Với Luật GWG, mức đó giảm xuống còn 1.000 Euro, đồng nghĩa với mức độ kiểm soát giao dịch tài chính gắt gao lên 10 lần. Thậm chí có ngân hàng không cho nộp quá 1000 Euro mỗi lần ngay cả khi trình giấy tờ tùy thân. Đến tài khoản của mình cũng vậy, chính ông chủ tài khoản cũng phải trình giấy tờ tùy thân khi số tiền nộp từ 15.000 Euro trở lên 1 lần hoặc chia nhiều lần trong 3 ngày. Những quy định trên đều nằm trong luật chống rửa tiền GWG, phần lĩnh vực tài chính tiền tệ, gồm 4 chương, 17 điều, dài tới trên 10.000 chữ.

Đối với lĩnh vực không phải tài chính, các doanh nghiệp kinh doanh và cá nhân tự hành nghề, luật GWG cũng quy định chặt chẽ không kém về trách nhiệm hợp tác với nhà chức trách, quan tâm theo dõi và trình báo hành vi ngờ vực rửa tiền đối với cả đối tác lẫn khách hàng của họ.

Nhiều người giao dịch làm ăn, kinh doanh, mua bán với doanh nghiệp, cá nhân ở Đức, nhất là người nước ngoài sống ở Đức hoặc qua công tác, bị đưa vào danh sách theo dõi mà không hề hay biết.

Rửa tiền

Hiện tượng tiền có nguồn gốc bất hợp pháp, từ kinh doanh trái phép, đến tham nhũng, lậu thuế, tội phạm hình sự, tội phạm kinh tế... được hợp pháp hóa bằng cách đưa vào lưu thông hợp pháp, luật pháp Đức gọi chung là rửa tiền. Để phát hiện quá trình hợp pháp hóa này, nhà chức trách không thể dựa vào ai khác ngoài thông tin từ các doanh nghiệp liên quan trực tiếp tới nó, cung cấp. Đó chính là tiền đề ra đời của Luật chống rửa tiền GWG. Chống rửa tiền, bên cạnh luật GWG còn bao điều luật khác hỗ trợ tạo thành một hành lang pháp lý thống nhất, đặc biệt Điều §261 Bộ Luật hình sự xác định hành vi thành lập tội rửa tiền.

Trách nhiệm thực thi luật

Gồm mọi ngành nghề liên quan: Luật sư, công chứng, kiểm toán, tư vấn thuế, môi giới, kinh doanh bất động sản, trò chơi đỏ đen, công ty ủy thác quản lý tài sản, môi giới bảo hiểm, bảo hiểm cuộc sống, đặc biệt là các cá nhân và pháp nhân lưu thông hàng hoá, như bán lẻ, bán buôn, nhất là dạng kinh doanh thanh toán tiền mặt với khối lượng lớn, mua bán ô tô, đồng hồ, đồ trang sức, dụng cụ điện tử nghe nhìn đắt tiền, đồ cổ, thú qúy hiếm. Những trường hợp mua bán không thuộc diện trách nhiệm trên, gồm các doanh nghiệp công nghiệp ít khi được phép trả tiền mặt, những cá nhân mua bán hàng hoá để tiêu dùng không nhằm mục đích kinh doanh. Như vậy bất cứ hành vi nào ngờ vực rửa tiền đều có thể bị chính đối tác theo dõi trình báo, ngay cả đó là luật sư hay tư vấn thuế vốn có chức năng bảo vệ thân chủ của họ.

Trách nhiệm doanh nghiệp

Điều §3 đoạn 2, Luật GWG, đưa ra khái niệm trách nhiệm quan tâm theo dõi (Sorgfallpflicht), doanh nghiệp phải thực hiện khi giao dịch với các đối tượng:

- Đối tác, khách hàng lập quan hệ lâu dài với doanh nghiệp về tiền gửi.

- Khách hàng chuyển tiền qua doanh nghiệp để thanh toán cho đối tác của họ từ 15.000 Euro trở lên.

- Doanh nghiệp phát hiện được dấu hiệu rửa tiền chứng minh được, như lậu thuế bằng cách giấu doanh thu, khai man chi phí, mua bán bất động sản không có nguồn tài chính chứng minh được...

- Ngờ vực về giấy tờ nhân thân của đối tác, khách hàng.

Riêng đối với doanh nghiệp bán buôn và bán lẻ

Trách nhiệm quan tâm theo dõi, doanh nghiệp phải thực hiện trong các trường hợp:

- Khi có chứng cứ hành vi rửa tiền, không phụ thuộc số tiền giao dịch lớn hay bé.

- Khi khách hàng đưa dữ liệu nhân thân sai.

- Khi thanh toán tiền mặt, hay trả bằng thẻ từ 15.000 Euro trở lên. Chẳng hạn một người buôn bán xe phải thực hiện trách nhiệm quan tâm theo dõi của mình, khi khách hàng trả tiền mặt mua ô tô của người đó trên 15.000 Euro.

Các cấp độ trách nhiệm

Doanh nghiệp có nhiệm vụ xếp sự việc hành vi của đối tác khách hàng, theo mức độ xảy ra khả năng rửa tiền, thành các nhóm rủi ro:

- Nhóm trầm trọng.

- Nhóm trung bình.

- Nhóm thấp.

Với từng nhóm mức độ đó, doanh nghiệp chịu trách nhiệm quan tâm theo dõi ở cấp độ tương ứng, gồm cập độ nặng, cấp độ chung và cấp độ đơn giản.

Tương đương 3 cấp độ trách nhiệm đó, luật GWG đưa ra một bảng danh mục các biện pháp giải quyết cho từng cấp độ, doanh nghiệp tự lựa chọn áp dụng, qua 2 bước:

- Bước 1, xếp hành vi vụ việc vào các nhóm rủi ro tương ứng.

- Bước 2, áp dụng các biện pháp tự lựa chọn trong bảng danh mục tương ứng.

Trách nhiệm quan tâm theo dõi ở cấp độ chung

Với nhóm mức độ rủi ro trung bình, luật GWG, Điều §3 đoạn 1 liệt kê 4 trách nhiệm cấp độ chung khác nhau, doanh nghiệp có thể tự lựa chọn thích ứng cho mình:

- Xác định nhân thân của bạn hàng, khách hàng, lưu giữ dữ liệu và kiểm tra tính xác thực của dữ liệu đó qua các giấy tờ nhân thân.

- Tập hợp thông tin về nội dung và mục đích giao dịch kinh doanh giữa 2 bên, nếu đối tác khách hàng tỏ ra không rõ ràng.

- Kiểm tra xem đối tác khách hàng giao dịch cho họ hay cho người khác, nếu cho người khác thì động cơ gì đứng đằng sau.

- Kiểm tra cập nhật quan hệ kinh doanh 2 bên.

Xác định nhân thân đối tác, khách hàng

Là nhiệm vụ quan trọng nhất trong trách nhiệm quan tâm theo dõi được quy định tại Điều §4, GWG, bao gồm tập hợp các dữ liệu kèm giấy tờ chứng thực: tên, ngày, nơi sinh, quốc tịch, địa chỉ liên hệ, cơ quan chứng thực. Đối với pháp nhân, gồm tên công ty, danh tính người thay mặt quan hệ giao dịch, dạng công ty, số đăng ký nếu có, địa chỉ công ty, tên người đại diện công ty, kèm các giấy tờ chứng thực. Trách nhiệm trên, doanh nghiệp phải thực hiện khi có dấu hiệu cần kiểm tra, chẳng hạn một người môi giới bảo hiểm nhân thọ nhận được khách hàng mới, trước khi thực hiện hợp đồng ký kết phải tập hợp dữ liệu nhân thân của khách hàng này, ngoại trừ đó là khách hàng cũ đã xác định sẵn nhân thân.

Trách nhiệm của đối tác, khách hàng

Được Luật GWG quy định phải cung cấp thông tin và hồ sơ giấy tờ khi doanh nghiệp đòi hỏi, và thông báo không chậm trễ khi có những thay đổi trong quan hệ làm ăn giữa 2 bên. Dẫu vậy, trách nhiệm đó không bị chế tài, nhưng trong trường hợp đối tác vi phạm nặng nề, luật buộc doanh nghiệp phải ngừng giao dịch với họ.

Trách nhiệm cấp độ đơn giản

Trách nhiệm quan tâm theo dõi ở cấp độ đơn giản được áp dụng cho 4 nhóm rủi ro (có khả năng xảy ra rửa tiền):

- Giao dịch tiền với các qũy tiết kiệm.

- Giao dịch tiền với tổ chức chứng khoán.

- Giao dịch tiền với nhà chức trách nước ngoài.

- Giao dịch tiền thông qua người thứ 3, như luật sư, công chứng.

Với trách nhiệm cấp độ năng

Doanh nghiệp không chỉ phải thực hiện như trong trường hợp cấp độ chung, còn thêm trách nhiệm bổ sung, áp dụng đối với nhóm rủi ro về chính trị (PEP), đó là những cá nhân không sống ở Đức, nhưng có chức vụ quan trọng trong cơ quan công quyền nước ngoài, như bộ trưởng, nghị sỹ, đại sứ, chánh án, và cả thân nhân hoặc những người thay mặt họ hay có quan hệ làm ăn với họ, bất kể những người này sống ở đâu ngoài hay trong nước Đức.

Trách nhiệm này chỉ kết thúc khi người có chức vụ đó thôi chức ít nhất 1 năm. Những biện pháp áp dụng khi doanh nghiệp có quan hệ làm ăn với nhóm người trên:

- Trước khi thiết lập mối quan hệ hợp tác làm ăn với họ, người thực hiện phải được chuẩn thuận của cấp trên.

- Nguồn gốc tài sản của họ sử dụng trong quan hệ hợp tác phải giải trình được bằng những biện pháp thích hợp.

- Mối quan hệ làm ăn phải được giám sát cập nhật.

- Để xác định bạn hàng có thuộc nhóm PEP không, doanh nghiệp có thể áp dụng mọi biện pháp tự mình cân nhắc, luật không đưa ra danh mục cụ thể, để doanh nghiệp vừa bảo đảm thực hiện trách nhiệm của mình vừa không làm hỏng quan hệ làm ăn.

Trách nhiệm cấp độ nặng còn được áp dụng cho doanh nghiệp trong trường hợp đối tác không giao dịch trực tiếp, nên không thể xác định được danh tính nhân thân người chịu trách nhiệm.

Thu thập lưu trữ hồ sơ

Để có thể phục vụ cho điều tra sau này, doanh nghiệp còn phải chịu trách nhiệm thu thập hồ sơ lưu trữ, bao gồm các dữ liệu về đối tác, như tên người chủ, quan hệ giao dịch tài chính và giao dịch kinh doanh. Thời hạn lưu trữ hồ sơ ít nhất 5 năm, và phải trình được, khi nhà chức trách đòi hỏi. Đối với hồ sơ về nhân thân phải liệt kê tất cả dữ liệu của cá nhân và pháp nhân liên quan kèm giấy tờ chứng minh, dưới dạng cóp py, như chứng minh nhân dân, giấy đăng ký kinh doanh đối với công ty trách nhiệm hữu hạn và cổ phần.

Biện pháp bảo an nội bộ và tập huấn nhân viên

Doanh nghiệp phải thực hiện để tránh hiện tượng lạm dụng khi chống rửa tiền, gồm 2 biện pháp doanh nghiệp tự lựa chọn:

- Thiết lập hệ thống bảo an và kiểm tra nội bộ để nhân viên có thể nhận biết các dấu hiệu rửa tiền, nhưng đồng thời không thể lạm dụng.

- Truyền đạt cho nhân viên trực tiếp thực hiện giao dịch kinh doanh nhận biết được các dấu hiệu rửa tiền và trách nhiệm pháp lý quan tâm theo dõi.

Trách nhiệm trình báo

Trong quá trình thực hiện trách nhiệm quan tâm theo dõi, phải trình báo kịp thời và vô điều kiện với viện kiểm sát, cảnh sát địa phương, cảnh sát hình sự liên bang những dấu hiệu ngờ vực được quy định tại Điều §261 Bộ Luật hình sự StGB, như khi phát hiện được đối tác khách hàng chuyển tiền lòng vòng với lệ phí cao hoặc tỏ ra vô lý về mặt hiệu qủa kinh tế. Trách nhiệm trình báo có giá trị đối với cả những trường hợp đã xảy ra nhưng sau mới phát hiện được. Người trình báo không bị truy cứu bất cứ trách nhiệm pháp lý nào, ngoại trừ trường hợp không đúng sự thật do cố tình hoặc quá cẩu thả.

Chế tài khi vi phạm trách nhiệm quan tâm theo dõi

- Điều §3 đoạn 6, luật GWG quy định, nếu thấy không thể hoàn thành được trách nhiệm quan tâm theo dõi, doanh nghiệp không được phép thực hiện giao dịch đó. Với mối quan hệ kinh doanh đã có sẵn, không được phép tiếp tục mà phải chấm dứt. Tuy nhiên, ở đây nguyên tắc cơ bản về „xử sự tùy mức độ“, được áp dụng, tức trách nhiệm chấm dứt quan hệ kinh doanh có thể được miễn, nếu dẫn tới thiệt hại kinh tế lớn không thể chịu đựng được, giải thích tại sao các doanh nghiệp lớn như Siemens Đức vẫn đầu tư được vào nhiều quốc gia mặc dù chính họ đã bôi trơn bao nhiêu tiền cho quan chức quốc gia đó.

- Một khi có dấu hiệu ngờ vực rửa tiền, hay cung cấp tài chính cho khủng bố, chỉ được thực hiện các giao dịch kinh doanh khi có giấy phép của nhà chức trách, quy định tại điều 11 Luật GWG. Chẳng hạn, tiệm kim hoàn bán một chuỗi hạt xoàn 15.500 Euro, khách hàng muốn trả tiền mặt, tiệm phải thực hiện trách nhiệm xác định nhân thân khách hàng đối với trường hợp trả tiền mặt quá 15.000 Euro. Nếu khách hàng không thể trình được hộ chiếu, thương vụ này không được phép thực hiện, thậm chí phải trình báo nhà chức trách nếu cho rằng khách hàng này chắc định rửa tiền, và nếu vẫn muốn thực hiện phải xin giấy phép của nhà chức trách.

Nhà chức trách thực thi luật GWG

Được quy định tại điều §16 Luật GWG, gồm nhiều cơ quan khác nhau chịu trách nhiệm đối với từng loại doanh nghiệp, như Bộ Tài chính Liên bang chịu trách nhiệm đối với cơ quan tín dụng xây dựng nước Đức, cơ quan quản lý ngành bảo hiểm chịu trách nhiệm đối với các hãng bảo hiểm, chánh toà địa phương đối với công chứng thuộc điạ bàn mình, hội đồng luật sư đối với luật sư, hội đồng tư vấn thuế đối với tư vấn thuế, chủ tịch chính quyền khu vực đối với các doanh nghiệp không thuộc lĩnh vực tài chính... Nhà chức trách thực thi luật GWG có thể phạt doanh nghiệp vi phạm tới 100.000 Euro, đồng thời có trách nhiệm trình báo với Viện Kiểm sát và cảnh sát hình sự liên bang để điều tra truy tố.

Dr. Nguyễn Sỹ Phương