dầu mỏ quốc tế và chuyên gia năng lượng toàn cầu cho biết, quyết định đưa ra yêu sách đối với đáy biển Bắc Cực của Mỹ có thể xuất phát từ thực tế là nước này đang tụt hậu so với Nga trong việc thăm dò vùng High North.

Tiến sĩ Salameh nêu quan điểm: “Nga đã giành được lợi thế lớn trước Mỹ trong cuộc chạy đua giành tài nguyên ở Bắc Cực. Tổng thống [Vladimir] Putin từ lâu đã nhận ra tầm quan trọng của những nguồn tài nguyên này do đó đã đổ hàng tỷ USD để đầu tư vào việc khai tài nguyên cũng như xây dựng cơ sở hạ tầng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động như vậy. Phần Bắc Cực của Nga chiếm 13% trữ lượng dầu khí toàn cầu. Nếu cộng với trữ lượng dầu và khí đốt hiện tại của Nga, trữ lượng dầu của Nga sẽ lên tới 132 tỷ thùng và trữ lượng khí đốt lên tới khoảng 1000 nghìn tỷ m3".

Chuyên gia này chỉ ra rằng Nga đang tích cực xây dựng cơ sở hạ tầng ở vùng Cao Bắc, bao gồm bến cảng và các tuyến đường vận chuyển. Các công ty năng lượng của Nga cũng đang xây dựng các đường ống dẫn dầu, khí đốt trong khu vực, vận chuyển hydrocarbon Bắc Cực đến Trung Quốc và phần còn lại của thế giới thông qua Tuyến đường biển phía Bắc (NSR). Tiến sĩ Salameh nhấn mạnh: “Nga đã thắng trong cuộc đua ở Bắc Cực. Mỹ sẽ phải mất nhiều năm mới bắt kịp”.

Nguồn: Tạp Chí Tài Chính; Người Quan Sát; Báo Tin Tức; CAND; Soha