ÔNG GUTERRES: LHQ ĐANG BÊN BỜ VỰC SỤP ĐỔ TÀI CHÍNH

Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc (LHQ) Antonio Guterres mới đây cho biết, tổ chức này đang đối mặt với nguy cơ 'sụp đổ tài chính cận kề'.

“LHQ đang có nguy cơ cạn kiệt tiền mặt do các khoản phí chưa thanh toán, và thiếu hụt ngân sách từ các quốc gia thành viên đe dọa làm gián đoạn các hoạt động quan trọng”, Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres cảnh báo.

Ông Guterres đã đưa ra cảnh báo trong một bức thư gửi tới tất cả 193 quốc gia thành viên trong tuần này, như nhiều phương tiện truyền thông đã trích dẫn.

Ông kêu gọi hoặc là thực hiện các khoản thanh toán bắt buộc hoặc là cải tổ các quy tắc tài chính của tổ chức để tránh một “sự sụp đổ tài chính sắp xảy ra”.

Tổng Thư ký cho biết, LHQ đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng tài chính “ngày càng trầm trọng, đe dọa việc thực hiện các chương trình”, với nguy cơ cạn kiệt tiền mặt vào tháng 7.

Bức thư mô tả một “đòn giáng kép” do một quy định buộc LHQ phải hoàn trả các khoản tiền chưa sử dụng cho các chương trình cụ thể cho các quốc gia thành viên, ngay cả khi các khoản đóng góp chưa bao giờ được thanh toán, khiến tổ chức này rơi vào cái mà ông Guterres gọi là “vòng luẩn quẩn kiểu Kafka”.

Khoản phí chưa đóng đã đạt mức kỷ lục 1,568 tỷ đô la vào cuối năm 2025, trong khi số tiền thu được chỉ đáp ứng 76,7% tổng số đóng góp được đánh giá, khiến tổ chức này đứng trước nguy cơ vỡ nợ nghiêm trọng.

Ông Guterres đồng thời lưu ý, trừ khi việc thu phí "cải thiện đáng kể", LHQ sẽ không thể thực hiện đầy đủ ngân sách năm 2026.

Những lời cảnh báo được đưa ra khi Mỹ, quốc gia đóng góp lớn nhất cho tổ chức này, cắt giảm nguồn tài trợ tự nguyện cho nhiều chương trình của LHQ, và giảm mạnh chi tiêu viện trợ vào năm 2025.

Các chuyên gia nhận định rằng, cuộc khủng hoảng hiện nay là nghiêm trọng nhất trong lịch sử của tổ chức, và sự miễn cưỡng của các nước đóng góp lớn trong việc nhanh chóng trả nợ cho thấy một cuộc khủng hoảng sâu sắc về lòng tin vào các thể chế ngoại giao đa phương.

Nếu tình hình không được giải quyết kịp thời, LHQ có thể phải đối mặt với việc cắt giảm nhân sự mạnh mẽ và thu hẹp các chương trình viện trợ toàn cầu tại các khu vực xung đột.

TRUNG QUỐC KHÔNG THỂ CHẶN ĐÀ GIẢM DÂN SỐ

Mặc dù đã áp dụng nhiều biện pháp đa dạng để khuyến khích người dân sinh thêm con, Trung Quốc vẫn không thể đảo ngược tình trạng dân số ngày càng giảm mạnh.

Số liệu chính thức vừa công bố cho thấy, năm 2025 tại Trung Quốc có 7,92 triệu trẻ mới sinh ra, giảm so với mức 9,54 triệu trẻ sinh năm 2024, một mức giảm đến 17%. Trong khi đó số người chết trong năm 2025 là 11,31 triệu - tính ra dân số Trung Quốc năm vừa rồi giảm đến 3,39 triệu người. Đây là năm thứ 4 dân số Trung Quốc giảm.

Trước đây, trong nhiều năm liên tục Trung Quốc chiếm danh hiệu nước đông dân nhất thế giới, nhưng đến năm 2023 để Ấn Độ giành mất danh hiệu này. Năm 2025, dân số Trung Quốc ở mức 1,404 tỉ người còn dân số Ấn Độ là 1,46 tỉ người. Lần gần đây nhất chính quyền Trung Quốc công bố tỷ suất sinh của nước này là vào năm 2020 ở mức 1,3. Hiện nay nhiều người ước đoán tỷ suất sinh Trung Quốc giảm còn 1 - một mức rất thấp so với mức sinh thay thế là 2,1 để duy trì dân số ổn định.

Dân số giảm sẽ gây nhiều hệ lụy, nhất là với một nước đông dân như Trung Quốc. Thiếu người lao động cho nền kinh tế sẽ gây khó khăn cho việc chăm sóc người lớn tuổi, ngày đang trở nên đông hơn. Chính vì thế chính quyền Trung Quốc đã đưa ra nhiều chính sách nhằm làm tăng mức sinh. Mới đây nhất là từ đầu năm nay sẽ đánh thuế giá trị gia tăng 13% lên thuốc ngừa thai và bao cao su nhằm hạn chế việc sử dụng chúng.

Tuy nhiên, nhiều người cho rằng việc tăng giá như thế không có nhiều tác dụng. Tờ New York Times phỏng vấn Jonathan Zhu, 28 tuổi, và được anh này cho biết giá tăng không làm anh thay đổi thói quen sử dụng biện pháp ngừa thai vì lý do tài chính. Nhiều người nói đùa giá bao cao su có cao hơn cũng không bằng chi phí nuôi nấng một đứa trẻ.

Các biện pháp truyền thống hơn như tặng tiền hay hỗ trợ mua nhà cho các cặp vợ chồng sinh con cũng không làm dịch chuyển mức sinh như mong muốn. Wang Feng, giáo sư xã hội học Trường Đại học California, Irvine nói: “Bằng chứng thực nghiệm từ các nước cho thấy các khích lệ bằng tiền hầu như không có tác dụng nâng suất sinh”. Trung Quốc cũng giảm thuế cho nhà nuôi trẻ, trường mẫu giáo và những người làm nghề mai mối.

Hiện nay chi phí nuôi con với các cặp vợ chồng trẻ chiếm một tỷ trọng lớn trong chi tiêu làm nhiều người chưa muốn sinh con, đặc biệt khi nền kinh tế đang khó khăn, khủng hoảng địa ốc làm nhiều người chao đảo. Ngoài ra, tỷ lệ thất nghiệp ở giới trẻ Trung Quốc rất cao, nhiều người tốt nghiệp đại học không xin được việc làm, phải quay về sống chung với bố mẹ. Chuyện lập gia đình, sinh con với họ là xa vời.

Một bên là các vấn đề nan giải mang tính lâu dài như thiếu nhà ở, khó kiếm việc làm ổn định, khó có thu nhập tốt, chi phí nuôi con đắt đỏ; bên kia là các biện pháp ngắn hạn, tác dụng không đáng kể nên khó lòng tạo ra các chính sách đảo ngược tình hình dân số giảm.

Hiện tượng dân số giảm xuất hiện nhanh hơn dự kiến của mọi người. Trung Quốc lường trước việc này nên nới lỏng chính sách mỗi gia đình chỉ sinh một con từ cách đây cả thập niên, rồi đến năm 2021 cho phép các gia đình có ba con. Thế nhưng họ vẫn không có đủ thời gian để sửa đổi chính sách hưu trí và chăm sóc sức khỏe để lường trước đà giảm dân số như hiện nay.

Trung Quốc có tuổi nghỉ hưu vào loại sớm nhất thế giới, trong khi số người từ 60 tuổi trở lên dự kiến tăng nhanh và có thể đạt mức 400 triệu người vào năm 2035 - sẽ là một gánh nặng lớn cho quỹ an sinh xã hội. Con số đó hiện nay là 323 triệu người trên 60 tuổi, chiếm 23% dân số. Năm ngoái Trung Quốc lần đầu tiên nâng tuổi về hưu kể từ năm 1950 và có kế hoạch nâng dần lên 63 tuổi cho nam và 58 tuổi cho nữ (55 tuổi cho nữ làm ở nhà máy) vào năm 2040.

Hiện nay nhiều người quay sang làm nghề mai mối, một phần do chính quyền đưa ra những biện pháp giảm thuế cho nghề mai mối, thậm chí có thưởng cho nơi nào ghép đôi thành công. New York Times hỏi chuyện Jia Dan, 46 tuổi, một người làm nghề này. Anh tổ chức các buổi mai mối như một nghề tay trái vào năm 2012, nhưng sau đó nhờ các dịp này mà anh đã gặp người vợ tương lai. Các buổi mai mối thành công thúc đẩy anh biến nó thành nghề chính từ năm 2018. Anh cho biết thường nam giới sẽ quay lại cho lần hẹn khác còn nữ giới chỉ dự một lần rồi thôi. Jia Dan nhận xét hầu hết mọi người không muốn lập gia đình; họ chỉ muốn tìm bạn cho bớt cô đơn.

CHÍNH PHỦ MỸ LẠI ĐÓNG CỬA

Thượng viện Mỹ ngày 30-1 thông qua gói chi tiêu thỏa hiệp, mở đường để Quốc hội tránh được một đợt đóng cửa chính phủ kéo dài.

Cuộc bỏ phiếu đạt tỉ lệ 71-29 diễn ra một ngày sau khi các thượng nghị sĩ Dân chủ và Tổng thống Donald Trump đạt được thỏa thuận tài trợ thêm 2 tuần cho Bộ An ninh Nội địa (DHS).

Việc Đảng Cộng hòa đồng ý loại bỏ dự luật tài trợ cả năm cho DHS và thay bằng bản gia hạn 2 tuần được xem là thắng lợi lớn cho Đảng Dân chủ.

Lãnh đạo phe thiểu số Thượng viện Chuck Schumer, người giúp đàm phán thỏa thuận cuối cùng, tuyên bố chiến thắng sau cuộc bỏ phiếu. "Thỏa thuận đạt được hôm nay đã làm đúng điều mà đảng Dân chủ mong muốn" – ông nói.

Tuy nhiên, theo Politico, thắng lợi của Thượng viện không ngăn được việc đóng cửa một phần chính phủ bắt đầu vào rạng sáng 31-1 (giờ địa phương, tức trưa 31-1 giờ Việt Nam).

Nguyên nhân là các nghị sĩ Hạ viện không có mặt tại Washington và dự kiến chỉ quay lại vào ngày 2-2.

Văn phòng Quản lý và Ngân sách Mỹ đã ban hành hướng dẫn đóng cửa đối với các cơ quan chưa được cấp ngân sách, bao gồm việc cho một số nhân viên nghỉ việc tạm thời.

Gói ngân sách thỏa hiệp trị giá 1.200 tỉ USD có thể gặp trở ngại tại Hạ viện, đặc biệt từ các nghị sĩ bảo thủ cứng rắn, những người tuyên bố sẽ phản đối mọi thay đổi của Thượng viện đối với dự luật mà Hạ viện đã thông qua trước đó.

Đảng Dân chủ sẽ phải tiếp tục đàm phán với Nhà Trắng và Đảng Cộng hòa về những thay đổi chính sách mà họ chấp nhận đưa vào dự luật dài hạn.

Đảng Cộng hòa tuyên bố sẵn sàng xem xét một số thay đổi nhưng họ đã bác bỏ một số yêu cầu chính của đảng Dân chủ, bao gồm việc buộc phải có lệnh tư pháp cho các vụ bắt giữ nhập cư.

"Tôi muốn các đồng nghiệp Cộng hòa lắng nghe kỹ: Thượng nghị sĩ Dân chủ sẽ không ủng hộ dự luật DHS trừ khi nó kiềm chế Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) và chấm dứt bạo lực" – ông Schumer nhấn mạnh.

CĂNG THẲNG TRUNG ĐÔNG LEO THANG

Hôm 30.1 (giờ VN), Tổng thống Mỹ Donald Trump cho hay có kế hoạch đối thoại với Iran, sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố quân đội sẵn sàng thực hiện bất kỳ mệnh lệnh nào của tổng thống.

Phát biểu trước báo giới, ông Trump không đề cập nội dung hoặc thời điểm có thể cho cuộc đối thoại, cũng như không cho biết Washington sẽ cử ai đứng đầu các cuộc đàm phán với Tehran.

"Tôi đang lên kế hoạch đó", chủ nhân Nhà Trắng trả lời câu hỏi về khả năng thảo luận với Iran. "Chúng tôi có nhiều tàu chiến lớn và đầy uy lực hiện hướng đến Iran, và thật tốt nếu chúng tôi không phải sử dụng chúng", Reuters dẫn lời nhà lãnh đạo Mỹ. Giới chức Mỹ cho hay ông Trump đang xem xét nhiều phương án nhưng chưa quyết định có tấn công Iran hay không. Về phần mình, Iran hôm 29.1 đe dọa sẽ lập tức trả đũa các căn cứ quân sự và tàu sân bay Mỹ nếu nước này bị tấn công.

Cũng trong hôm qua, Reuters dẫn 2 nguồn thạo tin tiết lộ chính quyền Tổng thống Trump đã tổ chức các cuộc họp riêng ở Washington với những quan chức cấp cao về quốc phòng và tình báo của Israel cùng Ả Rập Xê Út. Cụ thể, tướng Shlomi Binder, Tổng cục trưởng Tình báo Quân đội Israel, đã có những cuộc trao đổi về các mục tiêu tiềm năng trên lãnh thổ Iran với đội ngũ quan chức cấp cao ở Lầu Năm Góc, cơ quan tình báo trung ương Mỹ (CIA) và Nhà Trắng từ ngày 27 - 28.1.

Mỹ họp với Israel, Ả Rập Xê Út về khả năng tấn công Iran

Cùng thời gian này, Bộ trưởng Quốc phòng Ả Rập Xê Út Khalid bin Salman cũng đến Washington để họp với các quan chức Mỹ về Iran, theo nguồn tin khác. Hiện Ả Rập Xê Út và các nước khác tại vùng Vịnh đang đẩy mạnh nỗ lực giảm căng thẳng tại Trung Đông và ngăn chặn nguy cơ chiến tranh lan rộng.

Trong một diễn biến liên quan, các ngoại trưởng EU đã đưa Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vào danh sách những tổ chức bị xem là khủng bố như tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) và al-Qaeda, theo AFP.

Nguồn: Soha; The Saigon Times; CafeF; Thanh Niên