Thực ra, họ chỉ là người thi hành công vụ, song chả mấy ai muốn mở cửa để tiếp những vị khách này. Trái lại vừa mới bấm chuông đã phải đón nhận những lời thóa mạ tột cùng của các con nợ là chuyện thường ngày của họ.

Tuy là người nhà nước và thi hành công vụ theo quyết định của tòa, song quyền hạn của các nhân viên thi hành án không phải vô tận. Con nợ cần hiểu quyền và trách nhiệm của họ cũng như của mình, để xử sự đúng mức trong trường hợp nhân viên thi hành án đến gõ cửa.

Chức năng Gerichtvollzieher

Thực tế, nhân viên thi hành án chỉ là người giúp các chủ nợ thu gom tiền và tài sản từ bên nợ sau khi án quyết của tòa có hiệu lực. Họ là người trung gian và hoàn toàn trung lập trong việc giải quyết vấn đề giữa chủ nợ và con nợ.

Phương châm họ giải quyết

Không một nhân viên thi hành án nào có chủ đích ngay lần đầu đến nhà con nợ là để xiết nợ hay tịch biên tài sản của họ mà thường là để thỏa thuận và tìm hướng giải quyết hợp lí hợp tình.

Các biện pháp thực thi như trả dần hay trả trước một phần cho đến khi có thu nhập sẽ trả tiếp thường được áp dụng và hợp lòng đôi bên. Không ít trường hợp bên nợ sau này đã tìm đến nhân viên thi hành án để cám ơn vì đã đưa ra giải pháp đúng để bây giờ họ được thảnh thơi và không còn phải lo nghĩ.

Công việc họ phải thực hiện

Ngay cả trong trường hợp tận cùng và nhân viên thi hành án bất đắc dĩ phải tịch biên tài sản thì cũng không có nghĩa là những đồ đạc đó vĩnh viễn bị mất đi. Tài sản bị tịch biên không nhất thiết sẽ bị đem đấu giá. Tịch biên trước hết là biện pháp bảo đảm tài sản để con nợ không còn cách tẩu tán. Mỗi vật dụng hay tài sản khi bị tịch biên đều được dán tem và chủ nhân của nó không được phép sử dụng chúng như theo ý của mình trước đây.

Ngoài công việc trên, nhân viên thi hành án còn có các nhiệm vụ quan trọng khác là cưỡng bức dọn nhà cho chủ nhân mới đến ở, hay đưa thư tận tay về các quyết định của tòa án cho con nợ. Họ còn được phép ghi nhận lời tuyên thệ về tình trạng tài chính và không có khả năng thanh toán nợ của bên nợ trước tòa. Với những cá nhân cố tình lỡ hẹn không đến làm thủ tục này trước tòa khi đã có hẹn, nhân viên thi hành án thậm chí được phép ra quyết định cưỡng bức và tống giam trong thời gian tối đa là 6 tháng.

Không phải chỉ siết nợ tiền bạc hay tài sản, mà nhân viên thi hành án còn phải ra tay khi mâu thuẫn gia đình tham gia kiện tụng không được giải quyết triệt để. Ví dụ cha mẹ sau khi không còn chung sống với nhau nhưng một bên cố tình không cho con về ở với bên kia mặc dù quyết định cuối cùng của tòa đã có hiệu lực.

Quy trình thi hành án và cách thức cần ứng phó

Thông thường nhân viên thi hành án sẽ có thư và làm hẹn trước khi họ đến nhà. Sẽ vô ích nếu không muốn tiếp họ bằng cách cố tình không mở cửa hay đi vắng. Lần đầu có thể sẽ được châm chước và chưa phải chiụ hậu quả gì lớn lao, ngoài một ít tiền lệ phí sẽ được cộng thêm vào món nợ chính. Nếu điều đó tiếp tục xảy ra vào buổi hẹn tới, nhân viên thi hành án được phép gọi thợ khóa phá cửa vào nhà để lục soát, khi trong tay họ có lệnh khám xét của tòa. Mọi phí tổn xảy ra, chủ nhà, tức bên nợ phải gánh chịu. Vì thế không nên lỡ hẹn với họ và trường hợp cần thiết phải thông báo sớm để làm hẹn mới. Thực tế, nhân viên thi hành án chỉ đến nhà lúc được bên chủ nợ ủy nhiệm. Bên cạnh đó còn phải có thêm quyết định thi hành đã có hiệu lực của tòa hoặc chứng thực nợ nần có công chứng. Điều đáng chú ý lá nhân viên thi hành án có thể ngay lập tức thực hiện công việc của mình sau khi trực tiếp đưa quyết định thi hành cho bên nợ. Vì thế bên nợ có thể sẽ gặp phải trường hợp hết sức bất ngờ và không kịp trở tay khi nhân viên thi hành án gõ cửa với quyết định đã có hiệu lực kèm theo.

Để có được quyết định thi hành nhưng không phải tốn kém nhiều thời gian và tiền của, bên chủ nợ thường hay dùng biện pháp đòi nợ bằng cách thông qua tòa án - Mahnverfahren. Theo đó tòa không cần biết thực chất của vấn đề mà chỉ thông báo cho bên nợ biết việc bên chủ nợ yêu cầu. Nếu bên nợ không có phản ứng gì thì chỉ trong vòng 14 ngày, tòa có thể ra quyết định thi hành. Để kéo dài thời gian xoay xở, bên nợ phải có thư trả lời tòa và kháng kiện ngay trong hạn cho phép đồng thời phải đặt đơn xin mở phiên tòa xét xử. Trường hợp bên nợ không phản ứng kịp thời và để lỡ hẹn kháng cáo, đặc biệt là khi quyết định thi hành đã có hiệu lực thì không còn cách nào khác để bác bỏ yêu cầu của bên chủ nợ, kể cả khi yêu cầu đó trên thực tế thiếu cơ sở.

Tài sản tịch biên

Thường phải là những tài sản có giá trị và dễ dàng chuyển đổi thành tiền. Các loại tài sản tưởng chừng giá trị như các loại đồ dùng điện tử đồ sộ và đắt tiền trên thực tế lại hoàn toàn không có giá trị gì khi bị tịch biên. Lệ phí vận chuyển, phí bảo vệ cất giữ và đấu giá nhiều khi cao hơn cả tiền bán được từ các vật dụng này. Ngoài ra không được phép tịch biên các loại „đồ dùng vật dụng cho cuộc sống khiêm tốn hàng ngày“ hay „vật dụng phục vụ cho công việc“. Tuy nhiên các khái niệm này không được áp dụng một cách thống nhất cho mọi trường hợp, vì thế vẫn có nhiều tranh cãi xảy ra, kể cả trong các phán quyết của tòa. Ai không đồng ý việc tịch biên đối với các đồ dùng, vật dụng của mình có thể làm đơn kiện gửi lên tòa điạ phương nơi xảy ra sự việc, xem xét.

Khi tịch biên, người thi hành án không có trách nhiệm phải phân biệt tài sản nào trong nhà thuộc về ai, trước hết họ cho rằng tất cả những gì ở đó đều là tài sản của bên nợ và có quyền xiết nợ. Vì thế có thể xảy ra trường hợp tài sản của người ngoài hay của thành viên khác trong gia đình cùng phải chịu chung số phận với các tài sản của con nợ mà lẽ ra không đáng có. Để tránh tình trạng đó cần phân biệt rõ ràng tài sản của từng cá nhân khi sống chung trong tập thể. Các cặp vợ chồng sống chung chỉ có thể chứng minh điều này bằng hợp đồng hôn nhân, nếu trong đó có ghi rõ về thỏa thuận không sở hữu tài sản chung với nhau. Trong trường hợp bằng chứng sở hữu chưa rõ ràng, tài sản sẽ tạm thời bị tịch biên. Chủ sở hữu có thể đòi lại tài sản của mình bằng cách đệ đơn lên tòa để xin lại. Thủ tục đó phải được tiến hành kịp thời, trước khi tài sản bị đem đấu giá. Sau đó, mặc dù đã được xác minh lại, chủ sở hữu cũng chỉ nhận lại được giá trị bằng tiền thu được khi đấu giá chứ không thể đòi lại được tài sản của mình.

Trong các vụ tranh chấp lớn, chủ nợ không dừng lại ở mức tịch biên tài sản mà thường chú trọng vào biện pháp nhanh chóng và hiệu quả hơn là xiết nợ tài khoản ngân hàng, tiết kiệm hoặc từ các thu nhập khác của con nợ như tiền lương hoặc từ thu nhập kinh doanh. Trong những trường hợp đó, khi đã có quyết định hiệu lực của tòa, tài khoản ngân hàng sẽ bị khóa và chuyển ngân, tiền lương của con nợ sẽ được chuyển vào tài khoản của chủ nợ, và nhân viên thi hành án có thể túc trực tại cửa hàng để gom doanh thu hàng ngày cho chủ nợ. Tuy nhiên luật pháp quy định đảm bảo mức sống tối thiểu cho mỗi người dân, vì thế chủ nợ không được phép xiết bổng toàn bộ tài sản hay thu nhập của con nợ. Mức sống tối thiểu trong những trường hợp này phụ thuộc vào hoàn cảnh gia đình của từng cá nhân và trách nhiệm nuôi dưỡng đối với các thành viên khác trong gia đình.

Vấn đề phức tạp nhất ở chỗ, mỗi khi tài khoản bị xiết nợ sẽ bị khóa và không thể giao dịch nữa. Mọi lưu thông tài chính cá nhân thông qua tài khoản vì thế sẽ bị đình chỉ. Hậu quả xấu nhất có thể xảy ra là tài khoản sẽ bị hủy, bởi nhà băng cũng chẳng còn thiết tha với những khách hàng tiền ít, nợ nhiều.

Giải pháp duy nhất để tránh tình trạng đó cho những người có nguy cơ bị xiết nợ tài khoản ngân hàng là chuyển đổi sang loại tài khoản mới gọi là Pfändungsschutz-Konto. Với loại tài khoản này, người đang vướng mắc nợ nần nhiều có thể yên tâm, trong bất cứ hoàn cảnh nào vẫn còn tài khoản để giao dịch với một khoản tiền trong đó để sinh sống.

Khi bị nhân viên thi hành án gõ cửa, người dân không có nghĩa vụ phải khai báo toàn bộ tài sản của mình cho họ tịch biên, cũng chẳng phải trả lời nhưng câu hỏi về công ăn việc làm hay tài khoản ngân hàng hiện có. Trừ trường hợp phải tuyên thệ về tình trạng tài chính hiện tại và khả năng không thể thánh toán của bản thân, thì người dân buộc phải trả lời đúng và đầy đủ tất cả các câu hỏi liên quan. Cố tình man trá trong trường hợp này có thể sẽ bị phạt tiền hoặc phạt tù tới 3 năm theo luật định.

Xét cho cùng thì quả là họa vô đơn chí. Bên cạnh món nợ chính bị xiết chặn đủ đường, thường con nợ còn phải gánh thêm mọi phí tổn liên quan, trong đó có phí của quá trình thi hành án và xiết nợ. Quy chế xét xử dân sự quy định rõ mức lệ phí cho từng trường hợp phụ thuộc vào quá trình xét xử, mức tranh chấp và nhiều yếu tố khác. Sẽ không có gì ngạc nhiên nếu các lệ phí này đến một lúc nào đó có khi còn cao hơn cả món nợ chính nhiều lần.

Đức Việt Online