Nền kinh tế khu vực đồng Euro trì trệ khi Đức gặp khó khăn

Dữ liệu được công bố ngày 30/1 cho thấy nền kinh tế khu vực đồng euro đã suy giảm vào năm 2023, hoạt động kém hiệu quả so với phần còn lại của thế giới trong bối cảnh Đức phải vật lộn với tình trạng bất ổn chưa có hồi kết.

Theo ông Claus Vistesen, nhà kinh tế trưởng khu vực đồng euro tại Pantheon Macrocconomics: “Nền kinh tế Đức một lần nữa đang đứng trước bờ vực suy thoái kỹ thuật”.

Sự kém hiệu quả của khu vực đồng euro bắt nguồn từ sự suy giảm kinh tế ở Đức. Nước này đang phải vật lộn với bài toán năng lượng và căng thẳng thương mại hai chiều với Trung Quốc.

Dữ liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã báo hiệu kém lạc quan cho toàn bộ khu vực sử dụng đồng euro (Eurozone) vì Đức là nền kinh tế lớn nhất trong số 20 nền kinh tế khu vực Eurozone. Thống kê sơ bộ của Eurostat cho thấy nền kinh tế lớn nhất châu Âu đã giảm 0,3% trong ba tháng cuối năm 2023.

Trong diễn đàn Triển vọng Kinh tế Thế giới hôm 30/1, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho biết: “Tiêu dùng hộ gia đình mạnh hơn do tác động của cú sốc giá năng lượng giảm bớt và lạm phát giảm, hỗ trợ tăng trưởng thu nhập thực tế, dự kiến sẽ thúc đẩy sự phục hồi".

IMF tính toán rằng Đức sẽ là nền kinh tế lớn hoạt động kém nhất trong năm 2023. GDP nước này có thể giảm 0,5% trong năm nay, do nhu cầu từ các đối tác thương mại chậm lại và các lĩnh vực nhạy cảm với lãi suất cao yếu kém.

Ngược lại, nền kinh tế Mỹ được dự báo sẽ tăng trưởng 2,1% và Pháp là 1,0%.

Trong khi nền kinh tế Đức có thể bị ảnh hưởng nặng nề, hoạt động kinh doanh ở phần còn lại của khu vực Eurozone cũng mờ nhạt và các nhà kinh tế cho rằng một thời kỳ trì trệ, hoặc thậm chí là suy thoái nhẹ sắp xảy ra trong khu vực này.

Chủ tịch ECB Christine Lagarde cảnh báo rằng rủi ro đối với tăng trưởng của khu vực này vẫn còn và cho biết cuộc chiến Israel - Hamas đồng nghĩa với triển vọng giá năng lượng sẽ trở nên khó dự đoán hơn.

Tuy nhiên, dữ liệu GDP quý 3 ở khu vực đồng euro cho đến nay tích cực đan xen tiêu cực. Ông Bert Colijn, nhà kinh tế cấp cao khu vực đồng euro tại ngân hàng Hà Lan ING chỉ ra rằng, trong khi tăng trưởng kinh tế Đức và Áo giảm thì Bỉ và Tây Ban Nha tăng trưởng mạnh mẽ.

Năm mới bắt đầu với làn sóng đình công và phản đối lạm phát, trong đó có một số nông dân ở Đức và Pháp phản đối kế hoạch giảm dần trợ cấp từ Liên minh châu Âu.

Với lạm phát hiện đang giảm, người lao động có thể sẽ lấy lại được sức mua trong năm nay. Trong khi đó, việc Ngân hàng Trung ương châu Âu dự kiến cắt giảm lãi suất cũng sẽ giảm bớt áp lực lên lĩnh vực xây dựng đang gặp khó khăn.

Châu Âu loay hoay với chính sách an ninh kinh tế

Các sáng kiến an ninh kinh tế mới nhất của Liên minh châu Âu (EU) có khả năng ảnh hưởng đến thương mại và đầu tư vào khối.

Các sáng kiến an ninh kinh tế mới nhất của EU được công bố vào tuần trước, đánh dấu bước đi mới nhất của lục địa này hướng tới giảm thiểu rủi ro kinh tế. Điều này là một phần trong bộ công cụ chính sách của Châu Âu nhằm giảm thiểu những lỗ hổng rõ rệt trong các lĩnh vực chiến lược; đồng thời củng cố cấu trúc phòng thủ thương mại của thị trường chung của khối bằng cách cân bằng giữa sự cởi mở và bảo hộ.

Các chiến lược an ninh kinh tế giúp xây dựng các quốc gia kiên cường, có khả năng chống chịu các áp lực từ bên ngoài thông qua việc giao thoa giữa các yếu tố kinh tế, an ninh quốc gia và công nghệ. Mục tiêu là bảo vệ các ngành công nghiệp tiên tiến, các nguồn tài nguyên và cơ sở hạ tầng quan trọng, đảm bảo sự ổn định trong bối cảnh các thách thức toàn cầu.

Mặc dù không nhắc đến một quốc gia cụ thể nào, nhưng các biện pháp của EU được cho là chủ yếu nhắm vào Trung Quốc và Nga, với trọng tâm là đạt được lập trường thống nhất về kiểm soát xuất khẩu, đặc biệt đối với các mặt hàng “lưỡng dụng” áp dụng cho cả lĩnh vực dân sự và quân sự.

Ngoài ra, các biện pháp này nhằm mục đích hài hòa các quy định trong sàng lọc FDI khi áp đặt các quy tắc chặt chẽ hơn đối với đầu tư vào EU, cũng như tiến hành đánh giá rủi ro đối với đầu tư công nghệ cao ra nước ngoài, nhằm ngăn chặn rò rỉ các công nghệ nhạy cảm với các ứng dụng quân sự tiềm năng.

Trên thực tế, châu Âu đã thực hiện một số chính sách an ninh kinh tế trong suốt năm 2023, ảnh hưởng đến Mỹ và tập trung nhiều hơn vào Trung Quốc. Tuy nhiên, bất chấp lời kêu gọi liên tục của EU về việc tăng cường các biện pháp phòng thủ thương mại, tác động của các chính sách hiện tại có thể chưa đạt được như kỳ vọng.

Điều này có thể thấy được trong các khoản đầu tư FDI lớn của Trung Quốc gần đây; Việc hãng vận tải khổng lồ Cosco thuộc sở hữu nhà nước của Trung Quốc mua lại cổ phần tại cảng Hamburg, một tài sản chiến lược, đã gây ra cảnh báo đáng chú ý ở châu Âu.

Hơn nữa, trong khi châu Âu đã giảm sự phụ thuộc vào năng lượng của Nga và FDI của Trung Quốc vào châu Âu đang suy giảm, thì điều đáng chú ý là trong số các khoản đầu tư được khối này xem xét kỹ lưỡng về rủi ro vào năm 2022, 32% là từ Mỹ và chỉ 5,4% từ Trung Quốc.

Trong khi Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường tại Davos 2024 kêu gọi EU nới lỏng các hạn chế xuất khẩu công nghệ cao có thể đã được lắng nghe, thì Trung Quốc vẫn chưa thực hiện cam kết tăng cường nhập khẩu hàng hóa từ châu Âu, cũng như cung cấp khả năng tiếp cận thị trường dễ dàng hơn. Đây là các yếu tố quan trọng được nêu trong thỏa thuận đầu tư Trung Quốc-EU hiện đang bị đình trệ.

Hội nghị thượng đỉnh Trung Quốc-EU vào tháng 12 năm ngoái đã tìm cách giảm bớt căng thẳng, tuy nhiên châu Âu đã cảnh báo về các hành động phòng thủ thương mại nếu Trung Quốc tiếp tục trì hoãn.

Ông Sebastian Contin Trillo-Figueroa, chuyên gia phân tích địa chính trị chuyên về quan hệ EU-Châu Á chỉ ra, EU có thể sẽ phải đối mặt với những rào cản pháp lý trong giai đoạn thực hiện các biện pháp phòng thủ kinh tế.

"Do các quy định không mang tính ràng buộc và chỉ các quốc gia mới có thể sàng lọc đầu tư nước ngoài, nên thách thức sẽ nảy sinh khi một quốc gia thành viên thiếu cơ chế, có thể cho phép đầu tư nước ngoài không được kiểm soát vào thị trường chung EU. Điều này nhấn mạnh cách tiếp cận rời rạc và kém hiệu quả giữa 27 quốc gia", ông Sebastian Contin Trillo-Figueroa nói.

Bên cạnh đó, chuyên gia này cho rằng, thách thức sắp tới nằm ở cuộc bầu cử Nghị viện EU vào tháng 6/2024. Ban lãnh đạo mới của EU có thể vạch ra các lộ trình khác nhau, có khả năng dẫn đến những thay đổi về chính sách hoặc các mốc thời gian thực thi chính sách khác nhau.

Mặt khác, các chính sách an ninh kinh tế của EU sẽ cản trở đầu tư của Trung Quốc vào các công ty trong khối. Trên thực tế, các công ty Trung Quốc và châu Âu đều có thể gặp phải sự gián đoạn gây cản trở hoạt động kinh doanh và quan hệ thương mại đã được thiết lập. Điều này sẽ khiến họ giảm sự tham gia vào các thị trường mục tiêu, từ đó làm suy yếu hệ thống thương mại đa phương và các nguyên tắc thương mại công bằng.

EU có quyết định “rất quan trọng” với tài sản Nga

27 nước thành viên EU đã đạt thỏa thuận sơ bộ về việc chuyển lợi nhuận từ tài sản Nga bị phong tỏa để hỗ trợ tái thiết Ukraine.

Thoả thuận đạt được vào cuối ngày 29-1 và vẫn cần được phê duyệt chính thức. Tuy nhiên, đây được xem là bước đầu tiên trong kế hoạch sử dụng tài sản bị đóng băng của Nga trong nỗ lực tái thiết Ukraine vốn bị tàn phá do xung đột với Moscow suốt 23 tháng qua.

Bỉ hiện giữ ghế Chủ tịch Hội đồng Liên minh châu Âu (EU) và giữ vai trò cầm trịch trong thoả thuận sơ bộ nói trên.

Kể từ khi nổ ra xung đột ở Ukraine vào tháng 2- 2022, Mỹ và các nước đồng minh phương Tây đã phong toả số tài sản Nga lên tới 600 tỉ USD – bao gồm 300 tỉ USD tài sản thuộc Ngân hàng Trung ương Nga.

Chỉ riêng EU đã đóng băng khối tài sản trị giá khoảng 200 tỉ euro (216 tỉ USD) của Ngân hàng Trung ương Nga. Khoảng 90% số tiền này do công ty dịch tài chính Euroclear có trụ sở tại Bỉ nắm giữ.

Theo đánh giá mới nhất được công bố vào tháng 3-2023, Ngân hàng Thế giới ước tính chi phí cho việc tái thiết Ukraine vào khoảng 411 tỉ USD trong 10 năm tới.

ABC News cho hay EU không chọn tịch thu toàn bộ 200 tỉ euro để chi cho hoạt động tái thiết Ukraine, do lo ngại nguy cơ gây chấn động thị trường quốc tế và làm suy yếu đồng tiền chung của khối.

Một số quốc gia, trong đó có Bỉ, đề xuất đánh thuế lợi tức phụ thu đối với khối tài sản bị phong tỏa để có thể tạo ra khoảng 3,25 tỉ USD mỗi năm cho Ukraine.

Ủy ban châu Âu (EC) đưa ra đề xuất thận trọng hơn cho 27 quốc gia thành viên EU. Theo đó, các chủ thể nắm giữ tiền gửi như Euroclear phải tách riêng tiền lãi hoặc lợi nhuận kiếm được từ tài sản bị phong tỏa của Nga rồi chuyển cho quỹ hỗ trợ tái thiết Ukraine.

"Thỏa thuận sơ bộ là quyết định rất quan trọng và được chờ đợi từ lâu nhưng cũng chỉ là bước khởi đầu của cả chặng đường" - ông Arnoldas Pranckevicius, đại sứ Lithuania tại EU, nhấn mạnh

Ông cho biết thêm: "Chúng tôi đang mong chờ đề xuất thứ hai từ EC về cách sử dụng lợi nhuận để tái thiết Ukraine và bắt đầu thảo luận về tịch thu tài sản của Nga".

EU đã phối hợp với nhóm G7 để đóng băng tài sản Nga, do đó Mỹ muốn tất cả cùng đưa ra "quyết định tập thể" về cách xử lý khối tài sản này.

Các quan chức ngoại giao cho biết Mỹ ủng hộ phương án tịch thu hoàn toàn tài sản Nga bị đóng băng nhưng châu Âu phản đối.

Việc đạt thỏa thuận sơ bộ để chuyển lợi nhuận từ tài sản Nga bị phong tỏa cho Ukraine diễn ra trong bối cảnh cả Mỹ lẫn EU đều gặp trở ngại trong việc hỗ trợ tài chính cho Kiev.

Thủ tướng Hungary Viktor Orban vẫn giữ lập trường dùng quyền phủ quyết để chặn gói viện trợ tài chính trị giá 50 tỉ euro của EU cho Ukraine.

Còn tại Mỹ, phe Cộng hoà tại Hạ viện cũng đang chặn gói hỗ quân sự và tài chính tiếp theo dành cho Ukraine để yêu cầu giải quyết các vấn đề trong nước, đặc biệt là vấn đề di cư.

Châu Âu đối diện rủi ro trước cú "quay xe" của Mỹ

Việc ông Biden ngừng phê duyệt các đơn xuất khẩu LNG sang EU khiến lục địa già đứng trước thách thức lớn.

Các chuyên gia cho biết việc thay khí đốt của Nga bằng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Mỹ đã khiến hệ thống năng lượng của EU gặp rủi ro lớn về an ninh.

Mới chỉ xuất khẩu đá phiến vào năm 2016, Mỹ hiện là nhà cung cấp khí đốt lớn thứ hai cho EU sau Na Uy. Năm 2023, nước này đã dẫn đầu thế giới về xuất khẩu LNG.

Nhiều quốc gia EU đã tăng đáng kể việc mua LNG vào năm 2023 sau khi lưu lượng khí đốt qua đường ống từ Nga giảm do các lệnh trừng phạt liên quan đến xung đột tại Ukraine và vụ phá hoại đường ống Nord Stream vào tháng 9/2022.

Ira Joseph, nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu, Đại học Columbia, cho biết: “Châu Âu sẽ ngày càng phụ thuộc LNG của Mỹ nếu lượng khí đốt từ Nga không quay trở lại và Qatar không gia nhập cuộc chiến tranh giành thị phần. Tuy nhiên, những thay đổi gần đây trong chính sách của Washington có thể khiến EU đối diện rủi ro lớn”.

Gần đây, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã ra lệnh tạm dừng phê duyệt các đơn đăng ký xuất khẩu LNG, bao gồm cả đơn đang chờ xử lý, với lý do lo ngại về biến đổi khí hậu. Việc tạm dừng cho phép Bộ Năng lượng nước này cập nhật thêm các hướng dẫn về kinh tế và môi trường được sử dụng khi phê duyệt giấy phép xuất khẩu mới.

Mặc dù Nhà Trắng đã từng cam kết với Brussels sẽ nhanh chóng xem xét các đơn đăng ký xuất khẩu mới sau khi khối này chọn bỏ nguồn cung năng lượng từ Nga, Giám đốc điều hành của LNG Allies Fred Hutchison nhận định ông Biden khó có thể đảm bảo cam kết này tiếp tục được thực hiện, viện dẫn một vài chi tiết trong thông báo ngừng phê duyệt xuất khẩu LNG của người đứng đầu Nhà Trắng.

Trong khi đó, nhà phân tích khí đốt David Seduski của Energy Aspects tin rằng việc tạm dừng có thể bị hủy bỏ nếu đảng Cộng hòa nắm thế chủ động tại Nhà Trắng.

“Đây có thể là một đợt tạm dừng vì mục đích chính trị, nhằm xoa dịu dư luận của ông Biden trước cuộc tổng tuyển cử sắp tới. Tuy nhiên, không loại trừ khả năng việc ngừng phê duyệt sẽ diễn ra dài hơn khiến nguồn cung LNG của châu Âu bị gián đoạn” – ông cho biết.

Một quan chức EU lại đưa ra những nhận định lạc quan hơn về sự phụ thuộc ngày càng tăng của khối vào lượng LNG của Mỹ, do hai bên không có những rủi ro địa chính trị tương tự như mâu thuẫn với Nga.

Tuy nhiên, các nhà phân tích vẫn nhấn mạnh những thách thức tiềm ấn phía trước. Jonty Shepard, phó chủ tịch phụ trách mảng kinh doanh và sản xuất LNG toàn cầu của BP – một công ty dầu khí có trụ sở tại London, Anh, trước đây đã từng cảnh báo rằng sự phụ thuộc vào Mỹ về lâu dài sẽ làm phát sinh rủi ro lớn cho toàn bộ khu vực.

Khi Ý chọn lối đi riêng

Với việc tổ chức cuộc gặp cấp cao giữa Ý và các nước châu Phi, Thủ tướng Ý Giorgia Meloni đã tiến một bước rất xa và tạo dấu ấn riêng trong việc thể chế hóa quan hệ hợp tác song phương giữa nước này và các quốc gia châu Phi.

Trên phương diện vừa nêu, Ý giờ đuổi kịp các đối tác lớn khác của châu Phi là Mỹ, EU, Pháp, Nga, Trung Quốc và Ấn Độ.

Tại sự kiện lớn này, bà Meloni tuyên cáo kế hoạch lớn của Ý về đầu tư gần 6 tỉ USD vào phát triển kinh tế và cơ sở hạ tầng ở các quốc gia châu Phi trong vài năm tới, quả quyết nhìn nhận các quốc gia châu Phi đều là những đối tác ngang bằng và chủ trương hợp tác bình đẳng, cùng có lợi.

Với sự kiện trên và những cam kết được đưa ra, bà Meloni xem ra đã lựa chọn lối đi riêng trong quan hệ với các quốc gia châu Phi, cụ thể là không chỉ dựa vào khuôn khổ quan hệ hợp tác song phương giữa EU với châu Phi cũng như phải cạnh tranh với các bên khác, đặc biệt là Pháp.

Bà Meloni nhằm hai mục đích. Thứ nhất là giải quyết sao cho có lợi nhất cho Ý trong vấn đề người di cư và tị nạn từ các nước châu Phi đổ về EU. Ý là thành viên EU chịu trận đầu tiên và "bị vạ" nhiều bởi vấn đề này. Bà Meloni dự định giải quyết vấn đề này bằng cách tăng cường hợp tác song phương với các nước châu Phi để ngăn chặn dòng người tị nạn và di cư ra đi từ các quốc gia châu Phi. Thật ra, cách làm này đã và đang được EU thực hiện nhưng đến nay không mấy hiệu quả. Mục đích thứ hai là gây dựng và tăng cường ảnh hưởng chính trị thế giới cho Ý ở châu Phi, phá vỡ những ưu thế gần như độc quyền lâu nay của Pháp trong quan hệ giữa châu Âu và châu Phi.

Nguồn: Báo Tin Tức; Diễn Đàn Doanh Nghiệp; Soha; Kinh tế & Đô thị; Thanh Niên